Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 1:9

Ονομάζει «σκηνώματα» τις άγιες εκκλησίες του Θεού που έχουν ιδρυθεί κατά τόπους, προς τις οποίες σπεύδει με ζήλο κάθε θεοφιλής ψυχή. «Η καρδιά μου και η σάρκα μου αγαλλίασαν για τον ζώντα Θεό». Είναι σαν να λέει: Και με το σώμα και με την ψυχή προσέφερα τον εαυτό μου για να δουλεύει στον ζώντα και αληθινό Θεό. Η δε φράση «στον ζώντα Θεό» έχει ειπωθεί σε αντιδιαστολή με τα είδωλα, εφόσον εκείνα είναι νεκρά και αποτελούνται από άψυχη ύλη.

Α. Δεν είναι κτίσμα το γενητό; Β. Πώς όχι; Α. Παρατήρησε λοιπόν, ω Ερμεία, σε πόση ηλιθιότητα καταρρέουν τα φρονήματά τους. Διότι ο θείος και ιερός λόγος ανέφερε κάπου ότι τα έθνη επιγνώρισαν τον ζώντα και αληθινό Θεό, σαγηνευμένα μέσω της πίστεως στην επίγνωση του Υιού· αυτοί όμως έχουν φτάσει σε τέτοια αθλιότητα λογισμών, ώστε δεν ντρέπονται καθόλου να του αποδίδουν τη μικροπρέπεια του ότι έχει δημιουργηθεί. Έχει δε γραφτεί ως εξής για εκείνους που επέλεξαν να ακολουθήσουν τους αγίους αποστόλους: «Διότι οι ίδιοι», λέει, «αναγγέλλουν για εμάς τι είδους είσοδο είχαμε προς εσάς, και πώς επιστρέψατε στον Θεό από τα είδωλα, για να δουλεύετε σε Θεό ζώντα και αληθινό». Εάν λοιπόν αποτελεί αίσχος της ελληνικής λατρείας το να προσκυνείται η κτίση, και τα έθνη στράφηκαν προς τον ζώντα και αληθινό Θεό, αναγνωρίζοντας ως Δεσπότη τον Χριστό, και μεταβαίνοντας στην προσκύνηση του Υιού μαζί με τον Πατέρα, πώς θα μπορούσε πλέον να νοείται ως δημιουργημένος; Και πώς δεν είναι αναγκαίο να θεωρούμε ότι είναι μάταιη η πίστη και ψευδής η αντίληψη περί Θεού ακόμη και ανάμεσα σε εμάς, παρότι λέγεται ότι έχουμε διαφύγει την καταγραφή της αρχαίας απάτης; Β. Ναι, λέει· διότι τα έθνη στράφηκαν προς τον ζώντα και αληθινό Θεό — τον Πατέρα. Α. Και ποιος θα μπορούσε να είναι, από την πλευρά μας, ο τρόπος της επιστροφής προς τον Θεό;

ΑΛΛΟ. Σαν να συνομιλεί με κάποιους, λέει: «Αυτοί αναγγέλλουν για εμάς τι είδους είσοδο είχαμε σε εσάς, και πώς αποστραφήκατε τα είδωλα για να υπηρετείτε τον ζωντανό και αληθινό Θεό». Εάν λοιπόν όσοι προέρχονται από τα έθνη, αποφεύγοντας την αρχαία πλάνη μέσω της πίστης στον Χριστό, επιστρέφουν στον Θεό, και εάν το να υπηρετούν τον Χριστό τηρώντας τα ευαγγελικά κηρύγματα σημαίνει ότι υπηρετούν τον αληθινό Θεό, πώς ο Υιός δεν είναι κατά φύσιν Θεός; Διότι αυτό είναι το αληθινό.

