Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 3:13

Απολογία προς αδελφό περί του ιερέως Ηλί. Ερώτηση. Εφόσον η Γραφή λέει για τον ιερέα Ηλί ότι, όταν οι υιοί του κακολογούσαν τον Θεό, αυτός δεν τους νουθετούσε, πώς ακούμε ότι τους έκανε συστάσεις και τους νουθετούσε;

Μην κατηγορείς, λοιπόν, το θείο· διότι ο Κύριος και Θεός μας είναι δίκαιος και δεν υπάρχει αδικία σε αυτόν. Το ότι η ορθή νουθεσία συνίσταται από τη διαπαιδαγώγηση, το φανερώνει ο λόγος που ακολουθεί. Έχει ειπωθεί στο βιβλίο του δικαίου Ιώβ: μακάριος είναι ο άνθρωπος τον οποίο έλεγξε ο Κύριος· και τη νουθεσία του Παντοκράτορα μην την απορρίπτεις· διότι αυτός προκαλεί τον πόνο, και πάλι αποκαθιστά· όπως και ο Απόστολος παραγγέλλει στους πατέρες, λέγοντας να ανατρέφουν τα τέκνα τους με παιδεία και νουθεσία Κυρίου. Δικαίως, λοιπόν, λέει γι' αυτόν η θεία Γραφή, ότι, ενώ οι γιοι του κακολογούσαν τον Θεό, αυτός δεν τους νουθετούσε, διότι δεν είχε ζήλο για το θείο, όπως αυτόν που απέκτησαν οι Άγιοι· αλλά προτίμησε μάλλον την περιποίηση των τέκνων του αντί για τη δόξα των ανώτερων πραγμάτων. Διότι, το τι είδους συμπάθεια περιβλήθηκε εκείνος που μας αναγέννησε δια του Ευαγγελίου, το γνωρίζουν όλοι οι συνετοί· διότι είχε μέσα του σπλάχνα οικτιρμών, αγαθότητα και μακροθυμία· όταν, όμως, άκουσε ότι κάποιος είχε αμαρτήσει υπερβολικά, δεν το ανέχτηκε ούτε το αποσιώπησε, αλλά αμέσως επέτρεψε να παραδοθεί ένας τέτοιος άνθρωπος στον Σατανά για την καταστροφή της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα του κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Ο δε μακάριος Πέτρος ο απόστολος, έκρινε ανάξιους και για την ίδια τη ζωή αυτούς που προσήλθαν να πειράξουν το Άγιο Πνεύμα, μη ανεχόμενος την καταφρόνηση προς το θείο.

Και ήλθε ο Κύριος, και στάθηκε, και τον κάλεσε, όπως την πρώτη και τη δεύτερη φορά: Σαμουήλ, Σαμουήλ. Και είπε ο Σαμουήλ: Μίλησε, Κύριε, διότι ο δούλος σου ακούει. Και είπε ο Κύριος προς τον Σαμουήλ: Ιδού, εγώ θα εκπληρώσω τα λόγια μου στον Ισραήλ, ώστε σε καθέναν που θα τα ακούσει, θα βουήξουν και τα δύο του αυτιά. Εκείνη την ημέρα θα επιφέρω εναντίον του Ηλεί όλα όσα μίλησα, και εναντίον του οίκου του· θα αρχίσω και θα ολοκληρώσω. Και του ανήγγειλα ότι θα τιμωρήσω τον οίκο του παντοτινά για τις αδικίες των υιών του, επειδή γνώριζε ότι οι υιοί του κακολογούσαν τον Θεό και δεν τους νουθετούσε. Και όχι έτσι.

370. ΣΤΟΝ ΚΥΡΙΛΛΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ. Περί έριδος. Με φοβίζουν τα παραδείγματα της Θείας Γραφής, και αναγκάζομαι να γράψω όσα οφείλω. Διότι, είτε είμαι πατέρας, όπως είπες ο ίδιος, φοβάμαι την καταδίκη του Ηλεί, επειδή δεν συνέτισε τους γιους του όταν αμάρταναν· είτε τυγχάνει να είμαι γιος σου, όπως ακριβέστερα γνωρίζω, εφόσον εσύ έχεις τη θέση του μεγάλου εκείνου Μάρκου, αγωνιώ για την τιμωρία του Ιωνάθαν, επειδή δεν εμπόδισε τον πατέρα του όταν αναζήτησε εγγαστρίμυθο. Και πριν από αυτόν που αμάρτησε, πέθανε στον πόλεμο εκείνος που μπορούσε να τον εμποδίσει.

