Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 2:1

Προσευχή της Άννας (μητέρας του Σαμουήλ· από το Πρώτο Βιβλίο των Βασιλειών). «Στερεώθηκε»: Με την πρόθεση, με την πίστη, με τον φόβο του Θεού. «Υψώθηκε»: Η πίστη ως ύψιστο σημείο και δύναμη των πιστών. «Πλατύνθηκε»: Διότι ο άνθρωπος, αφού πίστεψε, καυχήθηκε θριαμβευτικά εναντίον των δαιμόνων. «Ευφράνθηκα»: Δηλαδή, με την παρουσία σου. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι ποιος μπορεί να εξισωθεί με τον Θεό; «Δεν υπάρχει άγιος»: Διότι κανείς δεν εξισώνεται με τον Θεό. «Μην καυχάστε»: Διότι σε τι θα ωφεληθείς υπερηφανευόμενος ενώπιον του Θεού; «Μηδέ ας εξέλθει»: Ούτε πρέπει να προφέρονται αλαζονικά λόγια· (τέτοιοι) είναι οι Εθνικοί και οι αιρετικοί. «Διότι Θεός»: Διότι η πρόγνωση ανήκει μόνο στον Θεό. «Και Θεός»: Διότι ως Θεός έχει έτοιμα τα πάντα, όσα πρόκειται να πράξει. «Τόξο»: Ο λόγος των υπερηφάνων. «Και όσοι ασθενούν»: Οι ταπεινοί στην καρδιά· διότι αυτοί ενδυναμώνονται. «Πλήρεις»: Οι Ιουδαίοι· διότι είχαν τις νομικές απαρχές και τις προσφορές, αλλά τις έχασαν. «Και οι πεινώντες»: Τα έθνη, που δεν είχαν πνευματική τροφή. «Διότι η στείρα»: Η Εκκλησία (και) τις επτά ενέργειες του Πνεύματος. «Και η πολύτεκνη»: Η Συναγωγή· διότι ενώ ήταν πολύτεκνη, τώρα είναι παντελώς άτεκνη. «Ο Κύριος θανατώνει»: Διότι την εξουσία της ζωής και του θανάτου την έχει ο ίδιος. «Κατεβάζει (στον Άδη)»: Και τους νεκρούς, όταν θέλει, τους ζωοποιεί. «Ο Κύριος πτωχεύει»: Διότι με το θέλημα του Θεού έχουν συσταθεί τα πάντα. «Ταπεινώνει»: Τους αλαζόνες ταπεινώνει και τους ταπεινούς υψώνει. «Ανιστά»: Διότι ανέλπιστοι (άνθρωποι από την αφάνεια), λέει, φόρεσαν διαδήματα. «Για να καθίσει»: Διότι κάνει τους ταπεινούς υψηλούς και τους υψηλούς ταπεινούς.

Για τον λόγο αυτόν, αφιερώσαμε δύο ολόκληρες ομιλίες σε δύο μόνο ρήσεις, αφενός στην πρώτη που λέει, «Εστερεώθη η καρδία μου εν Κυρίω», και στη δεύτερη μετά από αυτήν, «Υψώθη κέρας μου εν Θεώ μου». Είναι λοιπόν ακόλουθο σήμερα να προχωρήσουμε στην τρίτη.

Ποια είναι όμως αυτή; «Άνοιξε διάπλατα», λέει, «το στόμα μου εναντίον των εχθρών μου· ευφράνθηκα με τη σωτηρία σου». Προσέξτε την ακρίβεια της λέξης. Δεν είπε: «Ακονίστηκε το στόμα μου εναντίον των εχθρών μου»· διότι δεν είχε προετοιμαστεί για λοιδορίες και ειρωνείες, ούτε για ύβρεις και κατηγορίες, αλλά για παραίνεση και συμβουλή, για διόρθωση και νουθεσία. Γι' αυτό δεν είπε: «Ακονίστηκε η γλώσσα μου εναντίον των εχθρών μου», αλλά: «Άνοιξε διάπλατα». «Απόλαυσα ανακούφιση», λέει, «μπορώ να μιλήσω ελεύθερα. Τώρα απέβαλα την ντροπή, ανέκτησα την παρρησία μου». Και ούτε εδώ ανέφερε ονομαστικά την αντίζηλο γυναίκα, αλλά απλώς με την αοριστία της προσωνυμίας, σαν πίσω από ένα προσωπείο, απέκρυψε εκείνην που τόσο την είχε λυπήσει. Δεν είπε αυτό που συνηθίζουν να λένε πολλές γυναίκες: «Την ντρόπιασε ο Θεός, καταρράκωσε και κατέβαλε τη μιαρή, την αλαζονική και καυχησιάρα»· αλλά απλώς: «Άνοιξε διάπλατα το στόμα μου εναντίον των εχθρών μου· ευφράνθηκα με τη σωτηρία σου».

