Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 2:8

Αυτά άλλωστε είπε και η μακαρία Άννα, προσφέροντας τον ευχαριστήριο ύμνο στον Θεό: Ο Κύριος καθιστά φτωχό και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει, σηκώνει από τη γη τον πένητα, και από την κοπριά εγείρει τον φτωχό, για να τους καθίσει μαζί με τους άρχοντες του λαού και να τους δώσει ως κληρονομιά θρόνο δόξας. Βλέπουμε δε αυτά να γίνονται συνεχώς από τον Θεό των όλων.

Προσευχή της Άννας (μητέρας του Σαμουήλ· από το Πρώτο Βιβλίο των Βασιλειών). «Στερεώθηκε»: Με την πρόθεση, με την πίστη, με τον φόβο του Θεού. «Υψώθηκε»: Η πίστη ως ύψιστο σημείο και δύναμη των πιστών. «Πλατύνθηκε»: Διότι ο άνθρωπος, αφού πίστεψε, καυχήθηκε θριαμβευτικά εναντίον των δαιμόνων. «Ευφράνθηκα»: Δηλαδή, με την παρουσία σου. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι ποιος μπορεί να εξισωθεί με τον Θεό; «Δεν υπάρχει άγιος»: Διότι κανείς δεν εξισώνεται με τον Θεό. «Μην καυχάστε»: Διότι σε τι θα ωφεληθείς υπερηφανευόμενος ενώπιον του Θεού; «Μηδέ ας εξέλθει»: Ούτε πρέπει να προφέρονται αλαζονικά λόγια· (τέτοιοι) είναι οι Εθνικοί και οι αιρετικοί. «Διότι Θεός»: Διότι η πρόγνωση ανήκει μόνο στον Θεό. «Και Θεός»: Διότι ως Θεός έχει έτοιμα τα πάντα, όσα πρόκειται να πράξει. «Τόξο»: Ο λόγος των υπερηφάνων. «Και όσοι ασθενούν»: Οι ταπεινοί στην καρδιά· διότι αυτοί ενδυναμώνονται. «Πλήρεις»: Οι Ιουδαίοι· διότι είχαν τις νομικές απαρχές και τις προσφορές, αλλά τις έχασαν. «Και οι πεινώντες»: Τα έθνη, που δεν είχαν πνευματική τροφή. «Διότι η στείρα»: Η Εκκλησία (και) τις επτά ενέργειες του Πνεύματος. «Και η πολύτεκνη»: Η Συναγωγή· διότι ενώ ήταν πολύτεκνη, τώρα είναι παντελώς άτεκνη. «Ο Κύριος θανατώνει»: Διότι την εξουσία της ζωής και του θανάτου την έχει ο ίδιος. «Κατεβάζει (στον Άδη)»: Και τους νεκρούς, όταν θέλει, τους ζωοποιεί. «Ο Κύριος πτωχεύει»: Διότι με το θέλημα του Θεού έχουν συσταθεί τα πάντα. «Ταπεινώνει»: Τους αλαζόνες ταπεινώνει και τους ταπεινούς υψώνει. «Ανιστά»: Διότι ανέλπιστοι (άνθρωποι από την αφάνεια), λέει, φόρεσαν διαδήματα. «Για να καθίσει»: Διότι κάνει τους ταπεινούς υψηλούς και τους υψηλούς ταπεινούς.

«και θρόνον» Όπως ο Δαβίδ βασίλευσε. «διδούς» Διότι δεν παρακούει τους ταπεινούς που προσεύχονται από καρδιάς. «και ευλόγησεν» Όσους ζουν εν δικαιοσύνη. «ότι ουκ εν ισχύι» Διότι ο άνθρωπος δεν σώζεται με την ίδια του τη δύναμη. «κύριος ασθενή» Αναφέρεται στον διάβολο, ως αντίδικο του ανθρώπου. «μη καυχάσθω» Διότι ούτε η κοσμική φρόνηση σώζει, αλλά η πίστη. «και μη καυχάσθω» Διότι καθένας που εμπιστεύεται στη δική του δύναμη θα πέσει. «—ο πλούσιος» Διότι ο πλούτος διαλύεται σαν τον καπνό. «αλλ’ η εν τούτω» Διότι το να καυχάται κανείς εν Θεώ είναι ασφαλές. «και ποιείν κρίμα» Με σκοπό, λέει, ο άνθρωπος να φυλάττει την καρδιά του με κρίση και δικαιοσύνη. «κύριος ανέβη» Όταν αναλήφθηκε ενσαρκωμένος. «αυτός κρινεί» Μιλάει για εκείνη την ημέρα. «και δίδωσιν» Διότι Αυτός όρισε τους βασιλείς, Αυτός τους ενισχύει. «και υψώσει» Τον σταυρό· διότι αυτός αποτελεί την ισχύ ολόκληρης της κτίσεως. Ωδή Ησαΐου <ενός από τους μεγάλους προφήτες>. «εκ νυκτός» Διότι οφείλει ο ευσεβής να εγείρεται προς τον Θεό και τη νύχτα και την ημέρα. «διότι φως» Διότι τα προστάγματα του Θεού είναι φως. «δικαιοσύνην μάθετε» Διότι πρέπει και οι επί γης να δικαιώνονται μέσω αγαθών έργων. «πέπαυται» Ο διάβολος, που απεργάζεται την ασέβεια, έπαυσε. «επί της γης» Διότι δεν σταματά να σπέρνει το ψεύδος. «αρθήτω» Στον μέλλοντα αιώνα. «κύριε» Οι δαίμονες, λέει, αγνοούσαν τη δύναμη της σαρκώσεως του Κυρίου. «ζήλος» Αναφέρεται στον ιουδαϊκό λαό. «και νυν πυρ» Το πυρ της γεέννης τότε.

