Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 16:14

Αυτός, λοιπόν, ο Δαβίδ χρίστηκε βασιλιάς από τον Σαμουήλ με αισθητό έλαιο· με διαφορετικό τρόπο, όμως, χρίστηκε ο Σωτήρας μας. Πώς και με ποιον τρόπο; Άκου τον τεσσαρακοστό τέταρτο Ψαλμό που λέει: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία. Για τον λόγο αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως, περισσότερο από τους μετόχους σου»· για να μη νομίσεις, εξαιτίας της ομοιότητας της λέξης του χρίσματος, ότι υπάρχει ισοτιμία μεταξύ των όσων αναφέρονται. Χρίστηκε ο Δαβίδ, χρίστηκε και ο Χριστός· όμως ο μεν πρώτος χρίστηκε από άνθρωπο, ενώ ο δεύτερος χρίστηκε από τον Πατέρα· και το χρίσμα Του είναι ανεκδιήγητο και τα γεγονότα ακατάληπτα. Γι’ αυτό λέει ο Ψαλμωδός: «Με έλαιο αγαλλιάσεως, περισσότερο από τους μετόχους σου». Είναι μεν μέτοχοι ως προς την ομοιότητα, δεν έχουν όμως ισότιμο το χρίσμα· διότι παντού διατηρεί μεν την ομοιότητα, αλλά διαφυλάσσει και την υπεροχή του πράγματος. Ο Δαβίδ, λοιπόν, αφού χρίστηκε από τον Σαμουήλ, παρέμενε στην πρότερη κατάστασή του. Ο Σαούλ, όμως, επειδή παρέβη τις εντολές του Θεού, παραδόθηκε σε ακάθαρτο πνεύμα. Ο Δαβίδ έψαλλε και είχε μια ποιμενική κιθάρα, και καθώς ζούσε στις ερήμους και δεν είχε ανθρώπους για να συνομιλήσει, κατασκεύασε την κιθάρα και, παίζοντας τις μελωδίες, πετύχαινε δύο πράγματα: αφενός παρηγορούσε μέσω του ήχου την ερημιά του τόπου, αφετέρου δεν ξέπεφτε σε άσεμνες μελωδίες, αλλά έψαλλε ψαλμούς, ώστε από τη μια η ευηχία να τον τέρπει και από την άλλη η ευσέβεια να τον ωφελεί.

Όσο για το ότι λέει «όπως εμείς», δεν σημαίνει πάλι τίποτε άλλο, παρά το να γίνει η χάρη του Πνεύματος που δίνεται με αυτόν τον τρόπο στους μαθητές αδιάπτωτη και αμεταμέλητη. Διότι αυτό που εκ φύσεως, όπως είπα προηγουμένως, υπάρχει στον Λόγο μέσα στον Πατέρα, αυτό επιθυμεί να δοθεί σε εμάς αμετάκλητα δια του Πνεύματος. Αυτό ακριβώς γνωρίζοντας ο Απόστολος, έλεγε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Διότι είναι αμεταμέλητα τα χαρίσματα του Θεού και η χάρη της κλήσεως». Επομένως, το Πνεύμα είναι εκείνο που βρίσκεται μέσα στον Θεό, και όχι εμείς από μόνοι μας. Και όπως είμαστε υιοί και θεοί εξαιτίας του Λόγου που βρίσκεται μέσα μας, έτσι θα είμαστε μέσα στον Υιό και μέσα στον Πατέρα, και θα θεωρηθεί ότι έχουμε γίνει ένα μέσα στον Υιό και στον Πατέρα, επειδή βρίσκεται μέσα μας το Πνεύμα, το οποίο είναι μέσα στον Λόγο που είναι μέσα στον Πατέρα. Όταν λοιπόν εκπίπτει κάποιος από το Πνεύμα εξαιτίας κάποιας κακίας, η μεν χάρη παραμένει αμεταμέλητη σε όσους το επιθυμούν, και αν ακόμη κάποιος που ξέπεσε μετανοήσει· δεν βρίσκεται όμως πλέον μέσα στον Θεό εκείνος που έπεσε, επειδή απομακρύνθηκε από αυτόν το άγιο και παράκλητο Πνεύμα που είναι μέσα στον Θεό, αλλά θα βρίσκεται μέσα σε εκείνον στον οποίο υπέταξε τον εαυτό του αυτός που αμαρτάνει, όπως συνέβη στην περίπτωση του Σαούλ: διότι απομακρύνθηκε από αυτόν το Πνεύμα του Θεού, και τον βασάνιζε πνεύμα πονηρό. Ακούγοντας αυτά οι θεομάχοι, θα έπρεπε λοιπόν να ντρέπονται, και να μην αναπλάθουν πια τους εαυτούς τους ως ίσους με τον Θεό.

