Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΕΤΡΟΥ 5:6

Πρέπει, λοιπόν, το λύτρο να μην είναι ομογενές με εκείνους που κρατούνται, αλλά να διαφέρει πάρα πολύ ως προς την αξία, εάν πρόκειται να αφεθούν εκούσια ελεύθεροι οι αιχμάλωτοι από τη δουλεία. Γι' αυτόν τον λόγο, ένας αδελφός δεν μπορεί να σας λυτρώσει. Διότι κανένας άνθρωπος δεν έχει τη δύναμη να πείσει τον διάβολο να απαλλάξει από την εξουσία του εκείνον που έχει άπαξ υποπέσει σε αυτόν· εφόσον ούτε καν για τα δικά του αμαρτήματα δεν είναι σε θέση να προσφέρει εξίλασμα στον Θεό. Πώς λοιπόν θα έχει τη δύναμη να το πράξει αυτό για κάποιον άλλον; Και τι τόσο μεγάλο θα μπορούσε να αποκτήσει σε τούτον τον αιώνα, ώστε να αποτελεί επαρκές αντάλλαγμα για την ψυχή, η οποία είναι εκ φύσεως πολύτιμη, διότι δημιουργήθηκε κατ' εικόνα του Κτίστη της; Και ποιος κόπος του παρόντος αιώνος αποτελεί επαρκές εφόδιο του μέλλοντος αιώνος για την ανθρώπινη ψυχή; Με αυτόν τον κάπως απλό τρόπο, λοιπόν, κατανοήσαμε τα νοήματα αυτά. Ακόμη κι αν κάποιος θεωρείται ότι συγκαταλέγεται στους ισχυρούς αυτής της ζωής, ακόμη κι αν περιβάλλεται από πλήθος αποκτημάτων, ο λόγος διδάσκει να αποβάλει την οίηση και να ταπεινωθεί κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού, και ούτε να στηρίζει την πεποίθησή του στη νομιζόμενη δύναμή του, ούτε να καυχάται για το πλήθος του πλούτου του.

Το πένθος οικοδομεί και διαφυλάσσει· το πένθος καθαρίζει την ψυχή με τα δάκρυα και την αποκαθιστά καθαρή. Το πένθος γεννά σωφροσύνη, αποκόπτει τις ηδονές, κατορθώνει αρετές. Και τι άλλο να πω; Το πένθος μακαρίζεται από τον Θεό και παρηγορείται από τους Αγγέλους. Γι' αυτό έλεγε ένας από τους μαθητές του Κυρίου: Το γέλιο σας ας μετατραπεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια· ταπεινωθείτε κάτω από την κραταιά χείρα του Κυρίου, και θα μας υψώσει.

Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά εκ των προτέρων, αδελφοί αγαπημένοι από τον Κύριο, ας ταπεινώσουμε τις ψυχές μας κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού, για να μας υψώσει κατά τον καιρό της επισκέψεώς Του. Ας μισήσουμε την κενοδοξία και την αλαζονεία, η οποία είναι αφροσύνη. Ας αποφύγουμε την υπερηφάνεια, διότι ο Θεός αντιτάσσεται σε αυτήν. Ας αγαπήσουμε την ταπείνωση, ώστε, αφού γίνουμε πράοι, να μας διδάξει ο Κύριος τις οδούς Του.

