Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 2:9

Διότι εκείνος που έχει την αγάπη του Κυρίου, κι αν ακόμη δεν έχει νιώσει κατά την προσευχή τον πνευματικό πόθο και τον θείο έρωτα, αλλά βιάζει τον εαυτό του, αγωνίζεται και εξαναγκάζει την προαίρεσή του, παραδίδοντας ολοκληρωτικά τον εαυτό του σε αυτόν τον κόπο, ζητώντας από τον Θεό να αποκτήσει τον ουράνιο έρωτα και την αληθινή και πνευματική προσευχή, σύμφωνα με το ρητό «αυτός που δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται»· αυτός ας αφήνεται με χαρά απερίσπαστος από τους υπόλοιπους αδελφούς, και μάλλον ας συνεργάζονται ως βοηθοί του, θεωρώντας δικό τους κέρδος την προκοπή του αδελφού προς το καλύτερο. Και ας μην ενεργούν παρασυρόμενοι από εριστικότητα ή φθόνο, μήτε να εμποδίζουν και να ανακόπτουν την αγαθή του ορμή προς τον Θεό και το ξεκίνημα του αγώνα της καλής προσπάθειας, ώστε ο Θεός, βλέποντας την αμοιβαία προτροπή της αγάπης, να εκπληρώσει σε όλους τα αιτήματά τους, δίνοντας πλήρη βεβαιότητα στον καθένα για την ευθεία και αγαθή μεταξύ τους προαίρεση.

Επομένως, εάν κάποιος από τους αδελφούς αφοσιωθεί σε αυτό το μέρος των αρετών, εννοώ στην προσευχή, διαφυλάσσει έναν καλό θησαυρό και αγαπά το μέγιστο απόκτημα. Αρκεί μόνο να το πράττει αυτό ο καθένας με σταθερή και ορθή συνείδηση, χωρίς να περιπλανάται πουθενά εκούσια ως προς τη διάνοια, ούτε σαν να ξεπληρώνει από ανάγκη ένα ακούσιο χρέος, αλλά εκπληρώνοντας τον έρωτα και τον πόθο της ψυχής του και επιδεικνύοντας σε όλους τους αγαθούς καρπούς της επιμονής του. Πρέπει δε και οι υπόλοιποι να παραχωρούν σε αυτόν τον άνθρωπο χρόνο και να χαίρονται μαζί του για την προσκαρτέρησή του στην προσευχή, ώστε να συμμετάσχουν και αυτοί στους αγαθούς καρπούς, εφόσον με τη συνευφροσύνη τους γίνονται κοινωνοί ενός τέτοιου βίου. Θα δώσει δε και ο ίδιος ο Κύριος σε όσους το ζητούν το πώς πρέπει να προσεύχονται, σύμφωνα με το ρητό: «Αυτός που δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται». Πρέπει, λοιπόν, να ζητά και να γνωρίζει αυτός που προσκαρτερεί στην προσευχή, ότι οφείλει να αγωνίζεται σε ένα τόσο μεγάλο έργο με πολλή σπουδή και με όλη του τη δύναμη. Διότι τα μεγάλα έπαθλα απαιτούν και μεγάλους κόπους, επειδή μάλιστα η κακία παραμονεύει σε τέτοιους ανθρώπους, περιεργαζόμενη και τρέχοντας ολόγυρα από παντού, ζητώντας να ανατρέψει την προθυμία τους. Από εκεί προέρχονται ο ύπνος και η βαρύτητα του σώματος, η χαυνότητα της ψυχής και η ακηδία, η ολιγωρία και η ανυπομονησία και τα υπόλοιπα πάθη και ενεργήματα της κακίας, μέσω των οποίων χάνεται η ψυχή, καθώς αρπάζεται σταδιακά και αυτομολεί προς τον εχθρό της.

