Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 2:25

Και ο Δαβίδ, επειδή, αν και άκουσε «Ου μοιχεύσεις, ου φονεύσεις», παράκουσε, γι' αυτό παιδαγωγήθηκε και ασθένησε. «Διότι βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου», λέει, «εξαιτίας της αφροσύνης μου». Επειδή, λοιπόν, αυτόν που παιδαγωγείται από ανθρώπους μπορεί να τον γιατρέψει ο Θεός, ενώ αυτόν που παιδαγωγείται από τον Θεό ούτε άνθρωπος ούτε άγγελος, αλλά μόνο ο Θεός τον γιατρεύει και τον θεραπεύει -«διότι εάν αμαρτήσει άνθρωπος σε άνθρωπο, θα προσευχηθούν γι' αυτόν στον Κύριο», και εάν ένας άρχοντας βγάλει θανατική απόφαση, ο βασιλιάς ανατρέπει την απόφαση, αλλά εάν ο βασιλιάς αποφανθεί, κανείς δεν μπορεί να την ανατρέψει- ο Δαβίδ παρακαλεί τον Δεσπότη που τον μαστίγωσε να γίνει γιατρός του: «Γιάτρεψέ με, Κύριε, διότι ταράχτηκαν τα οστά μου». Οστά, όμως, δεν εννοεί τα οστά του σώματος, αλλά τις ισχυρές δυνάμεις των λογισμών, οι οποίες ταράχτηκαν σαν τα κύματα, κλυδωνιζόμενες από το πνεύμα της πορνείας. Διότι, όπως ακριβώς στη θάλασσα η αρχή και η προετοιμασία των ναυαγίων είναι η ταραχή των κυμάτων, έτσι και στην ψυχή η αρχή της μοιχείας, της πορνείας και της αμαρτίας είναι η βορβορώδης ταραχή των λογισμών της διανοίας. Επειδή πρώτα η ψυχή γεμίζει βόρβορο από τις αισχρές επιθυμίες, και έπειτα περιπίπτει στο ναυάγιο της πορνείας. Από τη μία βλέπει τις ηδονές των παθών, και από την άλλη τις απειλές του Θεού.

Αυτόν, όμως, που έγινε δεκτός στην αδελφότητα και έπειτα αθέτησε την ομολογία του, πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως κάποιον που αμάρτησε απέναντι στον Θεό, ενώπιον του οποίου και προς τον οποίο κατέθεσε την ομολογία των υποσχέσεών του. «Εάν δε κάποιος αμαρτήσει προς τον Θεό», λέει η Γραφή, «ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;». Επειδή εκείνος που αφιέρωσε τον εαυτό του στον Θεό και έπειτα αποσκίρτησε σε άλλον βίο, έχει γίνει ιερόσυλος, εφόσον υπεξαίρεσε τον ίδιο του τον εαυτό και αφαίρεσε το ανάθημα του Θεού. Για τους ανθρώπους αυτούς είναι εύλογο να μην ανοίγει πλέον η θύρα των αδελφών, ούτε καν αν βρεθούν εκεί ως απλοί περαστικοί για λόγους στέγασης. Διότι ο αποστολικός κανόνας είναι σαφής και μας προστάζει να απομακρυνόμαστε από κάθε άτακτο αδελφό και να μην συναναστρεφόμαστε μαζί του, ώστε να ντραπεί.

Ερώτηση ΙΔ΄. Περί εκείνων που αφιέρωσαν με ομολογία τον εαυτό τους στον Θεό και έπειτα επιχειρούν να αθετήσουν την ομολογία τους. Απόκριση. Καθέναν από αυτούς, αφού έγινε δεκτός στην αδελφότητα και έπειτα αθέτησε την ομολογία του, πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως άνθρωπο που αμάρτησε απέναντι στον ίδιο τον Θεό, ενώπιον του οποίου και προς τον οποίο κατέθεσε την ομολογία των υποσχέσεών του. «Εάν όμως κάποιος αμαρτήσει απέναντι στον Θεό», λέγει η Γραφή, «ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;». Διότι εκείνος που αφιέρωσε τον εαυτό του στον Θεό και έπειτα αποσκίρτησε σε άλλη ζωή, έγινε ιερόσυλος, αφού έκλεψε τον ίδιο του τον εαυτό και αφαίρεσε από τον Θεό το αφιέρωμα. Για αυτούς τους ανθρώπους είναι εύλογο να μην ανοίγει πλέον η θύρα των αδελφών, ούτε καν αν βρεθούν εκεί ως απλοί περαστικοί ζητώντας κατάλυμα. Διότι ο αποστολικός κανόνας είναι σαφής, καθώς μας παραγγέλλει να απομακρυνόμαστε από κάθε άτακτο και να μην συναναστρεφόμαστε μαζί του, ώστε να ντραπεί.

