Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 2:30

Απόκριση του Ιωάννη: Εάν αυτός που ρώτησε είναι αγωνιστής, ανακαλεί την απιστία του, πιστεύοντας ότι δεν ψεύδεται το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μιλάει μέσα από το στόμα των αγίων του όπως θέλει, διότι λέει: «Ο Θεός μίλησε στο άγιό του». Διότι, εάν δεν πιστεύει ότι ο Θεός είναι αυτός που μιλάει μέσα από το στόμα εκείνου που ερωτήθηκε, ο άνθρωπος αυτός είναι άπιστος και έχει κατακριθεί εξ αρχής. Εάν όμως πιστεύει αλλά διστάζει, είναι δυνατόν να διορθωθεί, ακούγοντας τον Εκκλησιαστή να λέει: «Επτά φορές την ημέρα πέφτει ο δίκαιος και σηκώνεται». Και πάλι πρέπει να προσέχει ότι πολλές φορές ο Θεός μίλησε μέσω των θείων Γραφών για τους δούλους του και, φαινομενικά, τους συνέβησαν τα αντίθετα. Για παράδειγμα, είπε ο Θεός: «Εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω», και όμως βρίσκουμε κάποιους από τους αγίους να περνούν τη ζωή τους μέχρι την τελευτή τους μέσα σε ατιμώσεις και πολλές θλίψεις.

Γι' αυτό ο μεν άνθρωπος θα ταπεινωθεί, ο δε ανήρ θα ατιμαστεί· διότι ο μεν δεν διαφύλαξε το κοινό αγαθό, ο δε ζημιώθηκε, εξαιτίας της μεταστροφής του προς το χειρότερο, ακόμη και το αγαθό που είχε αποκτήσει από την άσκηση. Ο μεν άνθρωπος ταπεινώνεται· διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι υψηλοί, ενώ ο άνθρωπος ταπεινός. Ο δε ανήρ ατιμάζεται, επειδή εξουθενώνει τον Θεό μέσω της παραβάσεως των Εντολών. Διότι όσοι Τον εξουθενώνουν θα ατιμαστούν, όπως ακούσαμε στο πρώτο βιβλίο των Βασιλειών από τον Κύριο, ο οποίος λέγει: Εκείνους που Με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και όσοι Με εξουθενώνουν θα ατιμαστούν. Θα ατιμαστεί, λοιπόν, ο ανήρ από την ίδια του την αμαρτία· διότι η αμαρτία προξενεί ατιμία. Διότι θα αναστηθούν (λέγει) αυτοί μεν εις ζωήν αιώνιον, αυτοί δε εις ονειδισμόν και αισχύνην αιώνιον. — Επειδή δηλαδή η τιμή είναι απόδοση βραβείου, και το βραβείο είναι έπαθλο της αρετής, στους μεν Αγίους απονέμεται και τιμή και βραβείο, στους δε ασεβείς τα αντίθετα. Διότι ο Θεός τιμά τους αξίους· επειδή Αυτός είναι το όντως τίμιο και Εκείνος που παρέχει την τιμή· διότι δεν δύναται να παράσχει τιμή ο ατιμασμένος.

Αυτά δεν θα τα πουν εκείνοι που κάνουν την ελεημοσύνη μπροστά στους ανθρώπους, ούτε εκείνοι που λαμβάνουν δόξα ο ένας από τον άλλον· και δεν αναζητούν τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό, και γενικώς εκείνοι που παραβαίνουν την εντολή αυτού που λέει: Ας μη γινόμαστε κενόδοξοι. Επειδή δε ο Κύριος υπόσχεται ότι, «Εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω», είναι φανερό ότι αυτός που δοξάζει ορθά τον Θεό, είναι δεδοξασμένος από Αυτόν.

Εάν λοιπόν για αυτά και για τα παρόμοια η μνήμη παραμένει αλησμόνητη, αυτούς που ζουν με ευσέβεια κατά Χριστόν, για τους οποίους ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω», πώς δεν θα τους καταστήσει γνωστούς και περίβλεπτους σε όλους, απλώνοντας μαζί με τις ακτίνες του ήλιου τη φαιδρότητα της απαστράπτουσας λαμπρότητάς τους; Μας εμφυσήσατε πάλι ακόμη μεγαλύτερο πόθο για εσάς, αξιώνοντάς μας να λάβουμε επιστολές σας, και μάλιστα τέτοιες επιστολές, στις οποίες, μαζί με τους προηγούμενους αγώνες σας υπέρ της ευσέβειας, επιδαψιλεύσατε πλούσια και ακμαιότερη την καρτεροψυχία σας υπέρ της αληθινής πίστεως. Για όλα αυτά χαιρόμαστε μαζί σας και συνευχόμαστε όπως ο Θεός των όλων, του οποίου είναι ο αγώνας και το σκάμμα και από τον οποίο προέρχονται οι στέφανοι, να σας εμφυσήσει προθυμία, να παράσχει ψυχική ρώμη και να οδηγήσει το έργο σας σε τέλεια ευδοκίμηση ενώπιόν Του.

Αλλά δεν θα θεωρήσουμε ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Από πού προκύπτει αυτό; «Διότι αυτούς που με δοξάζουν», λέει ο Θεός, «θα τους δοξάσω, και εκείνος που με εξουθενώνει θα εξουθενωθεί». Θα ρωτούσα λοιπόν εγώ τους αλαζόνες Φαρισαίους, αν ο Θεός ενεργεί τέτοια πράγματα αδιακρίτως και μέσω των αμαρτωλών, γιατί οι μάγοι των Αιγυπτίων δεν έπραξαν τα ίδια με τον μεγάλο Μωυσή; Γιατί δεν προχώρησαν σε ισάξια θαύματα ώστε να αποκομίσουν την ίδια δόξα με εκείνον; Αλλά θα πεις ότι η ράβδος του Μωυσή, πέφτοντας στη γη, έγινε φίδι, αλλά το ίδιο ακριβώς έγιναν και οι ράβδοι των μάγων. Θα ακούσεις όμως από εμάς ως απάντηση ότι οι δικές τους ράβδοι δεν είχαν μεταβληθεί σε φίδια, αλλά ήταν μια απάτη και μια οφθαλμαπάτη που ξεγελούσε την ακρίβεια της ανθρώπινης όρασης, και ήταν κάποια μαγική τέχνη που παρουσίαζε τη ράβδο ως φίδι. Αντιθέτως, η ράβδος του Μωυσή μεταβλήθηκε αληθινά σε φίδι, και μετέπεσε στη φύση του ζώου. Και από τη διαφορά που έχει καταγραφεί στα Ιερά Γράμματα, θα διαπιστώσεις ότι τα λεγόμενά μας είναι αληθινά. Διότι η ράβδος του Μωυσή κατέφαγε τις δικές τους ράβδους. Επειδή δηλαδή εκείνες είχαν μόνο το εξωτερικό σχήμα των φιδιών, ενώ αυτή ήταν αληθινά και φυσικά αυτό που φαινόταν, παρακινήθηκε και σε οργή, για να φανεί ότι είναι ζώο και όχι πλέον ράβδος, και καταδαγκώνει, ξεπερνώντας τη δύναμη του φιδιού με άφατη δύναμη, καθώς ο Θεός διευκόλυνε ένα τόσο δύσκολο έργο.