Εκείνος, λοιπόν, που θέλει να επιτύχει αυτή την αληθινή και πραγματικά αδιάλειπτη προσευχή από «εκείνον που δίνει», για να μιλήσουμε προφητικά, «την προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται», ας πείθεται στον θείο Νείλο και τον Γρηγόριο ώστε «να ζει χωρίς να προσκολλάται σε τίποτε από τα ανθρώπινα, παρά μόνο αν υπάρχει απόλυτη ανάγκη», και μέσα στις ανθρώπινες ανάγκες να μην απομακρύνεται, κατά το δυνατόν, από τη μνήμη του Θεού, αλλά σαν ανεξίτηλη σφραγίδα τυπωμένη στην ψυχή να σπεύδει να φέρει μαζί του την έννοια του Θεού, σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο. Διότι πρέπει να επιδιώκουμε, με έργα και λόγια και σκέψεις, την εφικτή σε εμάς προς το παρόν και αδιάλειπτη προσευχή, μέχρι να αποκτήσουμε το δώρο· «Διότι αν δεν έλαβες», λέει, «το ένδοξο δώρο της προσευχής, να επιμένεις και θα το λάβεις· επειδή το Πνεύμα είναι αυτό μέσω του οποίου προσκυνούμε και μέσω του οποίου προσευχόμαστε, και ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με Πνεύμα και αλήθεια».

Διότι δεν κατενόησε, καίτοι φιλόσοφος, τη διαφορά που υπάρχει στις αισθήσεις, πώς δηλαδή μετέχοντας με διαφορετικό τρόπο στη σωματική δύναμη που υπάρχει μέσα τους, δεν κινούνται όλες συνεχώς αποκλειστικά από όσα προσπίπτουν σε αυτές εξωτερικά. Σε εμάς όμως, που επιθυμούμε να εξηγήσουμε τα όσα συμβαίνουν στις υλικές αισθήσεις εξαιτίας της άυλης προσευχής, θα χρειαζόταν και η πιο τέλεια έξη σε αυτήν και μια πραγματεία που να αποβλέπει αποκλειστικά σε αυτό και μόνο. Αλλά είθε «Εκείνος που δίδει προσευχή σε όσους προσεύχονται» να δώσει και σε όσους ομιλούν περί αυτών λόγο ανάλογο προς την παρούσα πρόθεση.

Αλλά και τις νοερές ενέργειες προτρέπει ο Διονύσιος τον Τιμόθεο να εγκαταλείψει, και συνεπώς και την προσευχή. Εσύ όμως αποφαίνεσαι ότι κανένα από όσα εγκαταλείπονται και από όσα αναγκαστικά αδυνατεί να αισθανθεί αυτός που βρίσκεται στην ανώτερη έκσταση, δεν είναι αγαθό ούτε προέρχεται από τον Θεό κατά τις προσευχές. Επομένως, σύμφωνα με εσένα, δεν είναι αγαθό ούτε προέρχεται από τον Θεό η προσευχή «εκείνου που δίνει προσευχή σε αυτόν που προσεύχεται».

«και θρόνον» Όπως ο Δαβίδ βασίλευσε. «διδούς» Διότι δεν παρακούει τους ταπεινούς που προσεύχονται από καρδιάς. «και ευλόγησεν» Όσους ζουν εν δικαιοσύνη. «ότι ουκ εν ισχύι» Διότι ο άνθρωπος δεν σώζεται με την ίδια του τη δύναμη. «κύριος ασθενή» Αναφέρεται στον διάβολο, ως αντίδικο του ανθρώπου. «μη καυχάσθω» Διότι ούτε η κοσμική φρόνηση σώζει, αλλά η πίστη. «και μη καυχάσθω» Διότι καθένας που εμπιστεύεται στη δική του δύναμη θα πέσει. «—ο πλούσιος» Διότι ο πλούτος διαλύεται σαν τον καπνό. «αλλ’ η εν τούτω» Διότι το να καυχάται κανείς εν Θεώ είναι ασφαλές. «και ποιείν κρίμα» Με σκοπό, λέει, ο άνθρωπος να φυλάττει την καρδιά του με κρίση και δικαιοσύνη. «κύριος ανέβη» Όταν αναλήφθηκε ενσαρκωμένος. «αυτός κρινεί» Μιλάει για εκείνη την ημέρα. «και δίδωσιν» Διότι Αυτός όρισε τους βασιλείς, Αυτός τους ενισχύει. «και υψώσει» Τον σταυρό· διότι αυτός αποτελεί την ισχύ ολόκληρης της κτίσεως. Ωδή Ησαΐου <ενός από τους μεγάλους προφήτες>. «εκ νυκτός» Διότι οφείλει ο ευσεβής να εγείρεται προς τον Θεό και τη νύχτα και την ημέρα. «διότι φως» Διότι τα προστάγματα του Θεού είναι φως. «δικαιοσύνην μάθετε» Διότι πρέπει και οι επί γης να δικαιώνονται μέσω αγαθών έργων. «πέπαυται» Ο διάβολος, που απεργάζεται την ασέβεια, έπαυσε. «επί της γης» Διότι δεν σταματά να σπέρνει το ψεύδος. «αρθήτω» Στον μέλλοντα αιώνα. «κύριε» Οι δαίμονες, λέει, αγνοούσαν τη δύναμη της σαρκώσεως του Κυρίου. «ζήλος» Αναφέρεται στον ιουδαϊκό λαό. «και νυν πυρ» Το πυρ της γεέννης τότε.