Διότι με χαρά παραχωρούσαν την προσωνυμία του μάρτυρα στον Χριστό, τον πιστό και αληθινό μάρτυρα και πρωτότοκο των νεκρών και αρχηγό της ζωής του Θεού, και θυμούνταν τους μάρτυρες που είχαν ήδη αναχωρήσει από τη ζωή και έλεγαν: «Εκείνοι είναι ήδη μάρτυρες, τους οποίους ο Χριστός αξίωσε να αναληφθούν κατά την ομολογία τους, επισφραγίζοντας το μαρτύριό τους μέσω της εξόδου τους, ενώ εμείς είμαστε ομολογητές μέτριοι και ταπεινοί». Και με δάκρυα παρακαλούσαν τους αδελφούς, δεόμενοι να γίνονται εκτενείς προσευχές προκειμένου να φτάσουν στην τελείωσή τους. Και τη μεν δύναμη του μαρτυρίου την επιδείκνυαν έμπρακτα, δείχνοντας μεγάλη παρρησία προς τα έθνη, και καθιστούσαν φανερή την ευγένειά τους μέσω της υπομονής, της αφοβίας και της ατρομίας τους, αρνούνταν όμως την προσωνυμία του μάρτυρα εκ μέρους των αδελφών, καθώς ήταν γεμάτοι από φόβο Θεού». Και πάλι, λίγο πιο κάτω αναφέρουν: «Ταπείνωναν τους εαυτούς τους κάτω από την κραταιά χείρα, από την οποία τώρα πλέον έχουν υψωθεί επαρκώς. Τότε μεν απολογούνταν προς όλους και δεν κατηγορούσαν κανέναν· έλυναν άπαντες, δεν έδεναν δε κανέναν· και προσεύχονταν υπέρ εκείνων που τους προκαλούσαν τα δεινά, όπως ακριβώς ο Στέφανος, ο τέλειος μάρτυρας: 〈Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία〉. Εάν λοιπόν προσευχόταν υπέρ αυτών που τον λιθοβολούσαν, πόσο μάλλον υπέρ των αδελφών;»

Και ας μην εξετάσουμε αν εσύ είσαι πλούσιος, αν έχεις δύναμη σε ίππους και όπλα και στρατιωτική ακμή —διότι ας θεωρηθεί δεδομένο αυτό που δεν είναι— αλλά, επειδή ο Θεός δεν βρίσκεται σε τέτοια πράγματα, αλλά ευαρεστείται σε εκείνους που τον φοβούνται, θα έπρεπε τουλάχιστον να τον φοβάσαι, και να ταπεινώνεσαι κάτω από την κραταιά του χείρα και να μην τρέφεις καθόλου αλαζονικό φρόνημα για τη δύναμή σου. Επειδή δε και από τους άρχοντες της γης δεν υπάρχει σχεδόν κανένας που να μην είναι ανώτερός σου, και γενναιότερος στη δύναμη, και πιο επιφανής και άφθονος σε κτήματα και πλούτο, γιατί, παρασυρόμενος από αυτές τις μικρές και απατηλές ευημερίες, συγκρούεσαι με τους ισχυρότερους και ρίχνεις τον εαυτό σου σε μεγάλους κινδύνους; Δεν αρκείσαι στα υπάρχοντα ούτε προτιμάς να διανύεις τον βίο σου ήσυχα κατέχοντας μόνο τα δικά σου; Αλλά θέλεις να πλεονάζεις και να πλουτίζεις από τα ξένα;

Στον ίδιο Άγιέ μου δέσποτα, κράτιστε βασιλιά, είθε ο Θεός να επιβάλει το χέρι Του σε εκείνους που θλίβουν την κληρονομιά σου ή που διανοούνται να τη θλίψουν, και είθε να ταπεινώσει όλους τους εχθρούς σου μέχρι του μηδενός· από τον οίκο σου ας μην εκλείψουν ποτέ ούτε οι ευεργεσίες που έρχονται άνωθεν, ούτε η φωνή της αγαλλιάσεως και της εξομολογήσεως, και ο ήχος εκείνων που εορτάζουν και ανυμνούν τον Θεό, ο Οποίος σου αποστέλλει αυτές τις ευεργεσίες. Καθώς παρίστατο η ανάγκη να επιστρέψει σε εσένα ο Γλυκύς, έλεγε ότι δεν επρόκειτο να το πράξει αυτό διαφορετικά, παρά μόνο εάν κόμιζε και δική μας επιστολή. Και επειδή το μεν τι να γράψω με εγκατέλειψε, το να προσεύχομαι όμως δεν με εγκατέλειψε —διότι, ακόμη και αν κάποιος έχει προσφέρει κάθε είδους ευχές, είναι και πάλι ανεπίληπτο να επανέρχεται στα πρώτα και να εύχεται εκ νέου τα ίδια— του εμπιστεύθηκα να κομίσει αυτά τα δύο ή τρία λόγια προσευχής αντί για οποιοδήποτε άλλο γράμμα. Και κανείς ας μην τα κατακρίνει ως μικρολογία· διότι αποτελούν έκφραση προσευχής, η οποία είναι η συνομιλία των ανθρώπων με τον Θεό. Ο Θεός, άλλωστε, για να καμφθεί, δεν έχει ανάγκη από μακρούς λόγους, αρκεί μόνο να προσφέρουμε τους εαυτούς μας συντετριμμένους και να ταπεινωνόμαστε κάτω από το κραταιό Του χέρι. Είθε όμως η εκ Θεού βασιλεία σου να απολαύσει και αυτές τις ευχές και όσες άλλες είτε ευχηθήκαμε στο παρελθόν είτε θα ευχηθούμε στο μέλλον· και είθε να μας γίνεται αυτή γνωστή ως τέτοια, όπως ακριβώς παρακαλούμε καθημερινά τον Θεό να γνωρίζεται και σε εμάς και στους άλλους.