Πραγματικά υπάρχον είναι το καθένα από τα όντα κατά το μέτρο που υπάρχει. Εκείνο όμως που στα όρια κάποιας φαντασίας και υπόνοιας φαίνεται μεν ότι υπάρχει, αλλά δεν υπάρχει, αυτό δεν υπάρχει πραγματικά, όπως το φάντασμα ενός ονείρου ή ο άνθρωπος σε μία εικόνα· διότι αυτά και τα παρόμοια, εφόσον υπάρχουν μόνο στη φαντασία, δεν κατέχουν την πραγματική ύπαρξη (το όντως είναι). Αν λοιπόν, σύμφωνα με την ιουδαϊκή αντίληψη, υποστηρίζουν ότι ο Μονογενής Θεός δεν υπάρχει καθόλου, τότε ορθώς αποδίδουν την πραγματική ύπαρξη μόνο στον Πατέρα. Αν όμως δεν αρνούνται ότι ο Ποιητής των πάντων υπάρχει, ας πειστούν να μην αποστερούν αυτόν που όντως υπάρχει από το να υπάρχει πραγματικά, ο οποίος κατά τη θεοφάνεια που έγινε στον Μωυσή ονόμασε τον εαυτό του «Όντα», λέγοντας «Εγώ ειμι ο Ων», όπως ακριβώς συμφωνεί με αυτό και ο Ευνόμιος στα όσα λέει στη συνέχεια, αναφέροντας ότι αυτός είναι εκείνος που φανερώθηκε στον Μωυσή. Έπειτα, λέει, «ένας είναι ο Θεός κατά τη φύση και τη δόξα». Αν λοιπόν υπάρχει ο Θεός χωρίς να είναι εκ φύσεως Θεός, αυτό θα το γνώριζε ο ίδιος που τα λέει αυτά· αν όμως δεν είναι Θεός εκείνος που δεν είναι εκ φύσεως Θεός, ας μάθουν από τον μέγα Παύλο ότι εκείνοι που δουλεύουν σε αυτούς που δεν είναι εκ φύσεως θεοί, δεν δουλεύουν στον Θεό. Εμείς όμως δουλεύουμε σε Θεό ζωντανό και αληθινό, όπως λέει ο απόστολος, και αυτός στον οποίο δουλεύουμε είναι ο Ιησούς Χριστός. Διότι σε αυτόν καυχάται ότι δουλεύει και ο απόστολος Παύλος λέγοντας: «Παύλος, δούλος Ιησού Χριστού».

βʹ. Και στους Εβραίους επίσης γράφει πολλά άλλα παρόμοια, και δεν παύει να τους προτρέπει, λέγοντας: «Ακόμη λίγος χρόνος, και αυτός που έρχεται θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει»· όπως ακριβώς κάνει μια μητέρα στα παιδιά που δυσανασχετούν. Έτσι και σε αυτούς λέει: «Δεν στενοχωρείσθε από εμάς». Δεν λέει όμως μόνο ότι τους αγαπά, αλλά ότι και αγαπιέται από αυτούς, ώστε και με αυτόν τον τρόπο να τους ελκύσει περισσότερο. Καίτοι βέβαια, δίνοντας αυτήν τη μαρτυρία, σε κάποιους μεν λέει ότι «Ήλθε ο Τίτος αναγγέλλοντάς μας τον μεγάλο σας πόθο, τον οδυρμό σας, τον ζήλο σας»· και στους Γαλάτες: «Αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε»· και στους Θεσσαλονικείς: «Τι είδους είσοδο είχαμε σε εσάς»· και στον Τιμόθεο επίσης: «Ενθυμούμενος τα δάκρυά σου, για να γεμίσω από χαρά». Και παντού στις Επιστολές θα μπορούσε κανείς να τον βρει να δίνει αυτήν τη μαρτυρία στους μαθητές, και ότι τους αγάπησε και ότι αγαπιέται· όχι όμως στον ίδιο βαθμό. Και εδώ λέει: «Αν και, μολονότι σας αγαπώ περισσότερο, αγαπιέμαι λιγότερο».