Επομένως, το Πνεύμα είναι εκείνο που βρίσκεται μέσα στον Θεό, και όχι εμείς από μόνοι μας. Και όπως ακριβώς είμαστε υιοί και θεοί μέσω του Λόγου που υπάρχει μέσα μας, έτσι θα είμαστε μέσα στον Υιό και στον Πατέρα, και θα θεωρηθεί ότι έχουμε γίνει ένα, επειδή υπάρχει μέσα μας το Πνεύμα, το οποίο βρίσκεται στον Λόγο, ο οποίος είναι μέσα στον Πατέρα. Όταν, λοιπόν, κάποιος εκπίπτει από το Πνεύμα εξαιτίας κάποιας κακίας, η μεν χάρη παραμένει αμετάκλητη για όσους το επιθυμούν, σε περίπτωση που κάποιος, αφού εξέπεσε, μετανοήσει. Ωστόσο, εκείνος που εξέπεσε δεν βρίσκεται πλέον μέσα στον Θεό, επειδή απομακρύνθηκε από αυτόν το Άγιο και Παράκλητο Πνεύμα το οποίο βρίσκεται μέσα στον Θεό, αλλά θα βρίσκεται σε εκείνον στον οποίο ο αμαρτάνων υπέταξε τον εαυτό του, όπως ακριβώς συνέβη με τον Σαούλ: «διότι απομακρύνθηκε από αυτόν το Πνεύμα του Θεού, και τον βασάνιζε πνεύμα πονηρό». Ακούγοντας αυτά, οι θεομάχοι θα έπρεπε λοιπόν να ντραπούν και να μην πλάθουν πλέον τον εαυτό τους ίσο με τον Θεό. Όμως, ούτε κατανοούν —διότι, όπως λέει, «ο ασεβής δεν θα κατανοήσει τη γνώση»— ούτε ανέχονται τους ευσεβείς λόγους· διότι τους είναι βαρείς ακόμη και όταν απλώς λέγονται.

Ας μην έχει καμία σχέση με εσένα ο θρόνος της ανομίας. Ας μην κατοικεί στην καρδιά σου η δυναστεία του Διαβόλου, εσύ που επιθυμείς να ασκείσαι σύμφωνα με το πρόσταγμα του Θεού. Η αρχή της εγκατάλειψης του ανθρώπου είναι το να απομακρύνει τον εαυτό του από την ταπεινοφροσύνη· και εκείνος που έχει εγκαταλειφθεί από τον Θεό θα καταπνιγεί, όπως ο Σαούλ, από το πονηρό πνεύμα.

δ'. Αρχή της εγκατάλειψης του ανθρώπου είναι να απομακρύνει τον εαυτό του από την ταπεινοφροσύνη· και εκείνος που έχει εγκαταλειφθεί από τον Θεό θα πνιγεί, όπως ο Σαούλ από το πονηρό πνεύμα. ε'. Ως βαρύ πνιγμό να θεωρείς τις συνοχές των αμαρτιών, και το να μην μπορεί κανείς να αναδυθεί από την πλημμύρα τους, μέχρι την ώρα του θανάτου.

Δυσανασχετεί με την υπεροψία· εκδικείται τον αλαζόνα. Και ποια είναι αυτή η εκδίκηση; Εγκαθίσταται μέσα του· στον μέχρι πρότινος υπηρέτη του, ώστε το κακό να αποκρουστεί με το κακό, και η μανία να γίνει ίαμα της μανίας. Από την παρθένο μεν αποκρούεται, σαν πολιορκητική μηχανή από ένα οχυρό και ανθεκτικό τείχος, τρεπόμενος σε φυγή από τον λόγο και την προσευχή της· με εκείνον δε που τον έστειλε συμπλέκεται (ω του θαύματος!), έχοντας στραφεί πάλι εναντίον εκείνου που τον εξαπέλυσε, και πνίγοντάς τον σαν έναν δεύτερο Σαούλ.