Γι' αυτό δεν απειθώ ούτε φέρνω αντίρρηση, λέει ο Δεσπότης μου, όχι όταν καλείται να αναλάβει προστασία, αλλά όταν οδηγείται ως πρόβατο στη σφαγή· αλλά και προσπίπτω και ταπεινώνομαι κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού, και ζητώ συγχώρεση για την προηγούμενη αδράνεια και ανυπακοή μου, αν βέβαια αυτό συνιστά κάποιο έγκλημα για εμένα.

Και ποιο είναι το μέτρο των Αμορραίων που δεν έχει ακόμη συμπληρωθεί; Και πώς ο αμαρτωλός είτε αφήνεται ατιμώρητος, είτε τιμωρείται πάλι· το πρώτο, επειδή ίσως φυλάσσεται για την άλλη ζωή, και το δεύτερο επειδή θεραπεύεται σε τούτη εδώ; Και πώς ο δίκαιος είτε κακοπαθεί επειδή ίσως δοκιμάζεται, είτε ευημερεί επειδή προστατεύεται, εάν βέβαια είναι φτωχός στην πνευματική αντίληψη και δεν βρίσκεται πολύ πιο πάνω από τα ορατά πράγματα, και πώς η συνείδηση, το οικείο και αλάνθαστο κριτήριο, διδάσκει το καθένα από αυτά; Ποια είναι η πληγή, και από πού προέρχεται; Είναι άραγε δοκιμασία της αρετής ή τιμωρία της κακίας; Και ότι είναι προτιμότερο να καμπτόμαστε θεωρώντας την ως τιμωρία, έστω κι αν δεν είναι έτσι, και να ταπεινωνόμαστε κάτω από την κραταιά χείρα του Θεού, παρά να υπερηφανευόμαστε θεωρώντας την ως δοκιμασία. Αυτά να διδάξεις και να νουθετήσεις, ώστε να μη δυσανασχετούμε υπερβολικά με την παρούσα πληγή, ούτε, πέφτοντας στον βυθό των κακών, να αδιαφορούμε (διότι υπάρχει και ένα τέτοιο πάθημα στους πολλούς), αλλά να αντιμετωπίζουμε με σωφροσύνη τη νουθεσία και να μην προκαλούμε μεγαλύτερη συμφορά, εξαιτίας της αναισθησίας μας απέναντι σε αυτήν.

Μάλλον δε, έστω και τώρα μετανοήστε, σωφρονιστείτε και ταπεινωθείτε υπό την κραταιά χείρα του Θεού και συμφιλιωθείτε με την Εκκλησία του Χριστού, ώστε και για την προηγούμενη απείθεια και ασέβεια και για τα συνεπακόλουθα προσκόμματα να δεχθείτε με ευσπλαχνία την άφεση και να ανατρέψετε την εναντίον σας φρικτή αποκήρυξη, και, ως προς αυτά για τα οποία πρόκειται τώρα πάλι να γίνει λόγος, αφού διδαχθείτε από την Εκκλησία του Χριστού, να κατανοήσετε την αλήθεια, ούτως ώστε να λέγετε περί ευσεβείας πράγματα σύμφωνα και φίλια και με τον Θεό και με τους απ' αιώνος θεοφόρους και με εμάς και με τους ίδιους σας τους εαυτούς, καθώς τώρα εναντιώνεστε και στους εαυτούς σας υποστηρίζοντας άλλοτε άλλα και τα μεταξύ τους αντίθετα.

