Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 16:23

Ομιλία Α' στον 14ο Ψαλμό <Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου; Ψαλμός του Δαβίδ> <14>. Ωραίος είναι ο ψαλμός του προφήτη· διότι αποτελεί αγιασμό της ψυχής. Ωραίο είναι το μέλος του ψαλμού· διότι αποδεικνύεται οξύτατο βέλος κατά των δαιμόνων, και ούτε τα ελάφια δεν αποφεύγουν τα βέλη τόσο, όσο οι δαίμονες τους ψαλμούς του Δαβίδ. <Έπαιρνε ο Δαβίδ την κινύρα και έψαλλε, και απομακρυνόταν από τον Σαούλ το πονηρό πνεύμα,> και καθώς αναχωρούσε ο δαίμονας, έπεφτε σαν ελάφι που έχει χτυπηθεί από βέλος στο συκώτι. Ωραία είναι η κιθάρα του Δαβίδ· διότι αποτελεί παρηγοριά της ψυχής. Ωραία είναι η λύρα του ποιμένα· διότι δυναμώνει τον νου μας προς τις αρετές. Ωραίος είναι ο προφητικός αυλός του ποιμένα και βασιλιά· διότι έχει ως καλάμι τη γλώσσα, ως πνεύμα τον Παράκλητο, ως φθόγγο τον λόγο, ως μέλος τη σώφρονα ηδονή, ως αρμονία την προφητεία και ως όχημα το άνωθεν χάρισμα. Επειδή λοιπόν συγκεντρωθήκατε σε πνευματικό θέατρο και σε ακροατήριο ουράνιων λόγων, γι' αυτόν τον λόγο ο θεορήτορας και θεολόγος και θεοδίδακτος μουσικός, ο μακάριος Δαβίδ, ήλθε ως παιδαγωγός του λαού και ερωτά τον Θεό ως μαθητής: <Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;> Βλέπω την Εκκλησία ως το βασιλικό σου σκήνωμα, σαν σε αγρό μέσα στον κόσμο.

Αυτός, λοιπόν, ο Δαβίδ χρίστηκε βασιλιάς από τον Σαμουήλ με αισθητό έλαιο· με διαφορετικό τρόπο, όμως, χρίστηκε ο Σωτήρας μας. Πώς και με ποιον τρόπο; Άκου τον τεσσαρακοστό τέταρτο Ψαλμό που λέει: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνα· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία. Για τον λόγο αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως, περισσότερο από τους μετόχους σου»· για να μη νομίσεις, εξαιτίας της ομοιότητας της λέξης του χρίσματος, ότι υπάρχει ισοτιμία μεταξύ των όσων αναφέρονται. Χρίστηκε ο Δαβίδ, χρίστηκε και ο Χριστός· όμως ο μεν πρώτος χρίστηκε από άνθρωπο, ενώ ο δεύτερος χρίστηκε από τον Πατέρα· και το χρίσμα Του είναι ανεκδιήγητο και τα γεγονότα ακατάληπτα. Γι’ αυτό λέει ο Ψαλμωδός: «Με έλαιο αγαλλιάσεως, περισσότερο από τους μετόχους σου». Είναι μεν μέτοχοι ως προς την ομοιότητα, δεν έχουν όμως ισότιμο το χρίσμα· διότι παντού διατηρεί μεν την ομοιότητα, αλλά διαφυλάσσει και την υπεροχή του πράγματος. Ο Δαβίδ, λοιπόν, αφού χρίστηκε από τον Σαμουήλ, παρέμενε στην πρότερη κατάστασή του. Ο Σαούλ, όμως, επειδή παρέβη τις εντολές του Θεού, παραδόθηκε σε ακάθαρτο πνεύμα. Ο Δαβίδ έψαλλε και είχε μια ποιμενική κιθάρα, και καθώς ζούσε στις ερήμους και δεν είχε ανθρώπους για να συνομιλήσει, κατασκεύασε την κιθάρα και, παίζοντας τις μελωδίες, πετύχαινε δύο πράγματα: αφενός παρηγορούσε μέσω του ήχου την ερημιά του τόπου, αφετέρου δεν ξέπεφτε σε άσεμνες μελωδίες, αλλά έψαλλε ψαλμούς, ώστε από τη μια η ευηχία να τον τέρπει και από την άλλη η ευσέβεια να τον ωφελεί.