Όμως, για να κατεβάσουμε τη δύναμη του λόγου και στα δικά μας μέτρα, δημιουργώντας αφορμή ωφελείας για τους ακροατές, θα προσθέσουμε σε αυτά το εξής. Εάν δοξάζουμε τον Θεό μέσα μας, ας προσδοκούμε ότι θα δοξαστούμε από Αυτόν. Διότι «ζω εγώ», λέγει ο Κύριος, «και αυτούς που με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και δεν θα εξουθενωθούν». Δοξάζεται δε ο Θεός μέσω ημών και μέσα μας, όταν, αποβάλλοντας τον ρύπο της αμαρτίας, λαμπρύνουμε τη ζωή μας με κάθε αγαθοεργία. Διότι έτσι ζούμε προς δόξαν Του. «Τεκνία, ακόμη λίγο χρόνο είμαι μαζί σας». Κατατάσσει τους μαθητές στην τάξη των τεκνίων και των νεογέννητων βρεφών, αν και είχαν ανέλθει σε τόσο μεγάλο ύψος αρετής και διέθεταν σύνεση που λίγοι είχαν κατορθώσει· δείχνοντας με αυτό, και μάλιστα πολύ σαφώς, ότι ακόμη και εκείνος που θεωρείται απόλυτα τέλειος μεταξύ των ανθρώπων, είναι νήπιο ενώπιον του Θεού και μικρός στη διάνοια. Διότι τι είναι η σύνεση του ανθρώπου σε σύγκριση με τη Σοφία που δημιούργησε τα σύμπαντα; Γι' αυτόν τον λόγο, ψάλλοντας κάποιος, έλεγε προς τον Θεό: «Κτηνώδης έγινα ενώπιόν σου». Και βέβαια κανείς που έχει νου δεν θα πει ότι ο ψαλμωδός ονομάζεται κτηνώδης εξαιτίας της προσκολλήσεώς του στον Θεό· διότι αυτό θα ήταν πικρή κατηγορία κατά της θείας φύσεως και θα αποδεικνυόταν εξαιρετικά άτοπο.

Διότι, όπως ακριβώς όταν επιδιδόμαστε σε ζωή που δεν συνάδει προς τον Θεό και είναι αποτρόπαιη, μειώνοντας έτσι την άρρητη δόξα Του, κρινόμαστε δικαίως και καθιστούμε τη δική μας ψυχή ένοχη τιμωριών, ακούγοντας μέσα από τη φωνή του προφήτη: «Εξαιτίας σας διαρκώς το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών»· κατά τον ίδιο, νομίζω, λόγο, όταν κατορθώνουμε λαμπρότατη αρετή, τότε οπωσδήποτε δίνουμε την αφορμή να δοξολογείται. Αφού, λοιπόν, εκπληρώσουμε το έργο που μας δόθηκε από τον Θεό, τότε, πάρα πολύ δικαίως, ανεβαίνοντας στην παρρησία που ταιριάζει απόλυτα στους γνήσιους, θα ζητήσουμε ως ανταπόδοση ίση, τρόπον τινά, δόξα από τον Θεό που δοξάστηκε από εμάς: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, και όσους με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και εκείνος που με εξουθενώνει θα εξουθενωθεί». Για να αποδείξει λοιπόν ο Χριστός ότι πρεπόντως τότε θα ζητήσουμε τη δόξα από τον μόνο Θεό, εννοώ τη δόξα στον μέλλοντα αιώνα, όταν επιδείξουμε σε Αυτόν απόλυτη και άμεμπτη υποταγή και βρεθούμε αμετακίνητοι φύλακες των προσταγμάτων Του, λέει ότι ο ίδιος δόξασε τον Πατέρα, ολοκληρώνοντας πάνω στη γη το έργο που Του έδωσε. Ζητά όμως να λάβει ως ανταπόδοση και ο ίδιος όχι κάποια ξένη ούτε επίκτητη δόξα, όπως εμείς, αλλά μάλλον τη δική Του αίγλη και δόξα. Διότι αυτό έπρεπε να το ζητούμε εμείς, αλλά όχι πλέον Αυτός. Παρατήρησε δε πώς την αμφίδρομη παρρησία την εγκαινιάζει και πάλι στον εαυτό Του και μέσω του εαυτού Του για τη δική μας φύση.

Εσείς όμως, λέει, ενώ οφείλατε να τον δοξάζετε ως πατέρα και να τον φοβάστε ως δεσπότη, θα αποδειχθεί ότι έχετε αποτύχει κατά πολύ και στα δύο όσον αφορά το πρέπον, αφού ούτε δόξα του αποδίδετε ως πατέρα ούτε φόβο ως δεσπότη. Διότι πού είναι η δόξα μου; Και πού ο φόβος, εάν δεν ανέχεστε να πράττετε τίποτα από όσα αποβλέπουν στη δόξα μου, ούτε καν, φοβούμενοι την τιμωρία, υπακούτε στους δεσποτικούς νόμους; Κάτι τέτοιο είπε και μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Άκουε ουρανέ, και δώσε προσοχή γη, διότι ο Κύριος μίλησε· γέννησα και μεγάλωσα υιούς, αυτοί όμως με αθέτησαν». Πρέπει λοιπόν εμείς να επιζητούμε όσα αφορούν τη δόξα του Θεού, και μάλιστα να σπεύδουμε να τα κατορθώνουμε, γνωρίζοντας το γεγραμμένο: «Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, ότι θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν, και εκείνος που με εξουθενώνει θα εξουδενωθεί». Και θα δοξαστεί από εμάς ως πατέρας ο Θεός των όλων, όχι εάν σπεύδουμε να εκτελούμε ό,τι είναι ευχάριστο και αρεστό σε εμάς τους ίδιους· αλλά μάλλον εάν έχουμε αναθέσει σε αυτόν τον νου μας και ακολουθούμε παντού τα δικά του προστάγματα. Και θα τον φοβηθούμε ως Κύριο, ανακόπτοντας τη ροπή προς την κακία από ευλάβεια μήπως προσκρούσουμε σε αυτόν, και έχοντας κατά νου τον έλεγχο στο θείο βήμα. «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, σύμφωνα με όσα έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο». <Εσείς οι ιερείς που περιφρονείτε το όνομά μου, και είπατε: Σε τι περιφρονήσαμε το όνομά σου;>

Πώς λοιπόν παρακαλάς ακόμα να γίνει μητέρα καρπών για σένα εκείνη την οποία, δείχνοντας αναλγησία, αδίκησες; Πώς θα πιάσεις το λαμπρό σίδερο, το οποίο, αφού το εξέτρεψες από την πρέπουσα χρήση του, το έκανες φονιά ανθρώπων; Και πώς άραγε, πες μου, αν σκέφτεσαι λογικά, θα ζητήσεις να ποτιστεί για σένα ο αγρός με τα ετήσια νάματα παρά Θεού, ενώ κρύβεσαι μέσα στις καλαμιές των ποταμών όχι για κανένα καλό σκοπό, και ενώ κωπηλατείς το σκάφος μέσα στα νερά όχι για ψάρεμα, αλλά έχοντας μάλλον ως επάγγελμα την πλεονεξία, μολύνοντας με άδικα αίματα το θεοδώρητο νερό και παραδίνοντας στα υδρόβια θηρία τον συνάνθρωπό σου; Έπειτα, πες μου, ποια χέρια θα υψώσεις προς τον Θεό; Τι θα πεις προσευχόμενος, ή πώς θα ζητήσεις τα αγαθά, όταν ο Θεός λέει μέσω ενός από τους προφήτες: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς, και εάν πληθύνετε την προσευχή, δεν θα σας εισακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα»; Αυτός δε που δεν υπολόγισε καθόλου τους νόμους Του, ποιας φροντίδας θα αξιωθεί πλέον; «Εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω», λέει ο Σωτήρας, «και όποιος με εξουθενώνει, θα εξουθενωθεί.» Ή, λοιπόν, υπόταξε σε Αυτόν τον αυχένα σου, και απαίτησε ως αντάλλαγμα την τιμή και την πλούσια παροχή σε όλα τα αναγκαία, ή, εφόσον δεν ανέχεσαι τον ζυγό, υπόμενε την τιμωρία.

