Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 17:34

Το λιοντάρι έχει στόμα βρωμερό και εξαιρετικά δυσώδες· τέτοιος είναι ο διάβολος, που ξερνά βλασφημίες και βρωμά από την πολυθεΐα. Το λιοντάρι όταν κοιμάται έχει τα μάτια του ανοιχτά· και οι δαίμονες και ο διάβολος, υποκρινόμενοι ευλάβεια και επιείκεια, έχουν τα μάτια τους ανοιχτά προς την κακία, όπως είναι γραμμένο: «Διότι δεν πρόκειται να κοιμηθούν, εάν δεν πράξουν κακό». Για να δείξει λοιπόν ότι δεν μιλούσε για αισθητό λιοντάρι, αλλά για το νοητό, δεν είπε: «Μήπως τυχόν και αρπάξει σαν λιοντάρι τη σάρκα μου ή το σώμα μου», αλλά: «Μήπως τυχόν και αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου». Αλλά το λιοντάρι ως θηρίο δεν γνωρίζει πώς να αρπάζει ψυχή. Και ότι η τροφή των λιονταριών είναι τα σώματα και όχι οι ψυχές, είναι μάρτυρας ο Δανιήλ, λέγοντας για τα επτά λιοντάρια: «Και ήταν μέσα στον λάκκο επτά λιοντάρια, και τους δίνονταν κάθε μέρα δύο σώματα και δύο πρόβατα»· σώματα και πρόβατα, αλλά όχι ψυχές ανθρώπων. «Μήπως τυχόν και αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου». Και πώς αρπάζει σαν λιοντάρι; «Όταν δεν υπάρχει κανείς που να λυτρώνει ούτε να σώζει». Διότι, εάν την εποχή που ποίμαινε ο Δαβίδ, όταν ερχόταν ένα λιοντάρι ή μια αρκούδα και άρπαζε ένα πρόβατο από το κοπάδι, ο Δαβίδ έβγαινε από πίσω του σαν στρατηγός εναντίον τυράννων, και χτυπούσε το θηρίο και, αποσπώντας το πρόβατο σαν αιχμάλωτο, το έσωζε, πόσο μάλλον όταν ο Θεός λυτρώνει και σώζει, δεν μπορεί να αρπάξει το λιοντάρι, δηλαδή ο διάβολος. «Μήπως τυχόν και αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου»· φύλαγέ με σαν ποιμένας, και τα δόντια του λιονταριού μένουν αδρανή.

Η δε μετάνοια σπλαχνίζεται το ανθρώπινο γένος, επειδή διασώζει για τον Θεό ακόμη και όσους έπεσαν θύματα των θηρίων. Στο πρόσωπο του Δαβίδ φανερώνεται ότι απέσπασε ένα ερίφιο από την αρκούδα, για να δειχθεί η αγαθότητα του Θεού. Ποια είναι, λοιπόν, η αρκούδα; Η ανομία. Και ποιο το ερίφιο; Ο ληστής που ήταν καρφωμένος στον σταυρό εξαιτίας της ανομίας του. Επέστρεψε ο παράνομος, ένιωσε τύψεις από τη συνείδησή του, ομολόγησε την ασέβεια, αναγνώρισε τον Βασιλέα της δόξης, πίστεψε στη θεότητά Του, και αφού εκείνος είπε έναν λόγο, όπως ο Δαβίδ το ερίφιο, έτσι και ο Χριστός απέσπασε τον ληστή από το στόμα του θανάτου.

Προσεύχεται δε να λυτρωθεί από το χέρι του αμαρτωλού, για να μην γίνει όμοιος στις πράξεις του με τον αμαρτωλό, ούτε με τον παράνομο· γι' αυτό και προσθέτει: «Από το χέρι του αμαρτωλού, και από το χέρι του παράνομου και του άδικου»· αλλά και για να μην γίνει υποχείριος σε τέτοιους ανθρώπους. Και ευλόγως θα μπορούσε να ονομάσει τον Θεό δικό του Θεό, όχι μόνο για όσα ελέχθησαν προηγουμένως, αλλά και για τις αιτίες που αναφέρονται στη συνέχεια. Διότι εσύ, λέει, είσαι η υπομονή μου, και εσύ είσαι η ελπίδα μου από τα νιάτα μου. Επειδή ποτέ δεν έπαψα να προσκαρτερώ σε σένα, ούτε υπήρξε κάποιος καιρός κατά τον οποίο δεν σε έθεσα ως ελπίδα μου. Γι' αυτούς τους λόγους ικετεύω να λυτρωθώ από τα χέρια των αμαρτωλών και των παράνομων. «Σε σένα στηρίχθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο σκεπαστής μου.» Το να ελπίζει κανείς στον Θεό από νεαρή ηλικία θα μπορούσε να λεχθεί και για τον Δαβίδ. Διότι, όντας νέος και βόσκοντας τα πρόβατα του πατέρα του Ιεσσαί, με πίστη και ελπίδα στον Θεό ορμούσε ακόμη και σε λιοντάρια και σε αρκούδες για τη σωτηρία των προβάτων· μιμούμενος τον Καλό Ποιμένα, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Όπως όταν ο ποιμένας αποσπάσει από το στόμα του λιονταριού δύο σκέλη, ή τον λοβό του αυτιού.» Αλλά ακόμη και όταν ήταν παιδί, απομάκρυνε το πονηρό πνεύμα από τον Σαούλ με τη δύναμη της πίστης και της ελπίδας του στον Θεό.

