Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 2:12

Όταν δε πάλι στρέψω το βλέμμα μου προς τα παιδιά του ιερέα Ηλί και απασχολήσω τον νου μου με εκείνη την ιστορία, ανακαλύπτω μια σειρά συμφορών συνδεδεμένων μεταξύ τους από μία αρχή, την αρχή της γαστριμαργίας και του κορεσμού. Διότι και εκείνοι, κάνοντας την ιεροσύνη του πατέρα τους αφορμή για ηδυπάθεια και απόλαυση, βεβήλωναν τις θυσίες και προσέφεραν τις απαρχές των σφαγίων στην κοιλιά τους, πριν από τον Θεό. Ακολουθούσε δε και η πορνεία, η αμαρτία που είναι αδελφή της τρυφηλότητας, και σε όλα αυτά η κρίση του Θεού επέφερε αυστηρή και αμείλικτη την τιμωρία. Εξαιτίας τους, λοιπόν, ένα εχθρικό έθνος εκστράτευσε εναντίον των Ιεροσολύμων. Και για να συντομεύσει ο λόγος το πλήθος των θλιβερών αυτών διηγήσεων, οι μεν ακόλαστοι νέοι έπεσαν στο πεδίο της μάχης, η δε πατρίδα κινδύνευσε μαζί με αυτούς που αμάρτησαν, η κιβωτός του Θεού αιχμαλωτίστηκε και οδηγήθηκε μακριά από τους εχθρούς, ο γέροντας ιερέας πέθανε ακούγοντας τις αγγελίες των συμφορών, και ένα τόσο μεγάλο σμήνος δεινών επήλθε στην πόλη εξαιτίας της ηδονής του λάρυγγα.

«Είπε ο άφρων μέσα στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός.» Το ότι δε αυτός που μισεί τον αδελφό του, μισεί και τον Θεό, έστω κι αν με το στόμα του φωνάζει και κράζει ότι αγαπά τον Θεό, το λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης στην επιστολή του: «Εκείνος που λέει», αναφέρει, «ότι αγαπά τον Θεό, αλλά μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύστης· διότι αν δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, πώς θα αγαπήσει τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει;» Επειδή, λοιπόν, ένας τέτοιος άνθρωπος ομολογεί ότι γνωρίζει τον Θεό, και ενώ δεν τον αρνείται φανερά, μέσα στην καρδιά του σφυρηλατεί την αθεΐα· «Είπε ο άφρων μέσα στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός.» Γι' αυτό, επιβεβαιώνοντας αυτή την έννοια ο προφήτης, προχωρώντας παρακάτω λέει: «Δεν θα το καταλάβουν όλοι αυτοί που εργάζονται την ανομία;», δηλαδή εκείνοι που ομολογούν τον Θεό με τα λόγια, αλλά τον αρνούνται με τα έργα; «Αυτοί που καταβροχθίζουν τον λαό μου σαν να τρώνε ψωμί, δεν επικαλέστηκαν τον Κύριο.» Διότι ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά επειδή τον αρνήθηκαν με τα έργα τους, παρότι τον επικαλέστηκαν, στην πραγματικότητα δεν τον επικαλέστηκαν. Ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Γιατί με αποκαλείτε Κύριε, Κύριε, και δεν κάνετε αυτά που λέω;» Και «καθένας», αναφέρει ο Ιωάννης, «που αμαρτάνει δεν έχει γνωρίσει τον Θεό». Διότι, όταν οι αρετές διώκονται από την αμαρτία, τότε αποχωρεί μαζί τους και η ευσέβεια, με την παρουσία της να ισοδυναμεί με απουσία. Έτσι και «οι γιοι του Ηλί ήταν γιοι διεφθαρμένοι και δεν γνώριζαν τον Κύριο», όχι επειδή τον αρνούνταν με το στόμα, αλλά επειδή διέπρατταν αισχρότητες μέσα στη Σκηνή του Μαρτυρίου. Και εκείνοι που δανείζουν με τόκο δεν γνωρίζουν τον Θεό.

