Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 4:18

Διότι αυτό είναι η μετάνοια: η λύση και ο αφανισμός εκείνων που προηγουμένως είτε εκτελέστηκαν στην πράξη είτε συλήφθηκαν ως διάθεση στον νου. Εκείνος όμως που γνωρίζει την ωφέλεια της μετάνοιας, αλλά διαρκώς κυλιέται στον βούρκο της ανομίας, μοιάζει με τον δούλο που, ενώ γνωρίζει την οργή του κυρίου του, διαπράττει το κακό μπροστά στα μάτια του και τριπλασιάζει την αμαρτία. Γίνε ευαίσθητος απέναντι στην ασθένεια που σε περιβάλλει. Συνέτριψε τον εαυτό σου όσο μπορείς, ζήτησε και το πένθος των ομόψυχων αδελφών να σε βοηθήσει προς την ελευθερία, δείξε μου το πικρό και άφθονο δάκρυ σου, για να αναμείξω και εγώ το δικό μου, πάρε και τον ιερέα ως κοινωνό της θλίψης σου, σαν πατέρα. Διότι ποιος πατέρας είναι τόσο ψεύτικος ή έχει τόσο σκληρή ψυχή, ώστε να μην θρηνεί μαζί με τα παιδιά του όταν αυτά λυπούνται ή, αντίθετα, να μην χαίρεται μαζί τους όταν χαίρονται; Ο ιερέας θρηνεί για την αμαρτία του πνευματικού του τέκνου έτσι ακριβώς όπως ο Ιακώβ θρήνησε για τον ματωμένο χιτώνα του Ιωσήφ, όπως ο Δαβίδ για τον όλεθρο του Αβεσσαλώμ, όπως ο Ηλεί για τον Οφνί και τον Φινεές που έπεσαν στη μάχη, και όπως ο Μωυσής για τον λαό που εισήγαγε την άθεη μοσχοποιία. Πριν από τους σωματικούς σου πατέρες, δείξε εμπιστοσύνη σε εκείνον που σε γέννησε κατά Θεόν, δείξε του χωρίς ντροπή τα κρυφά σου, αποκάλυψε τα απόρρητα της ψυχής σου όπως ακριβώς κάποιος δείχνει στον ιατρό μια κρυμμένη πάθηση. Εκείνος θα φροντίσει και για την ευπρέπεια και για τη θεραπεία. Διότι ο σεβασμός και η στοργή των γονέων αγκαλιάζει περισσότερο εκείνα από τα παιδιά τους που υποφέρουν.

Διότι ιδού, αφενός ο Άχαρ, όταν έκλεψε τη χρυσή γλώσσα και την ψιλή, προκάλεσε την οργή του Κυρίου σε όλο τον λαό, αν και ο λαός αγνοούσε και αυτόν που είχε αμαρτήσει και το ίδιο το αμάρτημα, μέχρις ότου φανερώθηκε ο προαναφερθείς και υπέστη εκείνον τον φοβερό όλεθρο μαζί με όλους τους δικούς του. Αφετέρου ο Ηλεί, αν και δεν εφησύχασε απέναντι στους υιούς του, οι οποίοι ήταν υιοί διεφθαρμένοι, αλλά πολλές φορές τους νουθέτησε και τους είπε: «Όχι, τέκνα μου, δεν είναι καλά αυτά που ακούω για εσάς», και με εκτενή επιχειρήματα τους κατέδειξε τόσο το άτοπο της αμαρτίας όσο και το αναπόφευκτο της κρίσης, επειδή ωστόσο δεν τους τιμώρησε ολοκληρωτικά, ούτε επέδειξε τον πρέποντα ζήλο εναντίον τους, παρόξυνε σε τέτοιο βαθμό την οργή του Θεού, ώστε και ο λαός εξολοθρεύτηκε μαζί με τους υιούς του, και η ίδια η κιβωτός αιχμαλωτίστηκε από τους αλλοφύλους, και ο ίδιος, εξαιτίας αυτών, βρήκε οικτρό θάνατο. Εάν, λοιπόν, εναντίον εκείνων που δεν υπήρξαν συνένοχοι με τον αμαρτωλό, καθώς και εναντίον εκείνων που προσπάθησαν να εμποδίσουν και στηλίτευσαν το αμάρτημα, ξέσπασε τόσο μεγάλη οργή, τι θα μπορούσε να πει κανείς για όσους γνωρίζουν την αμαρτία και εφησυχάζουν; Οι οποίοι, εάν δεν εφαρμόσουν τα όσα ειπώθηκαν από τον Απόστολο προς τους Κορινθίους, ο οποίος είπε: «Γιατί δεν πενθήσατε μάλλον, ώστε να απομακρυνθεί από ανάμεσά σας εκείνος που έπραξε αυτό το έργο;»

