Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 28:13

Απόδειξη γι' αυτό είναι ότι με αυτό το όνομα ονομάζονται πολλά ακόμη και από τα κατώτερα όντα· μάλλον δε, η θεία Γραφή δεν αποφεύγει να χρησιμοποιήσει αυτή την ομωνυμία ούτε για τα εντελώς αταίριαστα πράγματα, όταν ονομάζει τα είδωλα με την προσωνυμία του Θεού. «Διότι οι θεοί», λέει, «που δεν δημιούργησαν τον ουρανό και τη γη, ας εξαλειφθούν και ας ριχτούν κάτω από τη γη». Και, «Όλοι οι θεοί των εθνών», λέει, «είναι δαιμόνια». Ακόμη και η εγγαστρίμυθος, η οποία με τις μαγγανείες της καλούσε για χάρη του Σαούλ τις ψυχές που εκείνος αναζητούσε, λέει ότι είδε θεούς. Αλλά και ο Βαλαάμ, που ήταν οιωνοσκόπος και μάντης και κρατούσε στα χέρια του τα μαντικά όργανα, καθώς λέει η Γραφή, και ο οποίος είχε επιτύχει να διδάσκεται από τους δαίμονες μέσω της περιέργειας της οιωνοσκοπίας, αναφέρεται από τη Γραφή ότι δεχόταν συμβουλές από τον Θεό. Μπορεί κανείς, συλλέγοντας πολλά τέτοια χωρία από τις θείες Γραφές, να τα παραθέσει για να αποδείξει ότι το όνομα αυτό δεν κατέχει καμία πρωτοκαθεδρία έναντι των υπόλοιπων θεοπρεπών προσωνυμιών, αφού, όπως ειπώθηκε, το βρίσκουμε να αποδίδεται ομωνύμως ακόμη και σε αταίριαστα πράγματα. Αντιθέτως, όσον αφορά το όνομα του «αγίου», του «άφθαρτου», του «ευθέος» και του «αγαθού», έχουμε διδαχθεί από τη Γραφή ότι πουθενά δεν αποδίδεται από κοινού σε πράγματα ακατάλληλα.

Και συγκεντρώνει ο Σαούλ όλους τους άνδρες του Ισραήλ, και στρατοπεδεύουν στη Γελβουέ. Και είδε ο Σαούλ το στρατόπεδο των αλλοφύλων, και φοβήθηκε, και η καρδιά του ταράχθηκε πάρα πολύ. Και ρώτησε ο Σαούλ τον Κύριο, αλλά δεν του αποκρίθηκε ο Κύριος ούτε με όνειρα, ούτε με τα Δήλα, ούτε μέσω των προφητών. Και είπε ο Σαούλ στους υπηρέτες του: Αναζητήστε μου μια γυναίκα εγγαστρίμυθο, και θα πάω σε αυτήν, και θα ρωτήσω μέσω αυτής. Και του είπαν οι υπηρέτες του: Ιδού, υπάρχει μια γυναίκα εγγαστρίμυθος στην Αενδώρ. Και μεταμφιέστηκε ο Σαούλ, και φόρεσε άλλα ρούχα, και πορεύεται αυτός και δύο άνδρες μαζί του, και έρχονται στη γυναίκα μέσα στη νύχτα, και της είπε: Μάντεψέ μου, σε παρακαλώ, μέσω του εγγαστρίμυθου πνεύματος, και ανέβασέ μου όποιον σου πω. Και του είπε η γυναίκα: Ιδού, εσύ γνωρίζεις βέβαια όσα έκανε ο Σαούλ, πώς εξολόθρευσε τους εγγαστρίμυθους και τους μάντεις από τη γη. Γιατί λοιπόν εσύ στήνεις παγίδα στη ζωή μου, για να με θανατώσεις; Και της ορκίστηκε ο Σαούλ, λέγοντας: Μα τον ζωντανό Κύριο, δεν θα σου συμβεί κανένα κακό για αυτό το ζήτημα. Και είπε η γυναίκα στον Σαούλ: Ποιον να σου ανεβάσω; Και είπε: Ανέβασέ μου τον Σαμουήλ. Και είδε η γυναίκα τον Σαμουήλ, και αναφώνησε με δυνατή φωνή. Και είπε η γυναίκα προς τον Σαούλ: Γιατί με εξαπάτησες; Εσύ είσαι ο Σαούλ. Και της είπε ο βασιλιάς: Μη φοβάσαι, πες μου, τι είδες; Και του είπε η γυναίκα: Είδα θεούς να ανεβαίνουν από τη γη.

