Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΕΤΡΟΥ 4:18

Ερώτηση ΟΑ΄. Τι πρέπει να πούμε για εκείνους που πεθαίνουν ξαφνικά, ή κατακρημνίζονται, ή βρίσκουν το τέλος του βίου τους από άλλους παρόμοιους θανάτους; Απόκριση. Το ότι βέβαια τα ζητήματα αυτά είναι άδηλα και γνωστά μόνο στον Θεό, δεν πρέπει να το αμφιβάλλουμε. Όμως, καθώς ο Κύριος λέει: «Ή εκείνοι οι δεκαοκτώ, πάνω στους οποίους έπεσε ο πύργος του Σιλωάμ, μήπως ήταν πιο αμαρτωλοί από όλους τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ; Όχι, σας λέω», μαθαίνουμε ότι δεν είναι πάντοτε ασεβείς ή άδικοι όσοι τυγχάνει να πεθαίνουν με πικρό θάνατο. Διότι και τα παιδιά του Ιώβ, αν και ήταν δίκαια, υπέστησαν οικτρό θάνατο. Επομένως, ως προς αυτό οφείλουμε να αναλογιζόμαστε δύο τινά: ότι οι μεν ευλαβείς που πεθαίνουν με πικρό θάνατο, είχαν κάποιο μικρό σφάλμα, από το οποίο λυτρώθηκαν μέσω μιας τέτοιας οδυνηρής τελευτής, ώστε να αξιωθούν αληθινά μεγαλύτερων τιμών. Έπειτα, αυτό συμβαίνει για να συνετιστούμε και εμείς που τα βλέπουμε, σύμφωνα με τον λόγο που έχει γραφτεί: «Εάν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;». Ομοίως δε και οι αμαρτωλοί που πεθαίνουν με τέτοιους θανάτους, οπωσδήποτε τυγχάνουν μερικού ελέους μέσα από αυτό. Ταυτόχρονα όμως και εκείνοι που βλέπουν αυτά τα γεγονότα αποκομίζουν κάποια ωφέλεια, βλέποντας τον άνθρωπο να αρπάζεται ξαφνικά από τη ζωή, σε ώρα που δεν το γνωρίζει.

Όταν, λοιπόν, τον βλέπω να παρακαλεί και να μη λαμβάνει συγχώρεση, όταν βλέπω να μην αξιώνεται καμίας επιείκειας εξαιτίας εκείνου του σύντομου λόγου, παρά τα τόσα κατορθώματά του· δεν βλέπω πράγματι την αποτομία του Θεού, σύμφωνα με τον Απόστολο; Δεν θα πειστώ ότι είναι αληθινό και εκείνο το χωρίο: «Αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;» Και γιατί τα λέω αυτά; Ο ιερέας Ηλεί, αν και δεν κατηγορούνταν για τίποτα απολύτως ως προς τον δικό του βίο, επειδή δεν τιμώρησε με μεγαλύτερη αυστηρότητα τους γιους του, προκάλεσε τέτοια οργή παρά τη μακροθυμία του Θεού, ώστε, όταν επιτέθηκαν οι αλλόφυλοι, οι μεν γιοι του εκείνοι θανατώθηκαν στον πόλεμο σε μία ημέρα, ολόκληρος δε ο λαός ηττήθηκε και πολλοί από αυτούς έπεσαν νεκροί, ενώ συνέβησαν και γύρω από την κιβωτό της αγίας διαθήκης του Θεού πράγματα που δεν είχαν ακουστεί ποτέ στο παρελθόν· ώστε, αυτήν που δεν ήταν επιτρεπτό να αγγίζουν ούτε οι Ισραηλίτες, ούτε καν όλοι ανεξαιρέτως οι ιερείς, ούτε σε κάθε περίσταση, και που δεν την υποδεχόταν ο οποιοσδήποτε τυχαίος τόπος, αυτή να μεταφέρεται από ασεβή χέρια από το ένα μέρος στο άλλο, και αντί για τον άγιο τόπο, να αποτίθεται σε ναούς ειδώλων. Εξαιτίας όλων αυτών, μπορεί κανείς να αναλογιστεί πόσος γέλωτας και πόση χλεύη γινόταν από τους αλλοφύλους ακόμη και εις βάρος του ίδιου του ονόματος του Θεού. Επιπλέον, και ο ίδιος ο Ηλεί, αφού είχε οικτρότατο τέλος, δέχθηκε την απειλή ότι και οι απόγονοί του θα απομακρυνθούν από το ιερατικό αξίωμα· πράγμα το οποίο και έγινε.

