Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 2:3

Και πάλι λέει: «Ας μην εξέλθει μεγαλορρημοσύνη από το στόμα σας». Και τόλμησες να ανοίξεις το στόμα σου ενώπιον του Θεού και να πεις ότι εξασθένησαν από εμένα τα πάθη; Και δεν είπες καλύτερα ότι βρίσκονται όλα μέσα μου σαν σε θησαυρό;

Ερώτηση 247. Εφόσον η Γραφή λέει: «Μην καυχάστε και μη μιλάτε με υπεροψία», και ο Απόστολος άλλοτε μεν ομολογεί ότι: «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν μέσα σε αφροσύνη, με αυτή την πεποίθηση της καυχήσεως», και πάλι: «Έγινα άφρων καυχώμενος», άλλοτε δε επιτρέπει λέγοντας ότι: «Εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω»· ποια είναι η εν Κυρίω καύχηση και ποια η απαγορευμένη; Απόκριση. Η αναγκαστική αντίσταση του Αποστόλου απέναντι στα πάθη είναι ολοφάνερη. Διότι δεν λέει αυτά τα πράγματα για να προβάλει τον εαυτό του, αλλά για να καταρρίψει το θράσος της αλαζονείας και την έπαρση κάποιων. Η μεν εν Κυρίω καύχηση υπάρχει όταν κάποιος δεν αποδίδει τα κατορθώματά του στον εαυτό του, αλλά στον Κύριο, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ εν Χριστώ που με ενδυναμώνει»· η δε απαγορευμένη καύχηση μπορεί να έχει διπλό χαρακτήρα, είτε σύμφωνα με το: «Ο αμαρτωλός επαινείται στις επιθυμίες της ψυχής του», και το: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, ω δυνατέ;», είτε σύμφωνα με το: «Τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους», εξαιτίας ακριβώς της επιθυμίας τους να επαινεθούν για όσα πράττουν, σαν να καυχώνται για τα πεπραγμένα τους. Οι τέτοιοι άνθρωποι θα ήταν μάλιστα και ιερόσυλοι, καθώς ιδιοποιούνται τις δωρεές του Θεού και αρπάζουν για τον εαυτό τους τη δόξα που οφείλεται στον Θεό.

Προσευχή της Άννας (μητέρας του Σαμουήλ· από το Πρώτο Βιβλίο των Βασιλειών). «Στερεώθηκε»: Με την πρόθεση, με την πίστη, με τον φόβο του Θεού. «Υψώθηκε»: Η πίστη ως ύψιστο σημείο και δύναμη των πιστών. «Πλατύνθηκε»: Διότι ο άνθρωπος, αφού πίστεψε, καυχήθηκε θριαμβευτικά εναντίον των δαιμόνων. «Ευφράνθηκα»: Δηλαδή, με την παρουσία σου. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι ποιος μπορεί να εξισωθεί με τον Θεό; «Δεν υπάρχει άγιος»: Διότι κανείς δεν εξισώνεται με τον Θεό. «Μην καυχάστε»: Διότι σε τι θα ωφεληθείς υπερηφανευόμενος ενώπιον του Θεού; «Μηδέ ας εξέλθει»: Ούτε πρέπει να προφέρονται αλαζονικά λόγια· (τέτοιοι) είναι οι Εθνικοί και οι αιρετικοί. «Διότι Θεός»: Διότι η πρόγνωση ανήκει μόνο στον Θεό. «Και Θεός»: Διότι ως Θεός έχει έτοιμα τα πάντα, όσα πρόκειται να πράξει. «Τόξο»: Ο λόγος των υπερηφάνων. «Και όσοι ασθενούν»: Οι ταπεινοί στην καρδιά· διότι αυτοί ενδυναμώνονται. «Πλήρεις»: Οι Ιουδαίοι· διότι είχαν τις νομικές απαρχές και τις προσφορές, αλλά τις έχασαν. «Και οι πεινώντες»: Τα έθνη, που δεν είχαν πνευματική τροφή. «Διότι η στείρα»: Η Εκκλησία (και) τις επτά ενέργειες του Πνεύματος. «Και η πολύτεκνη»: Η Συναγωγή· διότι ενώ ήταν πολύτεκνη, τώρα είναι παντελώς άτεκνη. «Ο Κύριος θανατώνει»: Διότι την εξουσία της ζωής και του θανάτου την έχει ο ίδιος. «Κατεβάζει (στον Άδη)»: Και τους νεκρούς, όταν θέλει, τους ζωοποιεί. «Ο Κύριος πτωχεύει»: Διότι με το θέλημα του Θεού έχουν συσταθεί τα πάντα. «Ταπεινώνει»: Τους αλαζόνες ταπεινώνει και τους ταπεινούς υψώνει. «Ανιστά»: Διότι ανέλπιστοι (άνθρωποι από την αφάνεια), λέει, φόρεσαν διαδήματα. «Για να καθίσει»: Διότι κάνει τους ταπεινούς υψηλούς και τους υψηλούς ταπεινούς.