Επειδή όμως εκείνος σιωπούσε και δεν του αποκάλυπτε τίποτα, τρέπεται στο να λυπήσει αυτόν που είχε επιλέξει να σιωπά. Καταφεύγει λοιπόν στη νεκρομαντεία, δηλαδή στους γνώστες, όπως τους αποκαλώ, που νομίζουν ότι γνωρίζουν τα μέλλοντα. Έπειτα λέει: «Ανέβασέ μου τον Σαμουήλ», όχι επειδή η επωδή ή η τέχνη των μάγων είχε τη δύναμη να φέρει μπροστά του την ψυχή του αγίου, αλλά επειδή όσοι μαντεύουν χρησιμοποιούν πάντοτε τέτοιου είδους λόγια. Έχω πληροφορηθεί δε ότι, σαγηνεύοντας τα δαιμόνια με κάποια απόρρητα λόγια και κάνοντας επωδές στο νερό, βλέπουν είδωλα και σκιές, και σαν μέσα σε καθρέφτη μορφές κάποιων ανθρώπων, ίσως επειδή τα δαιμόνια πλάθουν με επιτηδειότητα τις μορφές εκείνων που λέγεται ότι επιστρέφουν από τον Άδη. Γι' αυτό άλλωστε, στην αρχή το γύναιο είπε: «Βλέπω θεούς να ανεβαίνουν από τη γη». Έπειτα αναφέρει το εξής: «Και είδε», λέει, «η γυναίκα τον Σαμουήλ». Δεν είναι όμως καθόλου δύσκολο να φανεί σκιά και είδωλο στο ίδιο και όμοιο σχήμα με τον μακάριο Σαμουήλ, μορφοποιημένο από δαιμονική ενέργεια. Εάν λοιπόν νομίζει κανείς ότι ανακλήθηκε στα αλήθεια η ψυχή του προφήτη και επικυρώνει ως αληθινά τα λόγια της γυναίκας, επειδή λέει ότι είδε θεούς να ανεβαίνουν από τη γη, τότε ας αποδώσει το ψεύδος στα έθιμα της μαντείας, διαφορετικά ας πιστέψει ότι στα αλήθεια υπάρχουν κάποιοι θεοί τέτοιας τάξεως που ανεβαίνουν από τη γη, μολονότι ο Θεός είναι κατά φύση ένας και μοναδικός. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ορθά μίλησες.

