Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 2:18

Ερώτηση ΣΟΕ΄. Εάν μπορεί ο Σατανάς να εμποδίσει την πρόθεση ενός αγίου, διότι έχει γραφτεί: «Εγώ μεν ο Παύλος είχα την πρόθεση να έλθω και μία και δύο φορές, αλλά μας εμπόδισε ο Σατανάς». Απόκριση. Από τα κατορθώματα εν Κυρίω, άλλα μεν εκτελούνται με την πρόθεση και την κρίση της ψυχής, άλλα δε ενεργούνται δια του σώματος είτε με προθυμία είτε με υπομονή. Όσα λοιπόν έγκεινται στην πρόθεση και την κρίση της ψυχής, αυτά με κανέναν τρόπο δεν είναι δυνατόν να τα εμποδίσει ο Σατανάς. Σε όσα όμως κατορθώνονται διαμέσου της σωματικής ενέργειας, πολλές φορές ο Θεός επιτρέπει να παρουσιαστεί κάποιο εμπόδιο, για δοκιμασία και έλεγχο εκείνου που εμποδίζεται, έτσι ώστε, είτε αλλάζοντας την αγαθή του πρόθεση να ελεγχθεί, όπως εκείνοι που σπάρθηκαν πάνω στην πέτρα, οι οποίοι για λίγο δέχθηκαν τον λόγο με χαρά, αλλά όταν επήλθε θλίψη, αμέσως αποστάτησαν· είτε εμμένοντας στα καλά να αποδειχθεί δόκιμος μέσω της προθυμίας του στα κατορθώματα, όπως ο ίδιος ο Απόστολος, ο οποίος, αν και πολλές φορές είχε την πρόθεση να μεταβεί στους Ρωμαίους και εμποδίστηκε, όπως ο ίδιος ομολόγησε, ωστόσο δεν έπαψε να το επιθυμεί, μέχρις ότου και εκπλήρωσε αυτό που είχε προθέσει. Και ως προς την υπομονή, να αποδειχθεί όπως ο Ιώβ, ο οποίος, αν και υπέφερε τόσα πολλά από τον διάβολο, που τον εξανάγκαζε να ξεστομίσει κάτι βλάσφημο ή να φανεί αχάριστος προς τον Θεό, ακόμη και μέχρι τις έσχατες συμφορές δεν απομακρύνθηκε από την ευσεβή του κρίση και από το να έχει υγιές φρόνημα για τον Θεό. Διότι έχει γραφτεί για αυτόν: «Σε όλα αυτά ο Ιώβ δεν αμάρτησε σε τίποτα με τα χείλη του ενώπιον του Θεού, και δεν απέδωσε αφροσύνη στον Θεό».

Γι' αυτό θελήσαμε να έλθουμε προς εσάς, εγώ βέβαια ο Παύλος, και μία και δύο φορές, αλλά μας εμπόδισε ο σατανάς. Και λίγο παρακάτω: Γι' αυτό, μη μπορώντας πλέον να υπομείνουμε, αποφασίσαμε να παραμείνουμε μόνοι στην Αθήνα· και στείλαμε τον Τιμόθεο, τον αδελφό μας και διάκονο του Θεού στο Ευαγγέλιο του Χριστού, για να σας στηρίξει και να σας ενθαρρύνει σχετικά με την πίστη σας, ώστε να μην κλονίζεται κανείς μέσα σε αυτές τις θλίψεις· διότι και οι ίδιοι γνωρίζετε ότι για αυτόν ακριβώς τον σκοπό έχουμε ταχθεί.

Τι σημαίνει το «Περισσοτέρως»; Ή αυτό θέλει να πει, ότι είμαστε σφόδρα προσκολλημένοι σε εσάς· ή, όπως ήταν φυσικό, αφού αποχωριστήκαμε για λίγο χρόνο, σπεύσαμε να δούμε το πρόσωπό σας. Παρατήρησε τον μακάριο Παύλο, όταν δεν μπορεί ο ίδιος να εκπληρώσει τον πόθο του, να το πράττει αυτό μέσω άλλων· όπως όταν στέλνει στους Φιλιππησίους τον Τιμόθεο, και στους Κορινθίους πάλι τον ίδιο, επικοινωνώντας μαζί τους μέσω άλλων, όταν δεν μπορεί να παραβρεθεί ο ίδιος. Διότι φλεγόταν από παράφορη και ακάθεκτη αγάπη, και ήταν ασυγκράτητος στη φιλία. «Γι' αυτό θελήσαμε να έρθουμε σε εσάς». Πράγμα που αποτελεί γνώρισμα της αγάπης. Καίτοι βέβαια εδώ δεν αναφέρει καμία άλλη ανάγκη, παρά μόνο για να σας δούμε.

