Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 2:24

Διότι ιδού, αφενός ο Άχαρ, όταν έκλεψε τη χρυσή γλώσσα και την ψιλή, προκάλεσε την οργή του Κυρίου σε όλο τον λαό, αν και ο λαός αγνοούσε και αυτόν που είχε αμαρτήσει και το ίδιο το αμάρτημα, μέχρις ότου φανερώθηκε ο προαναφερθείς και υπέστη εκείνον τον φοβερό όλεθρο μαζί με όλους τους δικούς του. Αφετέρου ο Ηλεί, αν και δεν εφησύχασε απέναντι στους υιούς του, οι οποίοι ήταν υιοί διεφθαρμένοι, αλλά πολλές φορές τους νουθέτησε και τους είπε: «Όχι, τέκνα μου, δεν είναι καλά αυτά που ακούω για εσάς», και με εκτενή επιχειρήματα τους κατέδειξε τόσο το άτοπο της αμαρτίας όσο και το αναπόφευκτο της κρίσης, επειδή ωστόσο δεν τους τιμώρησε ολοκληρωτικά, ούτε επέδειξε τον πρέποντα ζήλο εναντίον τους, παρόξυνε σε τέτοιο βαθμό την οργή του Θεού, ώστε και ο λαός εξολοθρεύτηκε μαζί με τους υιούς του, και η ίδια η κιβωτός αιχμαλωτίστηκε από τους αλλοφύλους, και ο ίδιος, εξαιτίας αυτών, βρήκε οικτρό θάνατο. Εάν, λοιπόν, εναντίον εκείνων που δεν υπήρξαν συνένοχοι με τον αμαρτωλό, καθώς και εναντίον εκείνων που προσπάθησαν να εμποδίσουν και στηλίτευσαν το αμάρτημα, ξέσπασε τόσο μεγάλη οργή, τι θα μπορούσε να πει κανείς για όσους γνωρίζουν την αμαρτία και εφησυχάζουν; Οι οποίοι, εάν δεν εφαρμόσουν τα όσα ειπώθηκαν από τον Απόστολο προς τους Κορινθίους, ο οποίος είπε: «Γιατί δεν πενθήσατε μάλλον, ώστε να απομακρυνθεί από ανάμεσά σας εκείνος που έπραξε αυτό το έργο;»

Αν και, όσον αφορά τον προσωπικό του βίο, ο γέροντας ουδέποτε κατηγορήθηκε για τίποτα. Και απέναντι στους ίδιους τους γιους του δεν ανέχθηκε να εφησυχάσει· απεναντίας, τους συμβούλευε έντονα να μην εμμένουν πλέον στις ίδιες πράξεις, λέγοντας: «Μη, τέκνα μου, μη· δεν είναι καλές οι φήμες που ακούω για εσάς». Όμως, επειδή ακριβώς δεν επέδειξε τον πρέποντα ζήλο εναντίον τους, εξήψε τόσο πολύ την οργή του Θεού και εναντίον του εαυτού του, και εναντίον εκείνων, αλλά και εναντίον του λαού. Αν και φαίνεται ότι ο μεν έλεγχος έχει ως σκοπό τη διόρθωση εκείνου που αμαρτάνει, ενώ ο ονειδισμός γίνεται προς καταισχύνη εκείνου που έσφαλε.

Τόσα δεινά συνέβησαν στον λαό. Τέτοια υπέστη ο πατέρας εξαιτίας της παρανομίας των υιών του, ο οποίος, αν και για τον δικό του βίο δεν κατηγορήθηκε ποτέ για τίποτα, ούτε απέναντι σε εκείνους ανέχθηκε να εφησυχάσει, αλλά τους συμβούλευε επανειλημμένα να μην επιμένουν πλέον στα ίδια, λέγοντας: «Μη, τέκνα μου, μη· δεν είναι καλές οι φήμες που εγώ ακούω για εσάς». Και καταδεικνύοντας εντονότερα το μέγεθος της αμαρτίας τους, τους παρουσίαζε τον κίνδυνο πιο φοβερό: «Διότι, εάν αμαρτήσει άνθρωπος σε άνθρωπο», έλεγε, «θα προσευχηθούν για αυτόν στον Κύριο. Εάν όμως αμαρτήσει απέναντι στον Θεό, ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;»

