Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΕΤΡΟΥ 5:3

Διότι στα χωράφια άλλοι μεν θερίζουν με το δρεπάνι τα στάχυα, άλλοι δε, μαζεύοντας όσα πέφτουν από το χέρι του θεριστή, δεν αφήνουν τίποτε στους αγρούς. Είναι δε έθιμο να κάνουν το ίδιο και όσοι τρυγούν τα αμπέλια. «Σας σταχυολογούν λοιπόν», λέει, «οι εισπράκτορές σας». Είναι σαν να λέει: Έχουν τρυγήσει τις περιουσίες σας, και η απληστία τους δεν σταματά μέχρις εδώ. Αλλά ήδη και σας σταχυολογούν, δηλαδή, απλώνουν τα χέρια τους και σε όσα έχουν ακόμη απομείνει. Και πολύ ορθά και ταιριαστά σε αυτούς, δεν τους αποκαλεί καθοδηγητές, ούτε δασκάλους, ούτε κάτι άλλο παρόμοιο, αλλά τους ονομάζει πράκτορες και απαιτητές. Διδάσκει δε ότι τους καταδυναστεύουν, όχι συμπεριφερόμενοι ήπια όπως οι δάσκαλοι στους μαθητές, αλλά σαν σκληροί και άγριοι δεσπότες, αναγκάζοντάς τους να φρονούν ό,τι νομίζουν οι ίδιοι, και παρασύροντάς τους σε οτιδήποτε, μερικές φορές ακόμη και παρά τη θέλησή τους. Αλλά ο σκοπός αυτών που ζουν εν Χριστώ δεν ήταν τέτοιος. Γράφει λοιπόν ο θεσπέσιος Πέτρος προς όσους έχουν κληθεί στην επισκοπή και έχουν οριστεί να καθοδηγούν τα λογικά ποίμνια, να μην ενεργούν ως κατακυριεύοντες τους κλήρους, αλλά γινόμενοι πρότυπα του ποιμνίου. Γνωρίζει δε ο μυστικός λόγος και άλλους εισπράκτορες, τους οποίους είναι ανάγκη να αποφεύγουν όσοι επιθυμούν να ζουν ορθά.

Διότι αυτός που επιβουλεύτηκε εξολοκλήρου τη δόξα του Χριστού και τόλμησε να αδιαφορήσει για τα ποίμνια που του εμπιστεύθηκαν, με κανέναν τρόπο δεν θα διαφέρει από εκείνους που δεν Τον γνωρίζουν. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε κάποτε ο Χριστός προς τον μακάριο Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς; Ποίμαινε τα πρόβατά μου, βόσκε τα αρνιά μου». Αν λοιπόν αυτός που ποιμαίνει, αγαπά, τότε οπωσδήποτε μισεί εκείνος που το καταφρονεί. Και αν μισεί, τότε και τιμωρείται, και υποβάλλεται στην καταδίκη των απίστων· όπως ακριβώς συνέβη με εκείνον που έλαβε το τάλαντο για να το εμπορευτεί πνευματικά, και έπειτα δεν έπραξε αυτό, αλλά μάλλον παρουσίασε το δοθέν χωρίς να το έχει πολλαπλασιάσει. Όμως εκείνοι που έλαβαν τα πέντε ή και ακόμη περισσότερα, αφού κόπιασαν και εργάστηκαν φιλότιμα, τιμήθηκαν με τα πιο λαμπρά αξιώματα. Διότι ο ένας άκουσε: «Γίνε άρχοντας πάνω σε δέκα πόλεις»· και ο άλλος σε πέντε. Ενώ ο υβριστής και οκνηρός δούλος, υπέμεινε την έσχατη καταδίκη. Είναι λοιπόν πάντοτε επικίνδυνη η ραθυμία, όσον αφορά τη μυσταγωγία· γι' αυτό και ο μακάριος Πέτρος γράφει σε κάποιους: «Ποιμάνετε το ποίμνιο του Θεού που είναι ανάμεσά σας, ώστε όταν φανερωθεί ο Αρχιποίμενας των πάντων, να λάβετε τον μισθό». Γνωρίζοντας δε ότι η ραθυμία είναι πύλη της απώλειας, είπε ο Παύλος: «Αλίμονό μου, αν δεν κηρύττω το Ευαγγέλιο». Και ότι σε αυτούς που οκνούν στη μυσταγωγία επικρέμαται πικρή, οδυνηρή και δυσδιάφευκτη κόλαση, το αποδεικνύει αμέσως ο Σωτήρας, προσθέτοντας στα πρώτα άλλα δύο παραδείγματα στη σειρά.