Επομένως, η παρουσία τους δεν φέρνει κανένα κέρδος και χάρη στην ψυχή προς αιώνια ανταπόδοση, αλλά η απουσία τους επιφέρει πολλή μομφή και ζημία. Διότι εκείνοι που δεν ανταποδίδουν την αγάπη ούτε σε όσους τους αγαπούν και τους φροντίζουν είναι χειρότεροι και από τους τελώνες και τους αμαρτωλούς· πόσο μάλλον εκείνοι που ανταποδίδουν με τα αντίθετα, με έργα ή με λόγια; Τέτοιοι εξάλλου είναι οπωσδήποτε και όσοι ανυποτακτούν στους άρχοντες της πόλης, και μάλιστα ενώ αυτοί υφίστανται κάθε μέρα ουκ ολίγες φροντίδες για χάρη τους, εκείνοι που δεν αποδίδουν την πρέπουσα αφοσίωση στους βασιλείς που έχουν οριστεί από τον Θεό, εκείνοι που δεν ταπεινώνονται κάτω από την κραταιά χείρα του Θεού, αλλά απειθούν στην Εκκλησία του Χριστού και μάταια αγανακτούν εναντίον των προστατών της Εκκλησίας, και μάλιστα ενώ εκείνοι μοχθούν γι' αυτούς και επιθυμούν και εύχονται και πράττουν, με όση δύναμη έχουν, κάθε τι καλό και ωφέλιμο γι' αυτούς.

Ταπεινωθείτε, λοιπόν, κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού, για να σας υψώσει εν καιρώ. Δεν ανέφερε απλώς το «να σας υψώσει», αλλά πρόσθεσε το «εν καιρώ», διδάσκοντάς τους να αναμένουν εκείνη την πραγματική ύψωση στον μέλλοντα αιώνα. Ειρήνη σε όλους εσάς που είστε εν Χριστώ. Αμήν.

«Δες την ταπείνωσή μου και ελευθέρωσέ με, διότι δεν λησμόνησα τον νόμο σου». «Εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί», σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου· και, «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Με αυτήν και ο θείος προφήτης στόλισε τις άλλες αρετές, και προβάλλοντάς την επικαλείται τη θεία βοήθεια. Υπάρχουν δε πολλά είδη ταπείνωσης· διότι κάποιος ταπεινώνεται και μέσα στη θλίψη, και στις συμφορές, και εξαιτίας των ανθρώπινων επιβουλών. Η αληθινή όμως ταπείνωση είναι, όταν εξαιτίας των αμαρτιών μας επιστρέφουμε στον Θεό· όπως ακριβώς ταπεινώθηκε ο ίδιος ο Δαβίδ, λέγοντας και πράττοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»· και, «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Ομοίως, και εάν ταπεινωθούμε κάτω από την κραταιά χείρα του Θεού, αγαπώντας και φυλάττοντας τα προστάγματά του, για τους οποίους λέει ο Κύριος: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι».

Ελάτε λοιπόν και εσείς, ω τέκνα και αδελφοί και πατέρες μου, τους οποίους συγκέντρωσα μαζί με τον Ιησού Χριστό τον Θεό μου και τους οποίους γέννησα διά του Αγίου Πνεύματος με τη διδασκαλία του λόγου, και ακούστε εμένα τον ανάξιο πατέρα και δάσκαλό σας, και σε εμένα μεν, που έχω κοπιάσει, δώστε χρόνο ανάπαυλας και μικρής ανακούφισης από τους κόπους, για να ξαποστάσω λίγο και να εξετάσω τον εαυτό μου, σε εκείνον δε που προκρίθηκε από την άνωθεν χάρη και από τη δική μου ταπεινότητα για να γίνει ηγούμενός σας, κλίνετε τα γόνατα και τις καρδιές σας, σας παρακαλώ εν Χριστώ Ιησού, και δεχθείτε τον σαν εμένα, που έχω γεννήσει και αυτόν και εσάς διά της άνωθεν χάριτος, και ταπεινωθείτε ενώπιον του κραταιού χεριού του Θεού και ενώπιον αυτού που έγινε ήδη ποιμένας σας μέσα από την αγία εκλογή σας. Κανείς λοιπόν από εσάς ας μην καταφρονήσει τη νεότητά του, κανείς τον ανεπιτήδευτο λόγο και τη διδασκαλία του. Διότι, έστω και αν είναι απλοϊκός στον λόγο, δεν είναι όμως καθόλου και στη γνώση της χάριτος. Επειδή ο έμπρακτος λόγος που έχει την άνωθεν γνώση είναι σοφότερος από τη μωρή σοφία των ανθρώπων, όσο ακριβώς ο ήλιος είναι λαμπρότερος και ανώτερος από τα άστρα.