Το πώς δε ποίμαινε τα θρέμματα, το παρουσιάζει ο ίδιος λέγοντας προς τον Σαούλ: «Ο δούλος σου έβοσκε το ποίμνιο του πατέρα του· και όταν ερχόταν λιοντάρι ή αρκούδα και άρπαζε πρόβατο από το κοπάδι, εγώ πήγαινα στο κατόπι του, το χτυπούσα και το αποσπούσα από το στόμα του».

Αυτό δε το κάνει, όχι επειδή φοβόταν στην προηγούμενη ομιλία, αλλά επειδή δεν θα μπορούσαν να το αντέξουν εκείνοι οι άνθρωποι, όντας χλευαστές και γελωτοποιοί. Γι' αυτό, όταν άρχιζε εκείνη την ομιλία, αμέσως προσελκύει την προσοχή τους μέσω του προοιμίου, λέγοντας: «Αυτό ας σας γίνει γνωστό, και ακούστε με προσοχή τα λόγια μου». Εδώ όμως δεν έχει ανάγκη από αυτήν την προετοιμασία. Διότι δεν ήταν αδιάφοροι· καθώς το θαύμα είχε τραβήξει την προσοχή όλων τους· γι' αυτό και ήταν γεμάτοι δέος και έκπληξη. Επομένως, δεν χρειάστηκε να αρχίσει από εκεί, αλλά από αλλού, από όπου μάλιστα τους κέρδισε περισσότερο, αποκρούοντας τη δόξα που προερχόταν από αυτούς. Διότι τίποτα δεν ωφελεί και δεν ανακουφίζει τόσο τους ακροατές, όσο το να μη λέει ο ομιλητής τίποτα σπουδαίο για τον εαυτό του, αλλά και να αναιρεί την όποια υποψία. Μάλλον, λοιπόν, δόξασαν τους εαυτούς τους περιφρονώντας τη δόξα και αποδεικνύοντας ότι το γεγονός δεν είναι ανθρώπινο, αλλά θεϊκό· και ότι οι ίδιοι είναι άξιοι να θαυμάζουν μαζί με αυτούς, και όχι να θαυμάζονται. Βλέπεις πώς, όντας καθαρός από φιλοδοξία, αποδιώχνει τη δόξα που κατευθύνεται προς το πρόσωπό του; Έτσι ακριβώς έπρατταν και οι παλαιοί, όπως έλεγε ο Δανιήλ: «Και σε μένα (δόθηκε η αποκάλυψη) όχι από κάποια σοφία που υπάρχει μέσα μου»· και πάλι ο Ιωσήφ: «Δεν ανήκει στον Θεό η εξήγησή τους;»· και ο Δαβίδ: «Όταν ερχόταν το λιοντάρι και η αρκούδα, στο όνομα του Κυρίου τα διέσχιζα με τα χέρια μου». Έτσι και αυτοί τώρα: «Τι μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον έχουμε κάνει να περπατά με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;».

