Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 3:18

Και είπε ο Ηλί στον Σαμουήλ: «Τέκνο μου». Και εκείνος είπε: «Ιδού εγώ». Και είπε: «Ποιος είναι ο λόγος του Κυρίου που σου ειπώθηκε μέσα στη νύχτα, τέκνο μου; Μην κρύψεις από εμένα τίποτε από όλους τους λόγους που ειπώθηκαν στα αυτιά σου. Αυτά να σου κάνει ο Θεός και αυτά να προσθέσει, εάν κρύψεις από εμένα έστω και μία λέξη από όλους τους λόγους». Και ο Σαμουήλ του ανήγγειλε όλους τους λόγους και δεν του έκρυψε καμία λέξη. Και είπε ο Ηλί: «Αυτός είναι ο Κύριος· ας πράξει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του».

Αλλά δεν έδωσε προσοχή σε αυτά· γι' αυτό και απήλθε δρέποντας καρπό θανάτου· διότι προτίμησε μάλλον να έρθει σε ρήξη με τον Θεό παρά να αποχωριστεί τη συμπάθεια προς τα παράνομα τέκνα του. Διότι, έστω κι αν στα φανερά χρησιμοποίησε τον λόγο λέγοντας «μην κάνετε έτσι, παιδιά μου», στα κρυφά όμως έχει γίνει κοινωνός στην κακοπραγία των παιδιών του. Δες, πράγματι, και το νόημα της απάντησής του, διότι λέει: «Κύριος είναι, και ας κάνει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του»· το οποίο σημαίνει: «Εγώ δεν θα ανεχτώ να λυπήσω τα παιδιά μου». Αλλά ούτε και παραδειγματιζόμενος από τον Μωυσή απέστη από τη συμπάθεια προς τα παιδιά του· διότι ο Μωυσής, αφού δέχθηκε τις πλάκες και κατέβηκε από το όρος και είδε την κατασκευή του μοσχαριού, ρίχνοντας τις πλάκες τις συνέτριψε, και δεν χαρίστηκε στο πρόσωπο του αδελφού του, αλλά με αυστηρότατη φωνή εγκαλούσε τον Ααρών λέγοντας: «Τι σου έκανε αυτός ο λαός, ώστε να επιφέρεις σε αυτούς τόσο μεγάλη αμαρτία;». Ο δε Ααρών, βλέποντας τον ίδιο του τον αδελφό πυρπολημένο από θείο ζήλο, απολογούνταν λέγοντας τα εξής: «Μην οργίζεσαι, κύριε, διότι εσύ γνωρίζεις την ορμή αυτού του λαού». Και ο Μωυσής, στεκόμενος στην πύλη του στρατοπέδου, είπε: «Όποιος είναι με τον Κύριο, ας έρθει προς εμένα». Και συγκεντρώθηκαν προς αυτόν όλοι οι γιοι του Λευί.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο. Δεν έχεις ριχτεί τώρα σε αυτά εξαιτίας του; Ναι, λέει, αλλά είμαι χρεώστης πολλών. Εάν όμως εκείνος έλεγε τέτοια λόγια έπειτα από τόση αρετή, τι θα μπορούσαμε να πούμε πλέον εμείς; Αλλά άκου τι λέει ο Δαβίδ: «Και εάν μου πει: Δεν σε θέλω, ιδού εγώ, ας μου κάνει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του»· μολονότι είχε να επιδείξει αμέτρητα δικά του κατορθώματα. Και ο Ηλί επίσης λέει: «Αυτός είναι ο Κύριος, θα κάνει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του».

«Τι αδίκησα, τι αμάρτησα; Άραγε νοιάζεται ο Θεός για τα δικά μας ζητήματα;» Αλλά τίποτε τέτοιο ούτε είπε ούτε σκέφθηκε, όπως παθαίνουν πολλοί, οι οποίοι βλέπουν άλλους μεν να ευημερούν, τους εαυτούς τους δε να βρίσκονται σε έσχατα δεινά. Επομένως, το να υποπτεύεται κανείς κάτι πονηρό για τον Θεό δεν προκύπτει από τις ίδιες τις καταστάσεις —διότι τότε και αυτός θα είχε υποπτευθεί— αλλά από πονηρή διάνοια. Διότι, τι έχεις, άνθρωπε, το οποίο δεν έλαβες; Σου πέθανε το παιδί; Να λες: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε». Σε όλα τα πράγματα να λες αυτό. Απολάμβανες ασφάλεια και έπειτα περιέπεσες σε κινδύνους; Αρκεί αυτός ο λόγος για να λειτουργήσει ως φάρμακο. Παντού μπορεί να σταθεί παραστάτης, σε κάθε συμφορά, σε κάθε δυσπραγία, και μπορεί να αφαιρέσει κάθε αθυμία. «Όπως ευδόκησε ο Κύριος, έτσι και έγινε». Έτσι και κάποιος άλλος λέει: «Ιδού εγώ, ας μου κάνει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του»· και πάλι ένας έτερος: «Ο ίδιος ο Κύριος θα πράξει το αρεστό ενώπιόν του». Και στο Ευαγγέλιο εξάλλου μας παρήγγειλε ο Χριστός λέγοντας: «Γενηθήτω το θέλημά σου». 2,1a <Έγινε δε,> λέει, <σαν την ημέρα αυτή>, 1b <ήλθαν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιον του Κυρίου,> 1c <και ο διάβολος ήλθε ανάμεσά τους> 1d <για να παραστεί απέναντι στον Κύριο.> Γιατί τους παρουσιάζει να παρίστανται κάθε ημέρα; Για να μάθουμε ότι τα παρόντα δεν στερούνται θείας πρόνοιας, αλλά οι άγγελοι δίνουν λόγο για όσα γίνονται καθημερινά και κάθε μέρα αποστέλλονται για να οικονομήσουν κάτι, έστω και αν εμείς δεν το γνωρίζουμε.