Απόκριση. Πρόσεχε τον εαυτό σου, μήπως, επειδή περιεργάζεσαι πολλά, η διάνοιά σου εκτραπεί από την πλάνη των αθέσμων. Διότι το παν είναι έργο της πίστεως. Και όταν απουσιάζει η πίστη, ο δίψυχος δεν θα βρει τίποτα από όσα αναζητά. Διότι «εάν», λέει, «δεν πιστέψετε, ούτε και πρόκειται να κατανοήσετε». Όσον αφορά τον Ηλεί, δεν επιδοκίμασε βέβαια αυτούς που τα έπρατταν αυτά, λέει, αλλά όμως θα μπορούσε εύκολα να αναχαιτίσει το κακό, όπως αποδεικνύει η συνέχεια της διήγησης. Όμως, αυτό που εσύ εξέλαβες ως νουθεσία, δεν είναι νουθεσία, αλλά αμέλεια της αγάπης προς το θείο. Διότι ο τρόπος του Ηλεί έχει χαρακτήρα υπερβολικής ανοχής. Και υπήρξε οικονομία και σε αυτό, ώστε ο ίδιος με το ίδιο του το στόμα να μαρτυρήσει για την παρανομία των γιων του, όπως έχει γραφτεί: «Και ο Ηλεί ήταν πάρα πολύ ηλικιωμένος. Και άκουσε όσα έκαναν οι γιοι του στους γιους του Ισραήλ, και τους είπε: Γιατί πράττετε σύμφωνα με τα λόγια, τα οποία εγώ ακούω από το στόμα όλου του λαού του Κυρίου; Μη, τέκνα μου, μην πράττετε έτσι, διότι δεν είναι καλή η φήμη την οποία εγώ ακούω για εσάς, ότι δηλαδή κάνετε τον λαό να μη λατρεύει τον Κύριο. Εάν ένας άνθρωπος αμαρτήσει σε άλλον άνθρωπο, θα προσευχηθούν για αυτόν στον Κύριο. Εάν όμως ο άνθρωπος αμαρτήσει στον Κύριο, ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;»

Επομένως, από τις μαρτυρίες του πατέρα τους πρέπει να συμπεράνουμε την υπερβολική παρανομία εκείνων των ανθρώπων· διότι δεν τους κατηγορούσε μόνο ένας, αλλά όλοι, από τον μικρότερο μέχρι τον μεγαλύτερο, όπως ακριβώς μαρτυρεί ο ίδιος ο Ηλεί λέγοντας: «Γιατί κάνετε τέτοια πράγματα, τα οποία ακούω να λέγονται εναντίον σας από το στόμα του λαού του Κυρίου;» Αδικούσαν και σκανδάλιζαν τους πάντες, βεβηλώνοντας τις ιερές θυσίες· διότι όχι μόνο εμπόδιζαν τον λαό να προσφέρει θυσίες, αλλά πλέον και ο λαός σκεφτόταν την αποστασία, όντας καταπτοημένος από τα αθέμιτα έργα που διέπρατταν οι γιοι του Ηλεί. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει ο Ηλεί: «Δεν είναι καλά τα όσα ακούω για εσάς, ότι κάνετε τον λαό να μην λατρεύει τον Κύριο». Και έλεγε: «Μην το κάνετε αυτό».