Διότι ιδού, αφενός ο Άχαρ, όταν έκλεψε τη χρυσή γλώσσα και την ψιλή, προκάλεσε την οργή του Κυρίου σε όλο τον λαό, αν και ο λαός αγνοούσε και αυτόν που είχε αμαρτήσει και το ίδιο το αμάρτημα, μέχρις ότου φανερώθηκε ο προαναφερθείς και υπέστη εκείνον τον φοβερό όλεθρο μαζί με όλους τους δικούς του. Αφετέρου ο Ηλεί, αν και δεν εφησύχασε απέναντι στους υιούς του, οι οποίοι ήταν υιοί διεφθαρμένοι, αλλά πολλές φορές τους νουθέτησε και τους είπε: «Όχι, τέκνα μου, δεν είναι καλά αυτά που ακούω για εσάς», και με εκτενή επιχειρήματα τους κατέδειξε τόσο το άτοπο της αμαρτίας όσο και το αναπόφευκτο της κρίσης, επειδή ωστόσο δεν τους τιμώρησε ολοκληρωτικά, ούτε επέδειξε τον πρέποντα ζήλο εναντίον τους, παρόξυνε σε τέτοιο βαθμό την οργή του Θεού, ώστε και ο λαός εξολοθρεύτηκε μαζί με τους υιούς του, και η ίδια η κιβωτός αιχμαλωτίστηκε από τους αλλοφύλους, και ο ίδιος, εξαιτίας αυτών, βρήκε οικτρό θάνατο. Εάν, λοιπόν, εναντίον εκείνων που δεν υπήρξαν συνένοχοι με τον αμαρτωλό, καθώς και εναντίον εκείνων που προσπάθησαν να εμποδίσουν και στηλίτευσαν το αμάρτημα, ξέσπασε τόσο μεγάλη οργή, τι θα μπορούσε να πει κανείς για όσους γνωρίζουν την αμαρτία και εφησυχάζουν; Οι οποίοι, εάν δεν εφαρμόσουν τα όσα ειπώθηκαν από τον Απόστολο προς τους Κορινθίους, ο οποίος είπε: «Γιατί δεν πενθήσατε μάλλον, ώστε να απομακρυνθεί από ανάμεσά σας εκείνος που έπραξε αυτό το έργο;»

Και θα κάνει εξιλέωση για αυτόν ο ιερέας, για την άγνοιά του, για την οποία αμάρτησε χωρίς ο ίδιος να το γνωρίζει, και θα του συγχωρεθεί. Διότι διέπραξε παράπτωμα ενώπιον του Κυρίου. Εάν δε για τα αμαρτήματα που γίνονται από άγνοια είναι τόσο αναπόφευκτη η κρίση, και για την κάθαρση είναι αναγκαία η θυσία, την οποία μαρτυρείται ότι προσέφερε και ο δίκαιος Ιώβ υπέρ των υιών του, τι θα μπορούσε να πει κανείς για εκείνους που αμαρτάνουν εν γνώσει τους, ή για όσους εφησυχάζουν με αυτούς; Και για να μη φανεί ότι υπολογίζουμε την οργή εναντίον τους βασιζόμενοι μόνο σε εύλογους στοχασμούς, είναι αναγκαίο να μνημονεύσουμε πάλι την ίδια τη θεόπνευστη Γραφή, η οποία είναι αρκετή προς το παρόν για να παραστήσει την καταδίκη τέτοιων ανθρώπων μέσα από μία μόνο ιστορία. «Και οι υιοί», λέει, «του Ηλεί του ιερέα, ήταν υιοί διεφθαρμένοι». Ενώ δε αυτοί ήταν τέτοιοι, επειδή ο πατέρας τους δεν τους τιμώρησε με μεγαλύτερη σφοδρότητα, προκάλεσε τέτοια οργή παρά τη μακροθυμία του Θεού, ώστε, όταν επιτέθηκαν οι αλλόφυλοι, οι μεν υιοί του θανατώθηκαν από εκείνους κατά τον πόλεμο μέσα σε μία ημέρα, όλος δε ο λαός ηττήθηκε και έπεσαν αρκετοί από αυτούς, και συνέβησαν σχετικά με την κιβωτό της αγίας διαθήκης του Θεού πράγματα που ποτέ προηγουμένως δεν είχαν ακουστεί· ώστε αυτήν, την οποία ούτε στους Ισραηλίτες ούτε καν σε όλους τους ιερείς ήταν θεμιτό να αγγίζουν πάντοτε, ούτε τη δεχόταν ο οποιοσδήποτε τυχαίος τόπος, να μεταφέρεται από χέρια ασεβών από το ένα μέρος στο άλλο, και αντί για τα Άγια, να εναποτίθεται σε ναούς ειδώλων.