Μεγάλη είναι η επήρεια του δαίμονα. Αλλά όλα αυτά τα υπερνικά η νηστεία και η προσευχή. Προσευχόμενος και ψάλλοντας ο Δαβίδ, απομάκρυνε τον δαίμονα από τον βασιλιά Σαούλ. Διότι το Πνεύμα του Θεού απομακρύνθηκε από τον Σαούλ, και εκείνος καταπνιγόταν από πνεύμα πονηρού δαιμονίου· και όταν ο Δαβίδ έψαλλε, ο βασιλιάς ανακουφιζόταν. Το ότι δε νήστευε ο βασιλιάς Δαβίδ, άκουσέ τον να το γράφει στους Ψαλμούς: «Τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου». Εάν ο Αδάμ είχε νηστέψει από το δέντρο, δεν θα είχε χάσει τον Παράδεισο· εάν δεν είχε φάει η Εύα, εξαπατημένη από τον όφι, δεν θα είχε επιφέρει τον θάνατο στον κόσμο. Εάν ο Ησαύ είχε στραφεί προς τη νηστεία, δεν θα είχε χάσει τα πρωτοτόκια· εξαιτίας ενός φαγητού έχασε τη δόξα και έγινε δούλος του αδελφού του. Θέλεις να δεις τη δύναμη της νηστείας; Τρέξε στους Νινευίτες, οι οποίοι τη χρησιμοποίησαν για κοινό κατόρθωμα. Διότι, όταν ο Θεός θέλησε να καταστρέψει τη Νινευή εξαιτίας των αμαρτιών τους, στέλνει τον προφήτη Ιωνά, και τους λέει: «Ακόμη τρεις ημέρες, και η Νινευή θα καταστραφεί».

Αυτό δε θα προέλθει από το Άγιο Πνεύμα· όχι όμως απλώς από το Πνεύμα, αλλά εάν συνεισφέρουμε κι εμείς τα από μέρους μας. Γι' αυτό λέει: «με το να πιστεύετε»· διότι έτσι μπορείτε να πληρωθείτε με χαρά, εάν πιστεύετε, εάν ελπίζετε. Αλλά δεν είπε: «Εάν ελπίζετε», αλλά, «Για να περισσεύετε στην ελπίδα», ώστε όχι μόνο να βρείτε παρηγοριά για τα δεινά, αλλά και να έχετε χαρά εξαιτίας της αφθονίας της πίστεως και της ελπίδας. Έτσι θα ελκύσετε και το Πνεύμα· έτσι, με την παρουσία Εκείνου, θα διατηρήσετε όλα τα αγαθά. Διότι, όπως ακριβώς η τροφή συντηρεί τη ζωή μας, και η ζωή την αξιοποιεί, έτσι, εάν έχουμε αγαθά έργα, θα έχουμε το Πνεύμα· και εάν έχουμε το Πνεύμα, θα έχουμε και αγαθά έργα. Όπως ακριβώς ισχύει και το αντίθετο, εάν δεν έχουμε έργα, το Πνεύμα απομακρύνεται. Εάν όμως εγκαταλειφθούμε από το Πνεύμα, τότε θα χωλαίνουμε και ως προς τα έργα· διότι, όταν Αυτό απέλθει, έρχεται το ακάθαρτο· και αυτό είναι φανερό από την περίπτωση του Σαούλ. Διότι, τι σημασία έχει αν δεν μας πνίγει όπως εκείνον; Μας στραγγαλίζει όμως με άλλον τρόπο, μέσω των πονηρών πράξεων. Έχουμε λοιπόν ανάγκη από την κιθάρα του Δαβίδ, για να ψάλλουμε στην ψυχή τις θείες ωδές, τόσο αυτές που πηγάζουν από αυτήν όσο και εκείνες από τις αγαθές πράξεις· διότι, εάν κάνουμε μόνο το ένα, και ενώ ακούμε την ωδή, πολεμούμε με τα έργα μας εκείνον που την ψάλλει, όπως ακριβώς εκείνος [ο Σαούλ] τότε, το φάρμακο θα μετατραπεί για εμάς σε καταδίκη, και η μανία θα γίνει αγριότερη.

