Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 24:4

Ήταν κοκκινωπός μεν λόγω της λαμπρότητας του βίου του. Με ωραία δε μάτια, λόγω του άμεμπτου λόγου της γνώσης. Ο σφαγέας του νοητού και υπερήφανου, δηλαδή του διαβόλου, που έχει ανάστημα πέντε πήχεων, εξαιτίας της αύξησης της κακίας του μέσω των πέντε αισθήσεων του σώματος. Ο βασιλιάς του αληθινού Ισραήλ, ο οποίος βλέπει τον Θεό, όσο αυτό είναι εφικτό. Αν και ο Σαούλ, δηλαδή ο παλαιός λαός του νόμου, μαίνεται από φθόνο, λιώνοντας από την απιστία και μη αντέχοντας τη στέρηση της πρόσκαιρης δόξας. Από αυτόν αφαιρείται το δόρυ και το δοχείο του νερού, δηλαδή η ισχύς της πρακτικής αρετής και η χάρη της γνωστικής θεωρίας, αν και πάλι τα δίνει σε όσους μεταβαίνουν προς αυτόν μέσω της πίστης, για χάρη εκείνων από τους Ιουδαίους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία. Από αυτόν πάλι, μέσα στο σπήλαιο, αφαιρείται η άκρη του μανδύα του, δηλαδή το ήθος της ασχημοσύνης σύμφωνα με την ηθική φιλοσοφία, ή το υψηλό στα νοήματα περιβάλλον των νομικών συμβόλων και των οιωνών. Διότι δεν έκρινε άξιο να τα κατέχει αυτός που είναι εγκλεισμένος, σαν σε σπήλαιο, στο σκοτάδι των αισθητών πραγμάτων και στη σκιά του γράμματος. Διότι μανδύας (διπλοΐς) σημαίνει το διπλό του νόμου, δηλαδή το φαινόμενο και το νοούμενο, το σωματικό και το πνευματικό. Αυτός είναι ο αληθινός ποιμένας, και βασιλιάς, και αναιρετής των αντίθετων δυνάμεων.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΜΗ ΔΙΑΦΘΕΙΡΗΣ, ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΕΙΣ ΣΤΗΛΟΓΡΑΦΙΑΝ, ΟΤΑΝ ΑΠΕΔΡΑΣΕ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ ΣΑΟΥΛ ΣΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ. 56ος. Ελέησέ με, Θεέ, ελέησέ με, διότι σε σένα ελπίζει η ψυχή μου. Όπως ακριβώς αποδεικνυόταν από την ιστορία ότι ο Δαβίδ βρέθηκε για δεύτερη φορά στους αλλοφύλους της Γεθ, ανάμεσα στους οποίους, ενώ διέτριβε, έχει καταγραφεί ότι συνέθεσε τον 55ο ψαλμό· έτσι φαίνεται ότι ήλθε στο σπήλαιο δύο φορές. Τη μία φορά, όταν, προσποιούμενος μανία, διέφυγε από τα χέρια του Αγχούς και των αλλοφύλων της Γεθ· και από εκεί διασώζεται στο σπήλαιο Οδολλάμ, όπου όλοι οι αδελφοί του και όλος ο οίκος του πατέρα του κατεβαίνουν προς αυτόν. Συγκεντρώνονταν δε κοντά του καθένας που βρισκόταν σε ανάγκη, κάθε καταχρεωμένος, και κάθε πονεμένη ψυχή· και αυτός ήταν αρχηγός τους. Και ήταν περίπου τετρακόσιοι άνδρες. Τη δεύτερη φορά, όταν ο Σαούλ επέστρεψε από την καταδίωξη των αλλοφύλων, και του αναγγέλθηκε: «Ιδού, ο Δαβίδ βρίσκεται στην έρημο Γαδδί»· και πήρε μαζί του τρεις χιλιάδες εκλεκτούς άνδρες από τον Ισραήλ και πορεύθηκε αναζητώντας τον Δαβίδ και τους άνδρες του προς την πλευρά της Αιλείν. Και ήλθε στις μάντρες των ποιμνίων που βρίσκονταν δίπλα στον δρόμο. Και υπήρχε εκεί ένα σπήλαιο, και εισήλθε ο Σαούλ για να ανακουφιστεί (για τη φυσική του ανάγκη)· ενώ ο Δαβίδ και οι άνδρες του βρίσκονταν καθισμένοι στο βάθος του σπηλαίου.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΑʹ. Ψαλμός συνέσεως του Δαβίδ· προσευχή, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο. Και ο 56ος ψαλμός έχει παρόμοια επιγραφή ως εξής: «Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· του Δαβίδ για στηλογραφία, όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο». Η δε ιστορία αυτή βρίσκεται στο πρώτο βιβλίο των Βασιλειών: «Και ανέβηκε ο Δαβίδ από εκεί και εγκαταστάθηκε στα οχυρά σπήλαια της Ενγαδδί. Και συνέβη, όταν ο Σαούλ επέστρεψε από την καταδίωξη των αλλοφύλων, του ανήγγειλαν λέγοντας: Ιδού, ο Δαβίδ βρίσκεται στην έρημο της Ενγαδδί. Και πήρε μαζί του ο Σαούλ τρεις χιλιάδες εκλεκτούς άνδρες από όλο τον Ισραήλ, και πορεύτηκε για να αναζητήσει τον Δαβίδ και τους άνδρες του προς την περιοχή του κυνηγιού των ελάφων. Και ήλθαν στις μάντρες των προβάτων κατά μήκος του δρόμου, όπου βρισκόταν το σπήλαιο. Και εισήλθε ο Σαούλ στο σπήλαιο για τη φυσική του ανάγκη, ενώ ο Δαβίδ και οι άνδρες του κάθονταν στα πιο εσωτερικά μέρη του σπηλαίου».

Και εσύ, λοιπόν, είσαι ιατρός εκείνου που σε έχει λυπήσει· ένα μόνο να ζητάς, πώς να εξαλείψεις την αρρώστια του. Αυτό ακριβώς έπραξε και αυτός ο μακάριος, επιλέγοντας τη φτώχεια αντί για τον πλούτο, την ερημιά αντί για την πατρίδα, τους κόπους και τους κινδύνους αντί για την τρυφή και την ασφάλεια, τη συνεχή φυγή αντί για την παραμονή στην οικία του, προκειμένου να απαλλάξει εκείνον από την προς αυτόν απέχθεια και έχθρα. Αλλά ούτε και έτσι ωφελήθηκε σε τίποτα ο Σαούλ, αντιθέτως τον καταδίωκε και περιφερόταν παντού αναζητώντας αυτόν που δεν τον είχε αδικήσει σε τίποτα, αλλά είχε αδικηθεί τα μέγιστα, και ο οποίος του είχε κάνει αναρίθμητα καλά αντί για αυτές τις αδικίες· και χωρίς να το γνωρίζει, πέφτει πλέον μέσα στα ίδια τα δίχτυα του Δαβίδ. Διότι υπήρχε εκεί ένα σπήλαιο, αναφέρει το κείμενο, και εισήλθε ο Σαούλ για τη φυσική του ανάγκη. Και ο Δαβίδ και οι άνδρες του κάθονταν στο εσωτερικό του σπηλαίου. Και είπαν οι άνδρες του Δαβίδ προς αυτόν: «Ιδού η ημέρα, για την οποία είπε ο Κύριος: Παραδίδω τον εχθρό σου στα χέρια σου, και θα του κάνεις ό,τι είναι αρεστό στα μάτια σου».

Διότι αυτά τα λόγια θα αποτελέσουν το άριστο φάρμακο για τη φλεγμονή της καρδιάς. Αυτά τα είπα τώρα, όχι μόνο για να επαινέσουμε, αλλά και για να μιμηθούμε. Αυτή την ιστορία, λοιπόν, ας τη ζωγραφίζει ο καθένας στην καρδιά του, σαν να σχεδιάζει συνεχώς με το χέρι των λογισμών το διπλό σπήλαιο, τον Σαούλ να κοιμάται μέσα, δεμένον από τον ύπνο σαν με κάποια αλυσίδα, και παραδομένον στο δεξί χέρι εκείνου που αδικήθηκε τα μέγιστα· τον Δαβίδ να στέκεται πάνω από αυτόν που κοιμάται, τους στρατιώτες να είναι παρόντες και να τον παροτρύνουν σε σφαγή· και εκείνον τον μακάριο να φιλοσοφεί, να καταστέλλει και τον δικό του θυμό και τον δικό τους, και να βρίσκει δικαιολογίες υπέρ εκείνου που είχε διαπράξει τόσα πολλά σφάλματα. Αυτά ας μην τα αποτυπώνουμε μόνο στη διάνοιά μας, αλλά και στις συναναστροφές μας ας τα συζητάμε συνεχώς μεταξύ μας· αυτές τις διηγήσεις ας τις αναφέρουμε διαρκώς και στη σύζυγο και στα παιδιά μας. Διότι, είτε θέλεις να συζητάς για βασιλιά, ιδού υπάρχει βασιλιάς· είτε για στρατιώτες, είτε για την οικογένεια, είτε για πολιτικά ζητήματα, θα δεις μέσα στις Γραφές μεγάλη αφθονία τέτοιων θεμάτων. Τεράστια είναι η ωφέλεια που έχουν αυτές οι διηγήσεις. Διότι είναι αδύνατον, είναι αδύνατον, μια ψυχή που ενδιατρίβει σε αυτές τις ιστορίες, να μπορέσει ποτέ να κυριευθεί από το πάθος.