Διότι γνωρίζω την ευσπλαχνία του Δεσπότη μου, γνωρίζω την αμνησικακία του Φιλανθρώπου, και ότι επιθυμεί το έλεος, μη θέλοντας τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει, θέλοντας να σωθούν όλοι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, και μάλιστα όσοι επιστρέφουν από την αμαρτία. Διότι δεν ήλθες να καλέσεις δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Τώρα άρχισα να ομιλώ προς τον Κύριό μου· ενώ εγώ είμαι χώμα και στάχτη, σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού. Δώσε μου λόγο στο άνοιγμα του στόματός μου, εσύ που χορηγείς προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, διότι κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται άνωθεν, κατεβαίνοντας από εσένα, τον Πατέρα των φώτων· ώστε να δεηθώ επάξια και να ικετεύσω με τρόπο ψυχικά ωφέλιμο.

Εάν πάντοτε γυμνάζεις τον νου σου να μην απομακρύνεται, ακόμη και την ώρα του φαγητού θα βρίσκεται κοντά σου. Εάν όμως περιπλανάται ανεμπόδιστα, δεν έχει τη φύση να παραμένει ποτέ κοντά σου. Ο μεγάλος εργάτης της μεγάλης και τέλειας προσευχής λέει: «Θέλω να πω πέντε λόγια με τον νου μου», και τα λοιπά. Όμως, από τους πνευματικά νηπιώδεις κάτι τέτοιο είναι ξένο· γι' αυτό εμείς, ως ατελείς, έχουμε ανάγκη, μαζί με την ποιότητα, και από το πλήθος της ποσότητας, διότι το δεύτερο γίνεται πρόξενος του πρώτου. «Διότι δίνει», λέει, «καθαρή προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται άοκνα, έστω και με ρυπαρότητα και με κόπο». Άλλο πράγμα είναι ο ρύπος της προσευχής, άλλο ο αφανισμός, άλλο η κλοπή και διαφορετικό ο μώμος. Ρύπος είναι το να στέκεται κανείς ενώπιον του Θεού και να φαντάζεται άτοπες έννοιες· αφανισμός είναι το να αιχμαλωτίζεται σε ανωφελείς φροντίδες· κλοπή είναι το να ρεμβάζει η διάνοια ανεπαισθήτως· μώμος είναι η οποιαδήποτε προσβολή που μας πλησιάζει εκείνη την ώρα.