ΟΜΙΛΙΑ Βʹ. Διότι από εσάς έχει αντηχήσει ο λόγος του Κυρίου, όχι μόνο στη Μακεδονία και την Αχαΐα, αλλά και σε κάθε τόπο έχει διαδοθεί η πίστη σας προς τον Θεό, ώστε να μην έχουμε εμείς την ανάγκη να λέμε τίποτα. Διότι οι ίδιοι διηγούνται για εμάς ποια ήταν η είσοδός μας σε εσάς, και πώς επιστρέψατε προς τον Θεό από τα είδωλα, για να υπηρετείτε τον ζωντανό και αληθινό Θεό και να αναμένετε τον Υιό του από τους ουρανούς, τον οποίο ανέστησε από τους νεκρούς, τον Ιησού, ο οποίος μας λυτρώνει από την οργή που έρχεται.

Έπειτα, δηλώνοντας ότι με αυτόν τον τρόπο απέδειξαν την πίστη τους τόσο σφοδρή και ενεργή, προσθέτει: «Ώστε να μην έχουμε εμείς ανάγκη να πούμε τίποτα. Διότι οι ίδιοι διηγούνται για εμάς τι είδους είσοδο είχαμε σε εσάς». Δεν περιμένουν να ακούσουν για εσάς, αλλά εκείνοι που δεν ήταν παρόντες και δεν είδαν τα κατορθώματά σας αναλαμβάνουν τον λόγο από τους παρόντες και αυτόπτες· τόσο πολύ έχουν γίνει παντού ακουστά. Επομένως, δεν θα έχουμε την ανάγκη, διηγούμενοι τα δικά σας έργα, να τους παρακινήσουμε σε ανάλογο ζήλο· διότι εκείνα που θα έπρεπε να ακούσουν από εμάς, τα λένε προκαταβολικά οι ίδιοι. Αν και βέβαια σε πολλά τέτοια ζητήματα υπάρχει φθόνος, εντούτοις το υπερβολικό μέγεθος των έργων σας νίκησε και αυτόν, και οι ίδιοι γίνονται κήρυκες των δικών σας άθλων. Παρόλο που υπολείπονται, ούτε έτσι σιωπούν, αλλά σπεύδουν να μιλήσουν πρώτοι. Εφόσον μάλιστα είναι τέτοιας λογής άνθρωποι, δεν είναι δυνατόν σε εμάς να μην πιστέψουμε τα λεγόμενά τους. Τι σημαίνει: «Τι είδους είσοδο είχαμε σε εσάς»; Ότι ήταν γεμάτη από κινδύνους, από αμέτρητους θανάτους, και ότι τίποτε από αυτά δεν σας τάραξε· τουναντίον, σαν να μην είχε συμβεί τίποτα, έτσι μείνατε προσκολλημένοι σε εμάς· σαν να μην είχατε υποστεί κανένα κακό, αλλά σαν να είχατε απολαύσει αμέτρητα αγαθά, έτσι μας δεχθήκατε έπειτα από αυτά.