Μη μου λες ότι φοβάσαι την πενία. Την πενία φοβάσαι, και τον Θεό δεν τον φοβάσαι; Τη φτώχεια φοβάσαι, και την αμαρτία δεν τη φοβάσαι; Μη φοβηθείς την πενία, αλλά την αμαρτία, τη μητέρα της κολάσεως. Εάν έχεις φίλο τον βασιλιά, θα σε πλουτίσει· και εάν αγαπάς τον Χριστό και τους φτωχούς, Εκείνος θα σε πλουτίσει. Αυτός πλουτίζει και φτωχαίνει, ταπεινώνει και ανυψώνει, σηκώνει από το χώμα τον πένητα, και από την κοπριά ανυψώνει τον φτωχό. Ο Δεσπότης ζητά την τήρηση της εντολής, και εσύ δεν του δίνεις;

Ανυψώνει μεν από τη γη στον ουρανό τον πένητα νου, και από την κοπριά των παθών εγείρει τον φτωχό η μακαρία απάθεια· η δε πανύμνητη αγάπη τον αξιώνει να καθίσει μαζί με άρχοντες, τους αγίους αγγέλους, μαζί με τους άρχοντες του λαού του Κυρίου.

Γνωρίζοντας λοιπόν ο πειράζων ότι μέσω αυτών των τριών παθών κυριαρχεί σε όλους τους ανθρώπους, προσπαθεί μέσω αυτών να πειράξει ως άνθρωπο και τον ίδιο τον Δεσπότη. Και τη μια φορά λέει, «αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν αυτοί οι λίθοι άρτοι», θέλοντας να προσάψει το πάθος της γαστριμαργίας στον απαθή, την άλλη δε τον πρόσταζε, «ρίξε τον εαυτό σου κάτω» από το πτερύγιο του ναού μπροστά σε όλους, θέλοντας να σπείρει την κενοδοξία στον «ταπεινό τη καρδία»· κι έπειτα υπόσχεται να παράσχει τις βασιλείες του κόσμου στον βασιλέα των αιώνων και τον πλούτο τους σε Αυτόν που ανασταίνει «από τη γη τον πένητα», σαν να ήταν φιλάργυρος, εάν Τον προσκυνήσει Αυτός που προσκυνείται από αγγέλους, ανθρώπους και από κάθε φύση. Τι έπραξε λοιπόν ο Χριστός; Ούτε τους λίθους μετέβαλε σε άρτους, αν και είχε τη δύναμη γι' αυτό, αλλά αποστόμωσε τον εχθρό λέγοντας «δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε ρήμα που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού», ούτε πάλι έριξε τον εαυτό του κάτω από τον ναό· αν και μπορούσε εύκολα να το πράξει, δεν το θέλησε, αλλά διακηρύσσοντας «δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου», απέκρουσε τον πονηρό. Και ενώ ο παγκάκιστος ήθελε να προσκυνηθεί κατά πρόσωπο, αποπέμφθηκε προς τα πίσω· «Ύπαγε», του λέει, «οπίσω μου, σατανά· διότι είναι γεγραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις».

λδʹ. Ο Θεός έκρινε πρέπον να μη σταματήσει, από γενιά σε γενιά, να αναδεικνύει τους προφήτες και τους φίλους Του μέσω του Πνεύματος, για τον καταρτισμό της Εκκλησίας Του. Διότι, εάν ο παλαιός δράκοντας δεν σταμάτησε να εκβάλλει το δηλητήριο της αμαρτίας στις ακοές των ανθρώπων, μέσω του οποίου προξενείται και πάλι ο όλεθρος της ψυχής, πώς Εκείνος που έπλασε μόνος Του τις καρδιές μας δεν θα αναστήσει τον πένητα από το χώμα της ταπεινώσεως; Και πώς δεν θα εγείρει τον φτωχό από την κοπριά των παθών, φέροντας τη μάχαιρα του πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, προς βοήθεια της κληρονομίας Του; Εύλογα λοιπόν, εκείνοι που απαρνούνται τον εαυτό τους και ξεκινούν από την ταπείνωση, ανεβαίνουν στο ύψος της γνώσεως, και τους δίδεται άνωθεν λόγος σοφίας, με τη δύναμη του Θεού, για να ευαγγελίζονται τη σωτηρία στην Εκκλησία Του. λεʹ. «Γνώρισε τον εαυτό σου»· και αυτή όντως είναι η αληθινή ταπείνωση, αυτή που διδάσκει την ταπεινοφροσύνη, αυτή που συντρίβει την καρδιά, και το να εργάζεται κανείς και να φυλάσσει ακριβώς αυτό. Εάν όμως δεν γνώρισες ακόμη τον εαυτό σου, τότε ούτε τι είναι η ταπείνωση γνωρίζεις, ούτε άγγιξες την αληθινή πνευματική εργασία και νήψη· διότι η επίγνωση του εαυτού είναι ο τελικός σκοπός της εργασίας των αρετών.