Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 17:36

Προσεύχεται δε να λυτρωθεί από το χέρι του αμαρτωλού, για να μην γίνει όμοιος στις πράξεις του με τον αμαρτωλό, ούτε με τον παράνομο· γι' αυτό και προσθέτει: «Από το χέρι του αμαρτωλού, και από το χέρι του παράνομου και του άδικου»· αλλά και για να μην γίνει υποχείριος σε τέτοιους ανθρώπους. Και ευλόγως θα μπορούσε να ονομάσει τον Θεό δικό του Θεό, όχι μόνο για όσα ελέχθησαν προηγουμένως, αλλά και για τις αιτίες που αναφέρονται στη συνέχεια. Διότι εσύ, λέει, είσαι η υπομονή μου, και εσύ είσαι η ελπίδα μου από τα νιάτα μου. Επειδή ποτέ δεν έπαψα να προσκαρτερώ σε σένα, ούτε υπήρξε κάποιος καιρός κατά τον οποίο δεν σε έθεσα ως ελπίδα μου. Γι' αυτούς τους λόγους ικετεύω να λυτρωθώ από τα χέρια των αμαρτωλών και των παράνομων. «Σε σένα στηρίχθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο σκεπαστής μου.» Το να ελπίζει κανείς στον Θεό από νεαρή ηλικία θα μπορούσε να λεχθεί και για τον Δαβίδ. Διότι, όντας νέος και βόσκοντας τα πρόβατα του πατέρα του Ιεσσαί, με πίστη και ελπίδα στον Θεό ορμούσε ακόμη και σε λιοντάρια και σε αρκούδες για τη σωτηρία των προβάτων· μιμούμενος τον Καλό Ποιμένα, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Όπως όταν ο ποιμένας αποσπάσει από το στόμα του λιονταριού δύο σκέλη, ή τον λοβό του αυτιού.» Αλλά ακόμη και όταν ήταν παιδί, απομάκρυνε το πονηρό πνεύμα από τον Σαούλ με τη δύναμη της πίστης και της ελπίδας του στον Θεό.

Αυτό δε το κάνει, όχι επειδή φοβόταν στην προηγούμενη ομιλία, αλλά επειδή δεν θα μπορούσαν να το αντέξουν εκείνοι οι άνθρωποι, όντας χλευαστές και γελωτοποιοί. Γι' αυτό, όταν άρχιζε εκείνη την ομιλία, αμέσως προσελκύει την προσοχή τους μέσω του προοιμίου, λέγοντας: «Αυτό ας σας γίνει γνωστό, και ακούστε με προσοχή τα λόγια μου». Εδώ όμως δεν έχει ανάγκη από αυτήν την προετοιμασία. Διότι δεν ήταν αδιάφοροι· καθώς το θαύμα είχε τραβήξει την προσοχή όλων τους· γι' αυτό και ήταν γεμάτοι δέος και έκπληξη. Επομένως, δεν χρειάστηκε να αρχίσει από εκεί, αλλά από αλλού, από όπου μάλιστα τους κέρδισε περισσότερο, αποκρούοντας τη δόξα που προερχόταν από αυτούς. Διότι τίποτα δεν ωφελεί και δεν ανακουφίζει τόσο τους ακροατές, όσο το να μη λέει ο ομιλητής τίποτα σπουδαίο για τον εαυτό του, αλλά και να αναιρεί την όποια υποψία. Μάλλον, λοιπόν, δόξασαν τους εαυτούς τους περιφρονώντας τη δόξα και αποδεικνύοντας ότι το γεγονός δεν είναι ανθρώπινο, αλλά θεϊκό· και ότι οι ίδιοι είναι άξιοι να θαυμάζουν μαζί με αυτούς, και όχι να θαυμάζονται. Βλέπεις πώς, όντας καθαρός από φιλοδοξία, αποδιώχνει τη δόξα που κατευθύνεται προς το πρόσωπό του; Έτσι ακριβώς έπρατταν και οι παλαιοί, όπως έλεγε ο Δανιήλ: «Και σε μένα (δόθηκε η αποκάλυψη) όχι από κάποια σοφία που υπάρχει μέσα μου»· και πάλι ο Ιωσήφ: «Δεν ανήκει στον Θεό η εξήγησή τους;»· και ο Δαβίδ: «Όταν ερχόταν το λιοντάρι και η αρκούδα, στο όνομα του Κυρίου τα διέσχιζα με τα χέρια μου». Έτσι και αυτοί τώρα: «Τι μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον έχουμε κάνει να περπατά με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;».