Ένα είδος απάτης, λοιπόν, ήταν και αυτό των εγγαστριμύθων, των οποίων η μαγγανεία πιστευόταν ότι είχε τη δύναμη να ελκύει πάλι τις ψυχές των απελθόντων στον επάνω κόσμο. Επειδή, λοιπόν, ο Σαούλ είχε περιέλθει σε απόγνωση για τη σωτηρία του, εξαιτίας του ότι όλοι οι αλλόφυλοι είχαν κινηθεί πανστρατιά εναντίον του, και κατέφυγε σε αυτή την επινόηση, ώστε ο Σαμουήλ να του υποδείξει κάποιον τρόπο σωτηρίας, το δαιμόνιο που παρέμενε στην εγγαστρίμυθο, μέσω του οποίου η γυναίκα εξαπατούνταν από συνήθεια, έπαιρνε διάφορες σκιώδεις μορφές στα μάτια της γυναίκας, ενώ τίποτα από όσα έβλεπε η γυναίκα δεν εμφανιζόταν στον Σαούλ. Διότι, καθώς εκείνη ξεκίνησε τη μαγγανεία και τα φαντάσματα βρίσκονταν ήδη στα μάτια της γυναίκας, ο δαίμονας μηχανεύτηκε, ως απόδειξη του ότι τα φαινόμενα ήταν αληθινά, το εξής: να αποκαλύψει πρώτα τον ίδιο τον Σαούλ, ο οποίος ήταν κρυμμένος κάτω από το πρόσχημα της μεταμφίεσής του. Εξαιτίας αυτού ο Σαούλ εκπλάγηκε ακόμη περισσότερο, θεωρώντας ότι η γυναίκα δεν θα έκανε πλέον κανένα λάθος, εφόσον η μαγική δύναμη δεν αγνόησε την ιδιωτική του εμφάνιση. Όταν, λοιπόν, αυτή είπε ότι είδε θεούς να αναβαίνουν και έναν άνθρωπο όρθιο τυλιγμένο με διπλοΐδα (μανδύα), πώς θα στηρίξουν την ιστορική ερμηνεία οι δούλοι του γράμματος; Διότι, εάν αυτός που εμφανίστηκε είναι αληθινά ο Σαμουήλ, τότε αληθινά είναι και θεοί αυτοί που είδε η μάγισσα. Η Γραφή όμως ονομάζει θεούς τα δαιμόνια: «Πάντες γάρ οἱ θεοί τῶν ἐθνῶν δαιμόνια». Μήπως, λοιπόν, μαζί με τα δαιμόνια βρίσκεται και η ψυχή του Σαμουήλ; Μη γένοιτο.

Διότι, εάν εξεταστούν και συγκριθούν τα ονόματα μεταξύ τους, βάσει της σημασίας που διακρίνεται στο καθένα, θα διαπιστωθεί ότι δεν υπολείπονται σε τίποτα από την προσηγορία του Θεού· απόδειξη δε τούτου είναι ότι με αυτό το όνομα ονομάζονται και πολλά από τα κατώτερα όντα, ή μάλλον, η Θεία Γραφή δεν φείδεται αυτής της ομωνυμίας ούτε καν προκειμένου περί αταίριαστων πραγμάτων, όταν αποκαλεί τα είδωλα με την προσηγορία του Θεού. Διότι «οι θεοί», λέγει, «οι οποίοι δεν δημιούργησαν τον ουρανό και τη γη, ας εξαλειφθούν και ας ριφθούν κάτω από τη γη»· και «όλοι», λέγει, «οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια». Ακόμη και η εγγαστρίμυθος, στις μαντείες της, όταν ανακαλούσε για χάρη του Σαούλ τις ψυχές που εκείνος επιζητούσε, λέγει ότι είδε θεούς. Αλλά και ο Βαλαάμ, ο οποίος ήταν οιωνοσκόπος και μάντης και κρατούσε στα χέρια του τα μαντεία (όπως λέγει η Γραφή), έχοντας κατορθώσει να δέχεται τη διδασκαλία των δαιμόνων μέσω της περιέργειάς του για τους οιωνούς, αναφέρεται από τη Γραφή ότι ελάμβανε συμβουλές από τον θεό. Και μπορεί κανείς να συλλέξει και να παραθέσει πολλά τέτοια χωρία από τις Θείες Γραφές, τα οποία καταδεικνύουν ότι αυτό το όνομα δεν υπερέχει καθόλου έναντι των υπολοίπων θεοπρεπών προσηγοριών, διότι (όπως ελέχθη) χρησιμοποιείται ομωνύμως από τη Γραφή ακόμη και για αταίριαστα πράγματα· αντιθέτως, για το όνομα του αγίου, του αφθάρτου, του ευθέος και του αγαθού, διδαχθήκαμε από τη Γραφή ότι πουθενά δεν αποδίδεται από κοινού σε πράγματα ανάξια.