Γι' αυτό, γνωρίζοντας αυτό πολύ καλά, λαμβάνουν τη δεύτερη θέση και παραχωρούν τα πρωτεία στον θείο Στέφανο, ώστε να γίνουν δικαιότατα πρώτοι και να μας διδάξουν με τα δικά τους παραδείγματα τον άριστο δρόμο της εξυψώσεως, εννοώ την απλότητα και την ταπείνωση, την οποία πρώτος εφάρμοσε και χάραξε ο Χριστός. Διακηρύσσοντας με τα έργα τους: «μάθετε από εμάς, ότι είμαστε πράοι και ταπεινοί στην καρδιά, σύμφωνα με την εντολή του Χριστού, του Δεσπότη και διδασκάλου μας». Και γι' αυτό τον λόγο, ο ένας έλεγε να θεωρούμε ο ένας τον άλλον ανώτερο από τον εαυτό μας, ενώ ο άλλος θέλει να ντυθούμε αναμεταξύ μας την ταπεινοφροσύνη. «Διότι ο Θεός», λέει, «αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη». Γι' αυτό και προσθέτει σε αυτόν τον λόγο: «Ταπεινωθείτε κάτω από το παντοδύναμο χέρι του Θεού, για να σας υψώσει στον καιρό της επισκέψεώς του». Αφού λοιπόν, πολυαγαπημένοι αδελφοί, είμαστε ακροατές και μαθητές αυτών, ας ενώσουμε τη διδασκαλία με τη μίμηση, και την ακρόαση του λόγου με τις πράξεις, αντλώντας από εκεί την μεταξύ μας αγάπη, ώστε, επιδιώκοντας τη μίμησή τους και στα λόγια και στις πράξεις και φέροντας την ομοιότητά τους, και γιορτάζοντας έτσι τη γιορτή σύμφωνα με το παράδειγμά τους, να ευφράνουμε τις ψυχές και τα πνεύματά μας και να λαμπρύνουμε με τις αισθήσεις μας την ολόλαμπρη πανήγυρή τους. Διότι, βλέποντας αυτό, ευφραίνονται περισσότερο και αγάλλονται πιο πολύ, και χαίροντας και αγαλλόμενοι μαζί, προσφέρουν στον Θεό δεήσεις υπέρ ημών, πρεσβεύοντας για ειρηνική ζωή και ζητώντας για εμάς τη βασιλεία των ουρανών. Είθε όλοι εμείς, αφού ρυθμίσουμε τον εαυτό μας όπως πρέπει, και τον λαμπρύνουμε με τη θεία μετάνοια, και τον συνδέσουμε σφιχτά με τον δεσμό της αγάπης, να αξιωθούμε να γευτούμε τις απολαύσεις και την έλλαμψή της, και να λάβουμε την αγέραστη και ατελεύτητη ζωή, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μαζί με τον οποίο, στον Θεό Πατέρα και στο πανάγιο Πνεύμα ανήκει δόξα, τιμή, κράτος, μεγαλωσύνη και ανύμνηση πάντοτε, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

Και πού να απελθούμε ή πού να φύγουμε, αδελφοί, από το πρόσωπό του; Διότι εάν ανεβούμε στον ουρανό, εκεί θα τον βρούμε να υπάρχει· εάν κατεβούμε στον άδη, και εκεί παρευρίσκεται· εάν πάμε στα πέρατα της θάλασσας, δεν θα ξεφύγουμε από το χέρι του, αλλά η δεξιά του θα κρατήσει τις ψυχές και τα σώματά μας. Επειδή λοιπόν δεν μπορούμε να αντισταθούμε, αδελφοί, ή να ξεφύγουμε από το πρόσωπο του Κυρίου, ελάτε να παραδώσουμε τους εαυτούς μας ως δούλους στον Κύριο και Θεό, ο οποίος για εμάς ενδύθηκε μορφή δούλου και πέθανε για εμάς, ελάτε να ταπεινωθούμε κάτω από το κραταιό του χέρι, το οποίο αναβλύζει σε όλους την αιώνια ζωή και τη μεταδίδει πλουσιοπάροχα σε όσους την αναζητούν, μέσω του Πνεύματος.

