Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 15:33

Ισχυρίζομαι δε ότι πρέπει, αναγνωρίζοντας αμέσως στις άνωθεν αποφάσεις το ορθό και το αδιάβλητο, να σπεύδουμε να εκτελούμε το προσταχθέν, ακόμη και αν το πράγμα δεν αρέσει καθόλου στις δικές μας ψυχές. Για παράδειγμα, τι εννοώ; Ο Θεός των όλων πρόσταξε τον Σαούλ να σφάξει τον Αγάγ, επειδή είχε διαπράξει ανόσια έργα εναντίον των Ισραηλιτών. Αλλά εκείνος θεώρησε σωστό να λάβει μια πιο επιεική απόφαση για αυτόν, και έκρινε άξιο συμπόνιας εκείνον που είχε καταδικαστεί από τις θείες αποφάσεις. Με αυτήν του λοιπόν την πράξη συγκρούεται με τον Θεό, και μάλιστα σφόδρα. Έδειξε δηλαδή μέριμνα για αυτόν που είχε διαταχθεί να πεθάνει, σαν να φώναζε και να έλεγε με την ίδια την πράξη του ότι ο Θεός δεν εξέδωσε δίκαιη απόφαση εναντίον του. Εξαιτίας αυτής της αιτίας λυπήθηκε πάρα πολύ και αγανάκτησε μαζί με τον Θεό ο μακάριος Σαμουήλ, και έσφαξε τον Αγάγ ο ίδιος, διακηρύσσοντας τις αιτίες: «Επειδή», λέει, «η ρομφαία σου άφησε γυναίκες άτεκνες, έτσι άτεκνη μεταξύ των γυναικών θα μείνει και η μητέρα σου»· και προαναγγέλλει στον Σαούλ ότι θα εκδιωχθεί από τη βασιλεία και θα πληρώσει πικρό τίμημα για την παρακοή του.

Λέμε λοιπόν προς εκείνους που δεν αφήνουν την ιστορία έξω από τη διαβολή και που απερίσκεπτα την κατηγορούν: Σας φαίνεται άσχημο, ω άνθρωποι, το να συγκατοικεί ένας προφήτης με μια ακόλαστη γυναίκα; Τι λοιπόν; Δεν είναι πολύ πιο άσχημο το να σφαγιάζονται κάποιοι από αγίους προφήτες; Πώς, επομένως, ο Σαμουήλ θανάτωσε τον Αγάγ, και ο Ηλίας τους προφήτες του Βάαλ, καίτοι ήταν πολλοί στον αριθμό; Τι θα πούμε, πες μου, και για τον προφήτη Ησαΐα, ο οποίος, αφού έβγαλε τον σάκο από τη μέση του, περιέτρεχε την Ιερουσαλήμ γυμνός και ανυπόδητος; Άραγε, δεν θα κατέκρινε κάποιος αμέσως αυτόν που βρέθηκε σε τέτοια κατάσταση ως άσεμνο, εκτός εαυτού και παράφρονα; Και πώς να είναι αυτό αμφίβολο, εφόσον είναι αξιέπαινο το να πράττονται όλα από εμάς με την πρέπουσα ευταξία; Αλλά θα πεις ότι, υπακούοντας στα θεία προστάγματα, έπρατταν τέτοια πράγματα εκείνον τον καιρό. Τι, λοιπόν, πες μου, οφείλουμε να φρονούμε για τον μακάριο Ωσηέ; Άραγε, πήγε με δική του πρωτοβουλία σε πόρνη γυναίκα και έκανε σύνοικό του μια τόσο αισχρή, ή μήπως πήρε προσταγή από τον Θεό; Απορώ δε εξίσου με εκείνον που θέλει να χλευάζει τα όσα έχουν γραφτεί γι' αυτόν, και ο οποίος τόλμησε να διασύρει το δυσάρεστο της ιστορίας.

