Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 2:17

Κεφάλαιο ΙΗʹ. ΠΡΑΞΕΙΣ. Μετά από μερικές ημέρες, ο Παύλος είπε προς τον Βαρνάβα: Ας επιστρέψουμε, λοιπόν, να επισκεφθούμε τους αδελφούς μας σε κάθε πόλη στην οποία κηρύξαμε τον λόγο του Κυρίου, για να δούμε πώς βρίσκονται. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Αʹ. Εμείς όμως, αδελφοί, αφού αποχωριστήκαμε από εσάς για σύντομο χρονικό διάστημα, ως προς το πρόσωπο και όχι ως προς την καρδιά, επιδιώξαμε με ακόμη μεγαλύτερο ζήλο και με πολλή επιθυμία να δούμε το πρόσωπό σας.

ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ. Ομιλία Η'. α'. Αν και χθες απουσίασα από κοντά σας, δεν το έκανα με τη θέλησή μου, αλλά επειδή αναγκάστηκα· απουσίασα σωματικά, όχι όμως ως προς τη διάθεση· απουσίασα με την απουσία της σάρκας, όχι όμως με τη διάθεση του νου. Διότι σας αγκάλιαζα όλους, όσο μπορούσα, και σας έφερα μέσα στον νου μου. Πάλι, αδελφοί, παραβλέποντας αυτήν την πρόσκαιρη ασθένεια, δείξαμε ακόμη μεγαλύτερη προθυμία για να δούμε το πρόσωπό σας· διότι, παρόλο που έχω ακόμη τα υπολείμματα της αρρώστιας, έτρεξα προς τη δική σας αγάπη. Διότι όσοι αρρωσταίνουν, ζητούν λουτρά και θερμά ιαματικά νερά [μετά την αρρώστια]· εγώ όμως θεώρησα άξιο να αντικρίσω τα ποθητά σας πρόσωπα, και να εκπληρώσω την οφειλόμενη επιθυμία σας για ακρόαση, (βλέποντας) αυτό το μεγάλο πέλαγος που δεν έχει αλμύρα, αυτήν τη θάλασσα που είναι απαλλαγμένη από κύματα. Ήρθα για να δω τον καθαρισμένο αγρό σας. Διότι, ποιο λιμάνι είναι τέτοιο, όπως η Εκκλησία; Ποιος παράδεισος είναι σαν τη δική σας σύναξη; Εδώ δεν υπάρχει φίδι που να επιβουλεύεται, αλλά ο Χριστός που μυσταγωγεί· δεν υπάρχει Εύα που να παρασύρει σε πτώση, αλλά η Εκκλησία που ανορθώνει· δεν υπάρχουν εδώ φύλλα δέντρων, αλλά ο καρπός του Πνεύματος· δεν υπάρχει εδώ φράκτης από αγκάθια, αλλά άμπελος που ευδοκιμεί.

Και στους Θεσσαλονικείς το ίδιο μαρτυρεί, όπως όταν λέει: «Εμείς, αφού αποχωριστήκαμε από εσάς για σύντομο χρονικό διάστημα». Και εδώ λέει: «Ελπίζω να στείλω τον Τιμόθεο, για να πληροφορηθώ την κατάστασή σας»· πράγμα που αποτελούσε δείγμα μέγιστης μέριμνας. Διότι, όταν ο ίδιος δεν μπορούσε να μεταβεί εκεί, έστελνε τους μαθητές του, επειδή δεν άντεχε ούτε για λίγο χρόνο να αγνοεί τα όσα τους συνέβαιναν· διότι βεβαίως δεν τα πληροφορούνταν όλα μέσω του Πνεύματος· και αυτό ήταν εύλογο να συμβαίνει.