Στον ίδιο Ακόμη σε αποκαλώ τίμιο, μολονότι δεν διαλογίζεσαι τίμια πράγματα. Και δέξου την παρρησία μου, καθώς παρακινούμαι από πατρική στοργή και αδυνατώ να σιωπήσω εξαιτίας της αγάπης μου. Διότι είναι πολύ καλύτερο να ωφελήσει κανείς τα μέγιστα προκαλώντας μια μικρή λύπη, παρά, επιδιώκοντας να φανεί ευάρεστος, να προκαλέσει ζημία στο πιο ουσιώδες ζήτημα. Ο Ηλί ήταν ιερέας, και τα παιδιά του που ασεβούσαν τα επέπληττε μεν, λέγοντας: «Δεν είναι καλή η φήμη που ακούω για εσάς, τέκνα μου»· επειδή όμως δεν τα επέπληττε αυστηρά, εγκαλέστηκε αυστηρά και υπέστη την τιμωρία, ένας ευσεβής πατέρας, για την παρανομία των παιδιών του.

ΛΔʹ. Γι’ αυτό λοιπόν ας αντιληφθούμε και εμείς έμπρακτα τη θεία παιδαγωγία. Ας αναδείξουμε τους εαυτούς μας άξιους, όχι αυτών που πάθαμε προηγουμένως, αλλά αυτών που λάβαμε ύστερα. Ας προβάλουμε κάποια απολογία για τη συμφορά που μας κυρίευσε, ότι δηλαδή δεν παραδοθήκαμε στα έθνη ως κακούργοι, αλλά σωφρονιστήκαμε ως τέκνα. Ας μην ξεχάσουμε την τρικυμία κατά την περίοδο της γαλήνης, ούτε την αρρώστια τον καιρό της υγείας, ούτε την αιχμαλωσία, έχοντας πια διασωθεί στην Ιερουσαλήμ, ούτε την Αίγυπτο μετά την απελευθέρωση από την Αίγυπτο· ας μην αποδείξουμε τον καιρό της κακοπάθειας καλύτερο από εκείνον της ανέσεως. Και θα τον αποδείξουμε, εάν φανεί ότι τότε μεν ήμασταν συνεσταλμένοι και μετριοπαθείς, και στρέφαμε όλες τις ελπίδες μας στον ουρανό, ενώ τώρα επαιρόμαστε και χαλαρώνουμε, και επιστρέφουμε πάλι στις ίδιες αμαρτίες, εξαιτίας των οποίων περιπέσαμε στις συμφορές που μας βρήκαν. Μην κάνετε έτσι, τέκνα, όχι, λέει κάπου ο ιερέας Ηλεί νουθετώντας τα δικά του παιδιά που αμάρταναν ενώπιον του Θεού· αλλά γνωρίζοντας ότι είναι ευκολότερο να ανακαλέσει κανείς την ευημερία που χάθηκε, παρά να διασώσει αυτήν που του δόθηκε από τον Θεό (διότι την μεν πρώτη την επαναφέρει η σωφροσύνη, ενώ τη δεύτερη τη διαλύει η ραθυμία)· και ότι τα σώματα που ασθενούν, ανακάμπτουν με τις θεραπείες και τις στερήσεις, αλλά αφού ανακάμψουν, με τις σταδιακές αμέλειες και τις καταχρήσεις καταρρέουν πάλι, και επιστρέφουν στις ίδιες ασθένειες.

«Όποιος λυπάται τη ράβδο του, μισεί τον υιό του.» [Ό.π.] Αυτό απευθύνεται προς εκείνους που φαίνεται ότι αγαπούν τα παιδιά τους, ενώ στην πραγματικότητα δεν τα αγαπούν· ώστε το να μην τη λυπάται κανείς δεν αποτελεί μίσος, αλλά το να τη λυπάται αποτελεί μίσος· διότι τα παιδιά δεν είναι ένα τυχαίο απόκτημα, αφού είμαστε υπεύθυνοι και για τη σωτηρία τους. Το «μη, τέκνα» δεν αρκεί· διότι ο απλός λόγος δεν συνιστά επιτίμηση· μήπως ο Ηλεί δεν υπέστη βαρύτατη τιμωρία εξαιτίας αυτής ακριβώς της πρόφασης; Εκείνος όμως που αγαπά, διαπαιδαγωγεί με επιμέλεια.

