Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 26:9

Και η ερμηνεία της λέξεως Μαελέθ διεγείρει τον αθλητή σε μεγαλύτερη προθυμία, σημαίνοντας τη χοροστασία που μας περιμένει μετά το πέρας των κόπων· διότι έτσι έχει αποσαφηνιστεί αυτή η λέξη από τους υπολοίπους, ερμηνεύοντας το Μαελέθ ως «μέσα από χορεία». Και το να βλέπει κανείς προς τα κρύφια και να συνθέτει την ωδή «υπέρ του αγαπητού» και να ψάλλει «υπέρ της εωθινής αντιλήψεως» και να έχει προ οφθαλμών την ογδόη και να αποβλέπει προς εκείνην που κληρονομεί και το πώς θα μπορούσαμε να βρεθούμε έξω από τη συγγένεια προς τον Κορέ, καθώς και εκείνη η μεγάλη φωνή του Δαβίδ, το «Μη διαφθείρης», την οποία απηύθυνε προς τον υπασπιστή του όταν εκείνος όρμησε να φονεύσει τον Σαούλ, ο λόγος συμβάλλει στο να χαραχθούν όλα αυτά ανεξίτηλα στην ψυχή του καθενός ως υπόδειγμα μακροθυμίας. Και αν κανείς τα εξετάσει όλα τα παρόμοια με ακρίβεια, θα διαπιστώσει ότι αποτελούν κάποιες αθλητικές προτροπές που γίνονται από τον παιδοτρίβη προς τους αθλητές, ώστε να μπορέσει κανείς να φθάσει στο τέλος της νίκης. Ομοίως, ακόμη και αν κάποιο ιστορικό στοιχείο έχει αναγραφεί δίπλα στη φράση «Εις το τέλος», σε αυτό ακριβώς αποβλέπει: στο να ενδυναμωθούμε περισσότερο για τους πνευματικούς αγώνες μέσα από τα ιστορικά υποδείγματα. Αυτό είναι το νόημα της επιγραφής «Εις το τέλος».

Η Στηλογραφία και το «Μη διαφθείρης», είτε απαντώνται μαζί είτε χωριστά σε ορισμένες από τις επιγραφές, περιέχουν συμβουλή σχετικά με την αρετή της μακροθυμίας. Διότι το «Μη διαφθείρης» αποτελεί τη φωνή του Δαβίδ, ο οποίος εμποδίζει τον υπασπιστή του να επιφέρει πλήγμα κατά του Σαούλ. Από την άλλη, το νόημα της Στηλογραφίας έγκειται στο ότι οφείλουμε να έχουμε χαραγμένη μια τέτοια φωνή, σαν σε κάποια στήλη, στο μνημονικό της ψυχής, ούτως ώστε σε παρόμοιες καταστάσεις, εάν κάποια περίσταση διεγείρει τον θυμό μας προς εκδίκηση απέναντι σε αυτόν που μας έβλαψε, αναγινώσκοντας με τον νου το πρόσταγμα που αποτρέπει τον φόνο, να κατευνάσουμε και εμείς τον θυμό μας με μακροθυμία. Θα εξετάσουμε, ωστόσο, λεπτομερέστερα το ζήτημα αυτό αργότερα, ανατρέχοντας πάλι στη θεώρηση των υπολοίπων επιγραφών.