Διότι δεν ήλθες ούτε καν για να μας επισκεφθείς. Αλλά πρόσεξε τη σύνεση και τη μεγάλη του επιείκεια. Δεν εκστομίζει προς αυτούς τίποτε το προπετές, τίποτε το σκληρό, αλλά καταστέλλοντας τη φλόγα του θυμού τους και καταπραΰνοντας τον φθόνο τους, λέει: «Ένας λόγος δεν είναι; Μήπως με είδατε να μεταχειρίζομαι όπλα, μήπως με είδατε να παρατάσσομαι για μάχη; Απλώς ήθελα να δω και να πληροφορηθώ από πού προέρχεται σε αυτόν η υπερβολή της τόσης μανίας. Διότι, ποιος είναι αυτός ο αλλόφυλος που χλευάζει την παράταξη του ζωντανού Θεού;» Έπειτα, ακούγοντας και την πολλή μεγαλορρημοσύνη εκείνου, αλλά και την απερίγραπτη δειλία όσων είχαν προσέλθει μαζί με τον Σαούλ, λέει: «Τι θα δοθεί στον άνθρωπο που θα αποκόψει την κεφαλή αυτού;» Και μέσω αυτών των λόγων έδειχνε τη μεγάλη ανδρεία της ψυχής του, προκαλώντας σε όλους κατάπληξη.

Δεν τα έλεγε αυτά εξυψώνοντας τον εαυτό του, αλλά για να αποστομώσει εκείνους που τον αντιμετώπιζαν με καχυποψία ότι δεν ήταν προφήτης, και για να αποδείξει ότι δεν εξαπατά, ούτε λέει από δική του επινόηση αυτά που λέει. Και κάποιος άλλος πάλι, φανερώνοντας ακριβώς το ίδιο, έλεγε: «Εγώ όμως γέμισα από τη δύναμη του Κυρίου, με πνεύμα και ισχύ». Και ο Δαβίδ επίσης, όταν διηγούνταν τα όσα συνέβησαν με την αρκούδα και το λιοντάρι, δεν τα έλεγε για να περιαυτολογήσει, αλλά για να οικοδομήσει κάτι μεγάλο και θαυμαστό. Επειδή, δηλαδή, δεν τον πίστευαν ότι θα κατανικούσε τον βάρβαρο όντας άοπλος, αυτός που δεν μπορούσε ούτε καν να σηκώσει τα όπλα, αναγκάστηκε να παρουσιάσει αποδείξεις της δικής του ανδρείας. Και όταν απέκοψε το κράσπεδο από τον μανδύα του Σαούλ, δεν έλεγε αυτά που έλεγε για να επιδειχθεί, αλλά για να αντικρούσει την πονηρή υποψία που είχαν διαδώσει εναντίον του, λέγοντας ότι ήθελε να τον σκοτώσει. Πρέπει, επομένως, παντού να αναζητούμε την αιτία. Διότι εκείνος που αποβλέπει στο συμφέρον των ακροατών, ακόμη και αν εγκωμιάζει τον εαυτό του, όχι μόνο δεν αξίζει να κατηγορηθεί, αλλά αξίζει και να στεφανωθεί· ενώ αν σιωπήσει σε τέτοια περίπτωση, είναι άξιος κατηγορίας. Επειδή και ο Δαβίδ τότε, αν είχε σιωπήσει μπροστά στον Γολιάθ, δεν θα τον άφηναν να βγει στο πεδίο της μάχης, ούτε θα είχε στήσει εκείνο το λαμπρό τρόπαιο. Γι' αυτό, λοιπόν, τα λέει αυτά από ανάγκη, και μάλιστα όχι στους αδελφούς του αλλά στον βασιλιά· διότι εκείνοι δεν θα τον πίστευαν, αφού ο φθόνος τούς έκλεινε τα αυτιά. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού τους άφησε κατά μέρος, απευθύνεται σε εκείνον που δεν τον φθονούσε ακόμη.