Δεν τα έλεγε αυτά εξυψώνοντας τον εαυτό του, αλλά για να αποστομώσει εκείνους που τον αντιμετώπιζαν με καχυποψία ότι δεν ήταν προφήτης, και για να αποδείξει ότι δεν εξαπατά, ούτε λέει από δική του επινόηση αυτά που λέει. Και κάποιος άλλος πάλι, φανερώνοντας ακριβώς το ίδιο, έλεγε: «Εγώ όμως γέμισα από τη δύναμη του Κυρίου, με πνεύμα και ισχύ». Και ο Δαβίδ επίσης, όταν διηγούνταν τα όσα συνέβησαν με την αρκούδα και το λιοντάρι, δεν τα έλεγε για να περιαυτολογήσει, αλλά για να οικοδομήσει κάτι μεγάλο και θαυμαστό. Επειδή, δηλαδή, δεν τον πίστευαν ότι θα κατανικούσε τον βάρβαρο όντας άοπλος, αυτός που δεν μπορούσε ούτε καν να σηκώσει τα όπλα, αναγκάστηκε να παρουσιάσει αποδείξεις της δικής του ανδρείας. Και όταν απέκοψε το κράσπεδο από τον μανδύα του Σαούλ, δεν έλεγε αυτά που έλεγε για να επιδειχθεί, αλλά για να αντικρούσει την πονηρή υποψία που είχαν διαδώσει εναντίον του, λέγοντας ότι ήθελε να τον σκοτώσει. Πρέπει, επομένως, παντού να αναζητούμε την αιτία. Διότι εκείνος που αποβλέπει στο συμφέρον των ακροατών, ακόμη και αν εγκωμιάζει τον εαυτό του, όχι μόνο δεν αξίζει να κατηγορηθεί, αλλά αξίζει και να στεφανωθεί· ενώ αν σιωπήσει σε τέτοια περίπτωση, είναι άξιος κατηγορίας. Επειδή και ο Δαβίδ τότε, αν είχε σιωπήσει μπροστά στον Γολιάθ, δεν θα τον άφηναν να βγει στο πεδίο της μάχης, ούτε θα είχε στήσει εκείνο το λαμπρό τρόπαιο. Γι' αυτό, λοιπόν, τα λέει αυτά από ανάγκη, και μάλιστα όχι στους αδελφούς του αλλά στον βασιλιά· διότι εκείνοι δεν θα τον πίστευαν, αφού ο φθόνος τούς έκλεινε τα αυτιά. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού τους άφησε κατά μέρος, απευθύνεται σε εκείνον που δεν τον φθονούσε ακόμη.

Τι έπρεπε λοιπόν να πράξει; Να αποσιωπήσει τα εγκώμια; Αλλά τότε δεν θα του επέτρεπε να αναχωρήσει, ούτε να τους απαλλάξει από τους κινδύνους που τους απειλούσαν. Γι' αυτό, αφού σιώπησε όταν έπρεπε, επειδή είδε ότι η περίσταση τον εξανάγκαζε να μιλήσει, δεν σιωπά πλέον, αλλά του λέει: «Ο δούλος σου έβοσκε το ποίμνιο του πατέρα του, και όταν ερχόταν λιοντάρι ή αρκούδα και άρπαζε πρόβατο από το κοπάδι, έβγαινα ξοπίσω του, το χτυπούσα και το αποσπούσα από το στόμα του, το έπιανα από τον λαιμό και το θανάτωνα· και το λιοντάρι και την αρκούδα τα χτύπησε ο δούλος σου· και αυτός ο αλλόφυλος και απερίτμητος θα γίνει σαν ένα από αυτά». Βλέπεις πώς φανέρωσε για ποιον λόγο ανέφερε τα δικά του κατορθώματα; Τότε ακριβώς, αφού πήρε θάρρος ο βασιλιάς, τον διέταξε τελικά να αναχωρήσει. Και εκείνος πήγε, παρατάχθηκε στη μάχη και νίκησε. Εάν δεν είχε πει τα εγκώμια, ο βασιλιάς δεν θα του είχε εμπιστευθεί εκείνη τη μονομαχία· και αν δεν του την είχε εμπιστευθεί, δεν θα τον άφηνε να πάει στην παράταξη της μάχης· και μη αφήνοντάς τον, θα είχε εμποδίσει το κατόρθωμα. Και αν εμποδιζόταν το κατόρθωμα, ούτε ο Θεός θα δοξαζόταν τότε, ούτε η πόλη θα απαλλασσόταν από τους επικείμενους κινδύνους. Για να μη συμβούν λοιπόν τόσα άτοπα, και για να μην εμποδιστεί ένα τόσο μεγάλο έργο της θείας οικονομίας, αναγκάστηκε ο Δαβίδ να διηγηθεί τους δικούς του άθλους.