Ή δεν λέει την αλήθεια όταν λέει: «Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, ότι αυτούς που με δοξάζουν θα τους δοξάσω;» ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Φέρνει λοιπόν εις πέρας όσα συντελούν στη δόξα του Θεού καθένας, νομίζω, που είναι γενναίος και έχει ασκηθεί στην πνευματική ανδρεία, και έχει εξασκηθεί να αντιστέκεται σε ορατούς και αόρατους εχθρούς, γνωρίζοντας να διασώζει τον εαυτό του και τους άλλους, και μπορώντας τα πάντα εν Θεώ. ΠΑΛΛ. Συμφωνώ. ΚΥΡ. Θέλεις λοιπόν να το εξετάσουμε αυτό πολύ καλά, σαν να είναι σκιαγραφημένο σε πίνακα, μέσα από τις πολύ ωφέλιμες για εμάς διηγήσεις σχετικά με τον θεσπέσιο Αβραάμ; ΠΑΛΛ. Θα το ήθελα πάρα πολύ. Πώς όχι άλλωστε; ΚΥΡ. Είναι γραμμένο λοιπόν, ότι ο Λωτ κατοικούσε και έμενε στα Σόδομα. Επειδή όμως ένας φοβερός και βαρύς πόλεμος ρήμαζε τη γη, καθώς αυτοί που βρίσκονταν κοντά και αυτοί από τη γειτονική χώρα, μαζί με τους αρχηγούς τους, κατέλαβαν την πόλη κατά κράτος, ο Λωτ απήχθη μαζί με τους εκδιωχθέντες και πιάστηκε αιχμάλωτος μαζί με τους άλλους. Αφού όμως έφτασε κάποιος από αυτούς που διασώθηκαν, «Αναγγέλθηκε», λέει, «στον Αβραάμ τον περάτη, ενώ αυτός κατοικούσε κοντά στη δρυ του Μαμβρή, του Αμορραίου, αδελφού του Εσχώλ και αδελφού του Αυνάν, οι οποίοι ήταν σύμμαχοι του Άβραμ. Ακούγοντας δε ο Άβραμ ότι αιχμαλωτίστηκε ο Λωτ ο ανιψιός του, απαρίθμησε τους δικούς του υπηρέτες που είχαν γεννηθεί στο σπίτι του, τριακόσιους δεκαοκτώ. Και τους καταδίωξε έως τη Δαν. Και τους επιτέθηκε μέσα στη νύχτα, αυτός και οι υπηρέτες του.»

Διότι είναι γραμμένο: «Θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν, ενώ εκείνος που με καταφρονεί θα ατιμαστεί». Επειδή εσύ μεν, ως άνθρωπος, κατανοείς τα φαινόμενα, Αυτός όμως, ως Θεός, γνωρίζει τα βάθη της καρδιάς σου και βλέπει από πριν τις σκέψεις σου. Διότι δεν υπάρχει κανένα κτίσμα αόρατο ενώπιόν Του. Και πώς τολμούν να εγκαταλείπουν τη σύναξη και να φεύγουν πριν από την απόλυση δίχως μεγάλη ανάγκη; Άραγε, αν είχες προσκληθεί στο δείπνο ενός πλούσιου άνδρα, θα τολμούσες να σηκωθείς από το μέσο όσων συνέτρωγαν και να πας στο σπίτι σου; Δεν θα παρέμενες στη θέση σου μέχρι να σηκωθούν όλοι ομόθυμα; Ας φοβηθούμε, λοιπόν, αγαπητοί, διότι είναι γραμμένο: «Επικατάρατος είναι όποιος εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Ας σπεύσουμε, επομένως, σε τούτο τον σύντομο και πονηρό αιώνα να γίνουμε ευάρεστοι στον Κύριο, ώστε να κληρονομήσουμε την αιώνια βασιλεία. Διότι Αυτός είναι ο Άγιος, ο οποίος αναπαύεται στους αγίους, και δίνει μακροθυμία στους ολιγόψυχους. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτό, ας στείλουμε από πριν για τον εαυτό μας καλές πράξεις, ώστε, όταν αναχωρήσουμε, να μας δεχθούν στην πόλη των αγίων. Εάν θέλεις να προκόψεις, απόκτησε από τώρα φίλο τον ίδιο τον Βασιλέα. Τι είδους δόξα νομίζεις ότι θα βρεις, αγαπητέ αδελφέ, εάν από τώρα κάνεις φίλο σου τον Βασιλέα της δόξης; Διότι, ανάλογα με το πώς τον τιμάς εδώ, τέτοιο βαθμό θα σου προσφέρει· και ανάλογα με το πώς τον υπηρετείς εδώ, τόσο θα σε τιμήσει και αυτός εκεί. Διότι είναι γραμμένο: «όσους με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και όσοι με περιφρονούν θα ατιμαστούν».

Να τιμάς, αδελφέ, μικρούς και μεγάλους, για να σε υψώσει ο Κύριος· διότι όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί. Ταπείνωσε το κεφάλι σου στον ηγούμενο και υποτάξου εν Κυρίω στους προεστώτες της αδελφότητας· διότι καρπός του φόβου του Κυρίου είναι η ταπείνωση. Η ταπείνωση δε δεν φανερώνεται με το να ταπεινώνεται κανείς μπροστά στους μεγαλύτερους, αλλά με το να αποδίδει τιμή και στους μικρότερους. Διότι είναι γραμμένο: θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν, ενώ εκείνος που με περιφρονεί θα ατιμαστεί.

Πες και τούτο: Είχες κάποια παρηγοριά για τα υπολείμματα του σώματός σου; Ή μήπως αντιμετώπιζες φιλοσοφικά και τη φτώχεια; Είχες κάποιους συμπαραστάτες στον αγώνα σου; Ή το υπέμεινες και αυτό στερούμενος; Νοσταλγούσες τις αδελφές σου, που ήταν κοινωνοί σου και στην αγνεία και στην καρτερία; Ή είχες σταθεί ανώτερος και από τη συνήθεια της συναναστροφής τους; Σε λύγιζε η μοναξιά της γηραιάς μητέρας σου; Ή μήπως είχες απόλυτο θάρρος, θεωρώντας ότι τους άφησες την ευσέβεια ως τη μέγιστη ασφάλεια; Αλλά επειδή, πράττοντας ορθά, επέστρεψες σε εμάς, και επειδή εσένα που μας ποθούσες σε απέδωσε πάλι σε όσους σε ποθούσαν Εκείνος που δοξάζει αυτούς που Τον δοξάζουν, που ανταποδίδει τον ζήλο σε όσους δείχνουν ζήλο γι' Αυτόν, που εκπληρώνει το θέλημα εκείνων που Τον φοβούνται και που εμφυσά την ανάσταση στους νεκρούς· Εκείνος που έδωσε ζωή στον τετραήμερο Λάζαρο, και ζωοποίησε εσένα μετά από τέσσερα χρόνια, πέρα από κάθε ελπίδα, συνενώνοντας οστό με οστό και άρθρωση με άρθρωση, σύμφωνα με το όραμα του Ιεζεκιήλ, του πιο θαυμαστού και υψηλού από τους προφήτες· αφοσιώσου, λοιπόν, πάλι στο ίδιο έργο και στην ίδια παρρησία, για να μη φανεί ότι ανακόπηκες από τα παθήματα, ούτε ότι προδίδεις τη φιλοσοφία από δειλία.

