Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 18:7

Λυτρώθηκε ο λαός από τον αντίδικο. Εξήλθαν προς προϋπάντηση γυναίκες χορεύοντας· διότι αυτό που επικρατούσε ήταν η ευθυμία· ο φόβος διαλύθηκε, ο εχθρός έπεσε, ο λαός βρισκόταν σε άνθηση· χοροί και τύμπανα και αρμονία και ευφροσύνη κυριαρχούσαν. Και εκείνες που χόρευαν τραγουδούσαν, αποβλέποντας όχι στο αξίωμα, αλλά στο έργο που επιτελέστηκε· διότι έλεγαν: «Επάταξε ο Δαβίδ τις μυριάδες του, και ο Σαούλ τις χιλιάδες του». Και στον νικητή απέδωσαν τις χιλιάδες, και δεν είπαν πόσες χιλιάδες, ούτε πόσες μυριάδες. Διότι μπορούν και οι μυριάδες να αναλυθούν σε χιλιάδες, και οι χιλιάδες να πολλαπλασιαστούν σε μυριάδες. Ο Σαούλ, ακούγοντάς το, επλήγη στη διάνοιά του.

Και οι ψυχές, συντρέχοντας με τους αγγέλους, και οι πατριάρχες ανέβαιναν, και τα πάντα από παντού αντηχούσαν με ευφροσύνη και ψαλμούς, για τη νίκη που επιτεύχθηκε κατά του θανάτου. Και όπως ακριβώς στην περίπτωση του Δαβίδ, όταν έπεσε ο Γολιάθ, οι γυναίκες χορεύοντας με τύμπανα τον προϋπαντούσαν και έλεγαν: «Ο Δαβίδ επάταξε τις μυριάδες του», κάτι παρόμοιο συνέβη και με τον θάνατο του Σωτήρος. Διότι, όταν Αυτός αναστήθηκε, όλοι τον προϋπαντούσαν με χορούς, με ωδές και τύμπανα, λέγοντας μεταξύ τους: «Ελάτε να αγαλλιαστούμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε προς τον Θεό του Ιακώβ.» Άλλοι δε χόρευαν, λέγοντας: «Ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους.» Ήδη δε κάποιοι προσκαλούσαν τους πάντες στο θέαμα, λέγοντας: «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη, ψάλτε στο όνομά Του»· και πάλι, «Ελάτε και δείτε τα έργα του Κυρίου· είναι φοβερός στις βουλές του υπεράνω των υιών των ανθρώπων, καταργώντας τους πολέμους έως τα πέρατα της γης.» Διότι δεν υπάρχει πλέον έχθρα και πόλεμος, αλλά τα πάντα ειρηνεύουν, καθώς ο εχθρός κείτεται νεκρός, και εκείνος που άλλοτε τυραννούσε είναι δεμένος χέρια και πόδια. Άλλοι πάλι, γνωρίζοντας τη θρασύτητα του διαβόλου και τα μεγάλα στρατεύματά του, και βλέποντάς τον τώρα νεκρό, έλεγαν γεμάτοι θαυμασμό: «Πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανέτειλε το πρωί;» Και, «Πώς συνετρίβη και θρυμματίστηκε η σφύρα όλης της γης;»

Γιατί λυπάσαι, άνθρωπε, χωρίς να έχεις πάθει τίποτα το δεινό; Γιατί πολεμάς αυτόν που απολαμβάνει κάποια αγαθά, χωρίς να έχει μειώσει σε τίποτα τα δικά σου; Εάν όμως αγανακτείς ακόμη και όταν ευεργετείσαι, δεν φθονείς ολοφάνερα την ίδια σου την ωφέλεια; Τέτοιος ήταν ο Σαούλ, ο οποίος την υπερβολή των ευεργεσιών την έκανε αφορμή του πολέμου εναντίον του Δαβίδ. Διότι, πρώτα μεν, αφού απαλλάχθηκε από τη μανία του με εκείνη την παναρμόνια και θεία μουσική, προσπάθησε να διαπεράσει με το δόρυ τον ευεργέτη του· έπειτα, ενώ διασώθηκε από τους εχθρούς μαζί με τον ίδιο τον στρατό του και απαλλάχθηκε από την ντροπή για τον Γολιάθ, όμως, επειδή στους εορτασμούς των επινικίων οι γυναίκες που χόρευαν απέδωσαν στον Δαβίδ δεκαπλάσια την αιτία για τα κατορθώματα: «Πάταξε ο Δαβίδ μυριάδες, και ο Σαούλ τις χιλιάδες του»· εξαιτίας αυτής και μόνο της φωνής, και της μαρτυρίας που προήλθε από την ίδια την αλήθεια, αρχικά επιχείρησε να τον σκοτώσει με τα ίδια του τα χέρια και να τον εξοντώσει με ενέδρα· έπειτα, αφού τον κατέστησε φυγάδα, ούτε και τότε σταμάτησε την έχθρα, αλλά στο τέλος, αφού εκστράτευσε εναντίον του με τρεις χιλιάδες επίλεκτους στρατιώτες, ερευνούσε τις ερήμους.