Ο ποιμένας βρέθηκε στον πόλεμο, και ενώ εκείνοι που ήταν ασκημένοι στον πόλεμο δεν άντεχαν ούτε τη φωνή του εχθρού, αυτός που συναναστρεφόταν με τα δέντρα, τις σκιές και τις πηγές, στάθηκε μπροστά του και λέει: «Ποιος είναι αυτός ο απερίτμητος, που ονείδισε την παράταξη του ζώντος Θεού;» Και του λένε: «Από πού σου προήλθε αυτή η παραφροσύνη;» Εκείνος απαντά: «Δεν είναι παραφροσύνη, αλλά πίστη. Δεν διακατέχομαι από υπερηφάνεια, αλλά από ευσέβεια. Δεν εξοπλίζομαι με θώρακα, αλλά έχω ενδυθεί την πίστη. Δεν κοιτάζω το μέγεθός του, αλλά την ερήμωση του νου του. Δεν βλέπω ότι το πλοίο είναι μεγάλο, αλλά ότι δεν έχει κυβερνήτη. Δεν τον φοβάμαι (διότι είναι εχθρός του Θεού), έστω και αν είναι μυριάδες φορές δυνατός. Διότι, εξαιτίας της άνωθεν επεμβάσεως, αυτός ο απερίτμητος είναι ο πιο αδύναμος από όλους». Σε ποια όπλα θαρρείς, ω Δαβίδ; Όχι σε σαρκικά, αλλά σε πνευματικά.

Τι λοιπόν έπρεπε να γίνει; Ο βασιλιάς δυσπιστεί· αναγκάζεται, λοιπόν, ο Δαβίδ να του διηγηθεί τα κατορθώματά του. Εγώ, λέει, ήμουν μικρό παιδί κοντά στο κοπάδι του πατέρα μου· και όταν ερχόταν λιοντάρι ή αρκούδα και άρπαζαν πρόβατα από το κοπάδι, τα καταδίωκα και τα αποσπούσα από το στόμα τους, και σκότωνα το λιοντάρι και την αρκούδα· και αυτός θα γίνει σαν ένα από αυτά τα θηρία, διότι ονείδισε την παράταξη του ζώντος Θεού. Και είπε ο Σαούλ προς τον Δαβίδ: Πήγαινε, και ο Κύριος να είναι μαζί σου.

Επομένως, η άγνοια έγινε μητέρα της ασφάλειας για τον Δαβίδ. Ήλθε, λοιπόν, ο Δαβίδ, και χρίεται με το έλαιο, και αναχώρησε έχοντας τη βασιλεία, χωρίς να έχει περιβληθεί θώρακα, ούτε ασπίδα ούτε δόρατα, αλλά την εκλογή του Θεού, που είναι ισχυρότερη από όλα. Και όταν ο πόλεμος τον καλούσε, πήγε να δει την παράταξη, και βρήκε τον βάρβαρο να προκαλεί σε μονομαχία, και κανείς δεν τολμούσε να βγει μπροστά ούτε να τον αντιμετωπίσει. Στάθηκε και λέει: «Ποιος είναι αυτός ο απερίτμητος, ο οποίος ονείδισε την παράταξη του ζώντος Θεού;» Και του λένε: «Από πού προέρχεται αυτή σου η αφροσύνη;» Εκείνος δε απάντησε: «Δεν εξοπλίζομαι με αφροσύνη, αλλά με πίστη, ούτε με θώρακα, αλλά με θεοσέβεια· δεν κοιτάζω το μέγεθός του, αλλά την ερήμωση της διανοίας του· δεν βλέπω ότι το πλοίο είναι μεγάλο, αλλά ότι δεν έχει κυβερνήτη». Τι έπραξαν, λοιπόν, οι αδελφοί του;

Και πώς μπορείς εσύ, που είσαι μικρό παιδί, τη στιγμή που αυτός είναι πολεμιστής από τη νεότητά του; Ο βασιλιάς δυσπιστεί· αναγκάζεται ο Δαβίδ να αναφέρει τα κατορθώματά του: «Εγώ», λέει, «ήμουν μικρό παιδί, και βοσκούσα τα πρόβατα του πατέρα μου· και όταν ερχόταν λιοντάρι ή αρκούδα, και άρπαζε πρόβατο από το κοπάδι μου, τα καταδίωκα, το αποσπούσα από το στόμα τους, και πάτασσα το λιοντάρι και την αρκούδα· και αυτός θα γίνει σαν ένα από τα θηρία εκείνα, διότι χλεύασε την παράταξη του ζώντος Θεού». Και είπε ο Σαούλ στον Δαβίδ: «Πήγαινε, και ο Κύριος να είναι μαζί σου». Του έδωσε δε ο βασιλιάς τα δικά του όπλα, αλλά δεν μπορούσε να τα βαστάξει. Γιατί;