Επειδή, ακόμη και αν αποσπάσω και λάβω ένα μέρος από ολόκληρο τον άνθρωπο, αυτό καθαυτό το αποκομμένο μέρος είναι μεν ενωμένο με τον εαυτό του, αποτελεί συνέχεια και είναι συγκολλημένο· εντούτοις, ακόμη και έτσι αποτελεί σχίσμα, επειδή δεν είναι ενωμένο με το υπόλοιπο σώμα. βʹ. Διότι ποιο είναι το όφελος, εάν αγαπάς τον τάδε με σφοδρότητα; Ανθρώπινη είναι αυτή η αγάπη· εάν όμως δεν είναι ανθρώπινη, αλλά αγαπάς για τον Θεό, τότε να τους αγαπάς όλους· διότι ο Θεός πρόσταξε έτσι, να αγαπάμε και τους εχθρούς. Και αν πρόσταξε να αγαπάμε τους εχθρούς, πόσο μάλλον εκείνους που δεν μας έχουν λυπήσει καθόλου; «Μα τον αγαπώ», λέει. Αλλά δεν τον αγαπάς έτσι· μάλλον δεν τον αγαπάς καν· διότι, όταν κακολογείς, όταν φθονείς, όταν επιβουλεύεσαι, πώς αγαπάς; «Αλλά δεν κάνω τίποτε από αυτά», λέει. Όταν όμως ακούς να τον κακολογούν, και δεν φράζεις το στόμα εκείνου που τα λέει, δεν δυσπιστείς στα λεγόμενα και δεν τον αναχαιτίζεις, ποιας φιλίας τεκμήριο είναι αυτό; «Και περισσεύει», λέει, «η αγάπη ενός εκάστου από όλους εσάς προς αλλήλους, ώστε εμείς οι ίδιοι να καυχόμαστε για εσάς στις Εκκλησίες του Θεού». Στην προηγούμενη βέβαια επιστολή λέει ότι όλες οι Εκκλησίες της Μακεδονίας και της Αχαΐας αντηχούσαν μαθαίνοντας τα σχετικά με την πίστη τους· «Ώστε», λέει, «δεν έχουμε ανάγκη να λέμε εμείς τίποτε· διότι οι ίδιοι αναγγέλλουν για εσάς τι είδους υποδοχή βρήκαμε ανάμεσά σας»· εδώ όμως λέει: «Ώστε να καυχόμαστε για εσάς». Τι ακριβώς σημαίνει λοιπόν αυτό που ειπώθηκε;

Το ρήμα «ευχαριστούμε» λαμβάνεται από κοινού, ώστε το νόημα να είναι: Ευχαριστούμε τον Θεό, γνωρίζοντας την εκλογή σας σύμφωνα με την οποία σας εκλέξαμε, και ότι, παραλαμβάνοντας το Ευαγγέλιο με την απόδειξη της πολλής δυνάμεως την οποία ενήργησε το Άγιο Πνεύμα, δεν το παραλάβατε απλώς, αλλά απέκτησε μέσα σας τόση ισχύ, ώστε να γίνετε μιμητές δικοί μας και του Κυρίου. Και το λέγει αυτό, εξαιτίας των θλίψεων που υπέμεινε από τους Ιουδαίους. «Ώστε να γίνετε εσείς τύποι για όλους όσοι πιστεύουν στη Μακεδονία και την Αχαΐα. Διότι από εσάς αντήχησε ο λόγος του Κυρίου, και όχι μόνο στη Μακεδονία και στην Αχαΐα, αλλά και σε κάθε τόπο διαδόθηκε η πίστη σας προς τον Θεό, ώστε να μην έχουμε εμείς ανάγκη να πούμε τίποτε. Διότι οι ίδιοι διηγούνται για εσάς τι είδους είσοδο είχαμε σε εσάς. Και πώς». Πρόσεξε πόση πρόοδο σημείωσαν, ώστε και οι ίδιοι να γίνουν τύπος για άλλους, και μάλιστα όχι σε λίγους, αλλά και σε ολόκληρες χώρες και έθνη· «διότι στη Μακεδονία και στην Αχαΐα». Πολύ εύστοχα ελέχθη και το «αντήχησε», λόγω της υπερβολικής τους λαμπρότητας. «Επιστρέψατε προς τον Θεό από τα είδωλα, στον ζωντανό και αληθινό Θεό». Επειδή ανήκαν στον Θεό, αλλά πλανήθηκαν και πάλι προσκλήθηκαν, γι' αυτό ακριβώς είπε «επιστρέψατε»· και πολύ σωστά λέγει «στον ζωντανό», σε αντιδιαστολή προς το άψυχο είδωλο, και «στον αληθινό», σε αντιδιαστολή προς τους ψευδώνυμους θεούς. «