Δʹ. Διότι είναι φοβερό πράγμα η βασκανία, φοβερό, και πείθει τον άνθρωπο να περιφρονεί τη δική του σωτηρία. Έτσι και ο Κάιν κατέστρεψε τον εαυτό του, και πριν από αυτόν πάλι ο διάβολος, ο οποίος εξόντωσε τον πατέρα του. Έτσι ο Σαούλ προσκάλεσε πονηρό δαίμονα εναντίον της ίδιας του της ψυχής· και αφού τον προσκάλεσε, φθονούσε πάλι τον γιατρό του. Διότι τέτοιο πράγμα είναι ο φθόνος· γνώριζε ότι σώθηκε, και προτιμούσε μάλλον να καταστραφεί, παρά να δει να δοξάζεται εκείνος που τον έσωσε. Τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτό το πάθος; Δεν θα έκανε λάθος κανείς αν το αποκαλούσε γέννημα του διαβόλου· και σε εκείνον μεν είναι καρπός της κενοδοξίας, ή μάλλον και ρίζα της· διότι και τα δύο αυτά κακά συνηθίζουν να γεννούν το ένα το άλλο. Έτσι ακριβώς και τότε φθονούσε ο Σαούλ, επειδή είπαν: «Ο Δαβίδ πάταξε μυριάδες»· από το οποίο τι θα μπορούσε να είναι πιο παράλογο;

Διότι εκείνος μεν του χάρισε και τη ζωή και τη βασιλεία· αυτός δε επρόκειτο να του παραχωρήσει μόνο τη βασιλεία. Πλην όμως, ας δούμε τις ανταμοιβές του. Ποιες λοιπόν ήταν αυτές; Τον αντιμετώπιζε στο εξής με καχυποψία και τον έβλεπε εχθρικά από την ημέρα εκείνη. Για ποιον λόγο και γιατί; Διότι είναι αναγκαίο να αναφέρουμε και την αιτία της καχυποψίας. Επειδή τίποτα, ό,τι κι αν επικαλεστεί κανείς, δεν θα είναι δίκαιο. Διότι, απέναντι σε εκείνον που του έσωσε την ψυχή και του δώρισε τη ζωή, ποια πρόφαση δίκαιης καχυποψίας υπήρχε; Πλην όμως, ας δούμε την ίδια την αιτία της έχθρας, για να μάθετε ότι ήταν δίκαιο να τιμάται –όχι λιγότερο από ό,τι για τη νίκη– και για εκείνα ακριβώς για τα οποία στη συνέχεια αντιμετωπιζόταν με καχυποψία και επιβουλή. Ποια ήταν λοιπόν η αιτία της καχυποψίας; Επειδή πήρε το κεφάλι του βαρβάρου και επέστρεφε έχοντας τα λάφυρα, βγήκαν οι γυναίκες χορεύοντας, αναφέρει η Γραφή, τραγουδώντας και λέγοντας: «Πάταξε ο Σαούλ τις χιλιάδες του, και ο Δαβίδ τις μυριάδες του». Και οργίστηκε ο Σαούλ και έβλεπε με εχθρότητα τον Δαβίδ από την ημέρα εκείνη και στο εξής. Για ποιον λόγο, πες μου; Διότι, κυρίως, ακόμη και αν αυτά λέγονταν αδίκως, ούτε και τότε έπρεπε να διατεθεί εχθρικά απέναντί του, αλλά, αφού βεβαιώθηκε για την αφοσίωσή του από τα γεγονότα που προηγήθηκαν, και από το ότι, χωρίς κανείς να τον αναγκάσει ούτε να τον πιέσει, από δική του καλή θέληση υπέμεινε τόσο μεγάλο κίνδυνο, δεν έπρεπε πλέον να υποπτεύεται τίποτα το πονηρό για αυτόν.