Δεν μου αρκεί να πω ότι νουθέτησα. Αλλά, λέγει, χρειαζόταν και σφοδρότερη επιτίμηση· διότι και ο Ηλεί νουθετούσε. Αλλά μη γένοιτο να σας παραβάλω με εκείνα τα παιδιά. Και εκείνος νουθετούσε και έλεγε: «Μη, τέκνα μου, μην πράττετε έτσι· πονηρή είναι η φήμη την οποία εγώ ακούω για εσάς». Όμως προχωρώντας η Γραφή αναφέρει ότι τελικά δεν νουθετούσε τους υιούς του.

Υπήρχε κάποιος ιερέας μεταξύ των Ιουδαίων, επιεικής κατά τα άλλα και μετριοπαθής, ονόματι Ηλί. Αυτός ο Ηλί, λοιπόν, είχε δύο γιους που είχαν φτάσει στο έσχατο σημείο της κακίας· δεν τους συγκρατούσε, όμως, ούτε τους εμπόδιζε· ή μάλλον, τους συγκρατούσε και τους εμπόδιζε, αλλά όχι με την πρέπουσα αυστηρότητα και σφοδρότητα. Ενώ δηλαδή έπρεπε να τους μαστιγώσει, να τους εκδιώξει από το πατρικό σπίτι και να εφαρμόσει κάθε τρόπο διόρθωσης, εκείνος απλώς τους προέτρεπε και τους συμβούλευε, λέγοντας τα εξής: «Όχι, τέκνα μου, μην πράττετε έτσι· διότι δεν είναι καλή η φήμη που ακούω για εσάς». Τι λες; Ύβρισαν τον Δεσπότη, και εσύ τους αποκαλείς τέκνα; Αγνοήσαν Εκείνον που τους δημιούργησε, και εσύ αναγνωρίζεις τη συγγένειά σας; Γι' αυτόν τον λόγο αναφέρεται ότι δεν τους νουθετούσε· διότι νουθεσία δεν σημαίνει το να συμβουλεύουμε απλώς, αλλά το να επιφέρουμε το πλήγμα με μεγαλύτερη σφοδρότητα και οξύτητα, και σε βαθμό ανάλογο με τη σήψη που παρουσιάζει το τραύμα. Επομένως, δεν αρκεί απλώς ο λόγος, ούτε μόνο η προτροπή, αλλά πρέπει να ορθωθεί σαν τείχος πολύς φόβος, ώστε να αποκοπεί η ραθυμία της νεότητας. Επειδή, λοιπόν, τους συμβούλευε μεν, αλλά όχι όπως έπρεπε, παραδόθηκαν στους εχθρούς, και όταν συνήφθη μάχη, έπεσαν στο πεδίο της παράταξης, και ο ίδιος, μη αντέχοντας το άγγελμα, έπεσε, συνετρίβη και πέθανε. Βλέπεις ότι δικαίως είπα, πως παιδοκτόνοι είναι και οι πατέρες εκείνοι, οι οποίοι δεν συμπεριφέρονται με αυστηρότητα στα ράθυμα παιδιά τους, ούτε απαιτούν από αυτά την κατά Θεόν ευλάβεια;

Διότι έτρωγαν, λέγει, τα ιερά κρέατα πριν καθαγιαστούν και πριν προσφερθεί η θυσία στον Θεό. Ακούγοντας δε αυτά ο πατέρας, δεν τους επέβαλε τιμωρία, αλλά με τον λόγο και με παραινέσεις προσπαθούσε να τους απομακρύνει από αυτήν την πονηρία, και τους έλεγε συνεχώς τέτοια λόγια: «Μη, τέκνα μου, μην πράττετε έτσι, διότι δεν είναι καλή η φήμη που ακούω για εσάς, ότι κάνετε τον λαό να μη λατρεύει τον Κύριο».