Μόνο και μόνο εξαιτίας αυτού να δέχεται αμέσως την απειλή ότι δεν θα εισέλθει στη γη της επαγγελίας, η οποία αποτελούσε τότε το αποκορύφωμα των υποσχέσεων προς τους Ιουδαίους· όταν τον βλέπω να παρακαλεί και να μη συγχωρείται· όταν τον βλέπω να μην αξιώνεται καμίας συγγνώμης, παρά τα τόσα κατορθώματά του, εξαιτίας εκείνου του σύντομου λόγου, πράγματι βλέπω την αποτομία του Θεού, σύμφωνα με τον Απόστολο, και όντως πείθομαι ότι είναι αληθινό το εξής: «Εάν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;». Και προς τι τα λέω αυτά; Όταν ακούω εκείνη τη φοβερή απόφαση του Θεού, την οποία εκφέρει ακόμη και εναντίον εκείνου που από άγνοια παρέβη μία μόνο εντολή, αδυνατώ να βρω τον τρόπο να φοβηθώ επάξια το μέγεθος της οργής Του. Διότι είναι γεγραμμένο: «Και εάν μία ψυχή αμαρτήσει και παραβεί μία από όλες τις εντολές του Κυρίου, κάνοντας κάτι που δεν πρέπει να γίνεται, και δεν το εγνώριζε, και σφάλει, και επωμιστεί την αμαρτία, θα προσφέρει προς τον ιερέα για το σφάλμα της ένα άμωμο κριάρι από τα πρόβατα, αξίας αργυρίου».

Αν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και αμαρτωλός εγώ πού θα φανώ; Αν είναι στενή και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, πώς εγώ ο άθλιος, που ζω με ηδυπάθεια και ακολασία, θα αξιωθώ τη σωτηρία; Αν μέσα από πολλές θλίψεις η βασιλεία των ουρανών κληροδοτείται στους αξίους, πού θα βρεθεί κλήρος για μένα, που ζω χωρίς κόπο και επιδιώκω πάντοτε την άνεση;

Και σε άλλο σημείο λέει: Αν σας χλευάζουν για το όνομα του Χριστού, είστε μακάριοι, διότι το Πνεύμα της δόξης και του Θεού αναπαύεται πάνω σας. Ας μην υποφέρει λοιπόν κανείς από εσάς ως φονιάς ή ως κλέφτης ή ως επεμβαίνων σε ξένες υποθέσεις· αν όμως υποφέρει ως Χριστιανός, ας μην ντρέπεται, αλλά ας δοξάζει τον Θεό για το όνομα αυτό. Και αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα σταθεί; Απόφευγε λοιπόν την υπερβολική οικειότητα και το γέλιο, διότι δεν ωφελούν την ψυχή σου· ποια σχέση έχει άλλωστε ο πιστός με τον άπιστο; Παρομοίως, δάμασε τη λαιμαργία με την εγκράτεια· τη φιλαργυρία με την άσκηση και την ακτημοσύνη· την πολυλογία με τη σιωπή· την ακαθισία με την υπομονή στο κελί· την αμέλεια με την ανάμνηση των μελλοντικών αγαθών· την ανυπακοή με την ταπεινοφροσύνη. Αν πάλι ο εχθρός σού ετοίμασε το κακό με το πρόσχημα της αποστροφής προς την πονηρία, στο εξής διατήρησε τον εαυτό σου αγνό· μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Κατά τη δική μου κρίση θεωρώ ότι η αρχή των κακών υπήρξε η υπερβολική οικειότητα· και αυτή σε έκανε αναίσχυντο. Γι' αυτό λέει: μακάριος είναι ο άνθρωπος που τα φοβάται όλα από ευσέβεια.