Τώρα όμως οι επευφημίες ήταν και δίκαιες· και, αν πρέπει να πούμε κάτι το αξιοθαύμαστο, λέγοντας αυτά χαρίστηκαν περισσότερο στον Σαούλ παρά στον Δαβίδ· και έπρεπε να μένει ικανοποιημένος, που του απέδωσαν τουλάχιστον τις χιλιάδες. Γιατί λοιπόν αγανακτεί, επειδή έδωσαν τις μυριάδες σε εκείνον; Διότι, αν μεν είχε συνεισφέρει κάτι στον πόλεμο, και είχε προσφέρει έστω και ένα μικρό μερίδιο, ορθώς θα λέγονταν αυτά, ότι δηλαδή ο Σαούλ σε χιλιάδες, και ο Δαβίδ σε μυριάδες. Αν όμως αυτός καθόταν μέσα φοβισμένος και τρέμοντας, περιμένοντας κάθε μέρα ότι θα πεθάνει, ενώ εκείνος έφερε εις πέρας τα πάντα, πώς δεν ήταν άτοπο αυτός που δεν συνέβαλε καθόλου σε εκείνους τους κινδύνους να αγανακτεί, επειδή δεν έλαβε το μεγαλύτερο μέρος της επευφημίας; Διότι, αν έπρεπε κάποιος να αγανακτεί, ο Δαβίδ έπρεπε να αγανακτεί, επειδή, παρόλο που αυτός κατόρθωσε τα πάντα, είχε άλλον ως συμμέτοχο στην επευφημία.

Και οργίστηκε ο Σαούλ, και από εκείνη την ημέρα έβλεπε καχύποπτα τον Δαβίδ. Για ποιο λόγο, πες μου; Διότι, αν πρέπει να πούμε κάτι το αξιοσημείωτο, οι γυναίκες, λέγοντας αυτά, έκαναν μεγαλύτερη χάρη στον Σαούλ παρά στον Δαβίδ· και θα έπρεπε να τον αγαπά, επειδή τουλάχιστον του απέδωσαν τις χιλιάδες. Γιατί λοιπόν αγανακτεί που απέδωσαν τις μυριάδες σε εκείνον; Διότι, αν βέβαια είχε συνεισφέρει κάτι στον πόλεμο, προσφέροντας έστω και την παραμικρή συμμετοχή, δικαιολογημένα θα λέγονταν αυτά, ότι δηλαδή ο Σαούλ νίκησε χιλιάδες, και ο Δαβίδ μυριάδες· αν όμως αυτός καθόταν μέσα γεμάτος φόβο και τρόμο, περιμένοντας κάθε μέρα τον θάνατο, ενώ εκείνος τα κατόρθωσε όλα, πώς δεν ήταν άτοπο, αυτός που δεν συνέβαλε καθόλου στους κινδύνους να αγανακτεί, επειδή δεν έλαβε το μεγαλύτερο μέρος του επαίνου; Διότι, αν έπρεπε κάποιος να αγανακτεί, ο Δαβίδ θα έπρεπε να αγανακτεί, επειδή, ενώ ο ίδιος τα κατόρθωσε όλα, είχε και άλλον ως συμμέτοχο στο εγκώμιο.