Το Άγιο Πνεύμα, πρώτα απ' όλα, μεταξύ εκείνων που είναι κατά φύση άγια, είναι εκείνο ακριβώς που είναι ο Πατέρας, ο οποίος είναι κατά φύση άγιος, όπως και ο Μονογενής. Έτσι είναι και το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι, ως προς το ζωοποιό, το άφθαρτο, το αναλλοίωτο και το αΐδιο, είναι δίκαιο, σοφό, ευθές, ηγεμονικό, αγαθό, δυνατό, χορηγός όλων των αγαθών και πρωτίστως αυτής της ίδιας της ζωής. Βρίσκεται παντού και είναι παρόν στον καθένα, γεμίζει τη γη και παραμένει στους ουρανούς, εκχέεται στις υπερκόσμιες δυνάμεις, τα γεμίζει όλα ανάλογα με την αξία του καθενός και παραμένει το ίδιο πλήρες, βρίσκεται μαζί με όλους τους άξιους και δεν χωρίζεται από την Αγία Τριάδα. Πάντοτε ερευνά τα βάθη του Θεού, πάντοτε λαμβάνει από τον Υιό, αποστέλλεται, δεν χωρίζεται, δοξάζεται και έχει δόξα· διότι αυτό που δίνει δόξα σε άλλον, είναι φανερό ότι περιβάλλεται από υπερβάλλουσα δόξα. Πώς άλλωστε θα μπορούσε να δοξάσει εκείνο που στερείται δόξας; Εάν κάτι δεν είναι φως, πώς θα επιδείξει τη χάρη του φωτός; Έτσι, δεν θα μπορούσε να επιδείξει δοξαστική δύναμη εκείνο που δεν είναι το ίδιο δόξα, τιμή, μεγαλωσύνη και μεγαλοπρέπεια. Το Πνεύμα, λοιπόν, δοξάζει τον Πατέρα και τον Υιό. Αλλά είναι αψευδής Αυτός που είπε: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». «Εγώ σε δόξασα», λέει προς τον Πατέρα ο Κύριος· και πάλι: «Δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου από την αρχή, προτού να υπάρξει ο κόσμος». Και αποκρίνεται η θεία φωνή: «Και σε δόξασα, και πάλι θα σε δοξάσω».

Είτε προσευχόμαστε είτε νηστεύουμε, είτε εγκαλούμε είτε συγχωρούμε, είτε επαινούμε είτε ψέγουμε, είτε εισερχόμαστε είτε εξερχόμαστε, είτε πωλούμε είτε αγοράζουμε, είτε σιωπούμε είτε συζητούμε, είτε οτιδήποτε άλλο πράττουμε, όλα ας τα κάνουμε προς δόξαν Θεού. Και αν κάτι δεν γίνεται προς δόξαν Θεού, ούτε να γίνεται ούτε να λέγεται από εμάς. Αλλά, αντί για μεγάλη βακτηρία, αντί για όπλο και ασφάλεια, αντί για αμύθητους θησαυρούς, όπου και αν βρισκόμαστε, ας περιφέρουμε μαζί μας αυτόν τον λόγο, έχοντάς τον χαράξει στη διάνοιά μας, ώστε, αφού όλα τα πράξουμε, τα πούμε και τα διαχειριστούμε προς δόξαν Θεού, να αξιωθούμε της προερχόμενης από Αυτόν δόξας, και εδώ και μετά την από εδώ αποδημία μας. Διότι λέγει: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Ας Τον δοξάζουμε, λοιπόν, όχι μόνο με λόγια, αλλά και με τα έργα μας συνεχώς, μαζί με τον Χριστό τον Θεό μας, διότι σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι αυτό βεβαιώνει τους ακροατές και τους ανακουφίζει, καθώς μαθαίνουν ότι, εξαιτίας της δικής του αγαθότητας, θα πράξει οπωσδήποτε όσα υπόσχεται. Αλλά ας μην εφησυχάζουμε με ραθυμία ακούγοντάς τα αυτά· διότι, αν και ενεργεί για τον εαυτό του, απαιτεί ωστόσο και τη δική μας συμβολή. Επειδή, αφού λέει: «Εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και εκείνοι που με εξουθενώνουν θα εξουθενωθούν», ας κατανοήσουμε ότι επιζητεί και τα δικά μας έργα. Αποτελεί έπαινο της δόξας του το να σώσει τους εχθρούς, αλλά εκείνους οι οποίοι, αφού έγιναν φίλοι, παρέμειναν φίλοι· διότι, εάν επιστρέψουν πάλι στην προηγούμενη έχθρα, όλα είναι άσκοπα και μάταια.

Όχι έτσι· αλλά πώς; Χωρίς να τον ελέγχει κανείς, από την πολλή του ευγνωμοσύνη, τι λέει; «Δεν προέρχεται από τον Θεό η διασαφήνισή τους;» Πρόσεξε: αμέσως δόξασε τον Δεσπότη· γι' αυτό και ο ίδιος δοξάστηκε. Και αυτό δεν είναι μικρό όσον αφορά τη δόξα του· διότι το να αποκαλύπτει τα πράγματα ο Θεός είναι πολύ μεγαλύτερο από το να τα έχει κατορθώσει ο ίδιος. Εξάλλου, με αυτόν τον τρόπο απέδειξε και την αξιοπιστία των όσων έλεγε, και τούτο αποτελεί το μέγιστο τεκμήριο της οικείωσης με τον Θεό. Διότι τίποτα δεν είναι τόσο αγαθό, όσο το να οικειώνεται κανείς με τον Θεό. Διότι, «εάν δικαιώθηκε από τα έργα, έχει καύχημα», λέει, «αλλά όχι ενώπιον του Θεού». Διότι εάν αυτός που αξιώθηκε τη χάρη καυχάται στον Θεό ότι αγαπάται, επειδή του δόθηκε συγχώρηση, έχει καύχημα και αυτός που εργάζεται, αλλά όχι ενώπιον του Θεού, όπως εκείνος· διότι αυτό αποτελεί τεκμήριο της μεγάλης δικής μας αδυναμίας· εκείνος όμως, που έλαβε και σοφία από τον Θεό, πόσο μάλλον θα ήταν αξιοθαύμαστος; Δόξασε τον Θεό, και δοξάστηκε από Αυτόν. Διότι λέει: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Πάλι ο απόγονός του, από τον οποίο κανείς δεν υπήρξε σοφότερος («Μήπως εσύ είσαι σοφότερος», λέει, «από τον Δανιήλ;»), αυτός λοιπόν ο Δανιήλ αποδείχθηκε ανώτερος από όλους τους σοφούς της Βαβυλώνας, καθώς και από τους αστρολόγους, τους μάντεις, τους μάγους, τους γητευτές και από κάθε φιλοσοφία.

ΣΤ΄. Είδες πώς όλα όσα ανήκαν στα έργα, απέδειξε ότι υπάρχουν με μεγαλύτερη αφθονία στην πίστη, όπως το να καυχάται κανείς προς τον Θεό, το να έχει ανάγκη από δύναμη και κόπο, και το να δοξάζει πάλι τον Θεό; Λέγοντας δε ότι «Εκείνο που έχει υποσχεθεί, είναι δυνατός και να το πράξει», μου φαίνεται ότι προαναγγέλλει και τα μελλοντικά· διότι δεν υποσχέθηκε μόνο τα παρόντα, αλλά και τα μελλοντικά· επειδή αυτά είναι τύπος εκείνων. Επομένως, το να μην πιστεύει κανείς είναι γνώρισμα ασθενούς διανοίας, μικρής και ταλαίπωρης. Ώστε, όταν κάποιοι μας προσάπτουν ως κατηγορία την πίστη, ας τους προσάψουμε εμείς ως κατηγορία την απιστία τους, θεωρώντας τους ως ανθρώπους ταλαίπωρους και μικρόψυχους και ανόητους και ασθενείς, που δεν διαφέρουν σε τίποτα από τους όνους. Διότι, όπως ακριβώς το να πιστεύει κανείς είναι γνώρισμα υψηλής και μεγαλόφρονος ψυχής, έτσι και η απιστία είναι γνώρισμα ψυχής εντελώς άλογης και ευτελούς, η οποία έχει ξεπέσει στην ανοησία των κτηνών. Γι' αυτό, αφήνοντάς τους αυτούς, ας μιμηθούμε τον πατριάρχη και ας δοξάσουμε τον Θεό, όπως ακριβώς εκείνος Του απέδωσε δόξα. Και τι σημαίνει «Του απέδωσε δόξα»; Αναλογίστηκε τη δικαιοσύνη Του, την άπειρη δύναμή Του· και αφού σχημάτισε την πρέπουσα αντίληψη γι' Αυτόν, έτσι πείστηκε απόλυτα για τις υποσχέσεις Του. Ας Τον δοξάσουμε, λοιπόν, και εμείς, και με την πίστη και με τα έργα, ώστε να λάβουμε ως μισθό το να δοξαστούμε από Αυτόν. Διότι λέγει: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Αν και, ακόμη κι αν δεν οριζόταν κανένας μισθός, θα ήταν από μόνο του δόξα το να αξιωθεί κανείς να δοξάσει τον Θεό.