Και όταν το πονηρό πνεύμα τον έπνιγε, εμφανιζόταν σε αυτόν ως σωτήρας ο Δαβίδ, παίζοντας μεν το μουσικό όργανο, εκδιώκοντας δε την αντίπαλη δύναμη που βρισκόταν στον Σαούλ με τη δύναμη του θείου Πνεύματος που είχε μέσα του. Επιδεικνύοντας, λοιπόν, στον Θεό την ανεξικακία του, καθώς και την πραότητα και την υπομονή του, έλεγε: «Ούτε η ανομία μου», και τα εξής. «Εξεγέρσου προς συνάντησή μου, και δες».

Αυτός δε, δεν ήταν από βρέφος καθιερωμένος στον Θεό, από την ίδια τη μήτρα, και με τη διπλοΐδα παραδομένος στο ιερό βήμα, και θεωρός των επουρανίων; Και δεν ήταν και χριστός του Κυρίου, αλλά και χριστής εκείνων που τελειώνονται από το Πνεύμα; Ο Δαβίδ είναι περίφημος μεταξύ των βασιλέων. Για αυτόν εξιστορούνται μεν πολλές νίκες και τρόπαια κατά των εχθρών, το πιο αξιοσημείωτο γνώρισμά του όμως είναι η πραότητα, καθώς και η δύναμη που είχε η κινύρα του πριν από τη βασιλεία του, με την οποία κατεύναζε το πονηρό πνεύμα.

Λ΄. Δώσε μου τους βασιλικούς και σοφιστικούς σου λόγους, τους αναπόδραστους συλλογισμούς και τα επιχειρήματά σου· ας δούμε τι είδους λόγια αρθρώνουν ανάμεσά μας οι ψαράδες και οι απλοϊκοί. Απομάκρυνε τον ήχο των ωδών σου και τον ψαλμό των οργάνων σου, σε προστάζει ένας δικός μου προφήτης· ας ψάλει πάλι με ελευθερία ο Δαβίδ, αυτός που κατέβαλε τον πελώριο Γολιάθ με μυστικούς λίθους, αυτός που με την πραότητα νίκησε πολλούς, και με την πνευματική αρμονία θεράπευσε τον Σαούλ ο οποίος έπνιγετο από τον πονηρό δαίμονα. Ας σβήσει τη φωτιά ο δαδούχος· ας ανάψουν τις λαμπάδες τους για τον Νυμφίο οι φρόνιμες και ιερές παρθένες· ας αποβάλει ο ιεροφάντης την πορνική στολή· ιερείς ντυθείτε τη δικαιοσύνη, και το ένδυμα της δόξας αντί για το πνεύμα της ακηδίας, και τον μεγάλο και άσπιλο χιτώνα, τον Χριστό, το δικό μας κόσμημα.

Ας σε πείσει για αυτό ο Σαούλ, ο οποίος ελευθερώθηκε από το πνεύμα με τους ήχους της κινύρας. Ποια βλάβη προκύπτει, λοιπόν, για εσένα, το να οδηγούνται οι νέοι στην κοινωνία με τον Θεό μέσω μιας σεμνής τέρψης; Διότι δεν αντέχουν την απότομη μεταβολή. Προς το παρόν, ας υπάρξει κάποια ευγενέστερη ανάμειξη.