Ζ΄. Επειδή όμως μνημόνευσα τον Δαβίδ, δεν γνωρίζω τι να πράξω· άραγε να παραθέσω τώρα τους μακρούς και συνεχείς θρήνους του που είναι καταγεγραμμένοι στους Ψαλμούς, ή, αφήνοντάς τους σε σένα για να τους μελετήσεις με την άνεσή σου, να εξιστορήσω εγώ ο ίδιος τις συμφορές του; Αυτός λοιπόν ο Δαβίδ υπέμεινε πολλά δεινά και κατά την περίοδο που ποίμαινε, μαχόμενος και με τις αντίξοες καιρικές συνθήκες και με την αγριότητα των θηρίων· και το μεν πρώτο μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από όσα ανέφερε ο Ιακώβ, ενώ το δεύτερο από όσα ο ίδιος εξιστορούσε στον Σαούλ για το λιοντάρι και την αρκούδα.

Αυτός λοιπόν, όταν καλούσε ο πόλεμος και τα πράγματα βρίσκονταν σε ταραχή, και οι βάρβαροι επιτίθονταν στους Ιουδαίους, πήγε να δει την παράταξη και τον πόλεμο, και βλέπει τον βάρβαρο να προκαλεί σε μονομαχία, και κανείς δεν τολμούσε να ορμήσει μπροστά ούτε να βγει να τον αντιμετωπίσει. Βλέποντας δε ο Δαβίδ τον εχθρό να αστράφτει, τον πόλεμο να είναι αφόρητος, και τους περισσότερους να έχουν ήδη καταπτοηθεί, λέει: «Ποιος είναι αυτός ο απερίτμητος, ο οποίος χλεύασε την παράταξη του ζώντος Θεού;» Και του λένε: «Από πού προήλθε σε σένα αυτή η απερισκεψία;» Εκείνος δε απάντησε: «Δεν κατέχω απερισκεψία, αλλά πίστη, όχι υπερηφάνεια, αλλά ευσέβεια· δεν εξετάζω το μέγεθός του, αλλά την ερημιά της ψυχής του· δεν βλέπω ότι το πλοίο είναι μεγάλο, αλλά ότι δεν έχει κυβερνήτη· δεν τον φοβάμαι, διότι είναι εχθρός του Θεού». Σε ποια όπλα έχεις εμπιστοσύνη, Δαβίδ; «Όχι σε σάρκινα», λέει, «αλλά σε πνευματικά· διότι τα όπλα μας δεν είναι σαρκικά, αλλά πνευματικά». Το άκουσαν λοιπόν κάποιοι αυτό, και τον οδήγησαν στον βασιλιά, ο οποίος καθόταν καταπτοημένος και έτρεμε. Και του λέει: «Γιατί κατήφιασε το πρόσωπο του κυρίου μου, και μέσα σε καιρό ευημερίας ομολογεί δουλεία; Ποιος είναι αυτός; Δεν θα πάω εγώ να του κόψω το κεφάλι;» Τι απαντά λοιπόν ο βασιλιάς; «Και πώς μπορείς; Εσύ είσαι μικρό παιδί, ενώ αυτός είναι πολεμιστής από τα νιάτα του». «Μην κοιτάς», του λέει, «τα ορώμενα, αλλά τα νοούμενα». Τι συνέβη λοιπόν;

Ο βασιλιάς δυσπιστεί· αναγκάζεται λοιπόν να αναφέρει τα κατορθώματά του. Ήμουν μικρό παιδί, λέει, και έβοσκα τα πρόβατα του πατέρα μου, και όταν ερχόταν λιοντάρι ή αρκούδα και άρπαζαν κάποιο πρόβατο από το ποίμνιο, τα καταδίωκα, το αποσπούσα από το στόμα τους, και πάτασσα το λιοντάρι και την αρκούδα· και αυτός θα γίνει σαν ένα από εκείνα τα θηρία. Και είπε ο Σαούλ προς τον Δαβίδ: Πήγαινε, και ο Κύριος ας είναι μαζί σου. Του έδωσε δε ο βασιλιάς τα όπλα· εκείνος όμως δεν μπορούσε να τα βαστάξει, διότι δεν το επέτρεπε αυτό ο Θεός, προκειμένου να νικήσει γυμνός, για να μην συμμεριστούν τα όπλα τη νίκη των κατορθωμάτων, για να μην πει ο βασιλιάς ότι τα όπλα νίκησαν.