Διότι σε πολλές περιπτώσεις φίλοι αποδείχθηκαν να έχουν γνησιότερη διάθεση μεταξύ τους από ό,τι αδέλφια, και από ό,τι γιοι προς τους πατέρες τους· και ενώ ο ίδιος ο γιος δεν βοήθησε, κάποιος που δεν τον γνώριζε του συμπαραστάθηκε και τον συνέδραμε. Η πνευματική αγάπη, όμως, είναι ανώτερη από όλες τις άλλες, κυριαρχώντας πάνω τους σαν βασίλισσα, και έχει λαμπρή μορφή. Διότι τίποτε το γήινο δεν την γεννά, όπως συμβαίνει με την άλλη αγάπη, ούτε η συνήθεια, ούτε η ευεργεσία, ούτε η συγγένεια της φύσεως, ούτε ο χρόνος, αλλά κατέρχεται άνωθεν από τον ουρανό. Και γιατί απορείς που δεν έχει ανάγκη από ευεργεσία για να δημιουργηθεί, εφόσον δεν ανατρέπεται ούτε καν όταν υφίσταται κακοπάθεια; Ότι δε αυτή η αγάπη είναι ανώτερη από την άλλη, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα, χωρισμένος από τον Χριστό, για χάρη των αδελφών μου». Ποιος πατέρας θα ευχόταν ποτέ κάτι τέτοιο, ώστε να βρεθεί ο ίδιος μέσα σε συμφορές; Και πάλι: «Το να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό είναι ασυγκρίτως καλύτερο· το να παραμείνω όμως στη σάρκα είναι πιο αναγκαίο για εσάς». Ποια μητέρα θα επέλεγε να πει αυτά τα λόγια, ώστε να παραβλέψει το δικό της συμφέρον; Και άκουσέ τον πάλι να λέει: «Εμείς, αφού απορφανιστήκαμε από εσάς για λίγο χρονικό διάστημα, κατά το πρόσωπο και όχι κατά την καρδιά». Και στη μεν φυσική συγγένεια ο πατέρας, εάν υβριστεί, διαλύει τον δεσμό της αγάπης, στην πνευματική όμως αγάπη δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, αντιθέτως ο Απόστολος πήγαινε προς εκείνους που τον λιθοβολούσαν με σκοπό να τους ευεργετήσει. Διότι τίποτε, απολύτως τίποτε δεν είναι τόσο ισχυρό, όσο ο δεσμός του Πνεύματος.

Μάλλον δε περιόρισε και την αναβολή με το να πει «Η οργή», δείχνοντας πάλι ότι αυτή είναι οφειλόμενη και προορισμένη και προφητευμένη. Εμείς δε, αδελφοί, αφού αποχωριστήκαμε από εσάς για λίγο χρονικό διάστημα, κατά το πρόσωπο και όχι κατά την καρδιά, προσπαθήσαμε με ακόμη μεγαλύτερη σπουδή και με πολλή επιθυμία να δούμε το πρόσωπό σας.

Και μήπως εκείνοι απορφανίστηκαν; Όχι, λέγει, αλλά εμείς. Διότι, εάν εξετάσει κανείς τον πόθο, όπως ακριβώς τα μικρά απροστάτευτα παιδιά, τα οποία υπέστησαν πρόωρη ορφάνια, νιώθουν μεγάλο πόθο για τους γονείς τους, όχι μόνο εξαιτίας της ίδιας της φύσης τους, αλλά και εξαιτίας της εγκατάλειψης· έτσι ακριβώς είμαστε και εμείς. Από αυτό δείχνει και την αθυμία του, στην οποία βρισκόταν εξαιτίας του χωρισμού. Και αυτά, λέγει, δεν μπορεί κανείς να πει ότι τα αναμείναμε για πολύ χρόνο, αλλά «προς καιρόν», και τούτο «κατά πρόσωπο, όχι κατά καρδία»· διότι πάντοτε σας έχουμε στη διάνοιά μας. Δες πόση είναι η αγάπη· αν και τους είχε διαρκώς στην καρδιά του, επιζητούσε και την από κοντά παρουσία τους. Μη μου αναφέρεις την περιττή φιλοσοφία· αυτό είναι γνώρισμα της αληθινά θερμής αγάπης, το να βλέπει, να ακούει και να ομιλεί, και τούτο θα συνέβαλλε τα μέγιστα. «Περισσότερο», λέγει, «σπεύσαμε».