Λέγει δε και σε άλλο σημείο: εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό. Και πάλι: εάν ονειδίζεστε στο όνομα του Θεού, είστε μακάριοι, διότι το Πνεύμα της δόξης και του Θεού αναπαύεται επάνω σας. Κανείς σας, λοιπόν, ας μην πάσχει ως φονέας και ως κλέφτης· εάν όμως πάσχει ως Χριστιανός, ας μην ντρέπεται, αλλά ας δοξάζει τον Θεό με το όνομα αυτό. Και εάν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;

Ζητώ έλεος και ευσπλαχνία· διότι εσύ τα παρέχεις πλουσιοπάροχα σε όλους και δεν ονειδίζεις, Δέσποτα Κύριε Παντοκράτορα· διότι είσαι αγαθός και φιλάνθρωπος. Δώσε μας να βρούμε χάρη ενώπιον της δόξας σου, Κύριε. Ας δοξαστεί, λοιπόν, και μέσω ημών το όνομά σου, Κύριε. Ας μας υποδεχθούν, Κύριε, οι δίκαιοι με αγαλλίαση στις αιώνιες σκηνές, αφού λυτρωθούμε από τα χέρια των υπερηφάνων. Ποιος, ακούγοντας τον φοβερό αυτόν λόγο, θα σιωπήσει αντί να βοά προς εσένα κάθε ώρα; Διότι λέει η Αγία Γραφή: Εάν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;

Σε μένα όμως συντρίβεται η καρδιά και τα οστά της ψυχής, και ολόκληρος βυθίζομαι στο βάθος της απόγνωσης, αναλογιζόμενος ότι, ενώ έχω διαπράξει τόσο μεγάλες και τόσο πολλές αμαρτίες, δεν απέδειξα ούτε ένα μικρό έργο μετάνοιας· και ο καιρός της αποκοπής πλησιάζει, και η προθεσμία του θανάτου έχει φτάσει, ενώ ο καιρός της μετάνοιας δεν υπάρχει πουθενά. Γι' αυτό έχει ταραχθεί η ψυχή μου, και είναι βυθισμένη στον πόνο και γεμάτη κατήφεια· διότι, καθώς είμαι ανέτοιμος και απροετοίμαστος, εξετάζοντας και ανακρίνοντας τον εαυτό μου, δεν βρίσκω τίποτα ικανό για απολογία, ούτε κάποιον τρόπο και μέσο με τα οποία θα διασωθώ από το αιώνιο πυρ. Διότι, αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, εγώ ο αμαρτωλός πού θα εμφανιστώ; Και αν μέσα από πολλές θλίψεις η βασιλεία των ουρανών κληρονομείται στους αξίους, και είναι στενή και τεθλιμμένη η οδός της ζωής, πώς εγώ, που διαρκώς ζω με ηδυπάθεια και ακολασία, θα αξιωθώ της σωτηρίας;

Αυτό νομίζω ότι συνέβη και στον δίκαιο, εξαιτίας του ότι καταδίκαζε σφοδρά τον εαυτό του, και επειδή ποτέ δεν έτρεφε χρηστές ελπίδες για τον εαυτό του, αλλά πάντοτε τις αντίθετες. Αυτό άλλωστε το καθιστά σαφές και από τα εξής: «Ελέησέ με», πρόσθεσε, «διότι είμαι ασθενής· ίασέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου, και η ψυχή μου ταράχθηκε σφόδρα», αφού προηγουμένως είχε πει: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου». Αν όμως αυτός, που έχει τόσο καθαρή συνείδηση, παρακαλεί να μη γίνει ακριβής εξέταση των πεπραγμένων του, τι θα κάνουμε εμείς που είμαστε εμπλεγμένοι σε τόσα κακά, και απέχουμε τόσο πολύ από τη δική του παρρησία, και δεν έχουμε επιδείξει ούτε το ελάχιστο μέρος της δικής του εξομολογήσεως; Από πού λοιπόν ο μακάριος εξομολογείτο με αυτόν τον τρόπο; Είχε διδαχθεί ότι κανένας δεν θα δικαιωθεί ενώπιον του Θεού, και ότι ακόμη και ο δίκαιος μετά βίας σώζεται. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλοτε μεν παρακαλεί λέγοντας: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου», άλλοτε δε: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής».