Ο Ισαάκ, ο οποίος στα Γέραρα κέρδισε χωρίς κόπο τη μάχη των ποιμένων· ο Ιακώβ, από τον οποίο συγκροτούνται τα σκήπτρα των δώδεκα φυλών· ο Ιωσήφ, ο οποίος πουλήθηκε εξαιτίας ενός ονείρου και μέσω ενός ονείρου κυριάρχησε στα σκήπτρα· ο Μωυσής, ο οποίος γνώρισε την απίστευτη συνύπαρξη της βάτου και του πυρός· ο Ιησούς, ο οποίος με τον λόγο του ανέκοψε την πορεία του ήλιου και της σελήνης· ο Σαμψών, ο οποίος από νεκρή σιαγόνα έκανε να αναβλύσουν ρεύματα υδάτων· ο Δαβίδ, ο οποίος κρούοντας με τα δάχτυλα την κινύρα φυγάδευσε το πνεύμα από τον Σαούλ· ο Σολομών, του οποίου τη σοφία εγκωμίασε ο Κτίστης όταν ενανθρώπησε· ο Ηλίας, ο οποίος διένυσε πρωτόγνωρη οδό επιβαίνοντας σε άρμα στον αέρα· ο Ελισαίος, ο οποίος με την προσευχή του ανέστησε το παιδί της Σωμανίτιδας· ο Μανασσής, ο οποίος στέναξε και συνέτριψε τη βία των αλυσίδων· ο Εζεκίας, ο οποίος δάκρυσε και εξασφάλισε παράταση ζωής· ο Δανιήλ, ο οποίος ήλεγξε τους ψευδοπροφήτες για κρυφή μοιχεία· οι τρεις παίδες, οι οποίοι δίδαξαν το πυρ να στάζει βροχές·

Μεγάλη είναι η επήρεια του δαίμονα. Αλλά όλα αυτά τα υπερνικά η νηστεία και η προσευχή. Προσευχόμενος και ψάλλοντας ο Δαβίδ, απομάκρυνε τον δαίμονα από τον βασιλιά Σαούλ. Διότι το Πνεύμα του Θεού απομακρύνθηκε από τον Σαούλ, και εκείνος καταπνιγόταν από πνεύμα πονηρού δαιμονίου· και όταν ο Δαβίδ έψαλλε, ο βασιλιάς ανακουφιζόταν. Το ότι δε νήστευε ο βασιλιάς Δαβίδ, άκουσέ τον να το γράφει στους Ψαλμούς: «Τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου». Εάν ο Αδάμ είχε νηστέψει από το δέντρο, δεν θα είχε χάσει τον Παράδεισο· εάν δεν είχε φάει η Εύα, εξαπατημένη από τον όφι, δεν θα είχε επιφέρει τον θάνατο στον κόσμο. Εάν ο Ησαύ είχε στραφεί προς τη νηστεία, δεν θα είχε χάσει τα πρωτοτόκια· εξαιτίας ενός φαγητού έχασε τη δόξα και έγινε δούλος του αδελφού του. Θέλεις να δεις τη δύναμη της νηστείας; Τρέξε στους Νινευίτες, οι οποίοι τη χρησιμοποίησαν για κοινό κατόρθωμα. Διότι, όταν ο Θεός θέλησε να καταστρέψει τη Νινευή εξαιτίας των αμαρτιών τους, στέλνει τον προφήτη Ιωνά, και τους λέει: «Ακόμη τρεις ημέρες, και η Νινευή θα καταστραφεί».