Τι σημαίνει το «Περισσοτέρως»; Ή αυτό θέλει να πει, ότι είμαστε σφόδρα προσκολλημένοι σε εσάς· ή, όπως ήταν φυσικό, αφού αποχωριστήκαμε για λίγο χρόνο, σπεύσαμε να δούμε το πρόσωπό σας. Παρατήρησε τον μακάριο Παύλο, όταν δεν μπορεί ο ίδιος να εκπληρώσει τον πόθο του, να το πράττει αυτό μέσω άλλων· όπως όταν στέλνει στους Φιλιππησίους τον Τιμόθεο, και στους Κορινθίους πάλι τον ίδιο, επικοινωνώντας μαζί τους μέσω άλλων, όταν δεν μπορεί να παραβρεθεί ο ίδιος. Διότι φλεγόταν από παράφορη και ακάθεκτη αγάπη, και ήταν ασυγκράτητος στη φιλία. «Γι' αυτό θελήσαμε να έρθουμε σε εσάς». Πράγμα που αποτελεί γνώρισμα της αγάπης. Καίτοι βέβαια εδώ δεν αναφέρει καμία άλλη ανάγκη, παρά μόνο για να σας δούμε.

Α΄. Ένα ζήτημα τίθεται σήμερα ενώπιόν μας, το οποίο απασχολεί πολλούς και εξετάζεται από πολλές πλευρές. Και ποιο είναι αυτό το ζήτημα; Λέει: «Γι’ αυτό, μην μπορώντας πια να υπομείνω, έστειλα τον Τιμόθεο για να πληροφορηθώ για την πίστη σας». Τι λες; Αυτός που γνωρίζει τόσα πολλά, αυτός που άκουσε άρρητα λόγια, αυτός που ανέβηκε μέχρι τον τρίτο ουρανό, αυτός δεν γνωρίζει, αν και βρίσκεται στην Αθήνα; Καίτοι η απόσταση δεν ήταν μεγάλη, ούτε είχε χωριστεί από αυτούς πριν από πολύ καιρό· διότι λέει: «Αφού απορφανισθήκαμε από εσάς για λίγο χρόνο». Δεν γνωρίζει λοιπόν ένας τέτοιος άνθρωπος τα όσα συμβαίνουν στους Θεσσαλονικείς, αλλά αναγκάζεται να στείλει τον Τιμόθεο για να μάθει για την πίστη τους; «Μήπως τυχόν», λέει, «σας πείραξε ο πειράζων, και αποβεί μάταιος ο κόπος μας;». Τι θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς; Ότι οι άγιοι δεν τα γνώριζαν όλα; Και το ότι δεν τα γνώριζαν, μπορεί να το συμπεράνει κανείς από πολλά σημεία, τόσο από τα παλαιότερα όσο και από τα μεταγενέστερα· όπως ακριβώς ο Ελισσαίος αγνοούσε τα σχετικά με τη γυναίκα· όπως ο Ηλίας έλεγε προς τον Θεό: «Εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου». Γι’ αυτό και άκουσε από τον Θεό ότι: «Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες».

Σαν να έλεγε: «Στήσαμε τρόπαια, νικήσαμε τους εχθρούς», όχι βέβαια για να καυχηθεί, μη γένοιτο· αλλά για να αναθαρρύνει το πνευματικό του τέκνο, και διδάσκοντάς τον μέσα από τα εγκώμια να υπομένει ελαφρά τα όσα συνέβησαν, να τρέφει χρηστές ελπίδες, και να μη θεωρεί ότι η κατάσταση είναι δυσβάσταχτη. Διότι είναι φοβερό πράγμα, φοβερό ο χωρισμός. Και άκουσέ τον να λέει: «Εμείς, όμως, επειδή απορφανιστήκαμε από εσάς για λίγο καιρό, ως προς το πρόσωπο, όχι όμως και στην καρδιά». Εάν, λοιπόν, ο ίδιος, όταν αποχωρίστηκε από τους μαθητές, ένιωθε τέτοιο πόνο, τι νομίζεις ότι έπασχε ο Τιμόθεος; Εάν, όσο βρισκόταν στη ζωή, όταν τον αποχωριζόταν δάκρυζε, ώστε να λέει ο ίδιος: «Ενθυμούμενος τα δάκρυά σου, για να γεμίσω από χαρά», πόσο μάλλον όταν εκείνος ετελεύτησε;

