Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 2:6

Απόκριση: Αδελφέ προσφιλέστατε, ας αναπέμπουμε αδιαλείπτως τη δοξολογία στον Δεσπότη μας Θεό, για το πώς μας παρέχει τα παρόντα προς ανάπαυση της ζωής μας. Διότι, παιδεύοντάς μας, μας αποκτά, και δοκιμάζοντάς μας, παρέχει τη διέξοδο και μας ενδυναμώνει προς υπομονή των θλίψεων, όλους εμάς μας θανατώνει και μας ζωογονεί, καθιστώντας μας «θέατρο στον κόσμο, και στους αγγέλους και στους ανθρώπους.» Ας τον χαροποιήσουμε, λοιπόν, με την ταπείνωσή μας, με την υπακοή, με την υπομονή, με την πραότητα, με τη μακροθυμία, με τη σεμνότητα, με την ειρήνη και με την ευχαριστία.

Διαφεύγει από τη φυλακή και έρχεται στη Μεσοποταμία· αλλά τον συναντά ως όπλο δικαιοσύνης ο επίσκοπος Αρχέλαος. Και αφού τον έλεγξε ενώπιον φιλοσόφων κριτών, συγκροτώντας ελληνικό ακροατήριο, ώστε, αν έκριναν Χριστιανοί, να μη φανεί ότι οι κριτές μεροληπτούν, λέει ο Αρχέλαος προς τον Μάνη: Λέγε αυτά που κηρύσσεις. Αυτός δε, έχοντας το στόμα του σαν ανοιχτό τάφο, άρχισε πρώτα με βλασφημία εναντίον του Δημιουργού των πάντων, λέγοντας: Ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης είναι εφευρέτης κακών, λέγοντας για τον εαυτό Του: Εγώ ο Θεός είμαι πυρ καταναλίσκον. Ο δε σοφός Αρχέλαος αναίρεσε τη βλασφημία, λέγοντας: Εάν ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης, σύμφωνα με τα λόγια σου, αποκαλεί τον εαυτό Του πυρ, τίνος υιός είναι Εκείνος που λέει: Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης; Εάν κατακρίνεις Αυτόν που λέει: Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί· γιατί τιμάς τον Πέτρο, ο οποίος την μεν Ταβιθά ανέστησε, τη δε Σαπφείρα θανάτωσε; Εάν επίσης κατακρίνεις το ότι ετοίμασε πυρ· γιατί δεν κατακρίνεις Εκείνον που λέει: Πορεύεσθε από εμένα στο πυρ το αιώνιο; Εάν κατακρίνεις Αυτόν που λέει: Εγώ είμαι ο Θεός που ποιώ ειρήνη και κτίζω κακά· εξήγησε πώς ο Ιησούς λέει: Δεν ήλθα να βάλω ειρήνη, αλλά μάχαιρα.

ΞΑ'. Εάν είσαι ακμαίος στα μέλη σου, μην υπερηφανεύεσαι για τη ρώμη του σώματος, αλλά αναλογίσου πόσους και τηλίκους κινδύνους περιβάλλεται το σώμα. Διότι και αυτούς που βλέπουμε να κυριεύονται από ανίατες ασθένειες, είτε να έχουν ακρωτηριασμένα τα μέλη τους, είτε να ενοχλούνται από ακάθαρτα πνεύματα, δεν γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους, αλλά οι περισσότεροι συγκαταλέχθηκαν ξαφνικά ανάμεσα σε αυτούς. Και η νιότη που χθες βρισκόταν στην πλήρη άνθησή της, σήμερα βασανίζεται από δυσίατες ασθένειες και έχει μαραθεί. Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, μήπως συγκαταλεχθείς και εσύ σε αυτούς σε λίγο καιρό, διότι έχεις την ίδια φύση. Όταν, λοιπόν, βλέπουμε σε κάποιον άλλον κάτι το λυπηρό, ας καθρεφτίζουμε τον εαυτό μας σε εκείνον, διότι δεν γνωρίζουμε τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα. Επειδή το σώμα μας είναι γεμάτο από πολλή οδύνη και πόνους. Επομένως, γνωρίζοντας την αδυναμία της ίδιας μας της φύσης, ας μην είμαστε υπερήφανοι και άσπλαχνοι, αλλά μέσω της συμπόνιας που δείχνουμε ο ένας στον άλλον, ας καταστήσουμε ευμενή απέναντί μας τον Δημιουργό, ο οποίος μπορεί να προκαλεί πόνο και πάλι να θεραπεύει, να κατεβάζει στον άδη και να ανεβάζει. Και αν για λίγο το σώμα μας είναι υγιές, εντούτοις δεν γνωρίζουμε τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα.