«Όποιος λυπάται τη ράβδο του, μισεί τον υιό του.» [Ό.π.] Αυτό απευθύνεται προς εκείνους που φαίνεται ότι αγαπούν τα παιδιά τους, ενώ στην πραγματικότητα δεν τα αγαπούν· ώστε το να μην τη λυπάται κανείς δεν αποτελεί μίσος, αλλά το να τη λυπάται αποτελεί μίσος· διότι τα παιδιά δεν είναι ένα τυχαίο απόκτημα, αφού είμαστε υπεύθυνοι και για τη σωτηρία τους. Το «μη, τέκνα» δεν αρκεί· διότι ο απλός λόγος δεν συνιστά επιτίμηση· μήπως ο Ηλεί δεν υπέστη βαρύτατη τιμωρία εξαιτίας αυτής ακριβώς της πρόφασης; Εκείνος όμως που αγαπά, διαπαιδαγωγεί με επιμέλεια.

Δεν μου αρκεί να πω ότι νουθέτησα. Αλλά, λέγει, χρειαζόταν και σφοδρότερη επιτίμηση· διότι και ο Ηλεί νουθετούσε. Αλλά μη γένοιτο να σας παραβάλω με εκείνα τα παιδιά. Και εκείνος νουθετούσε και έλεγε: «Μη, τέκνα μου, μην πράττετε έτσι· πονηρή είναι η φήμη την οποία εγώ ακούω για εσάς». Όμως προχωρώντας η Γραφή αναφέρει ότι τελικά δεν νουθετούσε τους υιούς του.

Υπήρχε κάποιος ιερέας μεταξύ των Ιουδαίων, επιεικής κατά τα άλλα και μετριοπαθής, ονόματι Ηλί. Αυτός ο Ηλί, λοιπόν, είχε δύο γιους που είχαν φτάσει στο έσχατο σημείο της κακίας· δεν τους συγκρατούσε, όμως, ούτε τους εμπόδιζε· ή μάλλον, τους συγκρατούσε και τους εμπόδιζε, αλλά όχι με την πρέπουσα αυστηρότητα και σφοδρότητα. Ενώ δηλαδή έπρεπε να τους μαστιγώσει, να τους εκδιώξει από το πατρικό σπίτι και να εφαρμόσει κάθε τρόπο διόρθωσης, εκείνος απλώς τους προέτρεπε και τους συμβούλευε, λέγοντας τα εξής: «Όχι, τέκνα μου, μην πράττετε έτσι· διότι δεν είναι καλή η φήμη που ακούω για εσάς». Τι λες; Ύβρισαν τον Δεσπότη, και εσύ τους αποκαλείς τέκνα; Αγνοήσαν Εκείνον που τους δημιούργησε, και εσύ αναγνωρίζεις τη συγγένειά σας; Γι' αυτόν τον λόγο αναφέρεται ότι δεν τους νουθετούσε· διότι νουθεσία δεν σημαίνει το να συμβουλεύουμε απλώς, αλλά το να επιφέρουμε το πλήγμα με μεγαλύτερη σφοδρότητα και οξύτητα, και σε βαθμό ανάλογο με τη σήψη που παρουσιάζει το τραύμα. Επομένως, δεν αρκεί απλώς ο λόγος, ούτε μόνο η προτροπή, αλλά πρέπει να ορθωθεί σαν τείχος πολύς φόβος, ώστε να αποκοπεί η ραθυμία της νεότητας. Επειδή, λοιπόν, τους συμβούλευε μεν, αλλά όχι όπως έπρεπε, παραδόθηκαν στους εχθρούς, και όταν συνήφθη μάχη, έπεσαν στο πεδίο της παράταξης, και ο ίδιος, μη αντέχοντας το άγγελμα, έπεσε, συνετρίβη και πέθανε. Βλέπεις ότι δικαίως είπα, πως παιδοκτόνοι είναι και οι πατέρες εκείνοι, οι οποίοι δεν συμπεριφέρονται με αυστηρότητα στα ράθυμα παιδιά τους, ούτε απαιτούν από αυτά την κατά Θεόν ευλάβεια;