Γ'. Ακούω για τον Ναδάβ και τον Αβιούδ ότι, επειδή θυμίασαν μόνο με «ξένο» πυρ, εξολοθρεύτηκαν από «ξένο» πυρ, τιμωρούμενοι ακριβώς από εκείνα με τα οποία ασέβησαν, και βρήκαν τον ίδιο χρόνο και τόπο για την καταστροφή τους που είχαν για την ασέβειά τους· και ούτε ο πατέρας τους, ο Ααρών, ο δεύτερος μετά τον Μωυσή ενώπιον του Θεού, δεν στάθηκε αρκετός για τη σωτηρία τους. Γνωρίζω, επίσης, και τον ιερέα Ηλί, καθώς και λίγο αργότερα τον Οζά· τον πρώτο, που κλήθηκε να λογοδοτήσει για την παρανομία των παιδιών του, τα οποία τολμούσαν να παίρνουν τις απαρχές από τις θυσίες πριν από τον χρόνο των λεβήτων, παρόλο που ο ίδιος δεν αποδεχόταν την ασέβειά τους, αλλά τους είχε επιτιμήσει πολλές φορές· τον δε δεύτερο, ο οποίος, επειδή άγγιξε την Κιβωτό την ώρα που κλονίστηκε από το βόδι, την έσωσε μεν, ο ίδιος όμως χάθηκε, καθώς ο Θεός προστάτευε τον σεβασμό που άρμοζε στην Κιβωτό.

Τι έχουμε, λοιπόν, εμείς να πούμε ως προς αυτό; Η Θεία Γραφή γνωρίζει να χρησιμοποιεί τη λέξη του υιού και με τις δύο έννοιες, ώστε σε κάποιους μεν η προσωνυμία αυτή να ανήκει εκ φύσεως, ενώ σε άλλους να είναι πρόσθετη και επίκτητη. Διότι, όταν βέβαια κάνει λόγο για «υιούς ανθρώπων» και «υιούς κριών», υποδηλώνει την κατ' ουσίαν σχέση εκείνου που γεννήθηκε προς εκείνον από τον οποίο προήλθε. Όταν όμως κάνει λόγο για «υιούς δυνάμεως» ή «τέκνα Θεού», παριστάνει τη συγγένεια που προκύπτει από την προαίρεση. Και βέβαια, ακόμη και κατά την αντίθετη έννοια, τα ίδια πρόσωπα ονομάστηκαν και «υιοί του Ηλεί» και «λοιμοί υιοί», καθώς η προσωνυμία των υιών εναρμονίζεται εύστοχα και με τα δύο νοήματα. Διότι με το να κληθούν υιοί του Ηλεί, επιβεβαιώθηκε ότι έχουν τη φυσική συγγένεια προς αυτόν, ενώ με το να ονομαστούν λοιμοί υιοί, κατακρίθηκαν για τη μοχθηρία της προαιρέσεώς τους, επειδή δεν μιμήθηκαν τον πατέρα τους στον βίο, αλλά εξοικείωσαν την προαίρεσή τους με την κακία. Επομένως, όσον αφορά την κατώτερη φύση και τα δικά μας ανθρώπινα πράγματα, επειδή ο άνθρωπος ρέπει εξίσου και προς τα δύο, εννοώ προς την κακία και την αρετή, εξαρτάται από εμάς το να γίνουμε υιοί της νύχτας ή της ημέρας, ενώ η φύση παραμένει, όπως ειπώθηκε προηγουμένως, εντός των δικών της ορίων.