Πρόσεξε πώς διατηρεί τον ίδιο κανόνα σε όλη την προσευχή. Διότι, όπως ακριβώς έλεγε στην αρχή: «Στερεώθηκε η καρδιά μου στον Κύριο, υψώθηκε το κέρας μου μέσω του Θεού μου, άνοιξε διάπλατα το στόμα μου εναντίον των εχθρών μου», έτσι και εδώ λέει: «Ευφράνθηκα για τη σωτηρία σου». Και δεν λέει απλώς «για τη σωτηρία», αλλά «για τη σωτηρία σου»· διότι λέει: «Δεν χαίρομαι και αγάλλομαι επειδή απλώς σώθηκα, αλλά επειδή σώθηκα μέσω εσού». Τέτοιες είναι οι ψυχές των αγίων· περισσότερο από τα δώρα, χαίρονται για τον Θεό που τα χορήγησε· διότι δεν αγαπούν Εκείνον εξαιτίας των δωρεών του, αλλά αγαπούν εκείνες τις δωρεές εξαιτίας Εκείνου. Αυτό είναι ίδιον των ευγνωμόνων υπηρετών, αυτό είναι ίδιον των ευγνωμόνων δούλων, το να προτιμούν τον Δεσπότη τους πάνω από όλα τα δικά τους αγαθά. Έτσι, παρακαλώ, ας διακείμεθα και εμείς· και αν αμαρτήσουμε, ας μη λυπόμαστε επειδή τιμωρούμαστε, αλλά επειδή παροξύναμε τον Δεσπότη· και αν κατορθώσουμε κάτι καλό, ας μη χαιρόμαστε για τη βασιλεία των ουρανών, αλλά επειδή γίναμε αρεστοί στον Βασιλέα των ουρανών. Διότι, για όποιον διαθέτει σύνεση, από κάθε γέεννα είναι φοβερότερο το να δυσαρεστήσει τον Θεό, όπως ακριβώς και από κάθε βασιλεία είναι πιο ποθητό το να αρέσει στον Θεό. Και μην απορήσεις αν πρέπει να έχουμε τέτοια διάθεση απέναντι στον Θεό, εφόσον ακόμη και απέναντι σε ανθρώπους πολλοί διάκεινται με αυτόν τον τρόπο.

Γ'. Έτσι και ο μακάριος Παύλος, πριν από τα αγαθά που του είχαν αποταμιευθεί, χαιρόταν για τα λυπηρά που του συνέβαιναν για χάρη του Χριστού, και βροντοφώναζε λέγοντας: «Χαίρομαι για τα παθήματά μου για χάρη σας»· και πάλι: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχιόμαστε για τις θλίψεις»· και πάλι: «Διότι σε εμάς χαρίστηκε από τον Θεό όχι μόνο το να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχουμε για χάρη του». Διότι πράγματι είναι μέγιστη χάρη το να αξιωθεί κανείς να πάθει κάτι για τον Χριστό, και αποτελεί τέλειο στεφάνι, και αμοιβή καθόλου μικρότερη από τη μελλοντική ανταπόδοση· και αυτό το γνωρίζουν όσοι ξέρουν να αγαπούν γνήσια και θερμά τον Χριστό. Τέτοια ήταν και αυτή η γυναίκα, η οποία είχε θερμό πόθο για τον Θεό και φλογερή αγάπη· γι' αυτό έλεγε: «Ευφράνθηκα για τη σωτηρία σου». Διότι δεν είχε τίποτα το κοινό με τη γη, αλλά περιφρονούσε κάθε ανθρώπινη βοήθεια, είχε φτερωθεί από τη χάρη του Πνεύματος, βρισκόταν στα ύψη, απέβλεπε σε όλα προς τον Θεό, και από εκεί αναζητούσε την απαλλαγή από τα δεινά που την πίεζαν. Γνώριζε άλλωστε, γνώριζε ξεκάθαρα, ότι τα ανθρώπινα, όποια κι αν είναι αυτά, μιμούνται τη φύση εκείνων που τα προσφέρουν· έχουμε όμως παντού ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια, εάν πρόκειται να στηριχθούμε σε ασφαλή άγκυρα.