Ε΄. Αφότου όμως ο Θεός, ο οποίος καθιστά φτωχό και πλούσιο, που θανατώνει και ζωογονεί, που δημιουργεί τα πάντα και τα μεταβάλλει μόνο με τη θέλησή Του, που κάνει τη νύχτα ημέρα, τον χειμώνα άνοιξη, την τρικυμία γαλήνη και την ξηρασία άφθονη βροχή· και αυτό το κάνει πολλές φορές χάρη στην προσευχή ενός δικαίου που έχει διωχθεί επί μακρόν· Εκείνος που ανυψώνει τους πράους και ταπεινώνει τους αμαρτωλούς έως τη γη, του είπε το εξής: «Είδα πράγματι την κάκωση του Ισραήλ· και δεν πρόκειται πλέον να συνεχίσουν να ταλαιπωρούνται με τον πηλό και την πλινθοποιία»· και αφού το είπε, τους επισκέφθηκε, και αφού τους επισκέφθηκε, τους έσωσε και έβγαλε τον λαό Του με χέρι κραταιό και με βραχίονα υψηλό, διά χειρός του Μωυσή και του Ααρών, των εκλεκτών Του. Τι συμβαίνει τότε και τι θαύμα επιτελείται;

Προσευχή της Άννας (μητέρας του Σαμουήλ· από το Πρώτο Βιβλίο των Βασιλειών). «Στερεώθηκε»: Με την πρόθεση, με την πίστη, με τον φόβο του Θεού. «Υψώθηκε»: Η πίστη ως ύψιστο σημείο και δύναμη των πιστών. «Πλατύνθηκε»: Διότι ο άνθρωπος, αφού πίστεψε, καυχήθηκε θριαμβευτικά εναντίον των δαιμόνων. «Ευφράνθηκα»: Δηλαδή, με την παρουσία σου. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι ποιος μπορεί να εξισωθεί με τον Θεό; «Δεν υπάρχει άγιος»: Διότι κανείς δεν εξισώνεται με τον Θεό. «Μην καυχάστε»: Διότι σε τι θα ωφεληθείς υπερηφανευόμενος ενώπιον του Θεού; «Μηδέ ας εξέλθει»: Ούτε πρέπει να προφέρονται αλαζονικά λόγια· (τέτοιοι) είναι οι Εθνικοί και οι αιρετικοί. «Διότι Θεός»: Διότι η πρόγνωση ανήκει μόνο στον Θεό. «Και Θεός»: Διότι ως Θεός έχει έτοιμα τα πάντα, όσα πρόκειται να πράξει. «Τόξο»: Ο λόγος των υπερηφάνων. «Και όσοι ασθενούν»: Οι ταπεινοί στην καρδιά· διότι αυτοί ενδυναμώνονται. «Πλήρεις»: Οι Ιουδαίοι· διότι είχαν τις νομικές απαρχές και τις προσφορές, αλλά τις έχασαν. «Και οι πεινώντες»: Τα έθνη, που δεν είχαν πνευματική τροφή. «Διότι η στείρα»: Η Εκκλησία (και) τις επτά ενέργειες του Πνεύματος. «Και η πολύτεκνη»: Η Συναγωγή· διότι ενώ ήταν πολύτεκνη, τώρα είναι παντελώς άτεκνη. «Ο Κύριος θανατώνει»: Διότι την εξουσία της ζωής και του θανάτου την έχει ο ίδιος. «Κατεβάζει (στον Άδη)»: Και τους νεκρούς, όταν θέλει, τους ζωοποιεί. «Ο Κύριος πτωχεύει»: Διότι με το θέλημα του Θεού έχουν συσταθεί τα πάντα. «Ταπεινώνει»: Τους αλαζόνες ταπεινώνει και τους ταπεινούς υψώνει. «Ανιστά»: Διότι ανέλπιστοι (άνθρωποι από την αφάνεια), λέει, φόρεσαν διαδήματα. «Για να καθίσει»: Διότι κάνει τους ταπεινούς υψηλούς και τους υψηλούς ταπεινούς.