Δεν μας τον παρέδωσε ο ίδιος του ο μαθητής, αφού τον κατέκρινε; Και εσύ, Πέτρε, δεν τον αρνήθηκες τρεις φορές με όρκο μπροστά στην πύλη; Και εσύ, Ιωάννη, δεν απέδρασες πετώντας ακόμη και το ίδιο σου το πανωφόρι; Και όλοι οι υπόλοιποι δεν νίκησαν τον θάνατο διά της φυγής; Πώς, λοιπόν, εσείς μετά τον θάνατο εκείνου αναστατώνετε τα πλήθη; Περιφρονήσατε, ω παράνομοι, τη δική μας επιείκεια, χλευάσατε τον νόμο και τα θεία παραγγέλματα, παραγνωρίσατε τον Μωυσή, τον μέγα μεταξύ των προφητών, περιγελάτε τις παραδόσεις των Ιουδαίων και επαινείτε τα έργα του Γαλιλαίου. Με ποια δύναμη ή στο όνομα ποιου το πράξατε αυτό εσείς; Ο Μωυσής μετέβαλε το νερό σε αίμα, αλλά αφού αξιώθηκε θείας συνομιλίας. Ο Ιησούς του Ναυή ανέκοψε την πορεία των στοιχείων της φύσης, αλλά για τη σωτηρία του λαού· ο Ηλίας ανέστησε νεκρό, αλλά πρώτα ξάπλωσε πάνω στο σώμα του· ο Σαμψών άντλησε νερό από σιαγόνα, αλλά χρησιμοποίησε την προσευχή ως μεσολαβητή· ο Ελισαίος εκαθάρισε λεπρό, αλλά έστειλε τον Σύρο στον Ιορδάνη. Ο Δαβίδ εξεδίωξε πνεύμα, αλλά κρατώντας την κινύρα στην παλάμη του. Εσείς, όμως, ούτε θείας συνομιλίας αξιωθήκατε, ούτε χρησιμοποιήσατε κάποιο όργανο ως μέσο για το θαύμα· παρά μόνο με τον λόγο, όπως ισχυρίζεστε, αποδιώξατε την ασθένεια· επομένως, καταστήσατε ολοφάνερη τη μαγγανεία σας.

Και όλη του η ζωή βρίσκεται σε αβεβαιότητα, χωρίς να έχει ακλόνητο θεμέλιο. Φυτό που μεταφυτεύεται συνεχώς, δεν θα αποδώσει καρπό. ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ'. — Περί δόξας και τιμής· και ότι δεν πρέπει να παραχωρεί κανείς τη δόξα σε άλλον. «Μη δώσεις σε άλλον τη δόξα σου, και τα όσα σε συμφέρουν σε ξένο έθνος.» «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον.» «Όσο ακόμη ζεις και έχεις πνοή μέσα σου, μην υποτάξεις τον εαυτό σου σε κανέναν άνθρωπο. Διότι είναι προτιμότερο να σε παρακαλούν τα παιδιά σου, παρά να κοιτάζεις εσύ τα χέρια των γιων σου· και την ώρα του θανάτου σου μοίρασε την κληρονομιά σου. Σε γιο και σε γυναίκα, σε φίλο και σε αδελφό, μη δώσεις εξουσία πάνω σου κατά τη διάρκεια της ζωής σου. Μη δώσεις σε άλλον τη δόξα σου, για να μην το μετανιώσεις και χρειαστεί να παρακαλείς γι' αυτά.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΕ'. — Περί διαβόλου, δηλαδή Σατανά και δαιμόνων. «Όταν ερχόταν το πονηρό πνεύμα στον Σαούλ, ο Δαβίδ έπαιρνε την κινύρα και έπαιζε με το χέρι του, και ο Σαούλ ανακουφιζόταν, και απομακρυνόταν από αυτόν το πονηρό πνεύμα.» «Στάθηκε ο διάβολος εναντίον του Ισραήλ και υποκίνησε τον Δαβίδ να καταμετρήσει τον Ισραήλ.» «Η δύναμη του Σατανά βρίσκεται στον ομφαλό της κοιλιάς του.»

Τι σημαίνει το ότι ο Δαβίδ ψάλλει και καταπαύει το πονηρό πνεύμα του Σαούλ; Καθένας που, όπως ο μακάριος Δαβίδ, ποιμαίνει τα πρόβατα, δηλαδή το λογιστικό της ψυχής, και νικά τον θυμό και την επιθυμία, όπως ακριβώς εκείνος το λιοντάρι και την αρκούδα, αυτός, χρησιμοποιώντας τον λόγο της διδασκαλίας με κάποια υψηλή θεωρία, ευφραίνει τον ακροατή και κατευνάζει τα πάθη της κακίας που υπάρχουν μέσα του.