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΓΓΑΣΤΡΙΜΥΘΟΥ Ζητείται αν ανέβηκε ο Σαμουήλ μέσω της εγγαστρίμυθης ή όχι. Και αν μεν δεχτούμε ότι ανέβηκε, υποστηρίζουμε τα ψεύδη· διότι πώς ήταν δυνατόν ένας δαίμονας να καλέσει μια ψυχή, δεν λέω μόνο ενός δικαίου, αλλά και του οποιουδήποτε, η οποία είχε απέλθει και για την οποία δεν γνώριζε πού διαβιεί; «Αλλά», λέει, «πώς λοιπόν η γυναίκα τρόμαξε, και παρά τη συνήθεια είδε ανθρώπους να ανεβαίνουν; Διότι αν δεν είχε δει κάτι ασυνήθιστο, δεν θα έλεγε 'εγώ βλέπω θεούς να ανεβαίνουν από τη γη'· έναν κάλεσε, και πώς ανέβηκαν πολλοί;» Τι λοιπόν; Θα πούμε ότι ανέβηκαν οι ψυχές όλων εκείνων που εμφανίστηκαν, και μάλιστα χωρίς να έχουν κληθεί από τη γυναίκα, ή μήπως όσα φάνηκαν ήταν φαντασία; Επομένως και αυτό ισχύει. «Πώς», λέει, «ο Σαούλ τον αναγνώρισε και τον προσκύνησε;» Αλλά ο Σαούλ δεν είδε, παρά ακούγοντας από τη γυναίκα αυτό που έβλεπε, δηλαδή το σχήμα ενός από εκείνους που ανέβαιναν, και αναγνωρίζοντάς τον ως τον Σαμουήλ, συμπεριφέρθηκε αναλόγως και προσκύνησε. Δεν ήταν καθόλου δύσκολο όμως για τον δαίμονα να μορφοποιήσει το σχήμα του Σαμουήλ, το οποίο γνώριζε. «Πώς λοιπόν προείπε», λέει, «τα μελλοντικά κακά που επρόκειτο να συμβούν στον Σαούλ, και ταυτόχρονα στον Ιωνάθαν;»

Και το ότι οι ψυχές εξακολουθούν να υπάρχουν σας το απέδειξα από το γεγονός ότι και η ψυχή του Σαμουήλ κλήθηκε από την εγγαστρίμυθο, όπως το ζήτησε ο Σαούλ. Φαίνεται δε επίσης ότι όλες οι ψυχές τέτοιων δίκαιων ανθρώπων και προφητών έπεφταν υπό την εξουσία τέτοιου είδους δυνάμεων, όπως ακριβώς ομολογείται από τα ίδια τα πράγματα ότι συνέβη και στην περίπτωση εκείνης της εγγαστρίμυθου. Γι' αυτό και Αυτός μας διδάσκει, και μέσω του Υιού Του, να αγωνιζόμαστε οπωσδήποτε για να γίνουμε δίκαιοι, και κατά την έξοδό μας να παρακαλούμε να μην υποπέσουν οι ψυχές μας σε κάποια τέτοια δύναμη. Διότι, παραδίδοντας το πνεύμα Του πάνω στον σταυρό, είπε: «Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου», όπως έμαθα και αυτό από τα απομνημονεύματα. Διότι, προτρέποντας τους μαθητές Του να υπερβούν τον τρόπο ζωής των Φαρισαίων, ειδάλλως να γνωρίζουν ότι δεν θα σωθούν, έχει γραφτεί στα απομνημονεύματα ότι είπε τα εξής: «Εάν η δικαιοσύνη σας δεν περισσεύσει περισσότερο από εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών».