Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Α΄ 8:5

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ ΒΙΒΛΙΟ Α'. <Και έλαβε ο Σαμουήλ ένα αρνί που θήλαζε.> Του Κυρίλλου αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας. Βλέπεις πώς κατέστησε τον Χριστό ταυτόχρονα μεσίτη και πρύτανη της σωτηρίας; Και πώς, προτάσσοντας το μυστήριό Του σαν άρρηκτο όπλο στις επιθέσεις των αλλοφύλων, έσωσε τον Ισραήλ; Διότι θυσίασε ένα αρνί που θήλαζε, ως τύπο του Χριστού, ο οποίος από παλιά βροντοφώναζε μέσω της φωνής των προφητών: «Εγώ δε, σαν άκακο αρνί που οδηγείται σε σφαγή, δεν το εγνώριζα». Παρατήρησε δε πώς η δύναμη της θυσίας κατέστησε τον Πατέρα πιο πρόθυμο για την παροχή βοήθειας σε εκείνους που κοπιάζουν. Διότι εξαπέλυσε βροντές μεγάλες και εξαίσιες εναντίον των αντιπάλων, και σε εκείνους που προσέφεραν τη θυσία έδινε ως μισθό τη σωτηρία, ως τύπο του μυστηρίου του Χριστού. <Και τώρα κατάστησε σε εμάς βασιλιά.> Του Κυρίλλου. Ο μεν Ισραήλ απομακρύνθηκε από το να κυβερνάται από τον Θεό μέσω των προφητών· και ζήτησε για βασιλιά έναν άνθρωπο. Για τον λόγο αυτό και ξέπεσε από την εντολή· διότι πρώτος ο Σολομών προσκύνησε τα Βααλείμ· έπειτα, μετά από αυτόν, ο Ιεροβοάμ έστησε τις δαμάλεις. <Και είπε ο Κύριος προς τον Σαμουήλ: Άκουσε τη φωνή τους, κ.τ.λ.> Του Κυρίλλου. Ενώ τα πράγματα πήγαιναν καλά για αυτούς, και βρίσκονταν στην πιο άριστη τάξη, οι δείλαιοι σκέφτηκαν πικρά εναντίον του εαυτού τους.

Αποτινάσσοντας δε σαν ζυγό τη βασιλεία υπό τον Θεό, προσέρχονταν λέγοντας στον μακάριο Σαμουήλ: «Κατάστησε σε εμάς βασιλιά για να μας κρίνει,» και τα εξής. Έπειτα, ενώ ο μακάριος Σαμουήλ τους εξήγγειλε τα δικαιώματα του βασιλιά και τους καταπτοούσε με πάρα πολλούς φόβους, αποτρέποντάς τους μάλιστα πολύ γρήγορα από αυτές τις σαθρές και ανόσιες σκέψεις, εκείνοι δεν έπαυαν να επιμένουν λέγοντας: «Όχι, αλλά θα υπάρξει βασιλεία σε εμάς.» <Και είπε ο Σαούλ στο παιδάριο, κ.τ.λ. Και τι θα φέρουμε; κ.τ.λ.> Του Κυρίλλου, από το κατά Ματθαίον. Είναι πάντοτε φυσικό ίδιον εκείνων που ωφελούνται, δηλαδή αυτών που έχουν μετέχει σε οποιαδήποτε ευχάριστα πράγματα, να θέλουν να ανταποδίδουν αμοιβές κατά τη δύναμή τους, και να ευφραίνουν με ισότιμες ή ακόμη και μεγαλύτερες τιμές. Και ως απόδειξη της ευγνωμοσύνης τους επιδεικνύουν πάντοτε σε αυτά προθυμία, εκείνοι στους οποίους ενυπάρχει αγαθός και ευγνώμων τρόπος. <Και εκεί ήταν ένα από τα παιδάρια του Σαούλ. —Και το όνομά του Δωήκ.> Του Κυρίλλου. Υπήρξε κάποιος άνδρας Ιδουμαίος στο γένος, που ονομαζόταν Δωήκ. Αυτός συναναστρεφόταν με τους δορυφόρους του μακάριου Δαβίδ, και ήταν κτηνοτρόφος, όμως άνδρας πικρός και βάρβαρος και από πουθενά μη έχοντας το γνήσιο. Συναντούσε δε κρυφά τον Σαούλ και του ανήγγειλε τις σκέψεις και όλα τα βουλεύματα, και υποσχόταν κατά καιρούς ότι και θα τον παραδώσει.