Ώστε προσερχόμενοι σε αυτόν να φωτίζονται και να μην ντροπιαστούν τα πρόσωπά τους· όπως ακριβώς παραγγέλλει και ο θείος Παύλος λέγοντας, ως τέκνα φωτός να περιπατείτε. Διότι ο καρπός του Πνεύματος βρίσκεται σε κάθε αγαθωσύνη και δικαιοσύνη και αλήθεια. Και να κατανοούν επιμελώς πώς επέστρεψαν στον Θεό από τα είδωλα, για να δουλεύουν σε Θεό ζωντανό και αληθινό, και να αναμένουν τον Υιό του από τους ουρανούς, τον οποίο ανέστησε από τους νεκρούς· είναι δε δυνατό σε όποιον προσηλώνει τον νου του με φιλοπονία σε αυτά τα ιερά λόγια, να διακρίνει τον θεοφόρο να προαναγγέλλει παρόμοια πράγματα και κάπου αλλού.

Εσείς δε, μητέρες και αδελφές εν Κυρίω, που αγωνίζεσθε τον καλό αγώνα της μοναχικής πολιτείας, χαίρετε και να έχετε δύναμη, σπεύδοντας προς τα ανώτερα, επειδή δεν υπάρχει στάση για αυτόν που πορεύεται την οδό που οδηγεί στην αρετή· διότι η αρετή είναι άφθαστη ακόμη και όταν κατακτάται. Είστε λοιπόν μακάριες, επειδή επιλέξατε τον βίο της παρθενίας, τον όντως αγγελικό και ουράνιο, ο οποίος ενέχει μεν κόπο και βία όχι τυχαία, αλλά και πολύ ιδρώτα, ως ανταπόδοση όμως έχει τη βασιλεία των ουρανών. Δεν πρέπει βέβαια να αποθαρρύνεστε και να χαλαρώνετε στους κόπους· διότι, εάν αυτός που επιθυμεί να αποκτήσει τα εφήμερα δεν λυγίζει ούτε υποχωρεί, έως ότου αποκτήσει αυτό που ζητά, αν και αυτό δεν είναι αναφαίρετο αλλά ευμετάβολο και φθαρτό, ίσως δε και εφόδιο για την αιώνια κόλαση, πόσο μάλλον εμείς δεν πρέπει να οκνούμε, αλλά να φλεγόμαστε από ζήλο για να δουλεύουμε στον ζώντα Θεό και να αναμένουμε τον Υιό Του από τους ουρανούς με ανθρωποπρεπή μορφή, τον οποίον αρνούνται να εικονίζεται οι σημερινοί αιρετικοί; Αποφεύγετε, κυρίες μου, τον όλεθρο. Έτσι θα έλθει, με τον τρόπο που φάνηκε να αναλαμβάνεται στους ουρανούς. Και πώς φάνηκε; Ως άνθρωπος που μπορεί να εικονισθεί, για να κρίνει τα σύμπαντα μαζί με αυτούς που αρνήθηκαν την απεικόνισή Του. Τον βίο σας, παρακαλώ, να τον ρυθμίζετε με ακρίβεια ώστε να συμπορεύεται με την πίστη· όσες βρίσκονται υπό τον ζυγό του γάμου, λέει, ας δώσουν κάτι και στον Θεό, οι παρθένες όμως οφείλουν να δώσουν τα πάντα στον Θεό. Μην γίνεστε σαν κάποιες που αναμειγνύονται με άσχημες συνήθειες, συσσωρεύοντας περιττά υλικά αγαθά· εφήμερη είναι η ζωή, έτοιμος να φύγει από τα χέρια μας ο βίος.