Αφού έβγαλε το ξίφος από τη θήκη και στάθηκε αθόρυβα πίσω από τον Σαούλ, επιχείρησε εναντίον του χωρίς να υπάρχει κανείς μάρτυρας· διότι το σκοτάδι μέσα στο σπήλαιο, εμποδίζοντας την όραση, αφαιρούσε τη δυνατότητα ελέγχου των όσων συνέβαιναν. Ενώ, λοιπόν, μπορούσε με ένα χτύπημα στην πλάτη να διαπεράσει ολόκληρο το ξίφος μέσα από την καρδιά, ούτε άγγιξε το σώμα του Σαούλ ούτε είχε τέτοια πρόθεση. Αποκόπτει όμως με το ξίφος, χωρίς να γίνει αντιληπτός από εκείνον, την άκρη από τον μανδύα του, ώστε να μαρτυρήσει έπειτα η χλαμύδα τη φιλανθρωπία του προς τον Σαούλ, αποδεικνύοντας μέσω της αποκοπής της άκρης τη δύναμη που είχε να καταφέρει πλήγμα στο σώμα του. Μέσα από αυτήν την πράξη έγινε φανερό το πώς ο Δαβίδ είχε εκπαιδευτεί στη μακροθυμία· αυτός που, έχοντας γυμνό το ξίφος στην παλάμη του, με το σώμα του εχθρού παραδομένο στο χέρι του, ευρισκόμενος σε θέση να τον εξοντώσει, αφού νίκησε με τη λογική τον θυμό του και με τον θείο φόβο τη δύναμη να τον πλήξει, όχι μόνο αναδείχθηκε ανώτερος της δικής του οργής, αλλά επιπλέον συγκράτησε τον υπασπιστή του, που όρμησε για να δολοφονήσει τον Σαούλ, αποτρέποντάς τον με εκείνη την περίφημη φράση: «Μη θανατώσεις τον χριστό του Κυρίου». Εξέρχεται, λοιπόν, ο Σαούλ από το σπήλαιο, μη γνωρίζοντας τίποτε από τα γεγονότα και έχοντας φορέσει πάνω του τον ακρωτηριασμένο μανδύα. Ο δε Δαβίδ, αφού βγήκε ακολουθώντας τον κατόπιν, λαμβάνοντας τα μέτρα για τη δική του ασφάλεια και αφού κατέλαβε τον λόφο που βρισκόταν πάνω από το σπήλαιο, του προβάλλει με το χέρι του το κομμένο άκρο.

Όντας δε άνθρωπος και έχοντας τον θυμό σύμφυτο στη φύση του, ενώ υπέφερε δεινά από εκείνον που δεν είχε λάβει καμία αφορμή για να του κάνει κακό, αλλά αντιθέτως είχε αξιωθεί πολλά και μεγάλα αγαθά, τόσο υπέρ της κοινής εξουσίας όσο και για όσα είχαν γίνει προς χάριν του, γίνεται εξόριστος από αυτόν ακριβώς που είχε ευεργετηθεί και εγκαταλείπει ως φυγάς την ίδια του την εστία, καταδιωκόμενος μέχρι θανάτου από αυτόν που είχε δεχθεί την ευεργεσία. Μέσα στο αδιέξοδό του πήγαινε από τον έναν τόπο στον άλλον, διανυκτερεύοντας σε ερήμους, καταφεύγοντας σε βουνοκορφές, γινόμενος ικέτης σε αλλοφύλους, κακοπαθώντας μέσα στη στέρηση των αναγκαίων, υπομένοντας ως επί το πλείστον στο ύπαιθρο και έχοντας πολλές φορές αντιμετωπίσει εξαιτίας του θανάσιμο κίνδυνο, πότε επειδή εκείνος όρμησε αυτοπροσώπως με τη λόγχη για να τον φονεύσει, και πότε επειδή περικύκλωσε με τους φρουρούς του το σπίτι όπου διέμενε, για να μην μπορέσει να αποφύγει τον θάνατο, και έπειτα επειδή ερευνούσε παντού πού διανυκτέρευε και πού κατέφευγε, σε ποιους πήγαινε και προς ποιους μετοικούσε· και παρόλο που δύο φορές του παρουσιάστηκε η ευκαιρία να σκοτώσει τον εχθρό, τη μία φορά στο σπήλαιο, όταν ο Σαούλ έπεσε απροσδόκητα στα χέρια του Δαβίδ, και την άλλη φορά στη σκηνή, όταν ο μεν ήταν παραδομένος στον ύπνο, ενώ ο Δαβίδ στεκόταν πάνω από αυτόν που κοιμόταν, σε στιγμές που του ήταν απόλυτα δυνατό να ξεσπάσει όλη την οργή του θανατώνοντας τον διώκτη του, ούτε ο ίδιος άπλωσε το χέρι του, αλλά και σε αυτόν που έσπευδε να τον θανατώσει, λέει: «Μην τον εξοντώσεις».