Ερώτηση ΞΑ΄ «Διότι είναι καιρός να αρχίσει η κρίση από τον οίκο του Θεού. Αν δε αρχίζει πρώτα από εμάς, ποιο θα είναι το τέλος εκείνων που απειθούν στο ευαγγέλιο του Θεού; Και αν ο δίκαιος μόλις που σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;». Τι σημαίνει το «είναι καιρός να αρχίσει η κρίση από τον οίκο του Θεού», και το «αν ο δίκαιος μόλις που σώζεται»;

Γι’ αυτό, αγανακτώντας στη συνέχεια για τους απειθείς, ο μέγας απόστολος λέει: «Και αν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;». Ονομάζει δίκαιο, όπως είναι φυσικό, τον πιστό και φύλακα της χάριτος που δόθηκε κατά το βάπτισμα, αυτόν που διατήρησε ακατάλυτη μέσα από πολλά παθήματα την υιοθεσία δια του Πνεύματος. Σωτηρία ονομάζει την πληρέστατη χάρη της θεώσεως που πρόκειται να δοθεί από τον Θεό στους αξίους, την οποία με δυσκολία θα επιτύχει ακόμη και αυτός που είναι στο έπακρο προσηλωμένος σε όλα τα θεία. Ασεβή δε και αμαρτωλό ονομάζει τον ξένο προς την ευαγγελική χάρη· ασεβή μεν εξαιτίας της απιστίας προς τον Χριστό, αμαρτωλό δε εξαιτίας της γένεσης της παλαιότητας που ζει μέσα του σύμφωνα με τη φθορά των παθών. Ή ίσως ο λόγος ονόμασε ασεβή αυτόν που στερείται παντελώς την επίγνωση του Χριστού, και αμαρτωλό τον πιστό μεν, αλλά παραβάτη (όπως εγώ) των ευαγγελικών εντολών, οι οποίες διατηρούν καθαρό τον χιτώνα της αφθαρσίας που δόθηκε δια του αγίου βαπτίσματος. Η θέση αυτών, εννοώ του ασεβούς και του αμαρτωλού, έχει κατανοηθεί σε κάποιον βαθμό από εκείνους που ασχολούνται με τη μυστική γνώση. Διότι το «πού» δηλώνει σαφώς μια θέση που δεν στερείται τοπικού προσδιορισμού· από την οποία, εάν πράγματι η θέση του δικαίου αντιδιαστέλλεται, ο δίκαιος δεν θα υπόκειται καθόλου σε κάποιο τοπικό «πού» όσον αφορά τη θέση του, έχοντας λάβει κατά χάρη ως θέση, η οποία υπερβαίνει κάθε «πού», τον ίδιο τον Θεό, σύμφωνα με την υπόσχεση.

Ή πάλι, επειδή ο Θεός θα είναι ο τόπος όλων των σωζομένων, όντας απερίγραπτος και αδιάστατος και άπειρος, γινόμενος τα πάντα για όλους σύμφωνα με την αναλογία της δικαιοσύνης, ή μάλλον δωρίζοντας τον εαυτό Του στον καθένα σύμφωνα με το μέτρο των παθημάτων που υπέστη εδώ με επίγνωση υπέρ της δικαιοσύνης, όπως ακριβώς η ψυχή φανερώνει τον εαυτό της να ενεργεί στα μέλη του σώματος ανάλογα με τη δύναμη που ενυπάρχει στο κάθε μέλος και συνέχει στην ύπαρξη τα μέλη μέσω του εαυτού της διατηρώντας τα ενωμένα στη ζωή, πού θα φανεί ο ασεβής και ο αμαρτωλός, όντας στερημένος από αυτήν τη χάρη; Διότι εκείνος που δεν δύναται να δεχθεί την παρουσία του Θεού που ενεργείται σύμφωνα με το «ευ είναι», πού θα φανεί, έχοντας υποστεί την έκπτωση από τη θεία ζωή που υπερβαίνει κάθε αιώνα και χρόνο και τόπο;