Μη μπορώντας, λοιπόν, αδελφοί, να αντισταθούμε ή να ξεφύγουμε από το πρόσωπο του Κυρίου, ελάτε να παραδώσουμε τους εαυτούς μας ως δούλους στον Θεό, ο οποίος για εμάς ενδύθηκε μορφή δούλου και πέθανε για εμάς· ελάτε να ταπεινωθούμε κάτω από την κραταιά Του χείρα, η οποία αναβλύζει σε όλους την αιώνια ζωή και τη μεταδίδει πλουσιοπάροχα σε όσους τη ζητούν μέσω του Πνεύματος.

Γι' αυτό σας παρακαλώ, αδελφοί, να γρηγορείτε και να νήφετε, να δείχνετε ανδρεία και να κραταιώνεστε στον προκείμενο αγώνα του νοητού και του αισθητού διωγμού. Διότι αυτός που ζει κατά Θεόν καταδιώκεται πάντοτε από τον αόρατο διώκτη, με σκοπό να κυριευθεί από την αμαρτία. Ας τον αποφύγουμε, γενναίοι στρατιώτες του Χριστού. Και πώς είναι δυνατόν να τον αποφύγουμε; Με το να βρεθούμε κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού, προσφέροντάς Του πλήρη ευαρέστηση στα πάντα. Αυτό θα επιτευχθεί, εάν δεν ζείτε με το δικό σας θέλημα, αλλά κοινοβιακά, έχοντας δηλαδή τον αδελφό Εφραίμ ως προκαθηγούμενο, όπως και εκείνος άφησε παρακαταθήκη και εμείς επιδοκιμάζουμε και καθώς ο χρόνος και ο τρόπος το απαιτούν. Ας είναι όλα κοινά, το «εμόν» και το «σον» ας εξοριστούν, η αγάπη ας αποτελεί το χαρακτηριστικό σας γνώρισμα, η υπακοή ας σας διαφυλάττει· και, «εάν τα γνωρίζετε αυτά, μακάριοι είστε», λέει, «εάν τα εφαρμόζετε».

Αν όμως πειράζεστε, δεν είναι παράξενο· αλλά να αποφεύγετε την υποδούλωση που προέρχεται από μια μικρή συγκατάθεση και αδιαφορία· και να σκύβετε χαμηλά τα κεφάλια των ψυχών σας, γέρνοντας μαζί και τα κεφάλια του σώματος· και ταπεινωθείτε κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού· και να μην δίνετε καμία σημασία σε τέτοια λόγια και λογισμούς προς αρέσκεια του διαβόλου, ο οποίος είναι αντάρτης κατά του Κυρίου. Αλλά να φροντίζετε να υπομένετε μέχρι τέλους, στο να ωφελείτε τον πλησίον, στο να διακρίνεστε στην ταπεινοφροσύνη, στο να υπερτερείτε στην αγάπη, και όχι στο να επιδεικνύεστε, ούτε στο να αυθαδιάζετε, ούτε στο να ανασηκώνετε το φρύδι με έπαρση και να υπερηφανεύεστε αγέρωχα· όχι στο να επιδιώκετε τα πρωτεία και να φιλοδοξείτε· όχι στο να αλαζονεύεστε και να περιαυτολογείτε· όχι στο να ερίζετε, να φιλονικείτε και να θέλετε να νικάτε στις συζητήσεις· όχι στο να παριστάνετε τους σοφούς χωρίς σύνεση και να λογομαχείτε ανώφελα προς καταστροφή όσων σας ακούν. Και ποιος είναι σοφός, ώστε να τα τηρήσει αυτά, και να κατανοήσει τα ελέη του Κυρίου; Διότι εγώ μόνον ομιλώ, ενώ παραμένω άπρακτος στα πάντα·