Αυτός λοιπόν που κατανίκησε τα θηρία, που σκότωσε τον Γολιάθ, που έπνιξε το λιοντάρι, που υπέταξε την αρκούδα, που από τη νεότητά του είχε την ωριμότητα γέροντα, που ήταν μικρός στο σώμα αλλά υψηλός στην καρδιά, που φορώντας βασιλική στολή έδειξε την ασκητική ακρίβεια των μοναχών· (διότι έλαμπε, όχι από τα μαργαριτάρια, αλλά από τα δάκρυα· διότι λέει: θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου)· αυτός λοιπόν, ένας τέτοιος και τόσο σπουδαίος άνδρας, που είλκυσε την πνευματική χάρη, που άγγιξε την αψίδα των ουρανών, που απόλαυσε την άνωθεν εύνοια, που τερμάτισε πολέμους· αυτός που επέδειξε μεγάλα και αναρίθμητα κατορθώματα κατά του διαβόλου, μετά από τόση σωφροσύνη, μετά από επιείκεια, μετά από σεμνότητα, όταν πλέον κατείχε τη βασιλεία, όταν είχε νικήσει σε αναρίθμητους πολέμους, όταν υπέταξε έθνη, καταμεσήμερο, μετά το γεύμα, αφού σηκώθηκε από το κρεβάτι του περπατούσε, και είδε μια γυναίκα να λούζεται, καλή και όμορφη· μια γυναίκα να λούζεται στον επάνω όροφο, την ωραία γυναίκα ενός στρατιώτη. Την είδε, φτερούγισε το βλέμμα του, δέχθηκε το βέλος. Ας τα ακούσουν αυτά όσοι περιεργάζονται με αδιακρισία τα ξένα· ας τα ακούσουν όσοι έχουν μανία με τα θέατρα· αυτοί που λένε: Εμείς απλώς παρατηρούμε, δεν παθαίνουμε καμία βλάβη. Ο Δαβίδ έπαθε βλάβη, και εσύ δεν βλάπτεσαι; Εκείνος έπαθε βλάβη, και σε εσένα να έχω εμπιστοσύνη; Αυτός που είχε τόσο μεγάλη χάρη του Πνεύματος δέχθηκε βέλος, και εσύ λες ότι δεν αιχμαλωτίζεσαι;

Ω, τι ανεξίκακος και σταθερός στην αρετή βασιλιάς! Ω, βασιλιάς τυραννοκτόνος μεν κατά το πρότυπο του Βρούτου, κατά δε τον μεγάλο Σκιπίωνα κάνοντας και πράττοντας τα πάντα με υπακοή στον Θεό. Με έναν τέτοιο βασιλιά λοιπόν ποιος βασιλιάς μπορεί να συγκριθεί; Απόλυτα μεν κανείς, πιο ξεκάθαρα όμως ο ίδιος ο Δαβίδ: εκείνος ήταν κοκκινομάλλης με ωραία μάτια, ανδρείος και σοφός στον λόγο, είχε αδελφούς καλούς και μεγαλόσωμους αλλά ο Θεός δεν ευδόκησε σε αυτούς, θεοδίδακτος στα χέρια του για παράταξη και στα δάχτυλά του για πόλεμο, επιπλέον δε τα χέρια του κατασκεύασαν μουσικό όργανο και τα δάχτυλά του κούρδισαν ψαλτήρι. Και ο δικός μας βασιλιάς ομοίως, διαμορφώνοντας τη μορφή του σύμφωνα με τη δαβιδική ομοιότητα, δείχνοντας τα χέρια και τον λόγο του όμοια με εκείνον, επιπλέον τέντωσε τις σωματικές και ψυχικές του δυνάμεις σαν δεκάχορδο όργανο, και χτύπησε ως λιοντάρι τον θυμό του, και έπνιξε ως αρκούδα το επιθυμητικό του. Εκείνος λόγω της αρετής του διωκόταν από τον Σαούλ και, εξαιτίας φθόνου, αφού εξορίστηκε, κατέφυγε στους αλλοφύλους. Και ο μισορρωμαίος Ανδρόνικος, μην έχοντας τίποτε άλλο να προσάψει στον αυτοκράτορα, μισώντας τον όμως για τα ίδια πράγματα για τα οποία μίσησε και ο Σαούλ τον Δαβίδ, τον ανάγκαζε να εκτοπιστεί από τον οίκο και την πατρίδα του και να αναμειχθεί με ξένους. Παρόμοια δε ήταν και η κληρονομιά της βασιλείας με την απομάκρυνση των διωκτών τους.