Εκείνος που, έπειτα από πλήθος κατορθωμάτων, έπειτα από τόσα τρόπαια, εκείνος που φόνευσε τον Γολιάθ και έπνιξε το λιοντάρι, που είχε τόσο μεγάλη παρρησία του Αγίου Πνεύματος, λέει: Ελέησέ με, Θεέ, κατά το μέγα έλεός σου, και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου. Ενώ ήμουν άνθρωπος γεωργός, με έκανες βασιλιά· και αφού έγινα βασιλιάς, με κατέστησες προφήτη· στον πόλεμο με έκανες να νικήσω, καταβάλλοντας τον Γολιάθ όχι με τη φυσική δύναμη του σώματος, αλλά με τη δύναμη της πίστεως· με περιέβαλες με πορφύρα· άλλον απέβαλες και εμένα έφερες στη θέση του· μου χάρισες πλούτο.

Τι λοιπόν έπρεπε να γίνει; Ο βασιλιάς δυσπιστεί· αναγκάζεται, λοιπόν, ο Δαβίδ να του διηγηθεί τα κατορθώματά του. Εγώ, λέει, ήμουν μικρό παιδί κοντά στο κοπάδι του πατέρα μου· και όταν ερχόταν λιοντάρι ή αρκούδα και άρπαζαν πρόβατα από το κοπάδι, τα καταδίωκα και τα αποσπούσα από το στόμα τους, και σκότωνα το λιοντάρι και την αρκούδα· και αυτός θα γίνει σαν ένα από αυτά τα θηρία, διότι ονείδισε την παράταξη του ζώντος Θεού. Και είπε ο Σαούλ προς τον Δαβίδ: Πήγαινε, και ο Κύριος να είναι μαζί σου.

Και πώς μπορείς εσύ, που είσαι μικρό παιδί, τη στιγμή που αυτός είναι πολεμιστής από τη νεότητά του; Ο βασιλιάς δυσπιστεί· αναγκάζεται ο Δαβίδ να αναφέρει τα κατορθώματά του: «Εγώ», λέει, «ήμουν μικρό παιδί, και βοσκούσα τα πρόβατα του πατέρα μου· και όταν ερχόταν λιοντάρι ή αρκούδα, και άρπαζε πρόβατο από το κοπάδι μου, τα καταδίωκα, το αποσπούσα από το στόμα τους, και πάτασσα το λιοντάρι και την αρκούδα· και αυτός θα γίνει σαν ένα από τα θηρία εκείνα, διότι χλεύασε την παράταξη του ζώντος Θεού». Και είπε ο Σαούλ στον Δαβίδ: «Πήγαινε, και ο Κύριος να είναι μαζί σου». Του έδωσε δε ο βασιλιάς τα δικά του όπλα, αλλά δεν μπορούσε να τα βαστάξει. Γιατί;

Ζ΄. Επειδή όμως μνημόνευσα τον Δαβίδ, δεν γνωρίζω τι να πράξω· άραγε να παραθέσω τώρα τους μακρούς και συνεχείς θρήνους του που είναι καταγεγραμμένοι στους Ψαλμούς, ή, αφήνοντάς τους σε σένα για να τους μελετήσεις με την άνεσή σου, να εξιστορήσω εγώ ο ίδιος τις συμφορές του; Αυτός λοιπόν ο Δαβίδ υπέμεινε πολλά δεινά και κατά την περίοδο που ποίμαινε, μαχόμενος και με τις αντίξοες καιρικές συνθήκες και με την αγριότητα των θηρίων· και το μεν πρώτο μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από όσα ανέφερε ο Ιακώβ, ενώ το δεύτερο από όσα ο ίδιος εξιστορούσε στον Σαούλ για το λιοντάρι και την αρκούδα.

Ο βασιλιάς δυσπιστεί· αναγκάζεται λοιπόν να αναφέρει τα κατορθώματά του. Ήμουν μικρό παιδί, λέει, και έβοσκα τα πρόβατα του πατέρα μου, και όταν ερχόταν λιοντάρι ή αρκούδα και άρπαζαν κάποιο πρόβατο από το ποίμνιο, τα καταδίωκα, το αποσπούσα από το στόμα τους, και πάτασσα το λιοντάρι και την αρκούδα· και αυτός θα γίνει σαν ένα από εκείνα τα θηρία. Και είπε ο Σαούλ προς τον Δαβίδ: Πήγαινε, και ο Κύριος ας είναι μαζί σου. Του έδωσε δε ο βασιλιάς τα όπλα· εκείνος όμως δεν μπορούσε να τα βαστάξει, διότι δεν το επέτρεπε αυτό ο Θεός, προκειμένου να νικήσει γυμνός, για να μην συμμεριστούν τα όπλα τη νίκη των κατορθωμάτων, για να μην πει ο βασιλιάς ότι τα όπλα νίκησαν.