Στον Θεό δεν υπάρχει βία. ΤΙΤΛΟΣ Ηʹ. — Περί του βλάσφημου και του μεγαλόρρημονος. «Είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Μίλησε στους υιούς Ισραήλ λέγοντας: Κάθε άνθρωπος που θα καταραστεί τον Θεό του, θα επωμιστεί την αμαρτία του· εκείνος όμως που θα προφέρει βλάσφημα το όνομα του Κυρίου, ας λιθοβοληθεί με πέτρες από όλη τη συναγωγή των υιών Ισραήλ.» «Ας μην εξέλθει μεγαλορρημοσύνη από το στόμα σας.» «Τι τόλμησε η καρδιά σου, και ξέσπασες σε θυμό ενώπιον του Κυρίου;» «Θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη, τη μεγαλόρρημονη γλώσσα· εκείνους που είπαν: Με τη γλώσσα μας θα μεγαλουργήσουμε, τα χείλη μας μάς ανήκουν· ποιος είναι κύριός μας;» «Θα αφανιστεί η Σαμάρεια, διότι εναντιώθηκε στον Θεό της· θα πέσουν από ρομφαία, και τα βρέφη τους θα συντριβούν στο έδαφος.» «Μεθύστε τον, διότι φέρθηκε αλαζονικά εναντίον του Κυρίου.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή θεώρησες την καρδιά σου όμοια με την καρδιά του Θεού, ιδού, εγώ φέρνω εναντίον σου ξένους, μάστιγες των εθνών, και θα γυμνώσουν τα μαχαίρια τους εναντίον σου και εναντίον του κάλλους της σοφίας σου, και θα ρίξουν το κάλλος σου στην απώλεια.» «Φιλάνθρωπο είναι το πνεύμα της σοφίας, και δεν θα αφήσει ατιμώρητο τον βλάσφημο για τα λόγια των χειλέων του.» «Εκείνος που ρίχνει πέτρα ψηλά, τη ρίχνει στο κεφάλι του.» «Κάθε αμαρτία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους· σε εκείνον όμως που θα βλασφημήσει ενάντια στο Άγιο Πνεύμα, δεν θα του συγχωρεθεί, ούτε στον τωρινό αιώνα, ούτε στον μελλοντικό.»

Διότι τόσο ο φόβος της αποκαλύψεως, όσο και η ακολασία του πάθους, διώχνουν μακριά κάθε τους ανάπαυση. ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί των κτηνών και της πρόνοιας γι' αυτά. «Η ψυχή κάθε σάρκας είναι το αίμα της.» «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των κτηνών του.» «Έχεις κτήνη; Να τα φροντίζεις, και αν σου είναι χρήσιμα, ας παραμείνουν σε εσένα.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί καυχήσεως και επάρσεως· και ότι για κανένα πράγμα στον βίο δεν πρέπει κανείς να καυχάται και να επαίρεται. «Μην καυχάστε, και μη μιλάτε υψηλόφρονα με υπεροψία· ούτε ας βγει μεγαλορρημοσύνη από το στόμα σας.» «Ας μην καυχάται ο σοφός για τη σοφία του.» «Μη λες: Είμαι καθαρός στα έργα και άμεμπτος ενώπιόν Του.» «Μην επαίρεσαι για τη σοφία.» «Μην καυχάσαι για το αύριο· διότι δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα.» «Για την περιβολή των ενδυμάτων μην καυχάσαι, και κατά την ημέρα της δόξας μην επαίρεσαι.» «Μην πεις: Θα επιβλέψει στο πλήθος των δώρων μου, και όταν τα προσφέρω στον Ύψιστο Θεό, θα γίνω δεκτός.» «Ο καυχώμενος, εν Κυρίω ας καυχάται. Διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.» «Ας καυχάται ο ταπεινός αδελφός για την εξύψωσή του· και ο πλούσιος για την ταπείνωσή του.» Πολλά φρονώ εν Θεώ, αλλά μετρώ τον εαυτό μου, για να μην καταστραφώ από την καύχηση. Και τον προπάτορα Αδάμ κάποτε ο εχθρός, αφού τον έκανε να φανταστεί την ισοθεΐα, τον έβγαλε από τον παράδεισο και τον κατέβασε μέχρι τα βάθη του άδη.