Είπε ο Σαμουήλ: «Φέρτε μου τον Αγάγ, τον βασιλιά του Αμαλήκ». Και προσήλθε ο Αγάγ τρέμοντας. Και είπε ο Σαμουήλ: «Όπως η ρομφαία σου άφησε άτεκνες γυναίκες, έτσι και η μητέρα σου θα μείνει άτεκνη μεταξύ των γυναικών». Και τον έσφαξε ενώπιον του Κυρίου.» «Είπε ο Ηλίας προς τον λαό: Συλλάβετε τους προφήτες του Βάαλ, κανένας από αυτούς να μην σωθεί· και τους συνέλαβαν· και τους κατέβασε ο Ηλίας στον χείμαρρο Κισών, και τους έσφαξε εκεί.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί της προγνώσεως του Θεού· και ότι τα κρυφά και άδηλα των πραγμάτων πρέπει να τα αφήνουμε στον Θεό. «Τα κρυφά ανήκουν στον Κύριο τον Θεό μας· τα φανερά όμως ανήκουν σε εμάς και στα τέκνα μας εις τον αιώνα, για να εφαρμόζουμε όλα τα λόγια αυτού του νόμου.» «Ο Κύριος είναι Θεός γνώσεων, και Θεός που κατευθύνει τις πράξεις.» «Εγώ γνωρίζω τους διαλογισμούς του πνεύματός σας.» «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά της μητέρας σου σε αγίασα· προφήτη για τα έθνη σε έθεσα.» «Είδε ο Ιησούς τον Ναθαναήλ να έρχεται προς αυτόν, και λέγει γι' αυτόν: Ιδού ένας αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος. Του λέγει ο Ναθαναήλ: Από πού με γνωρίζεις; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Πριν σε φωνάξει ο Φίλιππος, όταν ήσουν κάτω από τη συκιά, σε είδα. Αποκρίθηκε ο Ναθαναήλ και του είπε: Ραββί, εσύ είσαι ο Υιός του Θεού· εσύ είσαι ο βασιλιάς του Ισραήλ.» ΤΙΤΛΟΣ Η΄. — Περί των προφητών που επέπληξαν βασιλείς με παρρησία. «

Επομένως, το κράτος της αμαρτίας, δηλαδή το φρόνημα της σάρκας, η χάρη του αγίου βαπτίσματος έχει από τη φύση της την ιδιότητα να το αφανίζει, και η έμπρακτη υπακοή στις θείες εντολές να το θανατώνει με τη μάχαιρα του πνεύματος, δηλαδή με τον λόγο της θείας εν Πνεύματι γνώσης, κραυγάζοντας μυστικά προς το πάθος της αμαρτίας, όπως ο μέγας Σαμουήλ προς τον Αγάγ: «όπως η μάχαιρά σου άφησε άτεκνες τις γυναίκες, έτσι άτεκνη θα μείνει σήμερα ανάμεσα στις γυναίκες η μητέρα σου». Διότι το πάθος της γαστριμαργίας άφησε άτεκνες πολλές αρετές, σαν με μάχαιρα, μέσω του λείου λογισμού της ηδονής· αφενός μεν θανατώνει τα σπέρματα της σωφροσύνης μέσω της ακράτειας, αφετέρου διαφθείρει την ισονομία της δικαιοσύνης μέσω της πλεονεξίας, διακόπτει τη φυσική συνέχεια της φιλανθρωπίας μέσω της φιλαυτίας, και, για να το πούμε με συντομία, το πάθος της γαστριμαργίας είναι καταστροφικό για όλα τα γεννήματα της αρετής.

Διότι, εάν κατά τον καθορισμένο χρόνο άλλοι μεν οδηγούνται στον θάνατο, άλλοι δε θανατώνονται, δεν πρέπει μόνο να απαλλάσσονται από την ευθύνη αυτοί που το πράττουν, αλλά μάλλον και να επαινούνται, ως υπηρετούντες τον θείο ορισμό· ή, αν μεν γνωρίζουν το θείο θέλημα και, θέλοντας να το εκπληρώσουν, προβαίνουν στον φόνο, δικαιολογημένα θα θεωρούνταν ακατηγόρητοι και μάλιστα άξιοι επαίνων, όπως ακριβώς ο Σαμουήλ που θανάτωσε τον Αγάγ, και ο Ηλίας που κατέκαψε τους ιερείς της αισχύνης. Όπως λοιπόν και το αντίθετο, εάν ενώ γνώριζαν τον θείο ορισμό τον αθέτησαν, έστρεψαν την κατηγορία εναντίον του εαυτού τους, όπως ακριβώς ο Σαούλ, ο οποίος περιφρόνησε την παραγγελία του Σαμουήλ και χάρισε τη ζωή στον αλλόφυλο. Εάν όμως, κινούμενοι από ανθρώπινο πάθος και υπηρετώντας το, διαπράττουν την ανθρωποκτονία, πάρα πολύ δίκαια θα κατηγορούνταν μαζί με τον απ’ αρχής ανθρωποκτόνο, έστω και αν τους έχει παραχωρηθεί από τον Θεό να πράξουν το δεινό, ο Οποίος, με κρίματα που Εκείνος γνωρίζει, οικονομεί το συμφέρον εκείνων που πάσχουν. Καταδικασμένος λοιπόν είναι ο Κάιν, ο Άβελ όμως μακαρίζεται και ακόμη και τώρα εξυμνείται από όλους, ως δίκαιος που έπαθε αδίκως. Και σε τίποτα δεν διαφέρει αυτός που αυτοκτονεί από εκείνον που φονεύει κάποιον άλλον· διότι και οι δύο είναι φονιάδες· ή μάλλον σε αυτή την περίπτωση η κακία καθίσταται πιο έκδηλη· διότι, αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον εαυτό, κάθε άλλο παρά θα λυπόταν κάποιον άλλον· ίσως δε και λόγω του ότι δεν μπορούσε να θανατώσει άλλον, άσκησε βία στον ίδιο του τον εαυτό.