ΛΟΓΟΣ ΙΓ'. Για το ταπεινό φρόνημα και την προσοχή στους εύτακτους. Αδελφοί και Πατέρες, απέναντι στους πολέμους που ανάβουν εναντίον μας από εδώ και από εκεί, αυτό έχω να πω: Μας δόθηκε πράγματι σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του Σατανά, για να μην υπερηφανευόμαστε, για να μην επαιρόμαστε, για να μην αλαζονευόμαστε· αλλά μάλλον, παιδαγωγούμενοι, να ταπεινωνόμαστε και να καταφεύγουμε κάτω από την κραταιά χείρα του Θεού, εφόσον δεν είναι δυνατόν να σωθούμε διαφορετικά. Όταν δε με κάθε επιμέλεια υποτάξουμε το ανυπότακτο φρόνημα, και γνωρίσουμε τους εαυτούς μας, ότι είμαστε καθ' όλα ταλαίπωροι, μη δυνάμενοι να κατορθώσουμε τίποτα δίχως τη βοήθεια του Θεού, με τη μεσιτεία εκείνου που μας καθοδηγεί, όποιος κι αν είναι αυτός, τότε θα συγκαταβεί μαζί μας στο καμίνι των παθών ένας άγγελος, όπως ακριβώς συνέβη σε αυτούς που ήταν με τον Αζαρία, και θα τινάξει μακριά τη φλόγα της επιθυμίας από την καρδιά, και θα ενσταλάξει στις ψυχές μας σαν πνοή δροσιάς που φυσάει ελαφρά, το δώρο της αγνείας. Γι' αυτόν τον λόγο, ας έχουμε ταπεινό φρόνημα· ας είναι στραμμένα κάτω τα βλέμματα, ας είναι υποχωρητικός ο λόγος, ας υποχωρούμε στις διαφωνίες, και θα είναι κοντά το έλεος του φιλανθρώπου Θεού. Κανείς να μην είναι άπιστος, κανείς δόλιος, κανείς διεστραμμένος· κανείς ας μην ευλογεί με τα χείλη ενώ η καρδιά του απέχει μακριά από εμένα, όπως ακριβώς πράττει ο ιδιόρρυθμος και αυτός που στηρίζεται στη δική του σύνεση. Κανείς να μην αναζητά το δικό του συμφέρον, αλλά καθένας το συμφέρον του άλλου σύμφωνα με τον Απόστολο· κανείς ας μην περιπέσει στο πτώμα της θρασύτητας, μήπως και πέσει σε βάθη κακών και υποστεί αιώνιες τιμωρίες.

Γι' αυτό σας παρακαλώ, αδελφοί, να κρατούμε σταθερά την πίστη. Διότι βλέπετε πόσες είναι οι παρεκκλίσεις, και πόσο πρέπει να ευχαριστούμε τον Θεό, που δεν κυριευτήκαμε από καμία πλάνη, αλλά διαθέτουμε την ορθόδοξη πίστη, όπως και βίο ακηλίδωτο. Διότι γνωρίζετε πώς επιτίθεται εναντίον μας νύχτα και μέρα ο διάβολος. Όμως δεν θα καταφέρει απολύτως τίποτα, αν μας βρει περιτειχισμένους με την αγάπη και την πίστη προς τον Θεό. Γι' αυτό ας σταθούμε σταθερά, και ο δράκοντας θα τραπεί σε φυγή από κοντά μας. Ας χύσουμε δάκρυα, και θα σβήσουμε τα πύρινα βέλη των ηδονών του. «Ας ταπεινωθούμε κάτω από το παντοδύναμο χέρι του Θεού», και θα μας ανυψώσει. Ας υπομείνουμε μέχρι τέλους, και ο μεν διάβολος θα χαθεί, εμείς δε θα σωθούμε στη βασιλεία των ουρανών, εν αυτώ τω Χριστώ, τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Επομένως, όσοι έχουμε υπεροπτικό φρόνημα, ας ταπεινωθούμε «υπό την κραταιά χείρα του Θεού», για να μην τρέχουμε μάταια· αλλά και όλοι όσοι πράττουμε το αγαθό ας σπεύσουμε, ας επιδιώξουμε, ας τρέξουμε, για να κατακτήσουμε, ώστε να γίνουμε κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

Εσείς, όμως, είστε αυτοί που είστε· διότι αρκεί να πω μέχρις εδώ. Προσπαθείτε να με διδάξετε και να με διαφωτίσετε ως αμαθή και άπειρο γύρω από αυτά που λέγονται, εσείς που είστε γνωστοί ακόμη και στα παιδιά ότι ενεργείτε υπό διαβολική υποβολή. Δεν ταπεινώνεστε κάτω από την κραταιά χείρα του Θεού, στην οποία υπάρχει άνεση και ανάπαυση και αμεριμνησία.