Πού είναι οι ψευδομάντεις και οι απατεώνες; Πού είναι τα τριάντα τροπαιοφόρα χρόνια εκείνου που είχε επίγειο φρόνημα και δεν ανήκε στο πολίτευμα του επουράνιου Βασιλέα; κστ΄. Τι έκανε λοιπόν «Αυτός που θανατώνει και ζωογονεί, που κατεβάζει στον Άδη και ανεβάζει, που ταπεινώνει και ανυψώνει»; Ανέδειξε στη βασιλεία Του τον αρχιστράτηγο που φέρει το όνομα της δυνάμεώς Του, τον πραότατο και γαληνότατο βασιλιά Μιχαήλ, ο οποίος κατά μίμηση του Χριστού έλεγε: «Στους φυλακισμένους λέω, βγείτε έξω· και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι, φανερωθείτε». —«Εξάγοντας τους δεσμώτες με ανδρεία, ομοίως και εκείνους που Τον παραπίκραιναν, αυτούς που κατοικούσαν σε τάφους». Διαρρηγνύοντας κάθε δεσμό αδικίας, ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας εκείνους που βρίσκονταν σε στερήσεις και θλίψεις και υποτάσσονταν σε πικρή δουλεία· γέμισε τη ρωμαϊκή βασιλεία με κάθε χαρά και αγαλλίαση. Διότι ο Κύριος έδωσε αγαθότητα, και η ανθισμένη γη βλασταίνει τα αγαθά και τον καρπό της· η δεξιά του Κυρίου ενήργησε με δύναμη· η δεξιά του Κυρίου τον ύψωσε, και με το πλήθος της δόξας Του συνέτριψε τους αντιπάλους. Τι συνέβη λοιπόν στον ειρηνικότατο και πραότατο βασιλιά; Εκοιμήθη με ειρήνη, και εν ειρήνη θα γίνει η ταφή του· διότι θα συναντήσει αυτούς που πράττουν το έλεος κατά την κρίση· «και το έλεος καυχιέται έναντι της κρίσης». κζ΄.

ΤΙΤΛΟΣ ΛΒʹ. — Περί πωλήσεως και αγοράς. «Φύλαγε τους δρόμους σου στις συναλλαγές με εντιμότητα.» «Αυτός που αγοράζει ας μην χαίρεται, και αυτός που πουλάει ας μην θρηνεί, διότι ο αγοραστής δεν πρόκειται να επιστρέψει στον πωλητή.» «Ανάμεσα στον πωλητή και τον αγοραστή θα συντριβεί η αμαρτία.» ΤΙΤΛΟΣ ΛΓʹ. — Περί της παιδαγωγίας του Θεού και εκείνων που την υπομένουν με γενναιότητα. «Να γνωρίσεις στην καρδιά σου ότι, όπως κάποιος παιδαγωγεί τον γιο του, έτσι και ο Κύριος ο Θεός σου θα σε παιδαγωγήσει.» «Δείτε, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα. Εγώ θα θανατώσω και εγώ θα δώσω ζωή· εγώ θα πλήξω, και εγώ θα θεραπεύσω.» «Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί· κατεβάζει στον άδη και ανεβάζει.» «Σηκώθηκε ο Ιώβ, έσκισε τα ιμάτιά του, έκοψε τα μαλλιά της κεφαλής του και, πέφτοντας κατά γης, προσκύνησε τον Κύριο, και είπε ο ίδιος: Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, και γυμνός θα απέλθω εκεί. Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε.»

Έπειτα υπαινίσσεται και τα δικά της και τα της αντιζήλου της Φενάννας: «Διότι η στείρα γέννησε επτά». Διότι, αφού γέννησε τον Σαμουήλ και τον απέδωσε ως δώρο στον Θεό, είναι γραμμένο στο πρώτο βιβλίο των Βασιλειών ότι «επισκέφθηκε ο Κύριος την Άννα και γέννησε τρεις γιους και δύο θυγατέρες»· αλλά επειδή ο Σαμουήλ ισοδυναμούσε με πολλούς, είπε επτά. «Εκείνη δε που είχε πολλά τέκνα, ασθένησε»· η υπεροψία της Φενάννας λόγω της τεκνοποιίας έχει ταπεινωθεί. Ήταν δε, κατά την αλληγορική ερμηνεία, στείρα και η εξ εθνών Εκκλησία, αλλά μέσω του ευαγγελικού σπόρου και της αγίας κολυμβήθρας έγινε πολύτεκνη και γέννησε πολλά παιδιά. «Και η πολύ» καλλίτεκνη συναγωγή των Εβραίων «ασθένησε», και μάλιστα απέθανε. «Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί, φτωχαίνει και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει»· και πού φαίνεται αυτό; Και στα λόγια και στα πράγματα. «Αυτός που εκπληρώνει την ευχή σε εκείνον που εύχεται»· ευχή είναι η υπόσχεση προς τον Θεό, την έκβαση της οποίας συντελεί ο Θεός σε όποιον έχει την αγαθή προαίρεση. «Και ευλόγησε τα έτη του δικαίου», δηλαδή πρόσθεσε έτη ζωής, όπως ακριβώς έπραξε αργότερα και στον Εζεκία. «Διότι κανένας δυνατός άνδρας δεν υπερισχύει με τη δική του δύναμη», αλλά ο Κύριος αυτόν μεν θα ενισχύσει, ενώ τον αντίδικό του τον καθιστά ανίσχυρο και κατώτερο. «

«Δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει», λέγοντας ουσιαστικά το εξής: εκείνος που αμαρτάνει αμετανόητα θα απολεστεί, εφόσον η αμαρτία τού επιφέρει τον όλεθρο, ενώ εκείνος που θα επιστρέψει, θα διασωθεί από τον κίνδυνο και θα ζήσει. Πώς λοιπόν, εάν υπήρχε προκαθορισμένο όριο στη ζωή του, θα αναχωρούσε από τον κόσμο πρόωρα, πριν από τη συμπλήρωση των ημερών του, επειδή αμάρτανε, ενώ επιστρέφοντας στον Θεό θα κέρδιζε επιπλέον χρόνο ζωής; Πώς, ακόμη, θα επιτύχει αυτό που ποθεί εκείνος που ζητά από τον Θεό καιρό μετανοίας, εάν οι ημέρες της ζωής του είναι προκαθορισμένες και δεν μπορεί ο Θεός να του δώσει άλλες πέρα από αυτές; Και εκείνο το ρητό πώς το κατανοείς, ότι «ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί»; Δεν σημαίνει ότι εξουσιάζει τον θάνατο και τη ζωή, όπως μαρτυρεί η Αγία Γραφή, και σε όποιους θέλει χαρίζει τη ζωή, ενώ σε όποιους βούλεται, πάλι, επιφέρει τον θάνατο;

Αλλά πώς, λέγει κάποιος, εάν βεβαίως δεν υπάρχει όριο στη ζωή των ανθρώπων, προστέθηκαν στον Εζεκία δεκαπέντε έτη στον χρόνο του; Διότι έτσι μαρτυρεί η Γραφή. Με το να πεις «προστέθηκαν», εσύ ο ίδιος έλυσες την απορία σου. Διότι, εάν το μέτρο των ετών της ζωής του ήταν προκαθορισμένο, δεν θα ήταν δυνατόν να επιζήσει ούτε μία ημέρα παραπάνω, εφόσον βεβαίως το όριο έχει σφραγιστεί με ασφάλεια και αποκλείει προσθήκες καθώς και αφαιρέσεις, όπως ακριβώς διακήρυξε από παλιά η Θεία Γραφή. Εάν πάλι επιθυμείς να μάθεις την αιτία για την οποία καθυστέρησε γι' αυτόν ο φυσικός θάνατος, μάθε αφενός ότι ο βασιλιάς ήταν φιλόθεος και δίκαιος, όπως μαρτυρεί γι' αυτόν η Γραφή. Έπειτα άκουσε τον Δαβίδ που λέει πώς ο δίκαιος χορταίνει από τον Θεό με μακροημέρευση, ύστερα τον σοφότατο Σειράχ που παρακαλεί για λύτρωση από τον θάνατο και σώζεται από την απώλεια. Και πάλι στρέψε το βλέμμα σου στον Ψαλμό, πώς προστίθενται ημέρες στις ημέρες και έτη στον βασιλιά εξαιτίας της δικαιοσύνης του, ενώ ο θρόνος του αμαρτωλού συντρίβεται στη γη και λιγοστεύουν οι ημέρες του χρόνου του. Έπειτα πρόσεξε τα λόγια: «Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί, κατεβάζει στον άδη και ανεβάζει». Διότι εάν η ζωή του καθενός είχε καθοριστεί με όριο, όπως πολλές φορές προείπα, ο Κύριος δεν θα μπορούσε να θανατώνει και πάλι να ζωογονεί, ούτε θα είχε τη δύναμη να ανασταίνει νεκρούς, των οποίων ίσως τα όρια των ετών έχουν προ πολλού εκπληρωθεί. Και αν ίσχυε αυτό, θα ήταν προφανής μύθος η αναζωογόνηση των νεκρών, η οποία επιτελέστηκε θαυματουργικά από τον Θεό κατά το παρελθόν μέσω των προφητών.