Τελικά, τον έστειλε άοπλο, επειδή δεν μπορούσε να φέρει τα όπλα. Εκείνος, εκσφενδονίζοντας έναν λίθο στο μέτωπο, τον κατέρριψε και, αποκόπτοντας την κεφαλή του με τη δική του ρομφαία, επέστρεψε ενδόξως από τον πόλεμο. Όταν τον είδε ο Ιωνάθαν, η ψυχή του δέθηκε μαζί του, τον αγάπησε σφόδρα και του προσέφερε δώρα. Ο Σαούλ, όμως, κυριεύτηκε από φθόνο για αυτόν, επειδή οι γυναίκες που χόρευαν είπαν: «Επάταξε ο Σαούλ χιλιάδες, και ο Δαβίδ μυριάδες». Ύψωσε ο Σαούλ το δόρυ εναντίον του Δαβίδ, για να τον θανατώσει, όμως εκείνος διέφυγε. Επειδή δε ο Δαβίδ έχαιρε μεγάλης εκτιμήσεως από όλους, ο Σαούλ ενοχλούνταν ακόμη περισσότερο· και θέλοντας να τον εξοντώσει, του υποσχέθηκε να του δώσει τη θυγατέρα του, εάν φόνευε εκατό άνδρες από τους εχθρούς. Αφού τους φόνευσε, γίνεται γαμβρός του βασιλέως. Και όταν συνάφθηκε άλλος πόλεμος, πάλι διακρίνεται· ο δε Σαούλ εξαγριωνόταν ακόμη περισσότερο εναντίον του, και φανερώνει στον υιό του Ιωνάθαν ότι επιθυμεί να τον θανατώσει. Εκείνος όμως το ανέφερε στον Δαβίδ και τον προτρέπει να κρυφτεί.

Αυτός που είναι κακός στον εαυτό του, σε ποιον θα είναι καλός; Τέκνο μου, ανάλογα με αυτά που έχεις, να κάνεις καλό στον εαυτό σου.» «Εναντίον αυτού που είναι άσπλαχνος με το ψωμί, η πόλη θα γογγύσει. ΤΙΤΛΟΣ ΙΑʹ. —Περί αυτού που αρέσκεται να κατηγορεί και να κατακρίνει. «Εκείνος που κατηγορεί άδικα, δεν θα διαφύγει.» «Μην αναπτύσσεις έχθρα με κάποιον άνθρωπο χωρίς λόγο, για να μην σου κάνει κάποιο κακό.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΒʹ. —Περί φθόνου και ζήλιας. «Βγήκαν οι γυναίκες χορεύοντας σε συνάντηση του Δαβίδ και έλεγαν: Ο Σαούλ πάταξε τις χιλιάδες του, και ο Δαβίδ τις μυριάδες του. Και ο λόγος αυτός φάνηκε κακός στα μάτια του Σαούλ, και είπε: Στον Δαβίδ έδωσαν τις μυριάδες, και σε εμένα τις χιλιάδες. Και από εκείνη την ημέρα ο Σαούλ κοίταζε με καχυποψία και φθόνο τον Δαβίδ.» «Μη συνδειπνείς με άνθρωπο φθονερό, ούτε να επιθυμείς τα φαγητά του. Διότι όπως ακριβώς αν κάποιος κατάπινε μια τρίχα, έτσι τρώει και πίνει.» «Βιάζεται να πλουτίσει ο φθονερός άνθρωπος, και δεν γνωρίζει ότι κάποιος ελεήμων θα τον εξουσιάσει.» «Σκληρή σαν τον άδη είναι η ζήλια.» «Με τον φθόνο που κατατρώγει τον άνθρωπο δεν θα συμπορευτώ, διότι αυτός δεν έχει καμία κοινωνία με τη σοφία.» «Ο φθόνος της φαυλότητας σκοτεινιάζει τα καλά.» «Σε έναν φθονερό άνθρωπο σε τι χρησιμεύουν τα χρήματα;» «Η ζήλια και ο θυμός λιγοστεύουν τις ημέρες.» «Από εκείνους που σε ζηλεύουν, κρύψε τις προθέσεις σου.» «Από εκείνον που φθονεί τον ίδιο του τον εαυτό δεν υπάρχει πιο κακός, και αυτή είναι η ανταπόδοση της κακίας του· και εάν κάνει κάποιο καλό κατά λάθος, δεν το κάνει με τη θέλησή του· και στο τέλος φανερώνεται η κακία του.» «Κάθε αμαρτωλός, και φθονερός, και δίγλωσσος θα βρει ατιμία.» «

