Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 21:14

Ποια είναι όμως αυτή η έκσταση; Ή ότι, αφού ερεύνησα την ανθρώπινη φύση και αναζήτησα αν υπάρχει κάπου αλήθεια στους ανθρώπους, μην μπορώντας να τη βρω πουθενά χωρίς τη βοήθεια του Θεού, γεμάτος έκπληξη για το παράδοξο του πράγματος, αναφώνησα ότι «Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης»· ή αναφέρεται σε εκείνη την έκσταση την οποία προσποιήθηκα ενώπιον του Αγχούς, υποκρινόμενος επιληψία και παραφροσύνη, επειδή βρέθηκα στην ανάγκη να διαψεύσω τον εαυτό μου και να επινοήσω ανύπαρκτα πράγματα προκειμένου να αποφύγω τον κίνδυνο από τους εχθρούς, οπότε και είπα ότι «Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης»· έστω και αν δεν το κάνει από ελεύθερη προαίρεση ούτε για το κακό του πλησίον, πάντως ο άνθρωπος καταφεύγει στο ψέμα εξαιτίας κάποιων εξωτερικών περιστάσεων. Βεβαίως, ο Προφήτης δεν περιπίπτει σε αντίφαση με τον ίδιο του τον λόγο, όπως επιχειρούν να τον ελέγξουν μερικοί από τους σοφιστές, λέγοντας ότι ο Προφήτης υπέπεσε σε αυτοαναίρεση. Διότι, ισχυρίζονται, αν κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης, και άνθρωπος είναι και ο Δαβίδ, είναι προφανές ότι και αυτός ήταν ψεύτης· και αν είναι ψεύτης, δεν πρέπει να τον πιστεύουμε για όσα αποφαίνεται. Αν όμως δεν είναι αληθής αυτός ο ισχυρισμός τους, και δεν είναι κάθε άνθρωπος ψεύτης, τότε θα απαλλάξουμε και τον Δαβίδ από την κατηγορία του ψεύδους.

Του ιδίου εις τον ΛΓ΄ Ψαλμό. Του Δαβίδ, όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ, και εκείνος τον απέλυσε, και αναχώρησε. Το νόημα του ψαλμού στρέφεται γύρω από δύο υποθέσεις. Τόσο τα όσα έγιναν από τον Δαβίδ στη Νόμβα, την πόλη των ιερέων, φαίνεται να συνδέονται στενά με την επιγραφή, όσο και τα όσα συνέβησαν στη Γεθ ενώπιον του Αγχούς, του βασιλιά των αλλοφύλων.

Όταν δε ο Αβιμέλεχ, ο βασιλιάς των Φιλισταίων, έσκυψε από το παράθυρο, είδε τον Ισαάκ να παίζει με τη Ρεβέκκα. Έτσι λοιπόν και τώρα, κατά τους χρόνους του Δαβίδ, αναφέρεται στην επιγραφή το όνομα Αβιμέλεχ, που είναι το κοινό όνομα της βασιλείας. Από την ιστορία όμως παραδίδεται ως Αγχούς, το οποίο ήταν το ιδιαίτερο όνομα που του είχε δοθεί εκ γενετής. Ενώπιον αυτού, λοιπόν, αλλοίωσε το πρόσωπό του, συμπεριφερόμενος ως παράφρων στα χέρια των υπηρετών, κάνοντας θόρυβο στις πύλες της πόλης και αφήνοντας, όπως λέει, τα σάλια του να τρέχουν πάνω στα γένια του· με αποτέλεσμα ο Αγχούς να πει στους υπηρέτες: «Γιατί τον φέρατε αυτόν σε μένα; Μήπως έχω εγώ ανάγκη από επιληπτικούς, ώστε τον φέρατε για να πάθει επιληπτική κρίση μπροστά μου;»

Επειδή λοιπόν άλλα έλεγε και άλλα σκεφτόταν, λένε ότι αλλοίωσε το πρόσωπό του. Έπειτα, αφού βρέθηκε στη Γεθ και φοβήθηκε τις επιβουλές των εχθρών, προσποιήθηκε μωρία, τότε που, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και το σάλιο έτρεχε στα γένια του, και περιφερόταν περπατώντας, όντας εκτός εαυτού και σε κατάσταση μανίας.

Επειδή επέβλεψες στην ταπείνωσή μου, έσωσες την ψυχή μου από τις ανάγκες. Και δεν με εγκλώβισες στα χέρια των εχθρών· έστησες τα πόδια μου σε ευρύχωρο τόπο. Ήδη και άλλες φορές επέβλεψες στην ταπείνωσή μου· και πολλές φορές, όταν η ψυχή μου περιέπεσε σε θλίψεις που της προξένησαν οι εχθροί, και ενώ εγώ δεν έπραττα τίποτε άλλο παρά να ταπεινώνω τον εαυτό μου και να κακοπαθώ μέσω των ικεσιών μου προς εσένα τον Θεό, εσύ ο ίδιος ο υπέρμαχος και υπερασπιστής μου, χωρίς να με προσπεράσεις αδιάφορα, αλλά αποδεχόμενος την ταπείνωσή μου, έσωσες την ψυχή μου από τις θλίψεις, και δεν με παρέδωσες στα χέρια των εχθρών. Αλλά παραδόξως, ενώ είχα ήδη βρεθεί μέσα στα δίχτυα και είχα παραδοθεί στα χέρια των εχθρών, με άρπαξες και με άφησες ελεύθερο, και έστησες τα πόδια μου σε ευρυχωρία και άνεση, επιτρέποντάς μου να βαδίζω ανεμπόδιστος όπου και αν επιθυμώ. Διδάσκει άλλωστε και η ιστορία ότι, ενώ πολλές φορές εγκλωβίστηκε από τον Σαούλ, και μάλιστα κλείστηκε μέσα στο σπήλαιο, διέφυγε από τα χέρια εκείνου, και άλλη φορά διέφυγε από τους Γεθθαίους, προσποιούμενος την παράνοια.

ΣΤΟΝ ΛΓ΄ ΨΑΛΜΟ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ. «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ, και εκείνος τον απέλυσε και έφυγε». Μερικοί υπέθεσαν ότι η επιγραφή του προκειμένου ψαλμού υποδηλώνει εκείνη την ιστορία, σύμφωνα με την οποία έχει καταγραφεί ότι ο Δαβίδ, προσπαθώντας να ξεφύγει από το πρόσωπο του Σαούλ, πήγε στον Αγχούς, τον βασιλιά της Γεθ· όταν, προσποιούμενος μανία, χτυπούσε σαν τύμπανο τις πόρτες της πόλης, παραφερόταν, έπεφτε κάτω, και τα σάλια του έτρεχαν πάνω στα γένια του, με αποτέλεσμα ο Αγχούς να πει στους υπηρέτες του: «Γιατί φέρατε μπροστά μου έναν επιληπτικό άνδρα;». Αλλά το ότι βέβαια «αλλοίωσε το πρόσωπό του», το έλαβαν υπόψη τους οι άνθρωποι αυτοί· το ότι όμως αμέσως μετά προστίθεται το «ενώπιον του Αβιμέλεχ», μου φαίνεται ότι το έχουν παραβλέψει.

Αυτά, λοιπόν, περιλαμβάνει η διήγηση σχετικά με τον Αχιμέλεχ· στη συνέχεια δε προστίθεται το πώς σηκώθηκε ο Δαβίδ και έφυγε εκείνη την ημέρα, και, αφού αναχώρησε από τον Αχιμέλεχ, πήγε στον Αγχούς, τον βασιλιά της Γεθ. Κάποιος, επομένως, θα μπορούσε να ισχυριστεί, επειδή στην ιστορία για τον Αχιμέλεχ δεν αναφέρεται το «αφού αλλοίωσε το πρόσωπό του ο Δαβίδ», ότι από σφάλμα έχει τεθεί το όνομα του Αβιμέλεχ αντί του ονόματος του Αγχούς· διότι σαφώς στην περίπτωση του Αγχούς έχει ειπωθεί: «αφού αλλοίωσε το πρόσωπό του», όταν δηλαδή έτρεχαν τα σάλια του και τυμπάνιζε.

Ο «λαός που έχει απομακρυνθεί από τα άγια», από ιστορική άποψη, φαίνεται να είναι εκείνος που φεύγει μαζί με τον Δαβίδ από το πρόσωπο του Σαούλ· ήταν δε σε αριθμό εξακόσιοι άνδρες, όπως μαρτυρεί η Γραφή στο βιβλίο των Βασιλειών. Επειδή δε δύο φορές βρέθηκε ανάμεσα στους αλλοφύλους στη Γεθ: τη μία, όταν εγκλωβίστηκε μόνος του μέσα στις πύλες, προσποιήθηκε μανία, οπότε και χτυπούσε τις πύλες της πόλεως, και τα σάλια του έτρεχαν πάνω στη γενειάδα του· την άλλη φορά δε, όταν μαζί με εξακόσιους άνδρες κατέφυγε στον βασιλιά της Γεθ, ο οποίος του παραχώρησε ως τόπο κατοικίας τη Σίκελα. Φαίνεται λοιπόν ότι η προκείμενη στηλογραφία ειπώθηκε από τον Δαβίδ την εποχή κατά την οποία, μαζί με τους εξακόσιους φυγάδες που τον ακολουθούσαν, διέμενε ανάμεσα στους κατοίκους της Γεθ· οι οποίοι τον υποδέχθηκαν και τον κράτησαν κοντά τους ως φίλο, οπότε και αξιώνεται τιμής από τον βασιλιά της Γεθ. Γι' αυτό τα όσα περιέχονται στην επιγραφή του ψαλμού αναφέρουν: «Εις το τέλος, υπέρ του λαού του απομακρυσμένου από τα άγια, στον Δαβίδ, στηλογραφία, όταν τον κράτησαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ».

ΨΑΛΜΟΣ ΝΕʹ. «Εις το τέλος, υπέρ του λαού που έχει απομακρυνθεί από τα άγια», κ.λπ. Φαίνεται πως τα λόγια είναι κατά κάποιο τρόπο αντίθετα με την επιγραφή. Διότι ο Δαβίδ πήγε μεν στη Γεθ, όταν δραπέτευσε από τον Σαούλ· ωστόσο, οι αλλόφυλοι δεν κράτησαν τον προφήτη, αλλά μάλλον τον έδιωξαν, επειδή υποκρίθηκε τον ανισόρροπο και τον παράφρονα, παίζοντας κιθάρα στις θύρες και αφήνοντας τα σάλια του να τρέχουν από το στόμα, όπως δείχνει το βιβλίο των Βασιλειών.

Έχοντας πληγεί από αυτόν τον λογισμό, ο οποίος και τη νύχτα και την ημέρα κατέτρωγε την ψυχή του χειρότερα και από τον σκόρο, δεχόταν στη συνέχεια και άλλα τραύματα, συνεχή και αλλεπάλληλα. Διότι και όταν ο Νάβαλ τον ύβρισε μέσω των υπηρετών του και τον αποκάλεσε δραπέτη και φυγάδα και αγνώμονα δούλο, δεν υπέμεινε τα λόγια αυτά χωρίς οδύνη· και όταν, αφού κατέφυγε στον Αγχούς, υποκρινόταν τους παράφρονες, και έπεφτε κάτω, διαστρέφοντας τα μάτια του και βγάζοντας πολύ αφρό από το στόμα του, έλιωνε από τη θλίψη του περισσότερο και από τους αληθινά δαιμονισμένους, αναλογιζόμενος σε ποια ανάγκη είχε περιέλθει αυτός που είχε τόσο πολύ ευεργετηθεί.

Πες λοιπόν: «Είμαι αδελφή του», ώστε να μου φερθούν καλά εξαιτίας σου, και να ζήσει η ψυχή μου χάρη σε εσένα. Και συνέβη, όταν ο Άβραμ εισήλθε στην Αίγυπτο, οι Αιγύπτιοι, βλέποντας ότι η γυναίκα του ήταν πάρα πολύ ωραία, την επαίνεσαν στον Φαραώ. Και τον Άβραμ τον μεταχειρίστηκαν καλά εξαιτίας της. Ο Θεός όμως τιμώρησε τον Φαραώ και τον οίκο του με μεγάλες και σκληρές πληγές εξαιτίας της Σάρας, της γυναίκας του Άβραμ. Τότε ο Φαραώ κάλεσε τον Άβραμ και του είπε: «Τι είναι αυτό που μου έκανες, και δεν μου φανέρωσες ότι είναι γυναίκα σου; Και εγώ την πήρα για γυναίκα μου· ορίστε, λοιπόν, η γυναίκα σου, πάρε την και φύγε». «Παροίκησε ο Αβραάμ στα Γέραρα. Είπε δε ο Αβραάμ για τη γυναίκα του: "Είναι αδελφή μου". Διότι φοβήθηκε να πει: "Είναι γυναίκα μου", μήπως τον σκοτώσουν οι άνδρες της πόλεως. Είπε ο Αβιμέλεχ στον Αβραάμ: "Τι είναι αυτό που μου έκανες;" Και ο Αβραάμ απάντησε: "Είπα μέσα μου: Άραγε δεν υπάρχει θεοσέβεια σε τούτο τον τόπο, και θα με σκοτώσουν εξαιτίας της"». Παρομοίως και ο Ισαάκ παροίκησε στα Γέραρα, και είπε για τη Ρεβέκκα τα ίδια. «Φοβήθηκε ο Δαβίδ από το πρόσωπο του Αγχούς, βασιλιά της Γεθ, και αλλοίωσε το πρόσωπό του· και παραφερόταν, και έπεφτε, και τα σάλια του έτρεχαν πάνω στη γενειάδα του». «Έστειλε η Ιεζάβελ μήνυμα στον Ηλία και είπε: Αυτά να μου κάνουν οι θεοί και αυτά να προσθέσουν, αν αύριο τέτοια ώρα δεν κάνω την ψυχή σου σαν την ψυχή ενός από αυτούς.»