Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 3:1

Ποιος θα μπορούσε να τον κρίνει ανεύθυνο για το κακό, παρόλο που είχε μάθει από τον Θεό, ο οποίος συνέστησε τα πάντα, την απόφαση που είχε εκδοθεί εναντίον του; Ο δε φιλελεήμων Κύριος, θέλοντας να τον γλυτώσει μέσω της μετάνοιας από την επικείμενη οργή, του φανέρωσε μέσω ενός άκακου παιδιού αυτά που ήδη είχαν προαναγγελθεί, ώστε να μην εισχωρήσει κάποια υποψία και κάνει θρασύ τον λογισμό του, κάνοντάς τον να σκεφτεί ότι η προφητεία ειπώθηκε προς αυτόν από ανθρώπινη εκτίμηση, ή από φθόνο, ή από τη βασκανία κάποιων. Καθιστά συνήγορο και μάρτυρα των προειρημένων, όπως αναφέρει η Θεία Γραφή: «και το παιδάριο, ο Σαμουήλ, υπηρετούσε τον Κύριο ενώπιον του ιερέα Ηλεί· και ο λόγος του Κυρίου βρισκόταν σε αυτόν· εκείνες τις ημέρες δεν υπήρχε ξεκάθαρο όραμα. Και συνέβη εκείνη την ημέρα, ενώ ο Ηλεί κοιμόταν στον τόπο του· και τα μάτια του είχαν αρχίσει να βαραίνουν, και δεν μπορούσε να βλέπει· και ο λύχνος του Θεού δεν είχε ακόμη τακτοποιηθεί· και ο Σαμουήλ κοιμόταν στον ναό του Κυρίου, όπου βρισκόταν η κιβωτός του Θεού· [και στάθηκε ο Σαμουήλ] και κάλεσε ο Κύριος: Σαμουήλ, Σαμουήλ. Και είπε: Ιδού εγώ. Και έτρεξε προς τον Ηλεί και είπε: Ιδού εγώ, γιατί με κάλεσες; Και του είπε: Δεν σε κάλεσα· γύρισε πίσω και κοιμήσου, τέκνο μου. Και επέστρεψε και κοιμήθηκε. Και συνέχισε ο Κύριος να καλεί πάλι τον Σαμουήλ· και κάλεσε: Σαμουήλ, Σαμουήλ· και πήγε προς τον Ηλεί για δεύτερη φορά και είπε: Ιδού εγώ, γιατί με κάλεσες;»

Διότι ο Ηλί, επειδή εξόργισε τον Θεό εξαιτίας αυτού, προκάλεσε σε τέτοιο βαθμό την οργή Του, ώστε Εκείνος να αποστραφεί ολόκληρο το έθνος. Δείχνοντας λοιπόν ο συγγραφέας αυτών των λόγων ότι ο Θεός τους είχε αποστραφεί εντελώς, έλεγε: «Ο λόγος ήταν πολύτιμος, και δεν υπήρχε όραμα ξεκάθαρο», εννοώντας εδώ ως «τίμιο» (πολύτιμο) το σπάνιο· διότι μέσω αυτών φανέρωσε ότι το χάρισμα της προφητείας σπάνιζε τότε. Πάλι κάποιος άλλος, θρηνώντας και οδυρόμενος για την οργή του Θεού, έλεγε: «Δεν υπάρχει άρχοντας, ούτε προφήτης σε τούτον τον καιρό»· και πάλι ο ευαγγελιστής λέει: «Διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα Άγιο, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί».

Ο λόγος ήταν σπάνιος και δεν υπήρχε ευδιάκριτο όραμα· διότι δεν υπάρχει άρχοντας ούτε προφήτης κατά τον καιρό τούτο. Διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί. Σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, Εκείνος δεν θα έλθει. Επομένως, αποτελεί σημάδι της οργής του Θεού το να μην υπάρχει το Άγιο Πνεύμα. Όταν δεις το Άγιο Πνεύμα να καταπέμπεται πλουσιοπάροχα, μην αμφιβάλλεις πλέον καθόλου για την καταλλαγή.