Όταν ο Σαούλ τοποθέτησε φρουρούς γύρω από το σπίτι του Δαβίδ και διέταξε τους δήμιους να τον δολοφονήσουν, εκείνος, αφού με δυσκολία κατέβηκε μέσα από κάποιο παράθυρο στο ύπαιθρο και διέφυγε από τη φρουρά, βρέθηκε εκτός κινδύνου. Αναχωρώντας από εκεί, μετέβαινε από τον έναν τόπο στον άλλον, περιπλανώμενος λόγω του αδιεξόδου του ανάμεσα σε ξένους ανθρώπους. Έτσι καταδιώχθηκε και εγκλωβίστηκε από τον Σαούλ, ο οποίος περικύκλωσε με όλο του τον στρατό τον λόφο στον οποίο είχε καταφύγει ο Δαβίδ με τους άνδρες του. Ενώ όμως η νύχτα τού παρείχε μια αναβολή από τον θάνατο (διότι ο Σαούλ ανέβαλε τη σφαγή του καταδιωκόμενου για το ξημέρωμα), στάθηκε μπροστά στη σκηνή του εχθρού του και, βρίσκοντάς τον σε ένα κρεβάτι παραδομένο στον ύπνο, όχι μόνο συγκράτησε το δικό του χέρι, που ίσως βιαζόταν να ικανοποιήσει τον θυμό του, αλλά και τον υπασπιστή του, ο οποίος είχε ήδη σκύψει πάνω από τον Σαούλ έτοιμος να τον σφάξει (λέγοντας: «Θα τον χτυπήσω και δεν θα χρειαστεί να το επαναλάβω»), τον απέτρεψε από την ορμή του με εκείνη τη μεγάλη και περίφημη φράση, λέγοντας: «Μην εξοντώσεις αυτόν που βιάζεται για τη δική μας εξόντωση». Δεν είναι δε μόνο αυτό το θαυμαστό στο όλο γεγονός, ότι δηλαδή χαρίζει τη ζωή σε εκείνον που έπραττε τα πάντα εναντίον της δικής του ζωής, αλλά το ότι ο Δαβίδ, αν και είχε χριστεί βασιλιάς και γνώριζε ότι διαφορετικά δεν θα μπορούσε να αναλάβει το αξίωμα εάν δεν έφευγε από τη μέση ο Σαούλ, έκρινε ότι ήταν προτιμότερο μέσω της μακροθυμίας να κακοπαθεί μέσα στην ταπείνωση του απλού ιδιώτη, παρά, ικανοποιώντας τον θυμό του εναντίον αυτού που τον αδίκησε, να ανεβεί στον θρόνο της βασιλείας.

Διότι ο άνδρας αυτός δεν είχε τυραννικές διαθέσεις, ούτε επιχειρούσε να τον ανατρέψει από τον θρόνο, αλλά τα κατόρθωνε όλα για χάρη του και του ήταν βαθύτατα αφοσιωμένος· και αυτό είναι φανερό και από όσα ακολούθησαν. Όταν βέβαια βρισκόταν υπό τις διαταγές του, ίσως κάποιος από όσους δεν εξετάζουν τα πράγματα με ακρίβεια να τα απέδιδε αυτά στον νόμο της υποταγής· όταν όμως απομακρύνθηκε από το βασίλειο εκείνου, τι ήταν πλέον αυτό που τον συγκρατούσε και τον έπειθε να απέχει από τον πόλεμο εναντίον του; Ή, μάλλον, τι ήταν αυτό που δεν τον εξωθούσε στο να τον σφάξει; Δεν φέρθηκε απέναντί του με κακία και μία και δύο και πολλές φορές; Δεν το έπραξε παρότι είχε ευεργετηθεί; Παρότι δεν είχε κανέναν λόγο για να τον κατηγορήσει; Δεν ήταν η βασιλεία εκείνου και η ίδια η ζωή του επικίνδυνη και επισφαλής γι' αυτόν; Δεν έπρεπε να περιπλανάται συνεχώς και να τρέπεται σε φυγή, και να τρέμει για την ίδια του τη ζωή, εφόσον εκείνος ζούσε και βρισκόταν στην εξουσία; Κι όμως, τίποτα από αυτά δεν τον ανάγκασε να ματώσει το ξίφος του. Αντιθέτως, παρόλο που τον είδε να κοιμάται, και να είναι δέσμιος του ύπνου, και μόνος, και ενώ βρισκόταν ανάμεσα στους δικούς του, και φτάνοντας πάνω από το κεφάλι του, και παρότι ήταν πολλοί εκείνοι που τον παρακινούσαν και έλεγαν πως μια τέτοια ευκαιρία ήταν απόφαση του Θεού, εκείνος επέπληξε αυτούς που τον παρότρυναν, απέσχε από τον φόνο και τον άφησε να αποχωρήσει σώος και υγιής. Και σαν να ήταν μάλλον σωματοφύλακάς του και υπασπιστής, παρά εχθρός, κατηγόρησε το στρατόπεδο για προδοσία απέναντι στον βασιλιά. Τι θα μπορούσε να εξισωθεί με αυτή την ψυχή; Τι με εκείνη την πραότητα;