Δεν είναι παράξενο αυτό που λένε, διότι επαναλαμβάνουν τα παλαιά. Ο Μωυσής, αφού τους εξήγαγε από την Αίγυπτο, αμέσως απαρνήθηκε από αυτούς, και ο Χριστός, που τους έσωσε από τον θάνατο, τώρα αγνοήθηκε. Αγνοήσαν τον Μωυσή εκείνοι που δέχθηκαν το μοσχάρι, αρνήθηκαν τον Χριστό οι φίλοι του Βελίαρ. Τότε μεν έλεγαν: «Τι συνέβη;», τώρα δε έλεγαν: «Ποιος είναι αυτός που έρχεται για να ανακαλέσει τον Αδάμ;» Με τα βαΐα τα βρέφη σε υμνούσαν αποκαλώντας σε Υιό του Δαυίδ, και δικαίως, ω Δέσποτα. Διότι και εσύ σκότωσες τον υβριστή νοητό Γολιάθ. Εκείνον τον επευφήμησαν οι γυναίκες που χόρευαν μετά τη νίκη: «Επάταξε ο Σαούλ τις χιλιάδες του, και ο Δαυίδ τις μυριάδες του.» Αυτό είναι ο νόμος και μετά από αυτόν η χάρη σου, Ιησού μου. Ο νόμος ήταν ο Σαούλ που φθονούσε και καταδίωκε, ενώ ο Δαυίδ, αν και διωκόμενος, αναβλαστάνει τη χάρη. Διότι εσύ είσαι ο Κύριος του Δαυίδ. Ευλογημένος είσαι εσύ που έρχεσαι για να ανακαλέσεις τον Αδάμ.

Μεγάλο βέβαια είναι κάθε κατόρθωμα, καθώς και η κατάκτηση της ύψιστης ευχής· όμως κανένα δεν είναι τόσο μεγάλο όσο αυτό της παρθενίας. Διότι η παρθενία είναι αυτή που έλαμψε πρώτα στον παράδεισο, προτού οι προπάτορές μας εξαπατηθούν από τον όφι. Η παρθενία είναι αυτή που χρημάτισε μητέρα του Χριστού· η παρθενία είναι αυτή που μεταμορφώνει τους ανθρώπους σε αγγέλους, εφόσον ο μεν γάμος αρχίζει από τη φθορά και καταλήγει στη φθορά, ενώ η παρθενία ανασταίνει τον κόσμο στην αφθαρσία. Πώς λοιπόν θα την αποκτήσουμε, θα μπορούσε να πει κάποιος; Πώς αλλιώς, παρά με μύριους κόπους και ιδρώτες; Διότι όπου το κατόρθωμα είναι μεγάλο, εκεί χρειάζεται και η μέγιστη προσπάθεια. Επομένως, όπως ακριβώς ένα κοφτερό ξίφος ξέρει να κατακόβει αυτούς που επιτίθενται, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και η ψυχή, μέσω του θείου φόβου, αφού σφυρηλατηθεί σαν σε φωτιά και ατσαλωθεί με το νερό των δακρύων, ας κατακόβει και ας εξολοθρεύει τους δαιμονικούς λογισμούς· και αν τυχόν στομώσει, ας ατσαλωθεί και πάλι, χτυπώντας όχι μόνο χιλιάδες, αλλά και «μυριάδες», σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στον Δαβίδ· εφόσον είναι πολλοί αυτοί που μας πολεμούν από τα ύψη, και είναι μύρια τα πνεύματα της πονηρίας που στρατεύονται εναντίον μας, η αντίσταση προς τα οποία μέχρι τέλους αναδεικνύει τον άνθρωπο στρατιώτη του Χριστού και, αληθινά, αναντίρρητα στεφανωμένο νικητή.

Και αυτά όχι μόνο στα εύχομαι, αλλά και έχω την πεποίθηση ότι θα πραγματοποιηθούν. Διότι ο Θεός δεν είναι άδικος, ώστε να μη δώσει το στεφάνι της νίκης για την καθαρότητα της ψυχής και τη γενναιότητα των έργων, αφού έχει κληθεί με τόση αφθονία. Εγώ δε, ήδη θα ανακρούσω για σένα τον επινίκιο ύμνο: ο Δαβίδ πάταξε μυριάδες, αυτός που είναι ο πιο πράος από τους σημερινούς ανθρώπους και συνάμα ο πιο μαχητικός, αυτός που καθυπέταξε την αρκούδα της επιθυμίας και το λιοντάρι του επιλήψιμου θυμού. Από αυτόν δεν θα απομακρύνει ποτέ το έλεός Του ο Κύριος, ο Οποίος αγαπά τη δικαιοσύνη και βλέπει την ευθύτητα, διατηρώντας τον πάντοτε ανώτερο από κάθε κακία και κάκωση.