Ζ'. Θα ήθελα να παρατείνω τον λόγο· αλλά και αυτά μετά βίας μου επέτρεψε να τα πω η ασθένεια του σώματος, εξαιτίας της οποίας αποχωρίστηκα από εσάς αυτό το μακρύ χρονικό διάστημα. Διότι ο χρόνος είναι μακρύς για εμένα, όχι ως προς τον αριθμό των ημερών, αλλά ως προς το μέτρο και τη διάθεση της ψυχής. Επειδή σε αυτούς που αγαπούν, ακόμη και ο βραχύς χρόνος του χωρισμού φαίνεται πολύς και ανείπωτος. Γι' αυτό και ο Παύλος, έχοντας απομακρυνθεί για λίγο από τους Θεσσαλονικείς, έλεγε: «Εμείς, αδελφοί, αφού απορφανιστήκαμε από εσάς για σύντομο χρονικό διάστημα, κατά το πρόσωπο και όχι κατά την καρδιά, καταβάλαμε ακόμη μεγαλύτερη σπουδή για να δούμε το πρόσωπό σας».

ϟΓ΄. Προς τον Αφθόνιο, τον Θεόδοτο και τον Χαιρέα, πρεσβυτέρους και μοναχούς, και προς όλους όσοι ανήκουν στην κοινότητά σας. Η σωματική παρουσία των αγαπημένων προσώπων προσφέρει βέβαια κάτι περισσότερο ως παρηγοριά σε εκείνους που αγαπούν. Επειδή και ο μακάριος Παύλος, έχοντας συνεχώς, ή μάλλον αδιάκοπα, ολόκληρη την οικουμένη των πιστών στον νου του, και μη ανεχόμενος να τους αποβάλει από τη σκέψη του ούτε όταν βρισκόταν στις αλυσίδες, ούτε στα δεσμά, ούτε κατά την απολογία του· πράγμα που δηλώνοντας, έλεγε: «Επειδή σας έχω στην καρδιά μου, και στα δεσμά μου, και κατά την απολογία και τη στερέωση του Ευαγγελίου»· με πολλή σπουδή επιζητούσε και τη σωματική τους παρουσία, λέγοντας τα εξής: «Εμείς, όμως, αφού απορφανιστήκαμε από εσάς για λίγο χρόνο, κατά πρόσωπο και όχι κατά την καρδιά, προσπαθήσαμε με ακόμη μεγαλύτερη ζέση να δούμε το πρόσωπό σας». Αυτό ακριβώς βιώνουμε και εμείς τώρα, επιζητώντας με πολλή σπουδή την παρουσία τόσο εκείνων που μας έχουν δει όσο και εκείνων που δεν μας έχουν δει.