Τον δε καρπό αυτής από την ήττα του εχθρού· διότι «από αυτό γνώρισα ότι με ευνόησες, επειδή δεν θα χαρεί σε καιρό πολέμου ο εχθρός μου εναντίον μου». «Έκραξα», λέει ο Ψαλμωδός, «με όλη μου την καρδιά»· δηλαδή με το σώμα, την ψυχή και το πνεύμα. Διότι όπου είναι συγκεντρωμένοι οι δύο έσχατοι, εκεί είναι ο Θεός ανάμεσά τους. Ούτε τα σωματικά ούτε τα πνευματικά είναι πάντα ίδια. Διότι σε άλλους ταιριάζει το σύντομο και σε άλλους το πιο αργό στην ψαλμωδία· αφού άλλοι λένε ότι πολεμούν με την αιχμαλωσία και άλλοι με την αμάθεια. Εάν αδιαλείπτως παρακαλείς τον Βασιλέα εναντίον των εχθρών σου, όταν αυτοί έλθουν εναντίον σου, να έχεις θάρρος, δεν θα κοπιάσεις· διότι αυτοί από μόνοι τους γρήγορα θα απομακρυνθούν από εσένα· επειδή δεν θέλουν οι ανόσιοι να σε βλέπουν να λαμβάνεις στεφάνι μέσω της προσευχής από τη μάχη εναντίον τους· και επιπλέον, θα τραπούν σε φυγή, μαστιζόμενοι από την προσευχή σαν από φωτιά. Απόκτησε κάθε ανδρεία, και θα έχεις τον Θεό ως δάσκαλο της προσευχής σου. Δεν μαθαίνεται η όραση μέσω των λόγων, διότι είναι φυσικό επακόλουθο· ούτε η ομορφιά της προσευχής μαθαίνεται από άλλη διδασκαλία· διότι η ίδια από μόνη της έχει δάσκαλο τον Θεό, ο Οποίος διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση, και δίνει προσευχή σε αυτόν που προσεύχεται, και ευλογεί τα έτη των δικαίων.

Διότι ο αγαθός μας Δεσπότης είναι πανταχού παρών, εισακούοντας όσους τον πλησιάζουν με ειλικρίνεια και καθαρότητα, όπως ακριβώς λέει ο Προφήτης: «Οφθαλμοί Κυρίου επί δικαίους, και ώτα αυτού εις δέησιν αυτών». Και για τον λόγο αυτό οι Πατέρες ορίζουν την προσευχή ως ένωση του ανθρώπου με τον Θεό, και την αποκαλούν έργο αγγέλων και προοίμιο της μελλοντικής ευφροσύνης. Επειδή, εφόσον θεωρούν τη βασιλεία των ουρανών προπάντων ως εγγύτητα και θεωρία της Αγίας Τριάδος, και προς αυτόν ακριβώς τον σκοπό καθοδηγεί τον νού η προσήλωση στην προσευχή, ευλόγως αυτή έχει ονομαστεί προοίμιο και τρόπον τινά προεικόνιση εκείνης της μακαριότητας. Δεν έχει, όμως, κάθε προσευχή αυτή τη φύση, παρά μόνο εκείνη που είναι πραγματικά άξια αυτής της ονομασίας, εκείνη που έχει ως δάσκαλο τον Θεό, ο οποίος δίδει την προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, εκείνη που έχει ανυψωθεί πάνω από όλα τα επίγεια και επικοινωνεί απευθείας με τον Δεσπότη Θεό.

Έπειτα υπαινίσσεται και τα δικά της και τα της αντιζήλου της Φενάννας: «Διότι η στείρα γέννησε επτά». Διότι, αφού γέννησε τον Σαμουήλ και τον απέδωσε ως δώρο στον Θεό, είναι γραμμένο στο πρώτο βιβλίο των Βασιλειών ότι «επισκέφθηκε ο Κύριος την Άννα και γέννησε τρεις γιους και δύο θυγατέρες»· αλλά επειδή ο Σαμουήλ ισοδυναμούσε με πολλούς, είπε επτά. «Εκείνη δε που είχε πολλά τέκνα, ασθένησε»· η υπεροψία της Φενάννας λόγω της τεκνοποιίας έχει ταπεινωθεί. Ήταν δε, κατά την αλληγορική ερμηνεία, στείρα και η εξ εθνών Εκκλησία, αλλά μέσω του ευαγγελικού σπόρου και της αγίας κολυμβήθρας έγινε πολύτεκνη και γέννησε πολλά παιδιά. «Και η πολύ» καλλίτεκνη συναγωγή των Εβραίων «ασθένησε», και μάλιστα απέθανε. «Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί, φτωχαίνει και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει»· και πού φαίνεται αυτό; Και στα λόγια και στα πράγματα. «Αυτός που εκπληρώνει την ευχή σε εκείνον που εύχεται»· ευχή είναι η υπόσχεση προς τον Θεό, την έκβαση της οποίας συντελεί ο Θεός σε όποιον έχει την αγαθή προαίρεση. «Και ευλόγησε τα έτη του δικαίου», δηλαδή πρόσθεσε έτη ζωής, όπως ακριβώς έπραξε αργότερα και στον Εζεκία. «Διότι κανένας δυνατός άνδρας δεν υπερισχύει με τη δική του δύναμη», αλλά ο Κύριος αυτόν μεν θα ενισχύσει, ενώ τον αντίδικό του τον καθιστά ανίσχυρο και κατώτερο. «