Απέρριψε, λοιπόν, πρώτα αυτή τη σκηνή στη Σηλώμ εξαιτίας των ασεβειών τους. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει ειπωθεί: «Και απέρριψε τη σκηνή της Σηλώμ, και τη σκηνή που ιδρύθηκε ανάμεσα στους ανθρώπους». Το πώς, δε, παραδόθηκε στους ανθρώπους η κιβωτός εξαιτίας των ασεβημάτων του λαού, και πώς την κυρίευσαν οι εχθροί και την πήραν μαζί τους, και πώς οι υιοί του Ισραήλ κατατροπώθηκαν, και πώς έπεσαν νεκροί οι υιοί του Ηλεί, οι οποίοι ήταν ιερείς, καθώς και πώς ο πατέρας τους πέθανε στο άκουσμα της είδησης για τα παιδιά του, τα παρουσιάζει το Πρώτο βιβλίο των Βασιλειών. Γι' αυτό αναφέρεται εδώ: «Και απέρριψε τη σκηνή της Σηλώ, τη σκηνή όπου κατοίκησε ανάμεσα στους ανθρώπους. Και παρέδωσε στην αιχμαλωσία την ισχύ τους». Αντί, δε, για το «την ισχύ τους», ο Ακύλας το ερμήνευσε ως «το κράτος τους». Και ως κράτος, ισχύ και καλλονή τους, που παραδόθηκαν στην αιχμαλωσία και στα χέρια του καταπιεστή, τι άλλο θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι, παρά η κιβωτός, την οποία υπαινίσσεται ο παρών λόγος λέγοντας: «Και παρέδωσε στην αιχμαλωσία την ισχύ τους, και την καλλονή τους στα χέρια του εχθρού»;

Σύμφωνα με τον Ακύλα, «δεν μνημονεύθηκαν»· σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «δεν επαινέθηκαν». Διότι δεν παραδίδονταν πλέον στους συζύγους με ύμνους και επαίνους, όπως συνηθίζεται στις νύφες, σύμφωνα με την ερμηνεία των υπολοίπων, εξαιτίας της συμφοράς που τους είχε βρει τότε. Σύμφωνα όμως με την έκδοση των Εβδομήκοντα, έχοντας απαχθεί ως αιχμάλωτες, κατά τον θάνατό τους δεν είχαν ανθρώπους να τις πενθήσουν, εξαιτίας της απουσίας των οικείων τους· αλλά και οι ιερείς τους έπεσαν από ρομφαία (αυτοί δε ήταν οι γιοι του Ηλεί), και οι χήρες τους δεν θα θρηνηθούν. Και είναι δυνατόν να βρει κανείς στο πρώτο βιβλίο των Βασιλειών πώς, όταν οι γιοι του Ηλεί έπεσαν στον πόλεμο, οι γυναίκες τους, που έμειναν χήρες, υπέστησαν φρικτό θάνατο.