Γ'. Επομένως, ακόμη και αν Τον τιμήσουμε, πάλι τους εαυτούς μας τιμήσαμε. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που άνοιξε τα μάτια του για να δει το ηλιακό φως, ωφέλησε πάλι τον εαυτό του θαυμάζοντας την ομορφιά του άστρου, χωρίς να προσφέρει καμία χάρη σε εκείνο· επειδή δεν το έκανε πιο λαμπρό, αλλά παραμένει το ίδιο· έτσι συμβαίνει, και σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, με τον Θεό. Εκείνος που θαυμάζει και τιμά τον Θεό, έσωσε τον εαυτό του και αποκόμισε τη μέγιστη ωφέλεια. Πώς; Επειδή, εφαρμόζοντας την αρετή, δοξάζεται από Αυτόν. Διότι λέγει: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Πώς λοιπόν ο ίδιος δοξάζεται, λέγει, αφού δεν απολαμβάνει τίποτε από τη δική μας δόξα; Όπως ακριβώς λέγεται ότι πεινά και διψά· διότι οικειοποιείται όλα τα δικά μας, ώστε έστω και έτσι να μας ελκύσει κοντά Του, τόσο τις τιμές όσο και τις ύβρεις, για να φοβηθούμε έστω και με αυτόν τον τρόπο· και όμως ούτε έτσι δεν ελκυόμαστε.

Διότι, τι ανάγκη έχουμε από τα μάτια άλλων, εφόσον Εκείνος που πρόκειται να μας ανταμείψει βλέπει πάντοτε αυτά που πράττουμε; Και πώς δεν είναι άτοπο, ο μεν υπηρέτης όλα όσα κάνει να τα κάνει για να αρέσει στον κύριό του, και να μην αποζητά τίποτε περισσότερο από το βλέμμα εκείνου, ούτε να προσελκύει τα μάτια άλλων προς την πράξη του, έστω κι αν αυτοί που τον βλέπουν είναι σπουδαίοι, αλλά να επιδιώκει ένα μόνο πράγμα, το πώς θα τον δει ο κύριός του· εμείς δε, που έχουμε τέτοιον Κύριο, να αναζητούμε άλλους θεατές, οι οποίοι δεν μπορούν σε τίποτε να μας ωφελήσουν, αλλά μπορούν να μας βλάψουν με το να μας βλέπουν, και να κάνουν μάταιο όλο τον κόπο μας; Όχι, σας παρακαλώ· αλλά από Εκείνον που πρόκειται να λάβουμε τους μισθούς μας, Αυτόν ας προσκαλούμε ως επαινέτη των πράξεών μας, Αυτόν ως θεατή. Ας μην έχουμε καμία σχέση με τα ανθρώπινα μάτια. Διότι, εάν θέλουμε να επιτύχουμε και αυτήν τη δόξα (των ανθρώπων), τότε θα την επιτύχουμε, όταν ζητούμε μόνο τη δόξα που προέρχεται από τον Θεό. Διότι λέγει: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Και όπως ακριβώς τότε έχουμε μεγάλη αφθονία χρημάτων, όταν τα περιφρονούμε και ζητούμε μόνο τον πλούτο που προέρχεται από τον Θεό (Διότι λέγει: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»)· έτσι συμβαίνει και με τη δόξα, όταν πλέον μας είναι ακίνδυνη η χορήγηση και των χρημάτων και της δόξας, τότε ο Θεός θα την προσφέρει με αφθονία. Και ακίνδυνη είναι τότε, όταν δεν μας κυριεύει, ούτε μας υπερνικά, ούτε μας προστάζει σαν να είμαστε δούλοι, αλλά έρχεται σε εμάς σαν να είμαστε κύριοι και ελεύθεροι.

Και εσύ, λοιπόν, έχοντας γίνει ιατρός ψυχών, να μετέρχεσαι κάθε τρόπο θεραπείας σύμφωνα με τους νόμους του Χριστού, ώστε να λάβεις τον μισθό και για τη δική σου σωτηρία και για την ωφέλεια των άλλων, πράττοντας τα πάντα προς δόξαν Θεού, ώστε με αυτόν τον τρόπο να δοξάζεσαι και εσύ ο ίδιος. Διότι λέγει: «Εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και εκείνοι που με καταφρονούν θα καταφρονηθούν».

Θαύμασε την εύνοια του Δεσπότη και την τιμή που τους έδειξε. «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω», λέει. Στεκόταν ολόκληρο το θέατρο. Μίλησαν με τρόπο που υπερβαίνει τη φύση, και τους τιμά με τρόπο που υπερβαίνει τη φύση. Δες τους δούλους να έχουν τη δύναμη να κάνουν τα έργα του Δεσπότη. Γιατί εκπλήσσεσαι αν αψηφούν τον βασιλιά, όταν τα ίδια τα στοιχεία της φύσης τους σέβονται και τους θαυμάζουν; Εκκλησία έγινε η κάμινος· έμοιαζε με τον ίδιο τον ουρανό. Εκεί μέσα έλαβαν ήδη πείρα της αφθαρσίας. Επειδή εξάλλου από την αρχή η αμαρτία έκανε τα σώματά μας παθητά· όταν λοιπόν πράττουν τα δίκαια, γίνονται και πάλι απαθή. «Και περπατούσαν», λέει. Αλλά ας δούμε τι αναφωνούν· ας ακούσουμε τη μυστική τους φωνή με πολλή ησυχία. Είδες την άτακτη και συγκεχυμένη φωνή της σαμβύκης, του ψαλτηρίου και της μουσικής;

Αληθινή είναι η θεία φωνή που λέει μέσω του προφήτη: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω»· όπως ακριβώς και ο θεοπάτωρ Δαβίδ προφήτευσε γι' αυτό, ότι «οι κραταιοί του Θεού επί της γης υψώθηκαν σφόδρα»· και πάλι, «στους αγίους που βρίσκονται στη γη του εθαυμάστωσε ο Κύριος όλα τα θελήματά του σε αυτούς». Διότι τι είναι μεγαλύτερο από αυτό το θαύμα, το να φτάσει σε τέτοιο ύψος ένας χοϊκός άνθρωπος; Με πολλή παρρησία είδε όσα είναι δυνατόν να θεαθούν, και ενώ επιθυμούσε διακαώς να προχωρήσει και στα επέκεινα, προς Εκείνον τον οποίον «κανένας από τους ανθρώπους δεν είδε, ούτε μπορεί να δει», όπως γράφει ο απόστολος Παύλος· καθώς και ο ίδιος ο Ιωάννης λέει τα παρόμοια, ότι «κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό». Τι λοιπόν θα πούμε ως προς αυτά; Ότι ο μεν Παύλος ορθώς έγραψε λέγοντας: «Τον οποίον ουδείς εκ των ανθρώπων είδε, ούτε δύναται να δει».

Και πώς τον υμνούν αυτά, ίσως θα μπορούσε να πει κανείς, αφού δεν έχουν ούτε φωνή, ούτε γλώσσα, ούτε ψυχή, ούτε λογική, ούτε νου, ούτε φωνητικό όργανο, ούτε διάνοια; Διότι υπάρχουν δύο τρόποι δοξολογίας: ο ένας μέσω των λόγων, ο άλλος μέσω της όψεως, και ένας τρίτος μαζί με αυτούς, μέσω του βίου και των έργων. Επειδή δόξα αναπέμπεται στον Θεό όχι μόνο από τους ανθρώπους που ομιλούν, αλλά και από εκείνους που σιωπούν· όπως ακριβώς λέει και ο Χριστός: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Και πάλι: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Υπάρχει και η δοξολογία μέσω της γλώσσας, όπως δόξασε και ο Μωυσής μαζί με τη Μαρία λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ένδοξα». Υπάρχει και αυτή που γίνεται μέσω της ίδιας της κτίσεως, όπως λέει και ο ίδιος: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χεριών του». Έτσι και εδώ, η κτίση τον υμνεί με το κάλλος, με τη θέση, με το μέγεθος, με τη φύση, με τη χρησιμότητα, με τη διακονία, με τη διάρκειά της και με την ωφέλεια που προκύπτει από αυτά.