Εάν λοιπόν αυτός βρισκόταν εδώ τώρα, και έλεγε αυτά, δεν θα πετύχαινε τίποτα· το ίδιο και αν ήταν ο Σαμουήλ, ο οποίος και αυτός τους ελευθέρωσε και θαυμάστηκε από την παιδική του ηλικία. Διότι για τον μεν πρώτο είπα ότι συνομίλησα μαζί του όπως ένας φίλος με τον φίλο του, και όχι με αινίγματα· για δε τον δεύτερο είπα ότι του εμφανίστηκα στην παιδική του ηλικία, και, καμφθείς εξαιτίας του, άνοιξα και πάλι το χάρισμα της προφητείας που είχε κλειστεί. Διότι, όπως λέει, ο λόγος ήταν πολύτιμος, και δεν υπήρχε ξεκάθαρο όραμα. Εάν λοιπόν σταθούν αυτοί μπροστά μου, δεν θα ωφελήσουν καθόλου. Και για τον Νώε λέει: Ο Νώε ήταν δίκαιος, τέλειος στη γενεά του· και για τον Ιώβ: Άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής.

Γιατί λοιπόν δεν το έπραξε; Υπήρχε παλαιός νόμος να εκδιώκεται ο λεπρός από την πόλη, ώστε και οι κάτοικοι της πόλης να είναι ασφαλείς, και ο ίδιος να μην εκτίθεται σε όσους ήθελαν να τον υβρίζουν αποτελώντας αφορμή για σκώμματα και χλευασμό, αλλά, παραμένοντας έξω από την πόλη, να έχει την ερημιά ως παραπέτασμα της συμφοράς του. Αυτό έπρεπε να υπομείνει και αυτός ο βασιλιάς μετά τη λέπρα· αλλά δεν το υπέμεινε, διότι αυτοί που βρίσκονταν στην πόλη τον σεβάστηκαν λόγω της εξουσίας του, και παρέμενε στον οίκο του κρυφά. Αυτό παρόξυνε τον Θεό, αυτό εμπόδισε την προφητεία· και συνέβη ό,τι ακριβώς και επί του Ηλί: «Ο λόγος ήταν σπάνιος και δεν υπήρχε όραση σαφής». Εσύ όμως αναγνώρισε και εδώ τη φιλανθρωπία του Θεού. Διότι δεν κατέστρεψε την πόλη ούτε εξολόθρευσε τους κατοίκους· αλλά ό,τι πράττουν οι φίλοι προς τους ομότιμους φίλους τους, όταν έχουν κάποια δίκαιη κατηγορία να προσάψουν, τηρώντας σιωπή, το ίδιο έπραξε και ο Θεός προς εκείνο το έθνος, μολονότι ήταν άξιο μεγαλύτερης κολάσεως και τιμωρίας. Διότι εγώ μεν τον εξέβαλα, λέει, από το ιερό, εσείς όμως ούτε καν από την πόλη· εγώ τον περιόρισα με τα δεσμά της λέπρας και σας τον παρέδωκα ως απλό ιδιώτη, εσείς όμως ούτε έτσι επιβληθήκατε, αλλά δεν ανεχθήκατε να εκδιώξετε από την πόλη αυτόν που καταδικάστηκε από εμένα. Καίτοι ποιος βασιλιάς θα το ανεχόταν αυτό με πραότητα, και δεν θα κατέστρεφε την πόλη εκ θεμελίων, βλέποντας εκείνον που διατάχθηκε να εξοριστεί πέραν των συνόρων, να εξακολουθεί να διατρίβει μέσα στην πόλη;