Κεφάλαιο ΙΔ'. Οικονόμε, άκουσες τον Απόστολο να λέει: «αυτός που προΐσταται ας το κάνει με επιμέλεια»· και, «κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». Πρόσεξε λοιπόν μήπως τυχόν χρησιμοποιήσεις εμπαθώς την παραγγελία. Διότι λέει και σε άλλο σημείο: «όχι σαν να κατακυριεύετε τον κλήρο, αλλά γινόμενοι πρότυπα του ποιμνίου. Και όταν φανερωθεί ο Αρχιποίμενας, θα λάβετε τον αμάραντο στέφανο της δόξας». Και πάλι λέει: «να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού». Διότι η υπερηφάνεια είναι ξένη προς τους πιστούς, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη».

Σε όρισαν θυρωρό; Αναλογίσου τους υπηρέτες των επίγειων αρχόντων. Σε όρισαν διακονητή, δηλαδή οικονόμο ή ηγούμενο; Σκέψου εκείνον που είπε: «Τους πρεσβυτέρους, λοιπόν, που βρίσκονται ανάμεσά σας τους παρακαλώ, ως συμπρεσβύτερος και μάρτυρας των παθημάτων του Χριστού, ο οποίος είμαι και κοινωνός της δόξας που πρόκειται να αποκαλυφθεί: Ποιμάνετε το ποίμνιο του Θεού που σας έχει ανατεθεί, επιβλέποντάς το όχι αναγκαστικά, αλλά με τη θέλησή σας, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού· όχι με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία· ούτε καταδυναστεύοντας αυτούς που σας έλαχαν ως κλήρος, αλλά γινόμενοι πρότυπα του ποιμνίου. Και όταν φανερωθεί ο Αρχιποίμενας Χριστός, θα λάβετε τον αμάραντο στέφανο της δόξας». Και για να μη φανεί ότι μακρηγορούμε αναφέροντας την κάθε περίπτωση ξεχωριστά, σε ό,τι και αν εργάζεσαι, αν ο Εχθρός σού φέρει ακηδία στο έργο σου, χρησιμοποίησε την ανάλογη πρακτική για να αντικρούσεις τον Αντίπαλο· σε καθετί δε που κάνεις, είτε με έργο είτε με λόγο, να έχεις ως μάρτυρα τη συνείδησή σου, ότι αυτό που γίνεται είναι σύμφωνο με το θέλημα του Θεού, και έτσι θα σωθείς.

Κεφάλαιο Ε΄. Ποιμάνετε το ποίμνιο του Θεού που βρίσκεται ανάμεσά σας, χωρίς να καταδυναστεύετε τους κλήρους. Διότι λέγει ο Χριστός: Όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, θα είναι διάκονός σας· διότι όποιος ταπεινώσει τον εαυτό του, αυτός θα υψωθεί. Τι λέγεις; Εάν ταπεινώσω τον εαυτό μου, τότε θα γίνω υψηλός; Ναι, λέγει· διότι τέτοια είναι η δύναμή μου, είμαι ικανός και πολυμήχανος στο να παρέχω τα αντίθετα μέσω των αντιθέτων. Μη φοβάσαι· η φύση των πραγμάτων ακολουθεί το δικό μου θέλημα· δεν ακολουθώ εγώ τη φύση.

Έχοντας λοιπόν αυτά κατά νου, ω αγαπητοί, ποιμάνετε το ποίμνιο του Θεού που βρίσκεται ανάμεσά σας, όπως λέγει ο Απόστολος, όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, ούτε με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία, ούτε καταδυναστεύοντας τον κλήρο, αλλά γινόμενοι πρότυπα του ποιμνίου. Και όταν φανερωθεί ο Αρχιποιμένας, θα λάβετε τον αμάραντο στέφανο της δόξας. Πάλι λοιπόν τα ίδια θα πω: ακούστε, ιερείς του Κυρίου, βασιλείς της γης και όλοι οι λαοί, άρχοντες και όλοι οι κριτές της γης· νέοι και παρθένες, πρεσβύτεροι μαζί με τους νεότερους. Ακούστε με προσοχή, όλοι εσείς που κατοικείτε την οικουμένη, οι μικροί και οι μεγάλοι, είτε άρρεν είτε θήλυ, μαζί ο πλούσιος και ο πένης· προσέξτε τα όσα λέγονται, παρακαλώ· διότι θέλω να σας αποδείξω και να σας βεβαιώσω μέσα από τις Άγιες Γραφές, ότι δεν είναι Χριστιανοί όλοι όσοι λέγονται Χριστιανοί, αλλά, φέροντας μόνο το όνομα του Χριστιανού, αυταπατώνται με την απλή αυτή προσηγορία.