Τι γλυκύτερο από εκείνη την ημέρα; Τι πιο χαριτωμένο από εκείνο το θέαμα; Χριστέ Βασιλεύ, πόσο θαυμαστή είναι η μεγαλωσύνη σου και τα καινά σου θαυμάσια, τα νέα σημεία και η ανέκφραστη προς εμάς πρόνοιά σου. Διότι εσύ είσαι που θανατώνεις και ζωογονείς, που κατεβάζεις στον Άδη και ανεβάζεις, ο οποίος, αφού έγειρες τα δικά μας πράγματα σαν σε κλίση ζυγαριάς και αφαίρεσες κάθε αγαθή προσδοκία, ξαφνικά, πάνω από κάθε λογική, τα μετέφερες στην αντίθετη πλάστιγγα. Διότι ανατράπηκες, βασιλεύ, και εκσφενδονίστηκες από το όχημα, δεχόμενος μόνος τον κίνδυνο για χάρη όλων, καθώς ολόκληρο το βαρβαρικό πλήθος επιτέθηκε με ορμή εναντίον ενός μόνο πολεμάρχου· αλλά με τη δική σου πτώση, όλοι εμείς αναστηθήκαμε και ανορθωθήκαμε· διότι, όπως λέει η Γραφή, «όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, επειδή ο Κύριος στηρίζει το χέρι του». Εξάλλου και αυτός ο άθλος σου είναι αληθινά χριστομίμητος. Διότι και ο Χριστός, αφού συνεπλάκη με τον εχθρό της φύσης μας και δέχθηκε εκούσια την πτώση του τάφου, αναπηδώντας από εκεί, κατέρριψε στη γη τον αρχέκακο Σατανά και, λαμπρότερος εξαιτίας του πάθους του, εισήλθε στην οικεία του εξουσία· έτσι και εσύ, έχοντας επιτεθεί πρώτος στους εχθρούς και έχοντας αντιπαραταχθεί μόνος απέναντι σε μυριάδες κατάφρακτους, απωθήθηκες και ανατράπηκες μέχρι πτώσεως, αλλά ο Κύριος σε αντιλήφθηκε. Και κυκλώνοντας σε κύκλωσαν οι βάρβαροι, αλλά εσύ τους απέκρουσες στο όνομα του Κυρίου.

Διότι όλοι, αν και νόσησαν από την πολυθεΐα, ωστόσο ανάγουν τα πάντα σε μία αρχή, και συμφωνούν λέγοντας ότι το κακό δεν είναι κάποια ουσία, αλλά, όπως ακριβώς η σκιά στο σώμα, δηλαδή το σκοτάδι κατά την έκπτωση του φωτός, έτσι και αυτό παρυφίσταται στο ον κατά την έκπτωση του αγαθού. Εξάλλου, ο θάνατος δεν κακολογείται παντού, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου και ευφημείται, όπως στο χωρίο: «Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση»· και εκεί όπου λέγεται για τους δικαίους: «Φάνηκαν στα μάτια των αφρόνων ότι πέθαναν, όμως αυτοί βρίσκονται εν ειρήνη»· διότι ονομάζει ειρήνη τον θάνατό τους. Και αν είναι κακός και εχθρός, πώς βρίσκεται στο χέρι του Κυρίου; Σύμφωνα με το: «Η ζωή και ο θάνατος είναι στο χέρι του Κυρίου». Ακόμη, πώς είναι κακό αυτό που ενεργείται από τον Θεό; Διότι λέει: «Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί».

Και εκεί μεν το «Με λύπες θα γεννάς τέκνα» έχει παντελώς εξαφανιστεί, αφού η γέννηση δημιούργησε την παγκόσμια χαρά, εδώ δε το «Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις» έχει πλήρως ακυρωθεί, αφού η ζωή έχει αποδείξει την έγερση εκ των νεκρών. Διότι το μεν επιτίμιο της Εύας ήταν το να γεννά τα παιδιά με λύπες, η δε κατάκριση του Αδάμ ήταν το να πέφτει στη γη και να φθείρεται, εξαιτίας της παράβασης που διαπράχθηκε και από τους δύο στον παράδεισο. Αλλά ήλθε και, μέσω της γέννησης και της έγερσής του, φανερώθηκε σε εμάς ο ελευθερωτής από αυτά και παντοδύναμος λυτρωτής. Διότι τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι πιο δυνατό από τον Θεό. «Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί, κατεβάζει στον Άδη και ανεβάζει», όπως είναι γραμμένο, και δεν θα μπορούσε να υπάρξει τίποτα που να αντιστέκεται στις παντοδύναμες βουλές του. Διότι τα χέρια του παιδεύουν εξαιτίας των αμαρτημάτων, και πάλι θεραπεύουν εξαιτίας της μεγάλης του αγαθότητας. Αλλά τι να γίνω; Ή τι άξιο των όσων βλέπουμε να πω; Διότι στερούμαι και λόγου και γλώσσας και στόματος που να μπορούν να εκφράσουν τα θαυμάσια αυτών των θεόδοτων εορτών.