ϛʹ. Γι' αυτό, αν συμφωνείτε, ας προσπεράσουμε τον Ηλί· διότι και αυτός συγκαταλέγεται σε εκείνους που έχουν προκαλέσει τη θεία οργή εξαιτίας της κακίας των παιδιών τους, ή μάλλον εξαιτίας της δικής του αμέλειας. Διότι δεν τιμωρήθηκε επειδή είχε πονηρά παιδιά, αλλά επειδή υπήρξε υπερβολικά επιεικής και δεν υπερασπίστηκε τους νόμους του Θεού που εξυβρίζονταν· πράγμα το οποίο συνειδητοποίησε και ο ίδιος μετά τη σφοδρή απειλή, και έλεγε: «Ο ίδιος ο Κύριος θα πράξει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του». Γι' αυτό, αφού τον προσπεράσουμε, ας έλθουμε στον Σαμουήλ, ο οποίος ανατράφηκε μεν από παιδί μέσα στον ναό, ευδοκιμούσε δε πάντοτε ενώπιον του Θεού· και από την τρυφερή του ηλικία επέδειξε τόση αρετή, ώστε, προτού καν ενηλικιωθεί, συγκαταλέχθηκε στους θαυμαστούς προφήτες, και μάλιστα σε εποχή που το προφητικό χάρισμα είχε εκλείψει. Διότι, όπως αναφέρει η Γραφή, δεν υπήρχε τότε όραση διακριτή, και ο λόγος του Θεού ήταν σπάνιος. Αυτός λοιπόν ο Σαμουήλ, που γεννήθηκε έπειτα από πολλά δάκρυα, βλέποντας καταρχάς τον δάσκαλό του να βρίσκει εκείνον τον οικτρό θάνατο, συγχύστηκε και ταράχθηκε τόσο πολύ, όπως ακριβώς ταίριαζε σε έναν ευγνώμονα και φιλόστοργο μαθητή.

Αφού ανέφερε το έγκλημα, επιβάλλει την τιμωρία με πολλή οργή: «Διότι ορκίστηκα», λέει, «στον οίκο του Ηλεί, ότι δεν θα εξιλεωθεί η αμαρτία του οίκου του Ηλεί ούτε με θυμίαμα ούτε με θυσίες στον αιώνα». Είδες έντονη αγανάκτηση και ασυγχώρητη τιμωρία; Οπωσδήποτε πρέπει να καταστραφεί, λέει, και όχι μόνο αυτός, ούτε μόνο τα παιδιά του, αλλά και ολόκληρος ο οίκος του μαζί με εκείνον, και δεν θα υπάρξει κανένα φάρμακο που να γιατρέψει αυτή την πληγή. Κι όμως, εκτός από την αμέλεια ως προς τα παιδιά του, ο Θεός δεν είχε να προσάψει τίποτε άλλο σε εκείνον τον γέροντα τότε, αλλά σε όλα τα άλλα ήταν θαυμαστός, και είναι δυνατόν να διαπιστώσει κανείς όλη την πνευματική του σοφία όχι μόνο από τα άλλα, αλλά και από τα ίδια τα περιστατικά που συνέβησαν κατά τη συμφορά αυτή. Διότι, πρώτα απ' όλα, όταν άκουσε όλα αυτά και είδε τον εαυτό του να φθάνει στο έσχατο όριο της τιμωρίας, δεν αγανάκτησε, δεν δυσανασχέτησε, ούτε είπε κάτι τέτοιο, όπως θα έλεγαν οι περισσότεροι: «Μήπως εγώ εξουσιάζω τη θέληση των άλλων; Για τα δικά μου αμαρτήματα οφείλω να τιμωρηθώ· τα παιδιά όμως είναι σε ώριμη ηλικία, και δίκαιο θα ήταν να τιμωρηθούν μόνο εκείνα». Τίποτε από αυτά ούτε είπε ούτε σκέφτηκε, αλλά σαν ευγνώμων δούλος, που γνωρίζει μόνο ένα πράγμα, το να υπομένει αγόγγυστα τα όσα προέρχονται από τον Δεσπότη, έστω κι αν αυτά τύχει να είναι λυπηρά, έτσι ξεστόμισε τα λόγια που είναι γεμάτα από πολλή σοφία: «Ο Κύριος», λέει, «ο ίδιος θα πράξει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του».