Τόσα δεινά συνέβησαν στον λαό. Τέτοια υπέστη ο πατέρας εξαιτίας της παρανομίας των υιών του, ο οποίος, αν και για τον δικό του βίο δεν κατηγορήθηκε ποτέ για τίποτα, ούτε απέναντι σε εκείνους ανέχθηκε να εφησυχάσει, αλλά τους συμβούλευε επανειλημμένα να μην επιμένουν πλέον στα ίδια, λέγοντας: «Μη, τέκνα μου, μη· δεν είναι καλές οι φήμες που εγώ ακούω για εσάς». Και καταδεικνύοντας εντονότερα το μέγεθος της αμαρτίας τους, τους παρουσίαζε τον κίνδυνο πιο φοβερό: «Διότι, εάν αμαρτήσει άνθρωπος σε άνθρωπο», έλεγε, «θα προσευχηθούν για αυτόν στον Κύριο. Εάν όμως αμαρτήσει απέναντι στον Θεό, ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;»

Πλησίασε στο εξής τον φιλάνθρωπο και αμνησίκακο Θεό, ζητώντας να βάλει φυλακή στο στόμα σου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη σου. Διότι βλέπεις τον Προφήτη πώς, ένφοβος και έντρομος, συνομιλώντας με τον Θεό, μέσω της καθαρής προσευχής αναφωνεί λέγοντας: Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα· κατανόησα τα έργα σου και έμεινα έκθαμβος. Και πάλι: φυλάχτηκα, και πτοήθηκε η καρδιά μου από τη φωνή της προσευχής των χειλέων μου, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου, και μέσα μου ταράχτηκε η δύναμή μου. Εάν όμως επιμένουμε να περιφρονούμε τον δίκαιο Κριτή, ας ακούσουμε τον Απόστολο που λέει: Ή περιφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς του και της ανοχής και της μακροθυμίας του, αγνοώντας ότι η χρηστότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Σύμφωνα όμως με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Γι' αυτό και σε άλλο σημείο λέει: Εάν ένας άνθρωπος αμαρτήσει σε άνθρωπο, τότε θα προσευχηθούν για αυτόν προς τον Κύριο· εάν όμως αμαρτήσει στον Κύριο, ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν; Ας μετανοήσουμε, λοιπόν, αδελφοί. Έως πότε θα πικραίνουμε Εκείνον που μας δημιούργησε; Εάν χάσουμε το λιμάνι, πού θα διασωθούμε σε καιρό καταιγίδας και ταραχής; Εάν παροργίσουμε τον Κύριο, σε ποιον θα καταφύγουμε σε ώρα θλίψης και ανάγκης;