Επομένως, είτε σύμφωνα με την πρώτη προσέγγιση εξεταστεί καταφατικώς το «πού θα φανεί ο ασεβής και αμαρτωλός», δεν θα είναι καθόλου ελεύθερος από την περιγεγραμμένη ζωή, εφόσον δεν κατέχει τη ζωή που διαφεύγει από κάθε περιορισμό και βρίσκεται πέρα από κάθε τόπο· είτε σύμφωνα με τη δεύτερη προσέγγιση εξεταστεί αποφατικώς ότι δεν θα φανεί πουθενά, εφόσον δεν έχει τον Θεό να συγκρατεί τη ζωή του προς το «ευ είναι», Αυτόν που πρόκειται να γίνει τόπος για όλους τους αξίους, πώς θα υπάρξει, αφού δεν έχει ως τόπο τον ίδιο τον Θεό κατά τη διαμονή και την εδραίωση του «ευ είναι» μέσα στον Θεό; Και για να το πούμε απλά, αν ο δίκαιος σώζεται με πολλή δυσκολία, τι θα απογίνει ή τι θα υποστεί εκείνος που κατά την παρούσα ζωή δεν υπολόγισε καθόλου την ευσέβεια και την αρετή;

Εγώ, βέβαια, αν και έγραψα προηγουμένως προς την αγιωσύνη σου, δεν το έγραψα αποσκοπώντας σε ανταλλαγή επιστολών, διότι ούτε καν θεωρώ τον εαυτό μου άξιο να λαμβάνει επιστολές από τέτοιους άνδρες και από τόσο μεγάλη απόσταση, αλλά το έπραξα και το πράττω επιθυμώντας να φανερώσω πόσο μεγάλη είναι η διάθεσή μου, καθώς έτσι με εξωθεί δικαιολογημένα ο πνευματικός μου πόθος. Εσύ, όμως, ω θεία και σεβάσμια για μένα κεφαλή, αγλάισμα και κορύφωμα των οσίων μοναχών, καταδέχθηκες να απαντήσεις με επιστολή στον ανάξιο κατά μίμηση του Θεού, αλλά και από αυτήν ακόμη την προσφώνηση μας υπέδειξες τόσο πολύ το θείο ύψος της ταπεινοφροσύνης σου, ώστε να εκπλαγεί η διάνοιά μας. Ω, τι θαύμα! Διότι, εάν ένας άνδρας τόσο σπουδαίος και τόσο μέγας ως προς τη λαμπρότητα της ψυχής, που έχει ισάξια με αυτήν την απαστράπτουσα αρετή του, όπως μαρτυρούν τα ίδια τα πράγματα, τοποθετεί τον εαυτό του χαμηλότερα από εμένα που είμαι ένα τίποτα, εγώ ο εντελώς αμελής και νωθρός τι να ονομάσω τον εαυτό μου; Και εάν ο φάρος της αρετής περιγράφει τον εαυτό του ως αμαρτωλό, ο αμαρτωλός πού θα φανεί, όπως λένε τα ιερά λόγια, ή τι θα αποκριθεί; Επομένως, ακόμη και αν τίποτα άλλο δεν είχε γραφτεί στην επιστολή σου, αρκούσε μόνο αυτό για να θαμπώσει τον νου εκείνου που την λαμβάνει και να αναδείξει θριαμβευτικά την ανυπέρβλητη αρετή εκείνου που την έστειλε.

«Και δεν υπάρχει καμία κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στα μάτια του, προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο.» «Και αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, —εφόσον έτσι έχουν τα πράγματα, — ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;» Και αν ο προφήτης Δανιήλ, βλέποντας σε όραμα το κριτήριο, έφριξε και εξέστη, τι θα πάθουμε εμείς όταν έρθουμε ενώπιον αυτών των ίδιων των πραγμάτων; «Ποταμός φωτιάς,» λέει, «κυλούσε μπροστά του· χίλιες χιλιάδες παραστέκονταν σε αυτόν, και μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν. Το δικαστήριο κάθισε και τα βιβλία ανοίχτηκαν.» Όταν λοιπόν γίνουν αυτά, ποιος θα αντέξει; Ποιος θα έχει παρρησία; Παρά μόνο αυτός που έχει ορθή πίστη και αγαθή πράξη, αυτός που έχει αποκτήσει την ανδρεία, τη δικαιοσύνη και τη σωφροσύνη, ο γιος της υπακοής και ο τέλειος τηρητής της υποταγής. Γι' αυτό πρέπει να προσέχουμε με κάθε εγρήγορση, αδελφοί, και να φοβόμαστε την ώρα του θανάτου, και να είμαστε έτοιμοι κάθε ώρα για την έξοδο, ώστε να μην μας κλέψει απαρατήρητα ο ανθρωποκτόνος εχθρός μας, αφήνοντας πάντα το παρόν να περάσει με ραθυμία, και αναβάλλοντας για το μέλλον την εκπλήρωση των εντολών.