Εσύ που έχεις τον κόσμο σταυρωμένο και έχεις σταυρωθεί για τον κόσμο, εσύ που έχεις απαλλαγεί από όλα τα σαρκικά, εσύ που έχεις γίνει σχεδόν ασώματος, τόσο αιχμάλωτος της αγάπης έγινες, ώστε να κατεβείς στην πήλινη σάρκα, τη χωματένια, την αισθητή; «Ναι», λέει, «και δεν ντρέπομαι να τα λέω αυτά, αλλά και καυχώμαι γι' αυτά· διότι, εφόσον έχω μέσα μου να αναβλύζει η αγάπη, η μητέρα των αγαθών, αυτά επιζητώ.» Και δεν επιζητά απλώς τη σωματική παρουσία, αλλά περισσότερο επιθυμεί να δει το πρόσωπό τους. «Διότι», λέει, «με μεγαλύτερη σπουδή προσπαθήσαμε να δούμε το πρόσωπό σας». Την όψη λοιπόν αγαπάς, πες μου, και επιθυμείς τη θέα του προσώπου; «Και πάρα πολύ», λέει, «εκεί όπου υπάρχει η συγκέντρωση των αισθητηρίων. Διότι μια γυμνή ψυχή από μόνη της, όταν βρεθεί με άλλη ψυχή, ούτε να πει κάτι ούτε να ακούσει θα μπορέσει· εάν όμως απολαύσω τη σωματική παρουσία, και θα πω κάτι και θα ακούσω από τους αγαπημένους. Για τον λόγο αυτόν επιθυμώ να δω το πρόσωπό σας, εκεί όπου υπάρχει και η γλώσσα που βγάζει φωνή και εξαγγέλλει τα όσα κρύβουμε μέσα μας, και η ακοή που δέχεται τα λόγια, και τα μάτια που αποτυπώνουν σαν ζωγραφιά τις κινήσεις της ψυχής· διότι μέσω αυτών είναι δυνατόν να απολαύσει κανείς με μεγαλύτερη ακρίβεια τη συναναστροφή με την ποθητή ψυχή.» Και για να μάθεις πώς φλέγεται για αυτήν τη θέαση, λέγοντας: «με μεγαλύτερη σπουδή προσπαθήσαμε», δεν αρκέστηκε στη φράση αυτή, αλλά πρόσθεσε: «με πολλή επιθυμία».

«Διότι εσείς, αδελφοί, γίνατε μιμητές των Εκκλησιών του Θεού, οι οποίες βρίσκονται στην Ιουδαία εν Χριστώ Ιησού, επειδή τα ίδια πάθατε και εσείς από τους δικούς σας ομοεθνείς, όπως ακριβώς και εκείνοι από τους Ιουδαίους, οι οποίοι και τον Κύριο Ιησού σκότωσαν». Δηλαδή, να απαιτούμε από εσάς τιμές, έχοντας αναλάβει ένα τόσο μεγάλο αξίωμα, αλλά γίναμε δάσκαλοι ταπεινότεροι από τους μαθητές. «Και τους δικούς τους προφήτες, και εμάς καταδίωξαν, και στον Θεό δεν είναι αρεστοί». Τοποθετεί τους προφήτες ανάμεσα στον Κύριο και τους αποστόλους, για να δείξει ότι αποδείχθηκαν κακοί και απέναντι σε αυτούς, τους οποίους ομολογούν ότι είναι δικοί τους. Και η μεσαία αυτή θέση, τους καθιστά στα άκρα κακούς. «Και είναι αντίθετοι προς όλους τους ανθρώπους, εμποδίζοντάς μας να μιλήσουμε στα έθνη για να σωθούν, ώστε να αναπληρώνουν τις αμαρτίες τους πάντοτε». Διότι τους εμποδίζουν να σωθούν. «Έφτασε όμως επάνω τους η οργή μέχρι τέλους. Εμείς δε, αδελφοί, αφού απορφανιστήκαμε από εσάς για σύντομο χρονικό διάστημα, κατά το πρόσωπο και όχι κατά την καρδιά, προσπαθήσαμε με περισσότερο ζήλο να δούμε το πρόσωπό σας με πολλή επιθυμία».