Ωδή γ'. Ο Θεός τιμά τη στείρα που γεννά παράδοξα. Προσευχή της Άννας, μητέρας του προφήτη Σαμουήλ. Η Άννα και η Φεννάνα ήταν γυναίκες του Ελκανά. Και η μεν Φεννάνα ήταν πολύτεκνη, η δε Άννα άτεκνη. Στην προσευχή της οποίας ο Θεός έγειρε με ευσπλαχνία και, αφού της έδωσε ως καρπό της κοιλίας της τον μέγα Σαμουήλ, εκείνη τον προσέφερε ως δώρο στον Θεό που της τον δώρισε. Και αυτή, μετά τον τοκετό, λαμβάνει το προφητικό χάρισμα από τον Θεό, επειδή γέννησε προφήτη πρεσβύτερο των προφητών. Και αφού απέκτησε από τον Θεό πιο σταθερή καρδιά, άρχισε να λέει: «Στερεώθηκε η καρδιά μου στον Κύριο». Αφού έγινε πιο σταθερή στην πίστη και στον θείο έρωτα: «Υψώθηκε το κέρας μου στον Θεό μου», δηλαδή υψώθηκε η δόξα μου από τον Θεό μου· «πλατύνθηκε το στόμα μου εναντίον των εχθρών μου», εναντίον αυτών που με ονείδιζαν για τη στειρότητά μου· «ευφράνθηκα για τη σωτηρία σου»· ευφράνθηκα διότι με επισκέφθηκες σωτήρια. «Διότι δεν υπάρχει άγιος όπως ο Κύριος, και δεν υπάρχει δίκαιος όπως ο Θεός μας, και δεν υπάρχει άγιος εκτός από εσένα». Διότι πολλούς μεν αγίους και δικαίους, λέει, κατέγραψε η ανθρώπινη ζωή μας, οι οποίοι όμως δέχτηκαν το χάρισμα της αγιοσύνης κατά μέθεξη. Εσύ όμως γνωρίζεσαι ως άγιος και δίκαιος εκ φύσεως. «Μην καυχάστε και μη μιλάτε υψηλόφρονα» με υπεροψία, «ούτε να βγει μεγαλοστομία από το στόμα σας, διότι ο Θεός είναι Θεός γνώσεων και Κύριος».

Αυτόν που παρέλαβες από τη θάλασσα του βίου, Χριστέ, σε γαλήνιο λιμάνι, κατεύθυνε να φθάσει στην ατελεύτητη ζωή, ως άνθρωπο που απέφυγε τις περιπλοκές και τις ταραχές του κόσμου από τον πόθο για εσένα, Σωτήρα. Ίλεως, ίλεως γίνε στον δούλο σου, Σωτήρα, για όσα εξέκλινε από την ευθεία οδό σου, αυτόν που διήνυσε τον θείο δρόμο μέσα στην άσκηση, και δώρισέ του τα έπαθλα της ουράνιας δόξας. Τριαδικό. Άρχεις άναρχα και άχρονα, ω Πατέρα, και εσύ Υιέ συνάρχεις, και εσύ Πνεύμα συνδεσπόζεις· υμνούμε το ισοβασίλειο κράτος σου, τρισήλιε Μονάδα και υπερούσια Τριάδα. Θεοτοκίο. Τίκτεις υπερφυώς και γαλουχείς μητροπρεπώς τον άχρονο μέσα στον χρόνο, τον άσαρκο ενσάρκως ως νέο βρέφος, τον ζώντα Λόγο του Πατρός· γι' αυτό οι γηγενείς σε μακαρίζουμε, Αγνή. Ωδή γ΄. Επλατύνθη το στόμα μου εναντίον των εχθρών μου. Αυτόν που μόνασε με την άρνηση του κόσμου, Πανοικτίρμον, κάνε τον να κατασκηνώσει μαζί με τους εκλεκτούς σου.