Απόκριση. Πρόσεχε τον εαυτό σου, μήπως, επειδή περιεργάζεσαι πολλά, η διάνοιά σου εκτραπεί από την πλάνη των αθέσμων. Διότι το παν είναι έργο της πίστεως. Και όταν απουσιάζει η πίστη, ο δίψυχος δεν θα βρει τίποτα από όσα αναζητά. Διότι «εάν», λέει, «δεν πιστέψετε, ούτε και πρόκειται να κατανοήσετε». Όσον αφορά τον Ηλεί, δεν επιδοκίμασε βέβαια αυτούς που τα έπρατταν αυτά, λέει, αλλά όμως θα μπορούσε εύκολα να αναχαιτίσει το κακό, όπως αποδεικνύει η συνέχεια της διήγησης. Όμως, αυτό που εσύ εξέλαβες ως νουθεσία, δεν είναι νουθεσία, αλλά αμέλεια της αγάπης προς το θείο. Διότι ο τρόπος του Ηλεί έχει χαρακτήρα υπερβολικής ανοχής. Και υπήρξε οικονομία και σε αυτό, ώστε ο ίδιος με το ίδιο του το στόμα να μαρτυρήσει για την παρανομία των γιων του, όπως έχει γραφτεί: «Και ο Ηλεί ήταν πάρα πολύ ηλικιωμένος. Και άκουσε όσα έκαναν οι γιοι του στους γιους του Ισραήλ, και τους είπε: Γιατί πράττετε σύμφωνα με τα λόγια, τα οποία εγώ ακούω από το στόμα όλου του λαού του Κυρίου; Μη, τέκνα μου, μην πράττετε έτσι, διότι δεν είναι καλή η φήμη την οποία εγώ ακούω για εσάς, ότι δηλαδή κάνετε τον λαό να μη λατρεύει τον Κύριο. Εάν ένας άνθρωπος αμαρτήσει σε άλλον άνθρωπο, θα προσευχηθούν για αυτόν στον Κύριο. Εάν όμως ο άνθρωπος αμαρτήσει στον Κύριο, ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;»

Γι' αυτό συνεχώς αναλώνομαι σε αυτά τα λόγια, ώστε να υποχωρήσει το οίδημα της οργής και να κατασταλεί η φλεγμονή, έτσι ώστε να είναι καθαρός από οργή εκείνος που προσέρχεται στην προσευχή. Διότι ο Χριστός δεν έδωσε αυτές τις συμβουλές μόνο για χάρη των εχθρών, αλλά και για χάρη δική μας που τους συγχωρούμε τα αμαρτήματα· διότι λαμβάνεις μεγαλύτερα από όσα δίνεις, όταν αποβάλλεις την οργή προς τον εχθρό. «Και πώς λαμβάνω μεγαλύτερα;» λέει κάποιος. Εάν συγχωρήσεις τα αμαρτήματα του εχθρού, σου συγχωρούνται τα δικά σου παραπτώματα απέναντι στον Δεσπότη. Εκείνα είναι ανίατα και ασυγχώρητα, ενώ αυτά επιδέχονται πολλή παρηγοριά και συγγνώμη. Άκουσε λοιπόν τον Ηλεί που λέει προς τους γιους του: «Εάν ένας άνθρωπος αμαρτήσει απέναντι σε άνθρωπο, τότε θα προσευχηθούν γι' αυτόν· εάν όμως αμαρτήσει απέναντι στον Θεό, ποιος θα προσευχηθεί γι' αυτόν;». Επομένως, εκείνο το τραύμα ούτε με την προσευχή δεν θεραπεύεται εύκολα· με την προσευχή μεν δεν θεραπεύεται, με τη συγχώρηση όμως των αμαρτημάτων του πλησίον έχει θεραπευτεί.

Εκείνα είναι ανίατα και ασυγχώρητα, ενώ αυτά έχουν πολλή παρηγοριά και συγχώρηση. Άκουσε, λοιπόν, τον Ηλί να λέει προς τους υιούς του: «Εάν ένας άνθρωπος αμαρτήσει σε άλλον άνθρωπο, ο ιερέας θα προσευχηθεί για αυτόν· εάν όμως αμαρτήσει στον Θεό, ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;». Επομένως, εκείνο είναι μεγάλο τραύμα, το οποίο ούτε με προσευχή δεν λύνεται εύκολα. Και με προσευχή μεν δεν λύνεται ένα τέτοιο παράπτωμα, με τη συγχώρηση όμως των αμαρτημάτων του εχθρού λύνεται αμέσως. Γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός εκείνα μεν τα αμαρτήματα, αυτά που γίνονται απέναντι στον Δεσπότη, τα ονόμασε μύρια τάλαντα, αυτά δε εκατό δηνάρια· τα οποία εάν τα συγχωρήσεις, θα σου συγχωρεθούν τα μύρια τάλαντα.