Ας μιμηθούμε αυτούς που με αδιάκριτη υπακοή πορεύτηκαν ευθεία τον ασκητικό δρόμο. Και αν θέλετε, ας μιμηθούμε εκείνον που παραγγέλλει: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού»· και που πάλι λέει: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως αγαπητά τέκνα, και να ζείτε με αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς ως θυσία και προσφορά στον Θεό, εις οσμήν ευωδίας». Έπειτα, αφού ο μεν Χριστός έδωσε τον εαυτό Του ως θυσία και προσφορά στον Θεό για εμάς, εμείς δεν θα υπομείνουμε με ευχαριστία ούτε την οποιαδήποτε θλίψη; Ο Χριστός ονειδίστηκε, σύμφωνα με τα γεγραμμένα: «Οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονείδιζαν έπεσαν πάνω μου»· και εμείς δεν υποφέρουμε ούτε τη μικρή προσβολή και επίπληξη του πλησίον; Και πώς θα είμαστε μαζί με τους αγίους, εμείς που δεν ακολουθούμε τα ίχνη τους; Πώς δε θα συμβασιλεύσουμε με τον Χριστό, εμείς που δεν συμμορφωνόμαστε προς τον θάνατό Του ούτε γινόμαστε κοινωνοί των αχράντων Του παθημάτων; «Και αν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα εμφανιστεί;» Βλέπετε την ακρίβεια του ότι «ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται»; Πώς θα μπορούσε όμως να είναι δίκαιος ο ανυπόμονος, εκείνος που αποφεύγει τους κόπους, αυτός που ανακαλεί στη μνήμη του παλιές πίκρες, και εξαιτίας αυτού εξάπτεται και ταράσσεται, και δεν έχει την ειρήνη προς τον Θεό; Επομένως, είναι αναπόφευκτο, πράττοντας αυτά, να αποκοπούμε από την κοινοβιακή ενότητα· είναι αναπόφευκτο να υποπέσουμε σε αιώνια καταδίκη, παρασυρόμενοι από όλα αυτά.

Έπειτα θα επέλθει ο θάνατος, σαν λιοντάρι που ωρύεται, και σαν αρκούδα σε απόγνωση. Και πώς θα αντέξει η αξιοθρήνητη ψυχή τον αιώνιο όλεθρο; Διότι λέει η Γραφή: «Εάν η κρίση αρχίζει πρώτα από εμάς, ποιο θα είναι το τέλος εκείνων που απειθούν στο ευαγγέλιο του Θεού; Και εάν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;» «Ώστε, αγαπητοί μου αδελφοί, ας είμαστε πάντοτε με φόβο Θεού και αγωνία, εδραίοι και αμετακίνητοι, περισσεύοντας πάντοτε στο έργο του Θεού, γνωρίζοντας ότι ο κόπος μας δεν είναι μάταιος εν Κυρίω.» Όσο για τον αδελφό Σωκράτη, γνωρίζετε ότι ήλθε από την Ανατολή επιβεβαιώνοντας την υποταγή του και απολογούμενος για την καθυστέρησή του· αυτόν θέλαμε να τον κρατήσουμε εδώ ως δόκιμο αδελφό. Αλλά επειδή είναι γραμμένο: «Μακάριος όποιος έχει σπέρμα στη Σιών, και οικείους στην Ιερουσαλήμ», αποφασίσαμε να επιστρέψει και πάλι πίσω, ώστε δι' αυτού να βρούμε έλεος. Και πραγματικά οφείλουμε να χαιρόμαστε, αδελφοί, διότι από το πλήρωμα της αδελφότητάς μας εγκαταστάθηκε στην αγία Σιών, τη μητέρα των Εκκλησιών, τοποθετημένος από τον εκεί αγιώτατο Πατριάρχη για να ιερουργεί και να εκτελεί χρέη οικονόμου.