Διότι έπρεπε να είχε χρησιμοποιήσει απειλές, και να τους αποδιώξει από μπροστά του, και να επιβάλει τιμωρίες, και να γίνει πολύ πιο βαρύς και αυστηρός. Επειδή λοιπόν δεν έκανε τίποτε από αυτά, έκανε τον Θεό εχθρό και στον εαυτό του και σε εκείνους, και επειδή λυπήθηκε τα παιδιά του παράκαιρα, μαζί με τα παιδιά του κατέστρεψε και τη δική του σωτηρία. Άκουσε, λοιπόν, τι του λέει ο Θεός, ή μάλλον σε εκείνον πλέον δεν μιλάει· διότι δεν τον έκρινε πλέον άξιο ούτε καν για να του δώσει απάντηση, αλλά σαν σε κάποιον υπηρέτη που έχει υποπέσει στα μεγαλύτερα σφάλματα, του γνωστοποιεί μέσω άλλου τα κακά που πρόκειται να τον βρουν. Τόσο μεγάλη ήταν τότε η οργή του Θεού. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει στον μαθητή εκείνου σχετικά με τον δάσκαλό του· διότι και με τον μαθητή του, και με άλλον προφήτη, και με όλους συζητούσε για τα δικά του σφάλματα μάλλον παρά με τον ίδιο· σε τέτοιο βαθμό τον είχε πλέον αποστραφεί. Τι λέει λοιπόν στον Σαμουήλ; «Γνώριζε ότι οι γιοι του κακολογούσαν τον Θεό, και δεν τους νουθετούσε». Και όμως δεν ήταν έτσι, καθώς πράγματι τους νουθέτησε, αλλά ο Θεός θεωρεί ότι αυτό δεν ήταν καν νουθεσία· τόσο πολύ την καταδίκασε, επειδή δεν είχε σφοδρότητα και ένταση. Επομένως, ακόμη και αν μεριμνούμε για τα παιδιά μας, αλλά όχι στον βαθμό που πρέπει, αυτό δεν αποτελεί καν μέριμνα, όπως ακριβώς δεν ήταν ούτε η νουθεσία του Ηλεί.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ΄. — Περί του να διαπαιδαγωγούν οι γονείς τα δικά τους τέκνα και να τα σωφρονίζουν. Διότι, εάν δεν το πράξουν αυτό, γίνονται ένοχοι για τις αμαρτίες εκείνων. «Ο Ηλεί ήταν πάρα πολύ ηλικιωμένος, και άκουσε όσα έκαναν οι γιοι του με τις γυναίκες που στέκονταν κοντά στις θύρες της σκηνής του μαρτυρίου, και δεν τους νουθετούσε. Και είπε ο Κύριος: Δεν ορκίστηκα έτσι στον οίκο του Ηλεί, ότι ποτέ δεν πρόκειται να εξιλεωθεί η αδικία του οίκου του Ηλεί ούτε με θυμιάματα ούτε με θυσίες στον αιώνα;» «Διαπαιδαγώγει τον γιο σου, και θα σε αναπαύσει, και θα χαρίσει στολίδι στην ψυχή σου.» «Όποιος λυπάται το ραβδί, μισεί τον γιο του· ενώ εκείνος που τον αγαπά, τον διαπαιδαγωγεί επιμελώς.» «Μην αποφεύγεις να διαπαιδαγωγείς το παιδί, διότι, εάν το χτυπήσεις με το ραβδί, δεν πρόκειται να πεθάνει. Εσύ μεν θα το χτυπήσεις με το ραβδί, αλλά την ψυχή του θα τη γλιτώσεις από τον θάνατο.» «Τα χτυπήματα και ο έλεγχος δίνουν σοφία.» «Ο δίκαιος πατέρας ανατρέφει καλά διαπαιδαγωγώντας· και η ψυχή του ευφραίνεται για τον συνετό γιο.» «Διαπαιδαγώγει τον γιο σου· διότι έτσι υπάρχει καλή ελπίδα.» «Έχεις παιδιά; Διαπαιδαγώγησέ τα, και λύγισε από τη νεότητά τους τον τράχηλό τους.» «Τα μαστιγώματα και η διαπαιδαγώγηση είναι σε κάθε καιρό σοφία.» «Διαπαιδαγώγησε τον γιο σου και κοπίασε γι' αυτόν, για να μην προσκόψεις εξαιτίας της ασχημοσύνης του.» «Αυτός που αγαπά τον γιο του, θα του επιβάλλει συχνά μαστιγώσεις.» «Αυτός που διδάσκει τον γιο του, θα προκαλέσει φθόνο στον εχθρό, και ενώπιον των φίλων θα αγαλλιάζει γι' αυτόν.» «Το αδάμαστο άλογο καταλήγει σκληρό, και ο ανεξέλεγκτος γιος καταλήγει αυθάδης.»