Είναι προφανές, λοιπόν, ότι εφόσον υστερούν απέναντι στην αρετή των πατέρων, και μάλιστα υπέρμετρα, δεν θα γίνουν μέτοχοι ούτε της ευσπλαχνίας που απονεμήθηκε σε εκείνους· διότι ο Κριτής είναι δίκαιος. «Και μέσω προφήτη ο Κύριος έβγαλε τον Ισραήλ από την Αίγυπτο, και μέσω προφήτη διαφυλάχθηκε». Την αιτία μας διασαφηνίζει σε αυτά για το ότι ο Ισραήλ ούτε φύλαξε την ορισθείσα εντολή, και καταφρόνησε τον Θεό που έλεγε «Δεν θα υπάρξουν για εσένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα», και για το ότι δεν ήθελε να επιθυμεί να συναγωνιστεί τις αρετές των πατέρων· διότι τους επιπλήττει, επειδή οι απόγονοι του Ισραήλ περιήλθαν εντελώς υπό την ανθρώπινη βασιλεία, αν και τους κυβερνούσε ο Θεός μέσω αγίων προφητών, και δεν τους έλειπε τίποτα για να είναι μακάριοι. Διότι θυμόμαστε ότι, ενώ ζούσε και προφήτευε ακόμη ο μακάριος Σαμουήλ, αυτοί ζήτησαν βασιλιά. Και γι' αυτό ακριβώς ο Θεός οργίστηκε, και ως υβρισμένος δυσαρεστήθηκε βαθύτατα, όμως ανέδειξε τον Σαούλ. Επομένως, τους κατηγορεί έντονα, διότι περιήλθαν εντελώς υπό την ανθρώπινη βασιλεία, μην ανεχόμενοι να κυβερνώνται από τον Θεό μέσω προφητών. Διότι έσωσε βέβαια, λέει, ο Θεός τον Ισραήλ και τον έβγαλε από τον οίκο της δουλείας με τη μεσιτεία του Μωυσή, ο οποίος και έγινε προφήτης και απαρχή των προφητών· και όχι μόνο τον έβγαλε από την Αίγυπτο, λέει, αλλά και τον διαφύλαξε. Διότι παρέμεινε λατρεύοντας τον έναν, κατά φύση και αληθινό Θεό.

Το ότι δε, αφού πιάστηκαν στα δεσμά της αιχμαλωσίας και μεταφέρθηκαν στη χώρα των Ασσυρίων, δεν θα έχουν καμία αποφυγή των δεινών, αλλά θα τους ακολουθήσουν και εκεί τα βάσανα, το υπέδειξε λέγοντας: «Και θα τους καταφάγουν εκεί σκύμνοι του δάσους, θηρία του αγρού θα τους κατασπαράξουν». Διότι τα ατίθασα γένη των Ασσυρίων τα παρομοιάζει με σκύμνους στα δάση και με θηρία, τα οποία ρέπουν πολύ προς το ανήμερο. <Στη διασπορά σου, Ισραήλ, ποιος θα βοηθήσει; Πού είναι αυτός ο βασιλιάς σου; Ας σε διασώσει σε όλες τις πόλεις σου· ας σε κρίνει αυτός για τον οποίο είπες: Δώσε μου βασιλιά και άρχοντα. Και σου έδωσα μέσα στην οργή μου, και κράτησα στον θυμό μου τη συστροφή της αδικίας.> Ανέφερα ήδη εν συντομία και στα προηγούμενα, ότι ο Θεός κατηγορούσε τους Ισραηλίτες, διότι, όλως περιέργως, προτίμησαν να υποταχθούν περισσότερο σε ανθρώπινους ζυγούς και να απορρίψουν τη βασιλεία υπό τον ίδιο τον Θεό, αν και Εκείνος είχε βασιλεύσει στους αρχαιότερους μέσω των αγίων Προφητών. Διότι είπε ότι: «Και μέσω Προφήτη ανέβασε ο Κύριος τον Ισραήλ από την Αίγυπτο, και μέσω Προφήτη διαφυλάχθηκε». Εσείς όμως, λέει, αποθώντας την υπακοή στον Θεό, κατακραυγάσατε εναντίον του μακαρίου Σαμουήλ λέγοντας: «Ιδού, εσύ έχεις γεράσει, και οι γιοι σου δεν πορεύονται στην οδό σου· και τώρα κατάστησε σε εμάς βασιλιά για να μας κυβερνά, όπως ακριβώς και τα υπόλοιπα έθνη».