Είτε, λοιπόν, επιδιώκουμε την αρετή, ας έχουμε ως σκοπό προπαντός αυτό, το να αποκομίζουμε τον έπαινο από τον μόνο Θεό, και ας μη δίνουμε καμία απολύτως σημασία στον έπαινο των ανθρώπων· είτε πάλι δείχνουμε ραθυμία, ας μας φοβίζει και ας συστέλλει τους λογισμούς μας εκείνο το γεγονός, εννοώ το αδέκαστο κριτήριο, και η έλευση εκείνης της φοβερής ημέρας, καθώς και το ότι οι πράξεις μας τείνουν προς τη βλασφημία του Θεού. Όπως ακριβώς, λοιπόν, για εκείνους που επιδιώκουν την αρετή λέει: «Όσους με δοξάζουν, θα τους δοξάσω», έτσι άκουσε πάλι τον προφήτη να λέει: «Αλίμονό σας, διότι εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών». Βλέπεις πόση αγανάκτηση κρύβει αυτός ο λόγος; Πώς όμως μπορούμε να δοξάσουμε τον Θεό; Με το να ζούμε προς δόξαν του Θεού και να λάμπει έτσι ο βίος μας, όπως ακριβώς έλεγε και αλλού: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Διότι τίποτα δεν κάνει να δοξάζεται τόσο ο Δεσπότης μας, όσο η άριστη πολιτεία. Επειδή, όπως ακριβώς το ηλιακό φως με τις δικές του ακτίνες καταυγάζει τα μάτια εκείνων που το βλέπουν, έτσι και η αρετή, προσελκύοντας όλους όσοι τη βλέπουν προς τη θέασή της, παρακινεί σε δοξολογία του Δεσπότη όσους σκέφτονται ορθά.

Σε αυτόν εγώ, παίρνοντας κατευθείαν τον επόμενο στίχο, απάντησα: Ας στραφούν αμέσως πίσω ντροπιασμένοι εκείνοι που μου λένε: Εύγε, εύγε. Όταν τον ρώτησα πώς η κενοδοξία είναι μητέρα της υπερηφανίας, μου αποκρίθηκε: Οι μεν έπαινοι εξυψώνουν και φουσκώνουν με έπαρση τον άνθρωπο· όταν δε εξυψωθεί η ψυχή, τότε την παραλαμβάνει η υπερηφάνεια και την ανεβάζει μέχρι τους ουρανούς, και την κατακρημνίζει μέχρι τις αβύσσους. Υπάρχει δόξα που προέρχεται από τον Κύριο, διότι λέει: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Και υπάρχει και δόξα που ακολουθεί από διαβολική σκευωρία. Διότι λέει: «Αλίμονο, όταν όλοι οι άνθρωποι μιλήσουν καλά για εσάς». Θα αναγνωρίσεις σαφώς την πρώτη, όταν, θεωρώντας την ως βλάβη, την αποφεύγεις με κάθε μέσο. Και όπου και αν πηγαίνεις, να αποκρύπτεις τον πνευματικό σου βίο· ενώ τη δεύτερη, όταν κάνεις έστω και το ελάχιστο προκειμένου να φανείς στους ανθρώπους. Η μιαρή κενοδοξία μας υποβάλλει να προσποιούμαστε αρετή που δεν διαθέτουμε.

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, σε περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο, αφού φόρεσες επάξια, στεφανώθηκες στα επουράνια. Αλλά ούτε και εδώ σε άφησε ο Χριστός χωρίς ανταμοιβή. Διότι λέει: «Ζω εγώ, και θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν». Επειδή, όπως ακριβώς έχει υποσχεθεί, στη δεξαμενή σου, εκεί όπου και τα τίμιά σου λείψανα είναι προσιτά στους πιστούς, αναβλύζουν πιο άφθονα και από πηγαία ύδατα οι ιάσεις για κάθε είδους ασθένειες· και τα σώματα εκείνων που υποφέρουν από λοιμώδη έλκη ή από άλλη νόσο, και καταπονούνται από άλλες πληγές, μόλις αγγίξουν τα σωτήρια ύδατα, καθαρίζονται ταχύτατα από κάθε θανατηφόρα ασθένεια. Και ο τόπος αυτός είναι ξακουστός και φημισμένος τόσο στους περιοίκους όσο και σε αυτούς που κατοικούν πολύ μακριά, και είναι περιζήτητος από όσους έχουν ανάγκη θεραπείας.

Λόγος Ιωάννου του Δαμασκηνού, μοναχού και πρεσβυτέρου, εις την Κοίμησιν της Δεσποίνης ημών Θεοτόκου. Είναι συνήθεια σε όσους διάκεινται με ένθερμο πόθο προς κάτι, να το φέρνουν διαρκώς στα χείλη τους και να το φαντάζονται στον νου τους μέρα και νύχτα. Ας μη με κατακρίνει λοιπόν κανείς, εάν, μετά τους δύο προηγούμενους, συνέθεσα αυτόν τον τρίτο ύμνο προς τη Μητέρα του Θεού μου σαν ένα εξόδιο δώρο. Διότι δεν προσφέρω χάρη σε εκείνην, αλλά στον εαυτό μου και σε εσάς τους παρισταμένους, ω θείο και ιερό εκκλησίασμα, προσφέροντας ψυχωφελή και σωτήρια τροφή, κατάλληλη για τούτη την ιερή νύχτα, και προμηθεύοντας πνευματική αγαλλίαση. Διότι, όπως βλέπετε, μας έχει καταλάβει στέρηση εδεσμάτων. Γι' αυτό λοιπόν ετοιμάζω αυτή την πανδαισία, έστω και αν δεν είναι πολυτελής ούτε αντάξια εκείνης που μας προσκάλεσε, η οποία ωστόσο είναι ικανή να απαλύνει κατ' ανάγκην την πείνα. Διότι δεν έχει εκείνη ανάγκη από τα δικά μας εγκώμια, αλλά εμείς έχουμε ανάγκη από τη δική της δόξα — διότι πώς είναι δυνατόν να δοξαστεί το ήδη δεδοξασμένο; Πώς θα γίνει πιο λαμπρός ο ήλιος; Πώς θα φωτιστεί η πηγή του φωτός; —, αλλά στους ίδιους τους εαυτούς μας πλέκουμε στεφάνι με όσα πράττουμε. «Διότι ζω εγώ», λέγει ο Κύριος, «και θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν».

ΙΗ΄. Αλλά ξαφνικά τα ανάκτορα συντρίβονται, και ο Φαραώ επικαλείται πάλι τον θεόπτη για να αμυνθεί κατά της μάστιγας· πράγμα που βεβαίως και γίνεται. Διότι, μόλις ο Ιωάννης επιστρέφει με βασιλικό πρόσταγμα, κόπασε και η συμφορά. Έτσι γνωρίζει ο Θεός να τιμά τους δικούς του: «Ζω εγώ», λέγει ο Κύριος, «και θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν». Πάλι, λοιπόν, το ποίμνιο του Χριστού βρίσκεται σε αγαλλίαση. Διότι αποδίδεται σε όλους εκείνος που γίνεται τα πάντα για τους πάντες, και χαίρει όλος ο λαός που υποτάσσεται στον Χριστό, και τρέφεται πνευματικά, και αυξάνεται στην αγαθή γη της καρδιάς, δεχόμενος τους λόγους του Ιωάννη ως σπόρο του Πνεύματος.