Ο άγιος, εκπλαγείς τόσο από την ερώτηση όσο και από την περιέργεια του ανδρός, είπε: Σε εσάς τους αρχιερείς δόθηκε να γνωρίζετε τα μυστήρια του Θεού, ω σοφότατε δέσποτα, και να τα αναπτύσσετε σε εκείνους που ρωτούν ως οφειλόμενο χρέος. Σε εμάς όμως τους ταπεινούς, οι οποίοι τίποτε άλλο δεν φιλοσοφήσαμε σε όλη μας τη ζωή παρά μόνο το να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, αρμόζει να τείνουμε το αφτί στους δασκάλους και να ασπαζόμαστε τη σιωπή ενώπιον των σοφότερων. Πρέπει λοιπόν μάλλον εσύ να μας μυσταγωγήσεις στη γνώση αυτών των πραγμάτων, και επιπλέον να μας διδάξεις να ταπεινοφρονούμε και να θρηνούμε μόνο τα δικά μας αμαρτήματα, και να μην ερευνούμε με περιέργεια τα βαθύτερα και υψηλότερα από εμάς. Αλλά αν επιζητάς να δοκιμάσεις το πνεύμα που υπάρχει μέσα μου και θέλεις να μάθεις ποια είναι η δωρεά του Θεού που δίδεται στους πτωχούς τω πνεύματι, εγώ μεν, όπως βλέπεις, είμαι μαθητής αλιέων και δεν έχω σοφότατο προφορικό λόγο. Όμως δυνατός είναι Εκείνος που δίνει προσευχή σε αυτόν που προσεύχεται και λόγο κατά το άνοιγμα του στόματος, να μου δώσει ακοή και να ανοίξει τα αυτιά της ψυχής μου, και όσα πρέπει να απαντήσω και να πω περί αυτού, να μου τα δώσει διά της χάριτος του Πνεύματος, καθώς θα αποσύρομαι στο κελί μου, ώστε να τα εκθέσω γραπτώς και να σου τα αποστείλω. Ο σύγκελλος λοιπόν, ακούγοντας το «γραπτώς», χαμογελώντας ειρωνικά και χλευάζοντας τον άγιο, είπε τα εξής: Και εγώ επιθυμώ πολύ να δεχθώ από εσένα το θεώρημα επεξεργασμένο.