Ο Θεός των όλων βασίλευσε στους Ισραηλίτες στην αρχή, με τη μεσιτεία του πάνσοφου Μωυσή, έπειτα μετά από εκείνον του Ιησού του Ναυή που ανέλαβε τη στρατηγία· έπειτα μέσω των κριτών που αναδείχθηκαν κατά καιρούς, και μετά από αυτούς μέσω του μακάριου Σαμουήλ. Ενώ λοιπόν τα πράγματα είχαν έτσι γι' αυτούς και βρίσκονταν στην πιο άριστη τάξη, οι άθλιοι σκέφτηκαν πικρά εναντίον του εαυτού τους. Αποτινάζοντας τον ζυγό της υπό τον Θεό βασιλείας, προσήλθαν λέγοντας στον μακάριο Σαμουήλ: «Ιδού, εσύ γέρασες, και οι γιοι σου δεν βαδίζουν στον δρόμο σου· και τώρα κατάστησε σε εμάς βασιλιά για να μας κρίνει, όπως έχουν και τα υπόλοιπα έθνη». Και ο λόγος αυτός, λέει, φάνηκε κακός στα μάτια του Σαμουήλ, όταν είπαν: «Δώσε μας βασιλιά για να μας κρίνει»· και προσευχήθηκε ο Σαμουήλ προς τον Κύριο. Και είπε ο Κύριος προς τον Σαμουήλ: «Άκουσε τη φωνή του λαού σε όσα σου πουν, διότι δεν περιφρόνησαν εσένα, αλλά εμένα περιφρόνησαν, για να μην βασιλεύω επάνω τους».

4. Υπάρχει δε σε εμάς και κάτι τέτοιο πάλι: Διότι ο Θεός των όλων κυβέρνησε ως βασιλιάς τους απογόνους του Ισραήλ μέσω των αγίων προφητών. Για τον σκοπό αυτό είχε χριστεί πρωτίστως, και πριν από τους άλλους, ο θεσπέσιος Μωυσής· έπειτα, μετά από αυτόν, οι επόμενοι. Ενώ όμως ο άγιος Σαμουήλ διηύθυνε τη διοίκηση, οι απόγονοι του Ισραήλ, έχοντας περιπέσει σε παράλογες αυθάδειες και έχοντας, δεν ξέρω πώς, περιφρονήσει τη βασιλεία του Θεού, τον πλησίασαν λέγοντας: «Ιδού, εσύ έχεις γεράσει, και οι γιοι σου δεν πορεύονται στον δρόμο σου. Και τώρα, διόρισε σε εμάς βασιλιά για να μας κρίνει, όπως ακριβώς έχουν και τα υπόλοιπα έθνη». Και ο προφήτης πικράθηκε πάρα πολύ από αυτό. Ο Κύριος όμως του είπε: «Άκουσε τη φωνή του λαού, σε όσα σου πουν· διότι δεν περιφρόνησαν εσένα, αλλά εμένα περιφρόνησαν, ώστε να μη βασιλεύω πάνω τους». Έτσι αναδείχθηκε ο Σαούλ, για τον οποίο ο Θεός των όλων λέει μέσω των προφητών: «Και τους έδωσα βασιλιά μέσα στην οργή μου, και υπέστησαν μέσα στον θυμό μου συστροφή αδικίας». Δεν χωράει λοιπόν καμία αμφιβολία, ότι μέσα σε οργή δόθηκε ως βασιλιάς ένας άνθρωπος, ο Σαούλ, σε αυτούς που απέρριψαν τη βασιλεία του Θεού των όλων.

Επομένως, αψηφώντας κάποτε την ευλάβεια προς τον Θεό, οι Ισραηλίτες επιτέθηκαν με πικρία εναντίον του Μωυσή και του Ααρών. Έπειτα, ο Μωυσής και ο Ααρών τούς δήλωσαν: «Ποιος είναι αυτός που γογγύζετε εναντίον του; Διότι ο γογγυσμός σας αυτός δεν είναι εναντίον μας, αλλά εναντίον του Θεού.» Διότι αμάρταναν μεν απέναντι στον Μωυσή και στον Ααρών, αλλά η πράξη αυτή έθιγε τη θεία δόξα, και προς αυτήν αναγόταν η πρόθεση αυτών που τους εξύβριζαν. Όμως ο Μωυσής και ο Ααρών δεν ήταν Θεοί, ούτε βέβαια η κτίση τους προσκύνησε με αναφορά προς τον Θεό. Ο Θεός βασίλευε επί του κατά σάρκα Ισραήλ μέσω των προφητών. Έπειτα πλησίασαν λέγοντας στον θεσπέσιο Σαμουήλ: «Ορίσε μας βασιλιά, όπως έχουν και τα υπόλοιπα έθνη.» Εξαιτίας αυτών ο πνευματοφόρος (Σαμουήλ) πικραινόταν, και πολύ δικαιολογημένα, αλλά άκουσε τον Θεό να λέει: «Δεν εξουθένωσαν εσένα, αλλά εμένα, για να μην βασιλεύω πάνω τους.» Ιδού λοιπόν πάλι, και εδώ είναι σαφές, ότι η πράξη της εξουθένωσης έχει αναφορά στον Θεό. Εξάλλου και ο ίδιος ο Σωτήρας των πάντων και Κύριος λέει σχετικά με εκείνους που βρίσκονται σε ανέχεια: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα.» Άραγε, λοιπόν, σύμφωνα με αυτόν τον τρόπο, εάν λέγεται για κάποιον ότι τιμά εκείνον που προέρχεται εκ σπέρματος Δαβίδ, έχει πράξει τούτο προς τον Υιό;