Έτσι ο θείος Πέτρος ολίσθησε με την άρνησή του, αλλά αμέσως ο Δεσπότης τον στήριξε. Ο Ιούδας όμως, αφού απογυμνώθηκε εντελώς από τη θεία πρόνοια, έγινε έτοιμο θήραμα του διαβόλου. Εγκαταλείφθηκε και ο μακάριος Δαβίδ μετά από εκείνη την αμαρτία, και περιέπεσε σε εκείνες τις βαρύτατες συμφορές, αλλά απέκτησε πάλι την παρρησία προς τον Θεό και απόλαυσε τη θεία φροντίδα. Ο Σαούλ όμως, αφού στερήθηκε αυτήν εντελώς, απογυμνώθηκε από τη χάρη του Πνεύματος και συνεζεύχθη με πονηρό πνεύμα. Εύλογα λοιπόν ο προφήτης ικετεύει να μην εγκαταλειφθεί «έως σφόδρα»· δηλαδή, να μην απογυμνωθεί εντελώς από την προνοητική χάρη. Και πάλι λοιπόν θα χρησιμοποιήσουμε την ίδια έννοια, με το να λέει ο προφήτης: «Μη με εγκαταλείψεις έως σφόδρα». Γίνεται λοιπόν με πολλούς τρόπους η εγκατάλειψη από τον Θεό χάριν κάποιας θείας οικονομίας και ευεργεσίας· όπως όταν εγκαταλείφθηκε ο Ιώβ προκειμένου να γίνει περισσότερο τέλειος. Εγκαταλείφθηκε και ο Ηλίας, όπως αναφέραμε προηγουμένως, υποχωρώντας για λίγο από το πρόσωπο του Αχαάβ και της Ιεζάβελ· αλλά κάτι άλλο οικονoμούνταν, προκειμένου να μεταβεί στα Σαρεπτά της Σιδώνας, να φιλοξενηθεί από μια χήρα γυναίκα και να της προσφέρει τροφή. Διότι δεν θα εκλείψει, λέει, η χούφτα με το αλεύρι, ούτε το λάδι του δοχείου· και προκειμένου, εξαιτίας της κακίας των Ιουδαίων, να κλείσει τον ουρανό για τρία χρόνια και έξι μήνες ώστε να μη βρέξει.

Ο Σαούλ, όπως προείπα, είναι είτε ο γραπτός νόμος είτε ο λαός των Ιουδαίων που πολιτεύεται σύμφωνα με τον γραπτό νόμο. Διότι, εφόσον και τα δύο είναι τόσο χοϊκά συνυφασμένα μεταξύ τους, απομακρύνεται το Πνεύμα του Κυρίου, το οποίο είναι η πνευματική θεωρία και γνώση, και επέρχεται πνεύμα πονηρό, δηλαδή το υλικό φρόνημα, το οποίο με τις αλλεπάλληλες ταραχές και δονήσεις των πραγμάτων που υπόκεινται σε γένεση και φθορά, τους καταπνίγει σαν επιληπτικούς εξαιτίας της αστάθειας των λογισμών. Διότι αφενός ο νόμος, όταν νοείται χοϊκά και περιορίζεται μόνο στο γράμμα, είναι επιληπτικός, επειδή συγκλονίζεται από μύριες αντιφάσεις και δεν έχει καμία εσωτερική συμφωνία· αφετέρου ο ιουδαΐζων νους, επειδή παρασύρεται με μανία από την ασταθή περιφορά των υλικών πραγμάτων, μεταβάλλει εξ ανάγκης και ο ίδιος με αστάθεια τη δική του διάθεση. Όταν όμως ο Δαβίδ, ο αληθινός εκ φύσεως μουσικός, δηλαδή ο Κύριός μας Ιησούς, ψάλει με το πνεύμα της γνωστικής θεωρίας τόσο προς τον νόμο όσο και προς τον Ιουδαίο, τον μεν πρώτο τον κάνει από χοϊκό πνευματικό, τον δε δεύτερο τον μεταφέρει από την απιστία στην πίστη. Έτσι, λοιπόν, σύμφωνα με το πρότυπο του Σαούλ, τόσο ο νόμος όσο και ο λαός των Ιουδαίων είναι και επιληπτικός και σώφρων. Διότι ο νόμος, όπως είπα, είναι επιληπτικός όταν εκλαμβάνεται χοϊκά, και ο Ιουδαίος είναι επιληπτικός όταν επιθυμεί να λατρεύει τον Θεό χοϊκά· και πάλι, ο νόμος είναι σώφρων όταν νοείται πνευματικά, και ο Ιουδαίος είναι ομοίως σώφρων όταν μεταφέρεται από τη σωματική λατρεία στην πνευματική θεραπεία του Θεού.