Και το να αμαρτάνει κανείς έχοντας μπροστά του τα παραδείγματα, επιφέρει μεγαλύτερη τιμωρία. Γι' αυτό λέει: «Εσείς όμως, ούτε αφού τα είδατε, μετανοήσατε αργότερα», μολονότι απολαύσατε πολλή φροντίδα. Γι' αυτόν τον λόγο ελέγχει και την Ιερουσαλήμ λέγοντας: «Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε;» Επίσης, το να αμαρτάνει κανείς ενώ ζει μέσα στην τρυφή· αυτή δηλαδή είναι η περίπτωση του Λαζάρου. Ακόμη, το αμάρτημα γίνεται βαρύτερο εξαιτίας του τόπου· πράγμα που και ο ίδιος υποδείκνυε λέγοντας: «Μεταξύ του ναού και του θυσιαστηρίου». Αλλά και από το είδος των ίδιων των παραπτωμάτων: «Δεν είναι παράξενο, εάν συλληφθεί κάποιος να κλέβει»· και πάλι: «Έσφαξες τους γιους σου και τις κόρες σου· αυτό ξεπερνά όλες τις πορνείες σου και τα βδελύγματά σου». Και πάλι σε σχέση με τα πρόσωπα: «Εάν κάποιος αμαρτήσει σε άνθρωπο, θα προσευχηθούν γι' αυτόν· εάν όμως αμαρτήσει στον Θεό, ποιος θα προσευχηθεί γι' αυτόν;» Και όταν κάποιος ξεπερνά στη ραθυμία εκείνους που είναι πολύ χειρότεροι· πράγμα για το οποίο κατηγορεί και στον Ιεζεκιήλ: «Ούτε σύμφωνα με τα προστάγματα των εθνών δεν έπραξες». Και όταν κάποιος δεν συνετίζεται ούτε από τα παραδείγματα των άλλων: «Είδε την αδελφή της», λέει, «και τη δικαίωσε». Και όταν απολαμβάνει μεγαλύτερη φροντίδα: «Διότι, εάν στην Τύρο», λέει, «και στη Σιδώνα γίνονταν τα θαύματα αυτά, προ πολλού θα είχαν μετανοήσει· γι' αυτό θα είναι πιο ανεκτή η τιμωρία για την Τύρο και τη Σιδώνα παρά για την πόλη εκείνη». Είδες την απόλυτη ακρίβεια της δικαιοσύνης, και ότι δεν υφίστανται όλοι την ίδια τιμωρία για τα ίδια αμαρτήματα;

Διότι υπάρχει αμαρτία προς θάνατον, όπως ακριβώς έλεγε και ο Ηλεί: Εάν ένας άνθρωπος διαπράξει αμαρτία, ο ιερέας θα προσευχηθεί για αυτόν· εάν όμως αμαρτήσει απέναντι στον Κύριο, ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν; Και στον Νόμο, εξάλλου, ορισμένα μεν παραπτώματα ήταν ανίατα, σε βαθμό να τιμωρούνται με θάνατο, ενώ άλλα επιδέχονταν κάποια ταχύτατη παραμυθία· έτσι και ο Χριστός στην Καινή Διαθήκη λέει: Εάν αμαρτήσει ο αδελφός σου, έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου.

«Εάν αμαρτήσει άνθρωπος σε άνθρωπο, θα προσευχηθούν για αυτόν στον Κύριο· εάν όμως αμαρτήσει άνθρωπος στον Κύριο, ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;» Και όμως, η βαρύτητα των λόγων είναι μεγάλη, όπως και ο έλεγχος, ο οποίος είναι ικανός να συνεφέρει όποιον έχει νου. Διότι και το μέγεθος του αμαρτήματος ανέδειξε και το παρουσίασε ως φοβερό, και την επικείμενη τιμωρία την κατέδειξε αφόρητη και φρικτή· αλλά, παρ' όλα αυτά, επειδή δεν επέδειξε όλη την αυστηρότητα που έπρεπε, απωλέσθη και ο ίδιος μαζί με εκείνους.