Και χωρίς να το γνωρίζει, πέφτει λοιπόν στα δίχτυα του Δαβίδ. Διότι υπήρχε εκεί ένα σπήλαιο, λέει, και εισήλθε ο Σαούλ για τη φυσική του ανάγκη· ο δε Δαβίδ και οι άνδρες του κάθονταν στο βαθύτερο μέρος του σπηλαίου. Και είπαν οι άνδρες του Δαβίδ προς αυτόν: «Ιδού η ημέρα, όπως ακριβώς είπε ο Κύριος: Παραδίδω τον εχθρό σου στα χέρια σου, και θα του κάνεις ό,τι είναι αρεστό στα μάτια σου».

Διότι, όπως ακριβώς η γωνία αποτελεί την ένωση δύο τοίχων, σφίγγοντάς τους μεταξύ τους σε μια αδιάλυτη συνοχή, έτσι και η αγία Εκκλησία έχει γίνει η ένωση των δύο λαών, συνδέοντας μεταξύ τους εκείνους που προέρχονται από τα έθνη και τους Ιουδαίους σύμφωνα με τον έναν λόγο της πίστης και σφίγγοντάς τους σε μια σύμπνοια, της οποίας ακρογωνιαίος λίθος είναι ο Χριστός, ως κεφαλή όλου του σώματος. Διότι το όνομα του Δαβίδ, όταν ερμηνεύεται, σημαίνει «εξουδένωση», και αυτός είναι ο Λόγος και Υιός του Θεού, ο οποίος για εμένα ενδύθηκε τη μορφή του δούλου και έγινε όνειδος για τους ανθρώπους που δεν πιστεύουν στην αλήθεια και εξουδένωμα ενός λαού γεμάτου αμαρτίες, ο καλός ποιμένας που θέτει τη ζωή του για εμάς τα πρόβατα, αυτός που σκότωσε το λιοντάρι και την αρκούδα, δηλαδή που εξάλειψε τον θυμό και την επιθυμία από τη φύση, αυτά που σπαράζουν τη μορφή της θείας εικόνας που υπάρχει μέσα μας σύμφωνα με τον λόγο, ο κοκκινωπός, εξαιτίας του πάθους του θανάτου, με την ομορφιά των ματιών, δηλαδή με τη δόξα των υψηλότερων λόγων της πρόνοιας και της κρίσης —διότι μάτια του Λόγου θα μπορούσαν να είναι η κρίση και η πρόνοια, μέσω των οποίων, ακόμη και όταν πάσχει για εμάς, επιβλέπει τα πάντα—, ο σφαγέας του νοητού και υπερήφανου Γολιάθ, δηλαδή του διαβόλου, του οποίου το ανάστημα ήταν πέντε πήχεις εξαιτίας της εμπάθειας της πενταπλής αίσθησης μέσα μας —διότι το μέγεθος της ηλικίας της κακίας του διαβόλου υψώνεται σε τόσο βαθμό, σε όσον η δύναμη της αίσθησης μέσα μας επεκτείνεται με εμπάθεια στα αισθητά—, ο βασιλιάς του αληθινού Ισραήλ που βλέπει τον Θεό, έστω κι αν ο Σαούλ, ο παλαιός σύμφωνα με τον νόμο λαός, μαίνεται από φθόνο, λιώνοντας από την απιστία —διότι δεν αντέχει τη στέρηση της πρόσκαιρης δόξας—, από τον οποίο αφαιρείται το δόρυ και το παγούρι του νερού από τον διωκόμενο Δαβίδ, τον δικό μου βασιλιά, δηλαδή το κράτος της πρακτικής αρετής και τη χάρη της γνωστικής θεωρίας (ακόμη κι αν πάλι τα δίνει αυτά ως δάνειο σε εκείνους που μεταβαίνουν σε αυτόν μέσω της πίστης, εξαιτίας εκείνων από τους Ιουδαίους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, αποδεχόμενοι το κήρυγμα της βασιλείας), από τον οποίο πάλι, ενώ καθόταν στο σπήλαιο για την αποβολή των περιττωμάτων, αφαιρείται η άκρη του μανδύα, δηλαδή το ύψος της ευπρέπειας σύμφωνα με την ηθική φιλοσοφία ή το υψηλό στα νοήματα κάλυμμα των νομικών συμβόλων και αινιγμάτων, κρίνοντας ότι δεν είναι άξιο ούτε δίκαιο ο λαός των Ιουδαίων, που κάθεται σαν σε σπήλαιο σε τούτον τον αιώνα ή στο σκοτεινό γράμμα του νόμου, ο οποίος είναι όντως γήινος και φιλοσώματος και περιορίζει τις θείες επαγγελίες των άφθαρτων πραγμάτων στη φθορά των παρερχομένων, να κατέχει προς φθορά με την κατάχρηση τη νοούμενη ευπρέπεια των μυστικών διαταγμάτων του νόμου, σαν να ήταν η άκρη ενός μανδύα.