Και είπε: «Τι είναι αυτό που συνέβη, τέκνο μου;» Και αποκρίθηκε το νεαρό παιδί και είπε: «Ο λαός του Ισραήλ τράπηκε σε φυγή μπροστά από τους αλλοφύλους, και μεγάλη καταστροφή έγινε στον λαό, και αμφότεροι οι γιοι σου έχουν πεθάνει, και η κιβωτός του Θεού αιχμαλωτίστηκε». Και συνέβη, μόλις ανέφερε την κιβωτό του Θεού, εκείνος έπεσε από το κάθισμά του προς τα πίσω, δίπλα στην πύλη, και συνετρίβη η ράχη του, και πέθανε· διότι ο άνθρωπος ήταν ηλικιωμένος και βαρύς. Και η νύφη του, η γυναίκα του Φινεές, ήταν έγκυος και ετοιμόγεννη· και όταν άκουσε την είδηση ότι αιχμαλωτίστηκε η κιβωτός του Θεού, και ότι πέθανε ο πεθερός της και ο άνδρας της, λύγισε και γέννησε, διότι ήλθαν πάνω της οι ωδίνες του τοκετού· και την ώρα εκείνη πέθαινε. Και της είπαν οι γυναίκες που παραστέκονταν δίπλα της: «Μη φοβάσαι, διότι γέννησες γιο»· αλλά δεν αποκρίθηκε, και η καρδιά της δεν έδωσε σημασία. Και στη συνέχεια προστίθενται σε αυτά τα εξής: «Και οι αλλόφυλοι πήραν την κιβωτό του Θεού και την έφεραν στην Άζωτο. Και πήραν οι αλλόφυλοι την κιβωτό του Κυρίου και την εισήγαγαν στον ναό του Δαγών».

ΙΔ'. 〈ΟΤΙ ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ ΕΙΝΑΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΑΠΟ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ〉 Αλλά για ποιο λόγο χρειάζεται να συσσωρεύουμε πλήθος αποδείξεων, εφόσον ο φιλαλήθης, και όχι ο εριστικός, αρκείται στα όσα έχουν ειπωθεί, τα οποία παρέχουν ποικίλη τεκμηρίωση για το προκείμενο ζήτημα; Εξάλλου, σκοπός μας ήταν να αποδείξουμε ότι τα σχετικά με τον Μωυσή και τους προφήτες είναι παλαιότερα από τα αντίστοιχα ελληνικά. Επειδή, λοιπόν, έχει αποδειχθεί ότι ο Μωυσής έζησε πολύ πριν από τα Τρωικά, ας εξετάσουμε και όλους τους μεταγενέστερούς του. Το γεγονός ότι ο Μωυσής εμφανίστηκε στη ζωή τελευταίος χρονικά από τους πραγματικά αρχαιότερους Εβραίους, δηλαδή τον Έβερ και τον Αβραάμ (από τους οποίους δόθηκε και η σχετική προσωνυμία σε αυτούς τους άνδρες), καθώς και από τους υπόλοιπους θεοφιλείς και παλαιούς άνδρες, είναι προφανές από την ιστορία του. Μετά τον Μωυσή, λοιπόν, ηγήθηκε του ιουδαϊκού έθνους ο Ιησούς [του Ναυή], σύμφωνα με κάποιους, για 30 έτη. Έπειτα, όπως λέει η Γραφή, κυριάρχησαν οι αλλόφυλοι για οκτώ έτη. Έπειτα ο Γοθονιήλ για πενήντα έτη· μετά από αυτόν ο Εγλώμ, ο βασιλιάς του Μωάβ, για 18 έτη· έπειτα ο Αώδ για 80 έτη· ύστερα πάλι οι αλλόφυλοι για 20 έτη. Έπειτα η Δεββώρα και ο Βαράκ για 40 έτη· έπειτα οι Μαδιανίτες για 7 έτη· έπειτα ο Γεδεών για 40 έτη· ο Αβιμέλεχ για τρία έτη· ο Θωλά 23· ο Ιαείρ 22· οι Αμμανίτες 18· ο Ιεφθάε για 6 έτη· ο Εσβών για 7 έτη· ο Αιαλών για 10 έτη· ο Λαβδών για 8 έτη· οι αλλόφυλοι για 40 έτη· ο Σαμψών για 20 έτη· έπειτα ο ιερέας Ηλεί, σύμφωνα με το εβραϊκό κείμενο, για 40 έτη, περίοδος κατά την οποία συμπίπτει να γίνει η άλωση του Ιλίου.