Δεν εξολόθρευσε τον Ισραήλ στην έρημο η επιθυμία για τα κρέατα και τις χύτρες, μέσα στο αμέτρητο σμήνος και το πλήθος των βασάνων και των πειρασμών; Δεν έκανε τον Οφνί και τον Φινεές βορά των εχθρών και των ξιφών η λυσσασμένη γαστέρα, και η αρπαγή των κρεάτων και η κραιπάλη, και η μανία για τις γυναίκες, αφού τους απέκοψε από την ιερωσύνη και την κιβωτό, από την εξουσία των φυλών, και από τη δόξα και την τιμή; Δεν κατέστησε η κρεοφαγία και τους ιερείς της αισχύνης επί του Ηλία άξιους της μαχαίρας; Δεν παρέδωσε στην απώλεια η όρεξη της κοιλιάς και η επιθυμία για φαγητά και τους λάτρεις του Βηλ, οι οποίοι ξεσκεπάστηκαν από τη στάχτη; Αντιθέτως, δεν διέσωσε τον Νώε και τους δικούς του από τον κλύδωνα εκείνης της παράδοξης θάλασσας η νηστεία και η άρνηση της συνουσίας, αφού έτρωγαν μεν σπόρους, αλλά δεν συνευρίσκονταν με τις συζύγους τους σε σαρκική ένωση; Διότι άκουσε τη Γραφή που προστάζει τον Νώε: «Μπες στην κιβωτό εσύ και οι γιοι σου, και η γυναίκα σου και οι γυναίκες των γιων σου». Χωριστείτε, λέει, οι άνδρες μόνοι σας, και οι γυναίκες μόνες σας. Η πορνεία και η ασέλγεια σωφρονίζονται με τα ύδατα που επέρχονται· εσείς λοιπόν μην πλησιάσετε ούτε καν την αμίαντη κοίτη. Και ως απόδειξη αυτού, πάλι όταν έβγαιναν από την κιβωτό, αυτά αναφέρει: «Βγες από την κιβωτό εσύ και η γυναίκα σου, και οι γιοι σου, και οι γυναίκες των γιων σου». Το αμαρτωλό γένος έχει πλέον εξαλειφθεί.

Αναφέρεται όμως σε ένα άλλο είδος γνώσης, όταν λέει: «Δεν γνωρίζετε», όπως ακριβώς όταν λέει: «Οι υιοί του Ηλεί ήταν υιοί διεφθαρμένοι, και δεν γνώριζαν τον Κύριο»· και πάλι: «Ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε». Όπως λέει και ο Παύλος: «Ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, με τα έργα τους όμως τον αρνούνται».

Όλοι αυτοί πορεύονται την οδό του Θεού και πλησιάζουν στη μεγάλη πόλη, και μέσω του θανάτου θα εισαχθούν στην ανείπωτη χαρά των αγαθών που έχουν αποταμιευθεί για όλους όσοι αγάπησαν τον Θεό. Όσους, λοιπόν, βλέπουμε στα φανερά να συμπεριφέρονται σωστά, τους αποδεχόμαστε· αν όμως δυστροπούν, τους επαναφέρουμε και τους καθοδηγούμε όσο είναι δυνατόν. Τα κρυφά, όμως, εναπόκεινται σε εμάς και στον Θεό; Ας μην πράττει, λοιπόν, κανείς από εσάς στα κρυφά, σαν να βρίσκεται στο σκοτάδι, τα αθέμιτα· διότι δεν θα περάσει απαρατήρητος από τον μεγάλο οφθαλμό, έστω κι αν ξεφύγει από εμάς. Διότι ως προς αυτά απαλλασσόμαστε από την ευθύνη και εμείς, αλλά μακάρι να μη δω εγώ κάτι τέτοιο σε εσάς· δεν γνωρίζω, όμως, μήπως παρευρίσκεται και κάποιος Ιούδας ανάμεσα στους έντεκα· μήπως και κάποιος δόλιος Γιεζή βρίσκεται μαζί με τον δάσκαλο, και αποκομίσει αιώνια λέπρα στην ψυχή του· μήπως και ανάμεσά σας βρίσκονται κάποιοι σαν τους γιους του ιερέα Ηλεί, ακόρεστοι, που τρώνε στα κρυφά, όπως εκείνοι τα κρέατα, και εξοργίζουν τον Θεό, των οποίων το τέλος θα είναι οικτρότατο και κακό, τόσο για εμένα τον αμαρτωλό, που υπερβαίνω τον Ηλεί, όσο και για εσάς που έχετε εξομοιωθεί με τους γιους εκείνου.