Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 24:11

«Πού είναι», λέει, «ο γιος του Ιεσσαί;» Τον αποκαλούσε δηλαδή με το όνομα του πατέρα του, αφενός μεν επειδή εξαιτίας της έχθρας του δεν ανεχόταν να αναφέρει το όνομά του, αφετέρου δε επειδή νόμιζε πως με την ταπεινή καταγωγή του πατέρα του θα αμαύρωνε την περιφάνεια του δικαίου, έχοντας άθλια και ταλαίπωρη κρίση. Διότι, ακόμη και αν είχε να κατηγορήσει για κάτι τον πατέρα, αυτό σε τίποτα δεν θα έβλαπτε τον Δαβίδ. Επειδή ο καθένας είναι υπεύθυνος για τα δικά του πεπραγμένα, και βάσει αυτών μπορεί να επαινεθεί και να κατακριθεί. Τώρα όμως, μη έχοντας να του καταλογίσει καμία πονηρία, έφερε στο προσκήνιο την ταπεινή καταγωγή του γένους, προσδοκώντας με αυτόν τον τρόπο να επισκιάσει τη λαμπρότητά του, πράγμα που και αυτό αποτελούσε έσχατη ανοησία. Διότι ποιο έγκλημα είναι το να κατάγεται κανείς από άσημους και ταπεινούς ανθρώπους; Αλλά εκείνος δεν γνώριζε να φιλοσοφεί γύρω από αυτά. Ο μεν Σαούλ, λοιπόν, τον αποκαλούσε γιο του Ιεσσαί· ο δε Δαβίδ, όταν τον βρήκε να κοιμάται μέσα στο σπήλαιο, δεν τον αποκάλεσε γιο του Κις, αλλά με τον τίτλο της τιμής: «Δεν πρόκειται», είπε, «να απλώσω το χέρι μου πάνω στον χριστό του Κυρίου». Τόσο καθαρός ήταν από κάθε οργή και μνησικακία· αποκαλεί «χριστό του Κυρίου» εκείνον που τον είχε αδικήσει τόσο πολύ, εκείνον που διψούσε για το αίμα του, εκείνον που έπειτα από αναρίθμητες ευεργεσίες επιχείρησε πολλές φορές να τον εξοντώσει. Διότι δεν εξέταζε τι άξιζε να πάθει εκείνος, αλλά εξέταζε τι έπρεπε ο ίδιος και να πράξει και να του πει, πράγμα που αποτελεί τον ύψιστο κανόνα της φιλοσοφίας. Τι είναι αυτό;

γ΄. Διότι δεν μακαρίζω τον άγιο εκείνον γι' αυτό, όχι δηλαδή επειδή είδε τον εχθρό του να κείτεται κάτω από τα πόδια του, αλλά επειδή, αν και τον έπιασε στα χέρια του, τον λυπήθηκε. Διότι το πρώτο ήταν έργο της δυνάμεως του Θεού, ενώ το δεύτερο ήταν έργο της δικής του φιλοσοφίας. Πώς, λοιπόν, ήταν επόμενο να τον βλέπουν οι στρατιώτες; Με πόση αφοσίωση να διάκεινται απέναντί του; Διότι, κι αν είχαν μύριες ψυχές, δεν θα τις προσέφεραν όλες πρόθυμα για τον στρατηγό τους, έχοντας διδαχθεί έμπρακτα, από τη μέριμνά του για τον εχθρό, την αγάπη του προς τους δικούς του; Επειδή εκείνος που είναι πράος και ήμερος προς αυτούς που τον έβλαψαν, πολύ περισσότερο επρόκειτο να συμπεριφέρεται έτσι απέναντι σε όσους διάκεινται ευνοϊκά προς αυτόν· πράγμα το οποίο αποτελούσε γι' αυτόν τη μεγαλύτερη εγγύηση ασφαλείας. Και δεν ήταν μόνο πιο αφοσιωμένοι, αλλά και πιο πρόθυμοι εναντίον των εχθρών, γνωρίζοντας ότι έχουν τον Θεό να πολεμά υπέρ αυτών, ο οποίος βρίσκεται πάντοτε δίπλα στον στρατηγό και διευκολύνει τα πάντα. Έτσι, και τον Δαβίδ δεν τον έβλεπαν πλέον ως άνθρωπο, αλλά ως άγγελο. Και πριν από την ανταπόδοση του Θεού, αποκόμιζε και εδώ μεγαλύτερα οφέλη από εκείνον που διασώθηκε, και κατήγαγε λαμπρότερη νίκη από ό,τι αν είχε σκοτώσει τον Σαούλ. Διότι τι τόσο θα κέρδιζε αν είχε σφάξει τον εχθρό, μπροστά σε όσα αποκόμισε τώρα που τον λυπήθηκε; Αυτό, λοιπόν, να αναλογίζεσαι και εσύ, όταν βρεθεί στα χέρια σου εκείνος που σε έβλαψε: ότι είναι πολύ πιο σπουδαίο και επωφελές να τον λυπηθείς, παρά να τον εξοντώσεις.