Με ένα νεύμα της βουλήσεώς του δημιουργεί όσα θέλει εκ του μηδενός, όντας ο μόνος αΐδιος, ο μόνος άναρχος, ο μόνος απλός στην ουσία και τη βούληση. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί της δοξολογίας του Θεού· και ότι πρέπει να δοξάζουμε και να αγιάζουμε τον Θεό, και ότι όσους τον δοξάζουν, τους δοξάζει ο Θεός. «Είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Επειδή δεν πιστέψατε ώστε να με αγιάσετε, για τον λόγο αυτόν εσείς δεν θα εισαγάγετε τον λαό αυτόν στη γη την οποία τους έδωσα.» «Εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και εκείνος που με περιφρονεί θα ατιμαστεί.» «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά.» «Υμνώντας θα επικαλεστώ τον Κύριο, και θα σωθώ από τους εχθρούς μου.» «Όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον», και τα λοιπά. «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό, διαπαντός η αίνεσή του θα βρίσκεται στο στόμα μου.» «Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε.» «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου. Η θυσία της αινέσεως θα με δοξάσει, και εκεί βρίσκεται η οδός.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· ψάλτε στο όνομά του.» «Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ· ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί.» «Στις εκκλησίες ευλογείτε τον Κύριο τον Θεό, όσοι προέρχεστε από τις πηγές του Ισραήλ. Τα βασίλεια της γης, ψάλτε στον Θεό, ψάλτε στον Κύριο.» «Θυμήθηκα τον Θεό, και ευφράνθηκα, και στοχάστηκα.» «Τα ελέη σου, Κύριε, αιώνια θα υμνώ· σε γενεά και γενεά.» «Αγαθό είναι να δοξολογεί κανείς τον Κύριο, και να ψάλλει στο όνομά σου.» «

Αλλά ναι, λέγει: Κατασκεύαζε την εικόνα του Χριστού και αρκέσου σε αυτήν, ή και της μητέρας Του, της Θεοτόκου. Ώ της ατοπίας! Ομολόγησες ρητώς τον εαυτό σου εχθρό των αγίων· διότι εάν μεν κατασκευάζεις εικόνα του Χριστού, των δε αγίων καθόλου, είναι φανερό ότι δεν απαγορεύεις την εικόνα, αλλά την τιμή προς τους αγίους, πράγμα που κανείς ανά τους αιώνες δεν τόλμησε να πράξει ή να επιχειρήσει ένα τέτοιο τόλμημα. Διότι, κατασκευάζοντας εικόνα του Χριστού ως δεδοξασμένου, απορρίπτεις μετά βδελυγμίας την απεικόνιση των αγίων θεωρώντας τους προφανώς αδόξαστους, και επιχειρείς να παρουσιάσεις την αλήθεια ως ψεύδος. «Διότι ζω εγώ», λέγει ο Κύριος, «και θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν», και ο θείος απόστολος λέγει: «Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός· εάν δε είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού.» και «εάν βεβαίως συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε». Δεν κήρυξες τον πόλεμο εναντίον των εικόνων, αλλά πράγματι εναντίον των αγίων. Λέγει βεβαίως ο Ιωάννης, ο Θεολόγος και επιστήθιος, «ότι θα γίνουμε όμοιοι με Αυτόν.» Διότι, όπως ακριβώς ο σίδηρος όταν ενώνεται με το πυρ γίνεται πυρ όχι κατά τη φύση του, αλλά με την ένωση και την πύρωση και τη μέθεξη, έτσι και εκείνος που θεώνεται γίνεται Θεός όχι κατά τη φύση, αλλά κατά τη μέθεξη. Δεν εννοώ τη σάρκα του σαρκωθέντος Υιού του Θεού· διότι εκείνη, με την καθ' υπόστασιν ένωση και μέθεξη της θείας φύσεως, έγινε ατρέπτως Θεός, μη έχοντας χρισθεί με την ενέργεια του Θεού όπως ο καθένας από τους προφήτες, αλλά με την παρουσία ολόκληρου Εκείνου που χρίει.

Πόσα είναι τα προσκυνούμενα που βρίσκουμε στην Αγία Γραφή και με πόσους τρόπους προσφέρουμε προσκύνηση στα κτίσματα; Πρώτον μεν, εκείνα στα οποία αναπαύεται ο Θεός, ο μόνος άγιος και «αυτός που αναπαύεται στους αγίους», όπως στην αγία Θεοτόκο και σε όλους τους αγίους. Αυτοί δε είναι εκείνοι που εξομοιώθηκαν όσο το δυνατόν με τον Θεό, τόσο εξαιτίας της δικής τους προαιρέσεως όσο και εξαιτίας της ενοικήσεως και της συνεργείας του Θεού, οι οποίοι και ονομάζονται αληθινά θεοί, όχι κατά φύση, αλλά κατά χάρη (θέσει), όπως ακριβώς πυρ ονομάζεται ο πυρακτωμένος σίδηρος, όχι κατά φύση, αλλά κατά θέση και μέθεξη του πυρός. Διότι λέγει: «Να είστε άγιοι, επειδή εγώ είμαι άγιος». Αυτό είναι το πρώτο, η προαίρεση. Έπειτα, σε καθέναν που επιλέγει με την προαίρεσή του το αγαθό, ο Θεός συνεργεί προς το αγαθό· έπειτα «θα κατοικήσω μέσα τους και θα συναναστραφώ μαζί τους», και «είμαστε ναοί του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα μας»· έπειτα «τους έδωσε εξουσία εναντίον των ακαθάρτων πνευμάτων, ώστε να τα εκβάλλουν και να θεραπεύουν κάθε νόσο και κάθε ασθένεια», και «όσα κάνω εγώ, θα τα κάνετε και εσείς, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνετε»· έπειτα «ζω εγώ», λέγει ο Κύριος, «ότι θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν», και «εφόσον συμπάσχουμε, ώστε και να συνδοξαστούμε», και «ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών· και ανάμεσα σε θεούς θα κρίνει».

Ας μισήσουμε με όλη μας την ψυχή τα άξια μίσους και ας αγαπήσουμε με όλη μας την ψυχή τα άξια αγάπης. Και τότε και εμάς θα αγαπήσει ο Θεός, τότε και οι άνθρωποι θα μας τιμήσουν και θα μας αγαπήσουν, ακόμη και αν δεν το θέλουμε, όπως ακριβώς όταν σφάλλουμε μας ατιμάζουν, ακόμη και αν δεν το θέλουμε. Και όταν προσελκύσουμε ανθρώπους προς τον ένθεο ζήλο και τον ενάρετο βίο, τότε και ο ουράνιος Πατέρας μας θα δοξαστεί μέσα από τα καλά μας έργα, τότε και αυτός θα μας αντιδοξάσει ως φιλόστοργος και συνάμα πλουσιοπάροχος Πατέρας. «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος», διότι «αυτούς που με δοξάζουν θα τους δοξάσω» και «εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα βρουν» χάρη και θα λάμψουν περισσότερο από τον ήλιο κατά την ημέρα εκείνη και θα συναχθούν με τιμή από τους αγίους αγγέλους από τα πέρατα της γης και «θα λάβουν» το στεφάνι της δικαιοσύνης «και το διάδημα του κάλλους από τα χέρια του Κυρίου» και θα εισέλθουν στον ουράνιο νυμφώνα μαζί με τον νυμφίο Χριστό και θα αντικρίσουν εκεί πρωτόγνωρα θεάματα και θα ακούσουν εκεί φωνές αγαλλιάσεως και θα τερφθούν εκεί με ανεκλάλητη τέρψη και θα κληρονομήσουν εκεί την αιώνια ζωή. Ω, ποιος από εμάς είναι άξιος να φθάσει εκεί; Ω, ποιος είναι άξιος να μετάσχει σε εκείνη τη μακάρια κληρονομία; Μακάρι όλοι μας να αναδειχθούμε άξιοι αυτής, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία της τρισάγιας Μονάδας, και στον μόνο Θεό ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες· αμήν.