Υπήρχε κάποιος ιερέας μεταξύ των Ιουδαίων, επιεικής κατά τα άλλα και μετριοπαθής, ονόματι Ηλί. Αυτός ο Ηλί, λοιπόν, είχε δύο γιους που είχαν φτάσει στο έσχατο σημείο της κακίας· δεν τους συγκρατούσε, όμως, ούτε τους εμπόδιζε· ή μάλλον, τους συγκρατούσε και τους εμπόδιζε, αλλά όχι με την πρέπουσα αυστηρότητα και σφοδρότητα. Ενώ δηλαδή έπρεπε να τους μαστιγώσει, να τους εκδιώξει από το πατρικό σπίτι και να εφαρμόσει κάθε τρόπο διόρθωσης, εκείνος απλώς τους προέτρεπε και τους συμβούλευε, λέγοντας τα εξής: «Όχι, τέκνα μου, μην πράττετε έτσι· διότι δεν είναι καλή η φήμη που ακούω για εσάς». Τι λες; Ύβρισαν τον Δεσπότη, και εσύ τους αποκαλείς τέκνα; Αγνοήσαν Εκείνον που τους δημιούργησε, και εσύ αναγνωρίζεις τη συγγένειά σας; Γι' αυτόν τον λόγο αναφέρεται ότι δεν τους νουθετούσε· διότι νουθεσία δεν σημαίνει το να συμβουλεύουμε απλώς, αλλά το να επιφέρουμε το πλήγμα με μεγαλύτερη σφοδρότητα και οξύτητα, και σε βαθμό ανάλογο με τη σήψη που παρουσιάζει το τραύμα. Επομένως, δεν αρκεί απλώς ο λόγος, ούτε μόνο η προτροπή, αλλά πρέπει να ορθωθεί σαν τείχος πολύς φόβος, ώστε να αποκοπεί η ραθυμία της νεότητας. Επειδή, λοιπόν, τους συμβούλευε μεν, αλλά όχι όπως έπρεπε, παραδόθηκαν στους εχθρούς, και όταν συνήφθη μάχη, έπεσαν στο πεδίο της παράταξης, και ο ίδιος, μη αντέχοντας το άγγελμα, έπεσε, συνετρίβη και πέθανε. Βλέπεις ότι δικαίως είπα, πως παιδοκτόνοι είναι και οι πατέρες εκείνοι, οι οποίοι δεν συμπεριφέρονται με αυστηρότητα στα ράθυμα παιδιά τους, ούτε απαιτούν από αυτά την κατά Θεόν ευλάβεια;