Έπειτα, ο Σαμουήλ, ο οποίος είχε ανυψωθεί στο ύψος της αρχιερωσύνης και της προφητείας, να σφάζει τον Άγαγ με ιερά χέρια, και πριν από αυτόν ο Φινεές, εξαιτίας μιας διπλής σφαγής, ομοεθνούς και αλλοφύλου, να αποκομίζει την ιερωσύνη ως αιώνιο δώρο, αλλά και ακόμη παλαιότερα να αξιώνονται λαμπρής ευλογίας και μεγαλύτερης τιμής όσοι γέμισαν τα χέρια τους με συγγενικό αίμα, καίτοι ήταν κοινή η αιτία τόσο για αυτούς που υφίσταντο την τιμωρία όσο και για αυτούς που την επέβαλλαν — αυτοί μεν να τιμηθούν με τέτοια έπαθλα για τη χύση των αιμάτων, ενώ αντίθετα ο βασιλιάς Δαβίδ, επειδή είχε την ανάγκη να επιτίθεται στους αντιπάλους του μέσα από πολέμους, γι' αυτόν τον λόγο, όταν προθυμοποιήθηκε να ανοικοδομήσει τον ναό στα Ιεροσόλυμα, να εμποδίζεται, και ο μεν Σαούλ και ο Αχαάβ, επειδή είδαν με φιλάνθρωπα μάτια τους αιχμάλωτους εχθρούς, να τιμωρηθούν με την έκπτωσή τους από τη βασιλεία και να τους επιβληθεί ο θάνατος με μάχαιρα, ενώ ο Δαβίδ, επειδή υπέβαλε σε δικαιότερη κρίση αυτούς που αιχμαλωτίστηκαν με παρόμοιο τρόπο, να κριθεί ανάξιος της ανέγερσης του ναού. Και αν θέλεις, πάλι αυτός ο ίδιος να αποδειχθεί άξιος να ανεγείρει θυσιαστήριο στο αλώνι του Ορνά και να προσφέρει μια παράδοξη θυσία, καθώς ουράνιο πυρ συγκαθαγίαζε το ολοκαύτωμα, και αφού εξιλέωσε, να σταματήσει τον ασυγκράτητο θυμό από τη θεία και δίκαιη οργή που κατέτρωγε ολόκληρο τον Ισραήλ, ωστόσο αυτός ο ίδιος, αν και δεν στάθηκε καθόλου περισσότερο αδυσώπητος στο ζήτημα του αίματος των εχθρών, να αποκλείεται από την ανοικοδόμηση ναού στον Θεό.

Α. Έπρεπε βέβαια εμείς να μην ασχοληθούμε καθόλου με την απάντηση της αντίθεσης που έχει πλέον προταθεί, εφόσον είναι τόσο σαθρή και εύκολα ανατρέψιμη. Διότι ποιος θα μπορούσε να προσποιηθεί ότι αγνοεί πως αυτοί που πράττουν αυτά δεν κρίνονται με βάση τις εκβάσεις των πράξεών τους, αλλά με βάση τις προθέσεις με τις οποίες γίνονται τα όσα γίνονται; Όμως, σε κάθε περίπτωση, δεν θα διστάσουμε να παρουσιάσουμε τη φανέρωση της αλήθειας σαφέστερα ακόμη και για τα προφανή. Εκείνοι, λοιπόν, που αποβλέπουν στον φόνο των πλησίον τους, εάν διέπρατταν τον φόνο γνωρίζοντας τις αποφάσεις του Θεού ή τιμωρώντας την παρακοή της άνωθεν προσταγής, όπως φαίνεται να έπραξε ο Σαμουήλ στην περίπτωση του Αγάγ, δεν θα ήταν ίσως παράλογο το εγχείρημά τους να είναι αξιέπαινο. Εάν όμως διαπράττουν τη μιαιφονία κυριευμένοι από μισανθρωπία, και ενίοτε εξαγριωμένοι από το πάθος της πλεονεξίας και υπηρετώντας την οργή ή υποδουλωμένοι σε κάποια άλλη απαγορευμένη διάθεση, πώς δεν θα μισηθούν και δεν θα κατακριθούν δικαίως μαζί με εκείνον, ο οποίος, όντας ανθρωποκτόνος από την αρχή, δίδαξε τους ανθρώπους να μολύνονται με το αίμα των ομοειδών τους;