Διότι, βεβαίως, είναι δυνατόν να σωφρονήσει κανείς χρησιμοποιώντας τη λογική και τη συνήθεια, και να ασκήσει τον χαρακτήρα του στη δικαιοσύνη, να προσευχηθεί, να αγαπήσει και γενικά να γίνει ενάρετος στα υπόλοιπα· είναι όμως δυνατόν και, έχοντας το φρόνημά του κινούμενο από τον Θεό, να κυριαρχήσει στα πάθη, να δείξει φιλανθρωπία, να πράξει δίκαια και να επιδείξει την υπόλοιπη πνευματική φιλοσοφία. Διότι, όπως ακριβώς υπάρχουν θηριώδεις κακίες σε ανθρώπους που ενεργούνται από τα πονηρά πνεύματα, έτσι και αντίθετα υπάρχουν θεϊκές αρετές που ξεπερνούν τον ανθρώπινο νόμο, όταν τους κινεί ο ίδιος ο Θεός. Με αυτόν τον τρόπο αγάπησε ο μακάριος Παύλος, πράος ήταν ο Δαβίδ, και κάποιος άλλος επέδειξε κάποια άλλη από τις επαινετές αρετές πάνω από το συνηθισμένο για τους ανθρώπους μέτρο. Διότι ο μεν ένας έγραψε στους Φιλιππησίους ότι τους αγαπά «με τα σπλάχνα του Ιησού Χριστού»· ενώ για τον Δαβίδ λέει ο Θεός: «Βρήκα άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου». Ακόμη και η πίστη είναι πνευματικό δώρο, το οποίο οι απόστολοι του Σωτήρα παρακαλούν να λάβουν, λέγοντας: «Πρόσθεσέ μας πίστη»· και ο ίδιος εύχεται γι' αυτούς τον αγιασμό από τον Πατέρα, λέγοντας: «Αγίασέ τους μέσα στην αλήθειά σου»· και «ο Θεός δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται», και «το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους», παρέχοντας, νομίζω, δύναμη προσευχής.

Διότι αυτός που έχει κάποια τρώση αγάπης και θείο έρωτα στην προσευχή, ή ακόμη κι αν δεν τον έχει αποκτήσει, αλλά βιάζει τον εαυτό του και αγωνίζεται και αναγκάζει την προαίρεσή του, παραδίδοντας τον εαυτό του ολοκληρωτικά σε έναν τέτοιο κόπο και επιζητώντας να αποκτήσει από τον Θεό τον ουράνιο έρωτα και την αληθινή και πνευματική προσευχή, σύμφωνα με το γραφικό: «Αυτός που δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται», ας αφήνεται με χαρά από τους αδελφούς και μάλλον ας τον συνδράμουν ως βοηθοί και ας τον προτρέπουν, θεωρώντας δικό τους όφελος την πνευματική προκοπή του αδελφού. Και ας μην κάνουν τίποτε από εριστικότητα ή φθόνο, παρασυρόμενοι από την κακία, ούτε να εμποδίζουν και να ανακόπτουν την αγαθή του ορμή προς τον Θεό και την αρχή του αγώνα της καλής του προσπάθειας, ώστε ο Θεός, βλέποντας την αμοιβαία παρακίνησή τους στην αγάπη, να εκπληρώσει σε όλους τα αιτήματά τους, ικανοποιώντας πλήρως τον καθένα για την ευθεία και αγαθή μεταξύ τους προαίρεση.