Αυτός λοιπόν που κατανίκησε τα θηρία, που σκότωσε τον Γολιάθ, που έπνιξε το λιοντάρι, που υπέταξε την αρκούδα, που από τη νεότητά του είχε την ωριμότητα γέροντα, που ήταν μικρός στο σώμα αλλά υψηλός στην καρδιά, που φορώντας βασιλική στολή έδειξε την ασκητική ακρίβεια των μοναχών· (διότι έλαμπε, όχι από τα μαργαριτάρια, αλλά από τα δάκρυα· διότι λέει: θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου)· αυτός λοιπόν, ένας τέτοιος και τόσο σπουδαίος άνδρας, που είλκυσε την πνευματική χάρη, που άγγιξε την αψίδα των ουρανών, που απόλαυσε την άνωθεν εύνοια, που τερμάτισε πολέμους· αυτός που επέδειξε μεγάλα και αναρίθμητα κατορθώματα κατά του διαβόλου, μετά από τόση σωφροσύνη, μετά από επιείκεια, μετά από σεμνότητα, όταν πλέον κατείχε τη βασιλεία, όταν είχε νικήσει σε αναρίθμητους πολέμους, όταν υπέταξε έθνη, καταμεσήμερο, μετά το γεύμα, αφού σηκώθηκε από το κρεβάτι του περπατούσε, και είδε μια γυναίκα να λούζεται, καλή και όμορφη· μια γυναίκα να λούζεται στον επάνω όροφο, την ωραία γυναίκα ενός στρατιώτη. Την είδε, φτερούγισε το βλέμμα του, δέχθηκε το βέλος. Ας τα ακούσουν αυτά όσοι περιεργάζονται με αδιακρισία τα ξένα· ας τα ακούσουν όσοι έχουν μανία με τα θέατρα· αυτοί που λένε: Εμείς απλώς παρατηρούμε, δεν παθαίνουμε καμία βλάβη. Ο Δαβίδ έπαθε βλάβη, και εσύ δεν βλάπτεσαι; Εκείνος έπαθε βλάβη, και σε εσένα να έχω εμπιστοσύνη; Αυτός που είχε τόσο μεγάλη χάρη του Πνεύματος δέχθηκε βέλος, και εσύ λες ότι δεν αιχμαλωτίζεσαι;

Ω, τι ανεξίκακος και σταθερός στην αρετή βασιλιάς! Ω, βασιλιάς τυραννοκτόνος μεν κατά το πρότυπο του Βρούτου, κατά δε τον μεγάλο Σκιπίωνα κάνοντας και πράττοντας τα πάντα με υπακοή στον Θεό. Με έναν τέτοιο βασιλιά λοιπόν ποιος βασιλιάς μπορεί να συγκριθεί; Απόλυτα μεν κανείς, πιο ξεκάθαρα όμως ο ίδιος ο Δαβίδ: εκείνος ήταν κοκκινομάλλης με ωραία μάτια, ανδρείος και σοφός στον λόγο, είχε αδελφούς καλούς και μεγαλόσωμους αλλά ο Θεός δεν ευδόκησε σε αυτούς, θεοδίδακτος στα χέρια του για παράταξη και στα δάχτυλά του για πόλεμο, επιπλέον δε τα χέρια του κατασκεύασαν μουσικό όργανο και τα δάχτυλά του κούρδισαν ψαλτήρι. Και ο δικός μας βασιλιάς ομοίως, διαμορφώνοντας τη μορφή του σύμφωνα με τη δαβιδική ομοιότητα, δείχνοντας τα χέρια και τον λόγο του όμοια με εκείνον, επιπλέον τέντωσε τις σωματικές και ψυχικές του δυνάμεις σαν δεκάχορδο όργανο, και χτύπησε ως λιοντάρι τον θυμό του, και έπνιξε ως αρκούδα το επιθυμητικό του. Εκείνος λόγω της αρετής του διωκόταν από τον Σαούλ και, εξαιτίας φθόνου, αφού εξορίστηκε, κατέφυγε στους αλλοφύλους. Και ο μισορρωμαίος Ανδρόνικος, μην έχοντας τίποτε άλλο να προσάψει στον αυτοκράτορα, μισώντας τον όμως για τα ίδια πράγματα για τα οποία μίσησε και ο Σαούλ τον Δαβίδ, τον ανάγκαζε να εκτοπιστεί από τον οίκο και την πατρίδα του και να αναμειχθεί με ξένους. Παρόμοια δε ήταν και η κληρονομιά της βασιλείας με την απομάκρυνση των διωκτών τους.