ϛʹ. Γι' αυτό, αν συμφωνείτε, ας προσπεράσουμε τον Ηλί· διότι και αυτός συγκαταλέγεται σε εκείνους που έχουν προκαλέσει τη θεία οργή εξαιτίας της κακίας των παιδιών τους, ή μάλλον εξαιτίας της δικής του αμέλειας. Διότι δεν τιμωρήθηκε επειδή είχε πονηρά παιδιά, αλλά επειδή υπήρξε υπερβολικά επιεικής και δεν υπερασπίστηκε τους νόμους του Θεού που εξυβρίζονταν· πράγμα το οποίο συνειδητοποίησε και ο ίδιος μετά τη σφοδρή απειλή, και έλεγε: «Ο ίδιος ο Κύριος θα πράξει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του». Γι' αυτό, αφού τον προσπεράσουμε, ας έλθουμε στον Σαμουήλ, ο οποίος ανατράφηκε μεν από παιδί μέσα στον ναό, ευδοκιμούσε δε πάντοτε ενώπιον του Θεού· και από την τρυφερή του ηλικία επέδειξε τόση αρετή, ώστε, προτού καν ενηλικιωθεί, συγκαταλέχθηκε στους θαυμαστούς προφήτες, και μάλιστα σε εποχή που το προφητικό χάρισμα είχε εκλείψει. Διότι, όπως αναφέρει η Γραφή, δεν υπήρχε τότε όραση διακριτή, και ο λόγος του Θεού ήταν σπάνιος. Αυτός λοιπόν ο Σαμουήλ, που γεννήθηκε έπειτα από πολλά δάκρυα, βλέποντας καταρχάς τον δάσκαλό του να βρίσκει εκείνον τον οικτρό θάνατο, συγχύστηκε και ταράχθηκε τόσο πολύ, όπως ακριβώς ταίριαζε σε έναν ευγνώμονα και φιλόστοργο μαθητή.

Κʹ. Υπήρχε κάποια Ιουδαία γυναίκα, η Άννα. Αυτή η Άννα γέννησε ένα παιδί, χωρίς να περιμένει ότι θα γεννήσει άλλο· διότι και αυτό με δυσκολία και μετά από πολλά δάκρυα το απέκτησε, επειδή ήταν στείρα. Αν και έβλεπε την αντίζηλό της να καταφέρεται συχνά εναντίον της εξαιτίας αυτού, ούτε τότε δεν έπαθε κάτι παρόμοιο με αυτό που παθαίνετε εσείς, αλλά, όταν απέκτησε εκείνον τον υιό, τον άφησε να μείνει κοντά της μόνο τόσο χρόνο, όσος χρειαζόταν για τον θηλασμό. Και όταν πλέον δεν είχε ανάγκη από αυτή την τροφή, τον πήρε και αμέσως τον αφιέρωσε στον Θεό, και δεν ζήτησε να πατήσει πια στο πατρικό του σπίτι, αλλά κατοικούσε διαπαντός στον ναό του Θεού. Και αν κάποτε επιθυμούσε να τον δει, όπως είναι φυσικό για μια μητέρα, δεν καλούσε το παιδί κοντά της, αλλά ανέβαινε η ίδια προς εκείνον μαζί με τον πατέρα του, απέχοντας πλέον από αυτόν εφόσον αποτελούσε ιερό ανάθημα. Και τόσο σπουδαίος και μέγας έγινε εκείνος ο νέος, ώστε τον Θεό, ο οποίος είχε αποστραφεί το γένος των Εβραίων εξαιτίας της διάχυτης κακίας τους, και δεν τους έδινε αποκαλύψεις ούτε τους φανέρωνε πλέον κανένα όραμα, κατάφερε να τον ελκύσει πάλι κοντά τους διά της αρετής του, και να τον πείσει να τους παρέχει τα ίδια που τους παρείχε και στο παρελθόν, και να ανακαλέσει πάλι το προφητικό χάρισμα που είχε απομακρυνθεί. Και αυτά τα κατόρθωσε όχι έχοντας φτάσει σε ώριμη ηλικία, αλλά όντας ακόμη μικρό παιδί. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «δεν υπήρχε ξεκάθαρο όραμα, και ο λόγος του Θεού ήταν σπάνιος». Αλλά όμως, μολονότι έτσι είχαν τα πράγματα, ο Θεός του αποκαλυπτόταν συνεχώς.