Διότι αυτός που τα ακούει αυτά, αφού αποστρέψει για λίγο το βλέμμα του από την κακία, θα μπορέσει ευκολότερα να επανέλθει στην αρετή, νιώθοντας ντροπή και κοκκινίζοντας, ώστε να μη φανεί ανάξιος της καλής εντύπωσης που υπάρχει γι' αυτόν. Αυτό έπραξε και ο Παύλος γράφοντας στους Γαλάτες. Μετά, λοιπόν, από εκείνους τους πολλούς και μακροσκελείς λόγους και τις ανείπωτες κατηγορίες που τους προσήψε, προς το τέλος της επιστολής, θέλοντας να απομακρύνει από αυτούς το βάρος της κατηγορίας, ώστε να ανασάνουν λίγο από τα εγκαλήματα και να μπορέσουν να οδηγηθούν σε απολογία, λέει περίπου τα εξής: «Εγώ έχω πεποίθηση σε σας, ότι δεν θα φρονήσετε τίποτε άλλο· εκείνος όμως που σας ταράζει, θα βαστάσει το κρίμα, όποιος κι αν είναι». Το ίδιο έπραξε εδώ και ο Δαβίδ. Διότι, λέγοντας, «Γιατί ακούς τα λόγια του λαού που λέει: Ιδού, ο Δαβίδ ζητεί τη ζωή σου;», έδειξε ότι άλλοι είναι αυτοί που τον παροξύνουν και άλλοι αυτοί που τον διαφθείρουν, προσπαθώντας με κάθε τρόπο να του προσφέρει μια δικαιολογία για τα παραπτώματά του. Έπειτα, απολογούμενος για τον εαυτό του, λέει: «Και ιδού, είδαν τα μάτια σου σήμερα, πώς σε παρέδωσε ο Κύριος στα χέρια μου μέσα στο σπήλαιο, και δεν θέλησα να σε σκοτώσω· αλλά σε λυπήθηκα, και είπα: Δεν θα απλώσω το χέρι μου πάνω στον κύριό μου, διότι είναι χριστός του Κυρίου».

Εάν όμως αυτός λέει την αλήθεια, και εσύ υπομείνεις με πραότητα τα λόγια του, και δεν του ανταποδώσεις την ύβρη ούτε τον λοιδορήσεις, αλλά αναστενάξεις πικρά και καταδικάσεις τα σφάλματά σου, δεν θα αποκομίσεις μικρότερο μισθό από τον προηγούμενο. Διότι πολλές φορές, αυτά που δεν κατάφεραν να κάνουν οι φίλοι με τους επαίνους και τις φιλοφρονήσεις τους, τα κατάφεραν οι εχθροί με το να κακολογούν, εφόσον λένε την αλήθεια. Διότι οι πρώτοι, καθώς είναι επόμενο να φιλοφρονούν ή και να κολακεύουν, διογκώνουν τη νόσο σε μεγαλύτερο βαθμό· ενώ οι δεύτεροι, παρακινούμενοι από την έχθρα και επιπλήττοντας τα αμαρτήματά μας, μας εξώθησαν στην ανάγκη της διόρθωσης, και έτσι η έχθρα έχει γίνει για εμάς αφορμή μέγιστης ωφέλειας. Ας μην λέμε λοιπόν ότι ο τάδε με παρόξυνε και ο δείνα με παρέσυρε να πω αισχρά λόγια· εμείς οι ίδιοι είμαστε πάντοτε οι αίτιοι αυτών. Διότι, εάν θέλουμε να επιδεικνύουμε πνευματική σύνεση, όχι μόνο ο εχθρός, αλλά ούτε και ο ίδιος ο διάβολος δεν θα μπορέσει να μας ωθήσει σε οργή. Και αυτό είναι φανερό από την ιστορία του Δαβίδ. Διότι, όταν εκείνος είπε: «Ιδού το άκρο του μανδύα σου στο χέρι μου», και όλα τα άλλα με τα οποία απολογήθηκε στον Σαούλ, εκείνος του αποκρίθηκε: «Είναι δική σου αυτή η φωνή, τέκνο μου Δαβίδ;». Ω, πόσο μεγάλη και ξαφνική μεταστροφή συνέβη σε αυτόν τον αποθηριωμένο άνθρωπο, χάρη στην πραότητα των λόγων εκείνου!