Διότι, όταν ο πόλεμος έπληξε τους Ιουδαίους, επειδή κάποιος ήλθε και του ανήγγειλε τις συμφορές του πολέμου και πώς τα παιδιά του κατακρεουργήθηκαν αισχρά και ελεεινά στη μάχη, ακούγοντας αυτά μεν παρέμενε ήσυχος· όταν όμως εκείνος πρόσθεσε σε αυτή τη σφαγή και την αρπαγή της Κιβωτού που έγινε από τους εχθρούς, τότε πλέον, χάνοντας τις αισθήσεις του από την απελπισία, ο γέροντας έπεσε από το κάθισμα προς τα πίσω, δίπλα στην πύλη, και συνετρίβη η ράχη του, διότι ήταν ηλικιωμένος, βαρύς και ένδοξος, και ο ίδιος υπήρξε κριτής του Ισραήλ επί είκοσι έτη. Εάν όμως τον ιερέα, τον ηλικιωμένο, τον ένδοξο, αυτόν που επί είκοσι έτη προΐστατο άμεμπτα του γένους των Εβραίων, ο οποίος έζησε σε εποχές που δεν απαιτούσαν πολλή ακρίβεια, τίποτε από όλα αυτά δεν ίσχυσε για να τον απαλλάξει από την τιμωρία, αλλά, επειδή δεν μερίμνησε για τα παιδιά του με τη δέουσα αυστηρότητα, χάθηκε οικτρά και ελεεινά, και η αμαρτία αυτής της αμέλειας, σαν άγριο και μεγάλο κύμα, υπερίσχυσε όλων εκείνων, και σκέπασε όλα του τα κατορθώματα· ποια καταδίκη άραγε θα βρει εμάς, που ζούμε σε εποχές οι οποίες απαιτούν πολύ μεγαλύτερη πνευματική φιλοσοφία, και που υπολειπόμαστε της δικής του αρετής, και που όχι μόνο δεν μεριμνούμε για τα παιδιά μας, αλλά επιβουλευόμαστε και πολεμούμε εκείνους που θέλουν να το πράξουν, έχοντας απέναντι στους απογόνους μας διαθέσεις χειρότερες από κάθε βάρβαρο;

Όταν δε οι υιοί του Ηλεί εξήγαγαν την κιβωτό, αυτοί μεν έπεσαν στον πόλεμο μαζί με πολλούς άλλους, την δε κιβωτό την κατέλαβαν οι εχθροί. Ήλθε κάποιος να αναγγείλει αυτά στον Ηλεί· εκείνος δε, αφού έπεσε από το κάθισμά του, συνετρίβη και απέθανε· απέθανε δε και η νύφη του, όταν τα άκουσε αυτά.

Όντας, λοιπόν, σύντομος ο μέγας διδάσκαλος και έχοντας με το πνεύμα νοερά συστείλει την ευρεία δύναμη του λόγου, παρομοίασε τους ακροατές των θείων λογίων με τους μεγάλους Ιωάννη και Δαβίδ βάσει της έξης του καθενός, επειδή, όπως νομίζω, οπωσδήποτε καθένας από όσους ζουν με ευσέβεια συμπεριλαμβάνεται σε έναν από αυτούς, σύμφωνα με τον τρόπο που ορθά αποδόθηκε στον καθένα, σαν να διαλαλεί ρητά ότι: «Όλοι εσείς που δεχθήκατε μέσα σας, μέσω της μετάνοιας, να κυοφορείται ο θείος λόγος της αρετής και της γνώσης, είτε, κατά το παράδειγμα του μεγάλου Ιωάννη, από την αρχή μέχρι το τέλος, μέσω της προκοπής, διατηρήστε αμετάβλητο ως προς την έξη το θείο σκίρτημα της ψυχής γι' αυτόν, χωρίς να υποταχθείτε καθόλου σε κανένα απολύτως είδος κακίας και άγνοιας· είτε, κατά το παράδειγμα του μακάριου Δαβίδ, ακόμη κι αν σας συνέβη κάτι αθέλητο στον θείο δρόμο σας, φροντίστε με φιλοπονία μέσω της μετάνοιας να επαναφέρετε στον εαυτό σας την αρετή και τη γνώση με τους κόπους της υπομονής και την άσκηση των θείων λόγων, και να μην αφήσετε αυτήν τη θεία κιβωτό που βρίσκεται μέσα σας, της αρετής δηλαδή και της γνώσης, έκδοτη στα πάθη εξαιτίας της ραθυμίας, και έτσι υποστείτε το πάθημα του ιερέα Ηλί, και, πέφτοντας προς τα πίσω κοντά στις πύλες του ναού στη Σηλώμ, πεθάνετε συντρίβοντας τον ώμο της πράξης».