Αυτά δε τα λέμε, όχι για να προκαλέσουμε λύπη, αλλά για να ωφελήσουμε περισσότερο μέσω του θεσμού της αγάπης και να μην εξαπατήσουμε. Είθε δε και σε εσάς και σε εμάς οι λόγοι αυτοί να γίνουν καρποφόροι και να εκπληρωθούν με έργα, και να υψωθούμε από τα κάτω και να πετάξουμε προς τα άνω, και να γίνουμε ζωντανή θυσία, ευάρεστη στον Θεό, και να Τον αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε από Αυτόν, διότι και Αυτός αγαπά εκείνους που Τον αγαπούν, και να Τον δοξάσουμε και να δοξαστούμε από Αυτόν, διότι και Αυτός υποσχέθηκε να αντιδοξάσει εκείνους που Τον δοξάζουν, και να αξιωθούμε να επιτύχουμε Αυτόν και τη βασιλεία Του και τα αγαθά Του και την ατελεύτητη ζωή, διότι Αυτός είναι η ζωή και η αιτία κάθε αγαθού, Αυτός που υμνείται και προσκυνείται και δοξάζεται στην Τριάδα, πάντοτε, τώρα και πάντα και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Και αφού συμβίωσαν άλλα δώδεκα χρόνια, ονομαστό και πανεύφημο ήταν το όνομα του Ανδρόνικου και του Αθανασίου, όχι μόνο στη Σκήτη αλλά και στην Αλεξάνδρεια. Και σε όλη την περίχωρο μεγάλη ήταν η δόξα του Ανδρόνικου και του Αθανασίου όχι μόνο για την αρετή και τη φήμη τους, αλλά και για την πηγή των θαυμάτων που επιτελούσε μέσω αυτών Εκείνος ο οποίος είπε ότι «αυτούς που με δοξάζουν θα τους δοξάσω»· και το ότι ο Ανδρόνικος με έργα και με λόγια δόξασε τον Θεό μαζί με τη σύζυγό του, είναι σε όλους φανερό· διότι ο άνδρας ήταν λαμπρός και περίβλεπτος, πλούσιος και ξακουστός, αργυροχόος στο επάγγελμα, έχοντας αυτή την τέχνη από τον πατέρα του. Επειδή όμως εγκατέλειψε μαζί με τη σύζυγό του όλα τα τερπνά του βίου και προτίμησαν να ξενιτευτούν και να δοξάσουν τον Θεό με τα μέλη τους, εύλογα τους αντιδόξασε και ο Θεός «στη γη και στον ουρανό».

Αυτός, ο οποίος από την πολύ τρυφερή του ηλικία και από το πρώτο ξεκίνημα της ζωής του επέλεξε να σηκώσει τον σταυρό και να ακολουθήσει τον Χριστό· ο οποίος, όντας δώδεκα ετών, αξιώθηκε θείων θαυμάτων και χαρισμάτων από τον Θεό, που είπε: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος», ότι «εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Αυτός δόξασε και τούτον τον όσιο από νεαρή ηλικία, λαμπρύνοντάς τον με θαύματα.

Είναι άξιοι, εξαιτίας αυτών των αγώνων που ξεπερνούν κάθε νου και λόγο, και τους οποίους γνωρίζουμε ότι είναι ανώτεροι από την ανθρώπινη φύση, να τιμώνται και να δοξάζονται, ώστε και οι υποσχέσεις γι' αυτούς, που δόθηκαν από παλιά, να αποδειχθούν αληθινές. Διότι, «Αυτούς που με δοξάζουν», λέει, «θα τους δοξάσω», είπε ο αληθινός Λόγος. Με ποιον τρόπο; Και για έναν ακόμη λόγο βέβαια, καθώς πάρα πολλά και εξαιρετικά υψηλά και λόγια και έργα αποδεικνύουν σε αυτούς ότι είναι άξιοι των επαίνων και της δόξας· και όχι λιγότερο, βέβαια, και εξαιτίας αυτών των ιερών απεικονίσεων, πράγμα το οποίο επιδιώκεται με ζήλο από εμάς τους ευσεβείς και φιλομάρτυρες. Να σέβεστε τους άθλους τους και να τιμάτε τη μνήμη τους, μένοντας εκστατικοί μπροστά σε εκείνα τα ξακουστά κατορθώματά τους, τους οποίους μέχρι και τα θηρία σεβάστηκαν, και η φωτιά πολλές φορές υποχώρησε τρομαγμένη, και το σίδερο συντρίβεται και στομώνει, και τα μηχανήματα των βασανιστηρίων θρυμματίζονται, και τα στοιχεία της φύσης, σαν να απέκτησαν αίσθηση, ένιωσαν δέος μπροστά στην ευγνωμοσύνη προς τον κοινό Δεσπότη, ως σύνδουλοί τους.

Γι' αυτό και επέπληττε αυτούς που είχαν συγκεντρωθεί για τη θεραπεία του εκ γενετής χωλού, λέγοντας ότι δεν έπρεπε να ατενίζουν αυτούς που είχαν κάνει το θαύμα, σαν να το είχαν κάνει με δική τους δύναμη ή ευσέβεια, αλλά να αποδίδουν το θαύμα στην πίστη στο όνομα εκείνου που το ενέργησε. «Μα ο Πέτρος», λέει, «δίδασκε να μην προσκυνούν τον ίδιο, αλλά τον Σωτήρα Χριστό». Αλλά γι' αυτό ακριβώς πρέπει να τιμάται ιδιαίτερα, γι' αυτό είναι άξιος μεγάλου σεβασμού· διότι πώς θα ίσχυε το: «Θα δοξάσω αυτούς που με δοξάζουν;» Αυτό είναι γι' αυτούς η μεγαλύτερη δόξα, το να προηγείται όλων και να προτιμάται η προσκύνηση προς αυτόν που τους απέστειλε.

Η αδελφική σας λοιπόν ιεροπρεπής Αρχιερωσύνη, η οποία εννόμως και κατά το θέλημα του Θεού διευθύνει την ιεραρχική αγιστεία, έχει ξακουστή τη δόξα της. Διότι είπε μέσω του Προφήτη ο Μέγας και πρώτος Αρχιερέας, ο Χριστός ο Θεός μας: «Ζω εγώ, αλλά θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν». Διότι γνωρίζω, άνδρα των πνευματικών επιθυμιών, ότι είναι μάλλον πιο ανεκτή η ασεβής αίρεση του Μακεδονίου και των πνευματομάχων οπαδών του· διότι, ενώ εκείνοι φλυαρούν ότι το Άγιο Πνεύμα είναι κτίσμα και δούλος του Θεού και Πατρός, αυτοί, καθώς φαίνεται, το καθιστούν δικό τους δούλο. Επειδή κάθε αφέντης, ό,τι κι αν έχει, αν το θελήσει, το πουλάει, είτε είναι υπηρέτης είτε κάτι άλλο από όσα κατέχει. Παρομοίως και αυτός που αγοράζει, επειδή θέλει να γίνει αφέντης αυτού που αγοράστηκε, το αποκτά με το αντίτιμο του χρήματος. Έτσι και αυτοί που διαπράττουν αυτή την άνομη πράξη, υποβιβάζουν το Άγιο Πνεύμα, διαπράττοντας την ίδια αμαρτία με εκείνους που βλασφημούν λέγοντας ότι ο Χριστός εκβάλλει τα δαιμόνια με τη δύναμη του Βεελζεβούλ· ή, για να πω το πιο αληθινό, μοιάζουν με τον Ιούδα τον προδότη, ο οποίος πούλησε τον Χριστό στους θεοκτόνους Ιουδαίους έναντι αργυρίων. Καθώς λοιπόν το Άγιο Πνεύμα είναι ομοούσιο με τον Χριστό τον Θεό μας, είναι απολύτως προφανές ότι θα έχουν την ίδια μερίδα καταδίκης, όπως έχει αποδειχθεί. Εάν όμως πωλείται (πράγμα που βεβαίως δεν ισχύει σε καμία περίπτωση), αναμφισβήτητα δεν υπάρχει σε αυτούς η χάρη του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή η ιεραρχική χάρη της Ιερωσύνης, και ούτε την έλαβαν, ούτε την έχουν.