Πρέπει λοιπόν ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, κόσμιος, φιλόξενος, ικανός να διδάσκει, να μην είναι μέθυσος, να μην είναι βίαιος, αλλά μάλλον επιεικής, αφιλάργυρος, να κυβερνά καλά το δικό του σπίτι, να έχει τα παιδιά του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα. Εάν όμως κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά το δικό του σπίτι, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού; Να μην είναι νεοφώτιστος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου. Πρέπει δε να έχει και καλή μαρτυρία από τους εκτός της Εκκλησίας, για να μην πέσει σε ονειδισμό και στην παγίδα του διαβόλου.» «Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σου σε κανέναν, και μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό.» «Πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, ως απόστολος και οικονόμος του Χριστού· να μην είναι αυθάδης, να μην είναι οξύθυμος, ούτε μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής, αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων, δίκαιος, όσιος, εγκρατής.» «Κανείς ας μην περιφρονεί τη νεότητά σου. Να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και τις εξουσίες, να πειθαρχούν, να είναι έτοιμοι για κάθε αγαθό έργο.» «Να ασκείτε το έργο του επισκόπου όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, ούτε με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία κατά Θεόν· ούτε να καταδυναστεύετε αυτούς που σας κληρώθηκαν, αλλά να γίνεστε πρότυπα του ποιμνίου.» Το αξίωμα ας μην κάνει τον προεστώτα να υπερηφανεύεται, για να μην εκπέσει από τη μακαριότητα της ταπεινοφροσύνης, ώστε να μην τυφλωθεί και ο ίδιος και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου.

Εάν λοιπόν κάποιος εξαιτίας απαίτησης χρυσού ή κάποιου άλλου είδους, είτε εξαιτίας κάποιας προσωπικής εμπάθειας βρεθεί να εμποδίζει από τη λειτουργία και να αφορίζει κάποιον από τους κληρικούς που υπάγονται σε αυτόν, ή να κλείνει σεπτό ναό, ώστε να μη γίνονται σε αυτόν οι λειτουργίες του Θεού, στρέφοντας τη μανία του προς τα άψυχα, είναι όντως αναίσθητος, και θα υποστεί την ίδια ποινή, και ο πόνος θα επιστρέψει στο δικό του κεφάλι, ως παραβάτης της εντολής του Θεού και των Αποστολικών διατάξεων». Διότι παραγγέλλει και ο Πέτρος, η κορυφή των Αποστόλων: «Ποιμαίνετε το ποίμνιο του Θεού που βρίσκεται ανάμεσά σας, όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, σύμφωνα με τον Θεό. Όχι αισχροκερδώς, αλλά πρόθυμα. Ούτε ως κατακυριεύοντες τους κλήρους, αλλά γινόμενοι πρότυπα του ποιμνίου· και όταν φανερωθεί ο Αρχιποιμένας, θα λάβετε τον αμάραντο στέφανο της δόξας.»

Διότι ο κορυφαίος Πέτρος παραγγέλλει στους Αρχιερείς τα εξής, ποιμαίνετε το ποίμνιο του Θεού, όχι αναγκαστικά και τυραννικά, αλλά θεληματικά και κατά Θεόν, όχι αισχροκερδώς, αλλά με προθυμία, όχι καταδυναστεύοντας τον Κλήρο, αλλά γινόμενοι τύποι και παραδείγματα για το ποίμνιο, ώστε, όταν φανερωθεί ο αρχιποίμενας Χριστός κατά τη δεύτερη παρουσία Του, να λάβετε από Αυτόν τον αμάραντο στέφανο της δόξας. Ανάγνωσε και τον 29ο Αποστολικό Κανόνα.