Είπε ο Σαμουήλ: «Φέρτε μου τον Αγάγ, τον βασιλιά του Αμαλήκ». Και προσήλθε ο Αγάγ τρέμοντας. Και είπε ο Σαμουήλ: «Όπως η ρομφαία σου άφησε άτεκνες γυναίκες, έτσι και η μητέρα σου θα μείνει άτεκνη μεταξύ των γυναικών». Και τον έσφαξε ενώπιον του Κυρίου.» «Είπε ο Ηλίας προς τον λαό: Συλλάβετε τους προφήτες του Βάαλ, κανένας από αυτούς να μην σωθεί· και τους συνέλαβαν· και τους κατέβασε ο Ηλίας στον χείμαρρο Κισών, και τους έσφαξε εκεί.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί της προγνώσεως του Θεού· και ότι τα κρυφά και άδηλα των πραγμάτων πρέπει να τα αφήνουμε στον Θεό. «Τα κρυφά ανήκουν στον Κύριο τον Θεό μας· τα φανερά όμως ανήκουν σε εμάς και στα τέκνα μας εις τον αιώνα, για να εφαρμόζουμε όλα τα λόγια αυτού του νόμου.» «Ο Κύριος είναι Θεός γνώσεων, και Θεός που κατευθύνει τις πράξεις.» «Εγώ γνωρίζω τους διαλογισμούς του πνεύματός σας.» «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά της μητέρας σου σε αγίασα· προφήτη για τα έθνη σε έθεσα.» «Είδε ο Ιησούς τον Ναθαναήλ να έρχεται προς αυτόν, και λέγει γι' αυτόν: Ιδού ένας αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος. Του λέγει ο Ναθαναήλ: Από πού με γνωρίζεις; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Πριν σε φωνάξει ο Φίλιππος, όταν ήσουν κάτω από τη συκιά, σε είδα. Αποκρίθηκε ο Ναθαναήλ και του είπε: Ραββί, εσύ είσαι ο Υιός του Θεού· εσύ είσαι ο βασιλιάς του Ισραήλ.» ΤΙΤΛΟΣ Η΄. — Περί των προφητών που επέπληξαν βασιλείς με παρρησία. «

Ωδή γ'. Ο Θεός τιμά τη στείρα που γεννά παράδοξα. Προσευχή της Άννας, μητέρας του προφήτη Σαμουήλ. Η Άννα και η Φεννάνα ήταν γυναίκες του Ελκανά. Και η μεν Φεννάνα ήταν πολύτεκνη, η δε Άννα άτεκνη. Στην προσευχή της οποίας ο Θεός έγειρε με ευσπλαχνία και, αφού της έδωσε ως καρπό της κοιλίας της τον μέγα Σαμουήλ, εκείνη τον προσέφερε ως δώρο στον Θεό που της τον δώρισε. Και αυτή, μετά τον τοκετό, λαμβάνει το προφητικό χάρισμα από τον Θεό, επειδή γέννησε προφήτη πρεσβύτερο των προφητών. Και αφού απέκτησε από τον Θεό πιο σταθερή καρδιά, άρχισε να λέει: «Στερεώθηκε η καρδιά μου στον Κύριο». Αφού έγινε πιο σταθερή στην πίστη και στον θείο έρωτα: «Υψώθηκε το κέρας μου στον Θεό μου», δηλαδή υψώθηκε η δόξα μου από τον Θεό μου· «πλατύνθηκε το στόμα μου εναντίον των εχθρών μου», εναντίον αυτών που με ονείδιζαν για τη στειρότητά μου· «ευφράνθηκα για τη σωτηρία σου»· ευφράνθηκα διότι με επισκέφθηκες σωτήρια. «Διότι δεν υπάρχει άγιος όπως ο Κύριος, και δεν υπάρχει δίκαιος όπως ο Θεός μας, και δεν υπάρχει άγιος εκτός από εσένα». Διότι πολλούς μεν αγίους και δικαίους, λέει, κατέγραψε η ανθρώπινη ζωή μας, οι οποίοι όμως δέχτηκαν το χάρισμα της αγιοσύνης κατά μέθεξη. Εσύ όμως γνωρίζεσαι ως άγιος και δίκαιος εκ φύσεως. «Μην καυχάστε και μη μιλάτε υψηλόφρονα» με υπεροψία, «ούτε να βγει μεγαλοστομία από το στόμα σας, διότι ο Θεός είναι Θεός γνώσεων και Κύριος».

Και μην κομπάζετε, λέει, με μεγαλόστομα λόγια ότι υπερέχετε πολλών, υπερηφανευόμενοι για τη δική σας γνώση, «διότι ο Κύριος είναι Θεός γνώσεων» και δωρητής «και Θεός που ετοιμάζει τα έργα του», δηλαδή, που εκτελεί όσα βούλεται. Διότι μετατρέπει «το τόξο των δυνατών σε αδυναμία» και καθιστά τους ασθενείς ισχυρούς σύμφωνα με τη θεία οικονομία. Και οι «πλήρεις άρτων», δηλαδή οι πλούσιοι, πτώχευσαν «και οι πεινασμένοι εγκατέλειψαν τη γη», άφησαν τη δική τους γη και μετοίκησαν σε ξένη, στην οποία υπάρχει και αφθονία τροφών.