Διότι, όταν κάποτε έφτασε μία εορτή, επειδή του είχε στήσει κάποια δόλια παγίδα και είχε καταστρώσει μία σκληρή επιβουλή, όταν δεν τον είδε να εμφανίζεται, είπε: «Πού είναι ο υιός του Ιεσσαί;» Και επειδή δεν είχε να του καταλογίσει καμία πονηρία, έφερε στο προσκήνιο την ταπεινή καταγωγή του γένους του, προσδοκώντας με αυτόν τον τρόπο να επισκιάσει τη λαμπρότητά του. Εκείνος όμως, όταν τον βρήκε να κοιμάται μέσα στο σπήλαιο, δεν τον αποκάλεσε υιό του Κις, αλλά με το τιμητικό του όνομα: «Διότι δεν πρόκειται να απλώσω το χέρι μου», είπε, «πάνω στον χριστό του Κυρίου»· τόσο καθαρός ήταν από τον θυμό και από κάθε μνησικακία. Αποκαλεί χριστό του Κυρίου εκείνον που τον είχε αδικήσει τόσες φορές, εκείνον που διψούσε για το αίμα του, εκείνον που ύστερα από αμέτρητες ευεργεσίες είχε επιχειρήσει πολλές φορές να τον εξοντώσει. Διότι δεν εξέταζε τι άξιζε να πάθει εκείνος, αλλά εξέταζε τι άρμοζε να πράξει και να πει ο ίδιος. Τι σημαίνει αυτό; Έχοντας εγκλωβίσει τον εχθρό σαν σε δεσμωτήριο, κρατούμενο με τριπλό δεσμό, δηλαδή από τη στενότητα του χώρου, από την απουσία βοηθών και από την ανάγκη του ύπνου, δεν απαιτείς δικαιοσύνη ούτε την τιμωρία του; Αλλά λες, «Δεν θα απλώσω το χέρι μου πάνω στον χριστό του Κυρίου»; Ναι, απαντά· διότι δεν εξετάζω τώρα τι είναι δίκαιο να πάθει αυτός, αλλά τι αρμόζει σε εμένα να πράξω. Εσείς, λοιπόν, ίσως τον θαυμάζετε, επειδή δεν θυμήθηκε κανένα από τα παρελθόντα κακά· εγώ όμως εκπλήσσομαι με αυτόν για έναν άλλο, πολύ μεγαλύτερο λόγο.

Δεν θα λάβεις από αυτόν τόκο, ούτε πλεόνασμα. »Εξήλθε ο Δαβίδ από το σπήλαιο και φώναξε πίσω από τον Σαούλ, λέγοντας: Κύριε βασιλιά. Και ο Σαούλ κοίταξε πίσω του, και ο Δαβίδ έσκυψε με το πρόσωπό του στη γη και τον προσκύνησε. Και είπε ο Δαβίδ: Γιατί ακούς τα λόγια του λαού που λένε: "Ιδού, ο Δαβίδ ζητά τη ζωή σου"; Ιδού, κατά την ημέρα αυτή είδαν τα μάτια σου πώς ο Κύριος σε παρέδωσε στα χέρια μου μέσα στο σπήλαιο, και δεν θέλησα να σε σκοτώσω, αλλά σε λυπήθηκα και είπα: "Δεν θα απλώσω το χέρι μου εναντίον του κυρίου μου, διότι αυτός είναι ο χρισμένος του Κυρίου". Και ιδού, η άκρη του μανδύα σου βρίσκεται στο χέρι μου, και δεν σε σκότωσα.