Στον αδελφό και αρχιεπίσκοπο Ιωσήφ. Αξιώθηκα και τώρα να μάθω για την υγεία και την οσιότητά σου, όχι μόνο από την τίμια επιστολή σου, αλλά και από τη ζωντανή φωνή του καλού Διονυσίου, ο οποίος έθρεψε την ταπεινή μου ψυχή, εξηγώντας μου διεξοδικά όσα είδε με τα μάτια του από τα εκεί πράγματα: την ξενιτιά, την παροικία, την ησυχία, το βουνό, το νερό, ή μάλλον, για να αφήσω αυτά, θα πω εκείνο από το οποίο γίνεσαι περισσότερο γνωστός: τον Θεό, τον οποίο λατρεύεις και υπηρετείς, και για τον οποίο υπομένεις την ερημιά και την κακοπάθεια, αποχωρισμένος ως προς την παρουσία, όχι όμως και ως προς την καρδιά, τόσο από εμάς τους ταπεινούς, όσο και από τη μεγάλη Εκκλησία του Θεού που βρίσκεται υπό τη δικαιοδοσία σου. Αυτά βέβαια είναι αξιοθρήνητα (πώς γάρ όχι;), καθώς εσύ, που είσαι αγαπητός και από τους δύο, έχεις χωριστεί σαν από κόψη μαχαιριού. Όμως εσύ ο ίδιος, ποθεινότατε και αγιώτατε, τρέφεις μεγάλες ελπίδες στον Θεό, και η Εκκλησία σου, μαζί με εμάς, έχει πολλά να καυχηθεί για εσένα, ο οποίος για χάρη της αλήθειας και στο παρελθόν υπέστης τέτοια δεινά και τώρα πάσχεις μαζί με τον Χριστό. Μακάρι μέσα από αυτά η θεία χάρις να ολοκληρώσει τον καλό σου αγώνα, προς ανταμοιβή του στεφάνου της δικαιοσύνης κατά την ημέρα της δίκαιης ανταπόδοσης του Κυρίου.

Προς τον Επίσκοπο Κερκύρας Και πάλι λάβαμε θεία επίσκεψη από ψηλά, διότι πάλι έλαβα γράμματά σου, τιμιότατε δέσποτα, των οποίων η δύναμη κατέβηκε στη διάνοιά μου πιο δροσιστικά από ό,τι το χιόνι στο χορτάρι ή η βροχή στην αγριάδα. Διότι με γλύκανε ο λόγος σου που είναι αρτυμένος με φιλαδελφία, χάρη και αλάτι, και σαν να ήσουν παρών αγκάλιασα και ασπάστηκα τον δεσπότη και πατέρα μου με στόμα αγάπης. Αλλά, ω φθόνε, πώς μας χώρισες με τόσο μεγάλα τείχη, ώστε να πληγώνεις τον καθένα κατά μόνας, και να ισχύει το «αλίμονο στον έναν» χωριστά και πάλι στον άλλον, και να μη γίνει άρρηκτο το μεταξύ μας σχοινί, δυναμώνοντας μέσα από το πλέξιμό του; Ευλογημένος ο Θεός, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος κάνει όσους βρίσκονται μακριά να είναι κοντά με τη δύναμη του λόγου και τη χάρη των γραμμάτων, και κάνει να διαψεύδονται τα σοφίσματα του φθόνου. Διότι, αν και μείναμε ορφανοί ο ένας από τον άλλον, αυτό έγινε κατά πρόσωπο και όχι κατά την καρδιά· αντίθετα, συνομιλούμε μεταξύ μας διαμέσου του στόματος των επιστολών, και από τον καύσωνα των λυπηρών πραγμάτων ο ένας δροσίζει τον άλλον, επιτελώντας το έργο της ηχούς και ανταποδίδοντας τις φωνές που λαμβάνουμε σχετικά με αυτά που μας θλίβουν, ανακουφίζοντας ωστόσο τους εαυτούς μας μέσω των εκφράσεων του λόγου από το βαρύ πνεύμα της καρδιάς. Επομένως, επειδή μου προσέφερες πρώτος το ποτήρι της διήγησης των όσων σε αφορούν, σου ανταποδίδω και εγώ την πρόποση. Είθε να καταστραφεί η άμπελος από την οποία προέρχονται για εμάς τέτοιου είδους ποτά.