Επιμείνετε λοιπόν, τέκνα μου, για λίγο ακόμη, και εγώ θα σας υπενθυμίσω τι θα συναντήσετε στη βασιλεία των ουρανών: φως, ζωή, αγαλλίαση, δόξα, ευφροσύνη, μακαριότητα, αθανασία, ευζωία, αφθαρσία. Και ποιος, έχοντας μπροστά του τέτοια αγαθά, δεν θα τρέξει, δεν θα τα επιδιώξει και δεν θα τα κατακτήσει; Και δεν θα θελήσει να υποστεί τα πάντα, μόνο και μόνο για να κερδίσει το ένα και επιζητούμενο, το οποίο βρίσκεται από λίγους; Επειδή η βασιλεία των ουρανών ανήκει στους βιαστές, και λίγοι είναι εκείνοι που εισέρχονται από τη στενή πύλη· και μικρό είναι το ποίμνιο το οποίο εξέλεξε ο ουράνιος Πατέρας μας, όπως λέει. Αυτά λοιπόν εν συντομία λόγω του προχωρημένου της ώρας. Ο δε Θεός της ειρήνης, ο οποίος δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται και ευλογεί τους δικαίους, να σας ενισχύσει, να σας ευλογήσει και να σας κατευοδώσει σε κάθε αγαθό και θεοφιλές έργο εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ας γίνουμε λοιπόν και εμείς χρηστοί ο ένας προς τον άλλον και «βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου, ας εκπληρώσουμε έτσι τον νόμο του Χριστού», όπως είναι γραμμένο. Σας παρακάλεσα στα προηγούμενα, και τώρα πάλι σας παρακαλώ: ας μην αποκάμουμε στις θλίψεις των λογισμών, αλλά με τη χαρά του Αγίου Πνεύματος ας διανύσουμε «τον προκείμενο αγώνα της ασκήσεως, αποβλέποντας στον αρχηγό και τελειωτή της πίστεως, τον Ιησού», ο οποίος δίνει προσευχή σε αυτόν που προσεύχεται και νίκη σε αυτόν που επιλέγει να νικήσει. Δεν ξέρετε πώς πριν από λίγο ξαφνικά ξέσπασε κακοκαιρία και πάλι άλλαξε ο καιρός; Έτσι συμβαίνει και με τους λογισμούς: για λίγο ταράζουν, και πάλι απομακρύνονται. Μακάρι βέβαια να μην κυριευόμασταν καθόλου από αυτούς. Γιατί, αλήθεια, να μην έχουμε πάντοτε την ειρήνη στις ψυχές μας; Αλλά δεν είναι δυνατόν, επειδή υποκείμεθα σε μεταβολή, και ούτε για μια μέρα δεν μένουμε οι ίδιοι, πόσο μάλλον για πάντα. Εσύ όμως πρόσεξέ μου τη σκληρότητα του διαβόλου, ότι, αν και αποδιώχνεται, πάλι εμφανίζεται, και ενώ είναι σκοτάδι, «μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός», θέλοντας να μας παρασύρει με απάτη. Αλλά ας μείνει μακριά μας ο δράκοντας, και εμείς ας λέμε: δεν σε αρνούμαστε, Χριστέ, δεν διαψεύδουμε την ομολογία, δεν θα προδώσουμε την παρθενία, δεν θα απεμπολήσουμε την ευγένεια. Ή μήπως αγνοείτε, αδελφοί, από ποιες καταστάσεις σε ποιες μεταπέσαμε; Δεν μεταβήκαμε από την αφάνεια στην ανάδειξη; Δεν περάσαμε από την άγνοια στη γνώση; Όχι από την ατιμία στην τιμή;

Εκείνος μας τάραξε; Αλλά Εκείνος που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο», κατεύνασε και τους λογισμούς που μας κλυδωνίζουν. Και, ω της ευεργεσίας! Δεν προλαβαίνουμε να τον επικαλεστούμε, και ο αγαθός Κύριος μας προφταίνει με έλεος και οικτιρμούς, και δίνει προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, και διασκορπίζει το σύννεφο της λύπης, και μέσω των αγαθών λογισμών ρίχνει φως στην καρδιά. Και τι δεν κάνει άλλωστε; Διότι, αν παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, «Πώς δεν θα μας χαρίσει μαζί με αυτόν τα πάντα;». Γι' αυτό ας επιμείνουμε, αδελφοί, δουλεύοντάς τον με θάρρος, ανακαλώντας τους εαυτούς μας από τις πτώσεις, τρέχοντας με ζήλο στον δρόμο της ασκήσεως, γνωρίζοντας ότι στο τέλος των αγώνων φυλάσσονται τα στεφάνια. Επομένως, ας χρησιμοποιούμε περισσότερο την εξαγόρευση των λογισμών, διότι η εξαγόρευση είναι χαλινάρι ενάντια στην αμαρτία. Ας χρησιμοποιούμε την ταπεινοφροσύνη, διότι με αυτήν συντρίβονται «τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού». Ας χρησιμοποιούμε την πίστη, διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς» τον Θεό. Ίσως απορούμε και βρισκόμαστε σε αδιέξοδο για το πώς, αν και αγωνιζόμαστε, αιχμαλωτιζόμαστε από τους άτοπους λογισμούς. Αλλά αυτό το παθαίνουμε εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ. «Διότι βασίλευσε», λέει, «ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με παρόμοιο τρόπο με την παράβαση του Αδάμ», και η φύση μας έχει νοσήσει υπερβολικά από τη φιληδονία.