Ελάτε λοιπόν, αδελφοί μου, ας ψάλουμε και τώρα ευχαριστήριους ύμνους, διότι αξιωθήκαμε να υπηρετούμε τον ζωντανό και αληθινό Θεό, αλλά και να υποφέρουμε για χάρη του, πράγμα που είναι ενδοξότερο από κάθε δόξα και πιο ευχάριστο από κάθε χαρά. Διότι σε τι συνίσταται για εσάς το πάθος; Μήπως δεν είναι υπέρ του Χριστού, καθώς ομολογείτε ότι ο Χριστός, έχοντας γίνει αληθινός άνθρωπος, περιγράφεται με τη σάρκα του, δηλαδή εικονίζεται, και ότι η αποδοχή της εικόνας αποτελεί επιβεβαίωση της ενανθρωπήσεώς του; Όταν αυτή αναιρείται και αθετείται, είναι φανερό ότι μαζί της αναιρείται και αθετείται και η ενανθρώπηση. Αλλά επειδή ο θεός αυτού του αιώνα τύφλωσε τις διάνοιες των εικονομάχων, ώστε να μη λάμψει σε αυτούς ο φωτισμός της εικόνας του, γι' αυτό πορευόμενοι στο σκοτάδι αρνούνται τον Χριστό, αρνούμενοι την εικόνα του, και επιδιώκουν με πείσμα να τυφλωθούν όλοι μαζί τους, διώκοντας, βασανίζοντας, φυλακίζοντας και, τρόπον τινά, σκοτώνοντας ακατάπαυστα. Αλλά δεν θα παρασύρουν όσους έχουν εδραιωθεί και στηριχθεί στην αμετάπτωτη αλήθεια, ούτε βέβαια απέφυγαν τον έλεγχο και από τον κορυφαίο θρόνο της Εκκλησίας, όπως ακριβώς έγινε και γνωρίζετε.

στο «Να δουλεύετε Θεό ζωντανό και αληθινό, και να αναμένετε τον Υιό Του από τους ουρανούς, τον οποίο ανέστησε από τους νεκρούς, τον Ιησού, που μας λυτρώνει από την ερχόμενη οργή», όπως έχει γραφτεί. Κανένας δούλος που αναμένει τον κύριό του, ούτε υπόδικος που περιμένει τον κριτή δεν κοιμάται, ούτε αναπαύεται, ούτε χαλαρώνει, αλλά νήφει και γρηγορεί και αγωνιά για τη συνάντηση, την οποία υποδεικνύοντας πάλι ο Απόστολος λέει: «Επειδή ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατέβει από τον ουρανό, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς οι ζωντανοί που απομένουμε, θα αρπαγούμε μαζί τους μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο.» Αλλά ποιοι; Οι πτωχοί τω πνεύματι, αυτοί που πενθούν, οι καθαροί στην καρδιά, οι πράοι, οι ειρηνοποιοί, οι ελεήμονες, εκείνοι που έφεραν σε πέρας τον ζυγό της υποταγής, εκείνοι που διαφύλαξαν την ομολογία χωρίς να την αρνηθούν, αυτοί θα είναι μαζί Του. Αντίθετα, εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα, οι απείθαρχοι, οι ανυπότακτοι, οι αθετητές της ομολογίας, οι αρνητές της υποταγής, οι πράττοντες τα υπόλοιπα κακά, αυτοί ούτε θα αρπαγούν μέσα σε νεφέλες ούτε θα είναι μαζί με τον Κύριο, αλλά, το πλέον αξιοθρήνητο: «Θα υποστούν ως τιμωρία τον αιώνιο όλεθρο, μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου, και από τη δόξα της ισχύος Του.» Πράγμα που απεύχομαι για εσάς, ακόμη και να το σκεφτώ ή να το πω.

Επομένως, η καθημερινή τροφή δεν είναι γνώρισμα των ατελών, αλλά κατεξοχήν των τελείων, σύμφωνα με τον όρο και τον κανόνα που έχει παραδοθεί. Και είναι πολύ καλό βέβαια ότι τα ζητήματά μας έχουν ρυθμιστεί με πατρική μέριμνα. Και είθε να σας χαρίζεται ολοένα και περισσότερο υγεία σώματος και ρώμη πνεύματος, ώστε να «υπηρετείτε τον ζώντα και αληθινό Θεό και να αναμένετε» την έσχατη ημέρα, κατά την οποία είθε να λάμψετε μαζί με τους αγίους σαν τον ήλιο, κληρονομώντας τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.