«Εγώ μεν ο Παύλος, και μία και δύο φορές· και μας εμπόδισε ο Σατανάς». Τι λες; Ο Σατανάς εμποδίζει; Ναι· διότι αυτό δεν ήταν έργο του Θεού. Διότι στην περίπτωση των Ρωμαίων λέει ότι ο Θεός τον εμπόδισε· και αλλού πάλι λέει ο Λουκάς ότι το Πνεύμα τους εμπόδισε να μεταβούν στην Ασία· και προς τους Κορινθίους λέει ότι το έργο είναι του Πνεύματος, εδώ όμως μόνο του Σατανά. Ποιο, λοιπόν, ονομάζει εμπόδιο του Σατανά; Κάποιους απροσδόκητους και σφοδρούς πειρασμούς. Διότι, όταν στήθηκε εναντίον του, λέει, πλεκτάνη από τους Ιουδαίους, κρατήθηκε στην Ελλάδα για τρεις μήνες. Άλλο πράγμα δε είναι το να παραμένει κανείς εκουσίως για λόγους οικονομίας, και άλλο το να εμποδίζεται.

Διότι εκεί μεν, λέει: «Γι' αυτό, επειδή δεν έχω πλέον τόπο στις περιοχές αυτές», και, «Για να σας λυπηθώ δεν ήρθα πλέον στην Κόρινθο»· εδώ όμως δεν αναφέρει τίποτε τέτοιο, αλλά τι; Ότι ο Σατανάς εμπόδισε. «Εγώ μεν», λέει, «ο Παύλος, και μία και δύο φορές». Δες πώς φιλοτιμείται και σεμνύνεται, θέλοντας να δείξει ότι τους αγαπούσε περισσότερο από όλους. Το «Εγώ μεν ο Παύλος», αναφέρεται αντί του: «Ακόμη και αν όχι οι άλλοι», λέει. Διότι εκείνοι μεν μόνο το ήθελαν, εγώ δε το επιχείρησα κιόλας.

Έπειτα προσθέτει και την αιτία: Για να σας στηρίξει και να σας ενθαρρύνει υπέρ της πίστεώς σας, ώστε να μην κλονίζεται κανείς μέσα σε αυτές τις θλίψεις. Τι ακριβώς λέει εδώ; Επειδή οι δοκιμασίες των διδασκάλων θορυβούν τους μαθητές, και εκείνος τότε περιέπεσε σε πολλές δοκιμασίες, όπως και ο ίδιος λέει, ότι «μας εμπόδισε ο Σατανάς»· θέλοντας λοιπόν να τους αναθαρρύνει, μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο.

Διότι εσύ μεν, μεταφέροντας χρήματα, ίσως περιέπεσες σε ναυάγιο· ο Παύλος όμως, μεταφέροντας αυτό που ήταν πολυτιμότερο από όλα τα χρήματα, τον λόγο, μετέβαινε στη Ρώμη, και περιέπεσε σε ναυάγιο, και υπέστη μύρια δεινά. Και τούτο το δήλωσε ο ίδιος λέγοντας: «Πολλές φορές θελήσαμε να έρθουμε σε εσάς, και μας εμπόδισε ο σατανάς». Και ο Θεός το παραχώρησε, φανερώνοντας εκ περισσού τη δική Του δύναμη, και αποδεικνύοντας ότι, ακόμη και αν ο διάβολος έπραττε μύρια και τον παρεμπόδιζε, καθόλου εξαιτίας τούτου δεν ελαττωνόταν ούτε διακοπτόταν το κήρυγμα. Γι' αυτό ο Παύλος ευχαριστούσε τον Θεό για όλα, γνωρίζοντας ότι μέσα από αυτά αναδεικνυόταν περισσότερο δόκιμος, και αποδείκνυε σε όλα τη σφοδρότητα της προθυμίας του, χωρίς να ανακόπτεται από κανένα από αυτά τα εμπόδια.

Είναι γεμάτοι από πολλή ταπεινοφροσύνη εκείνοι που ακολουθούν χωρίς δισταγμό τον κανόνα που προαναφέραμε. Διότι, εάν κάποιος φανέρωνε το πρόβλημά του μέσα από το Ψαλτήρι, πόσο νομίζετε ότι διαφέρει ο λογικός νους και η νοερά ψυχή από ένα άψυχο απόφθεγμα; Πολλοί είναι εκείνοι που, επειδή δεν έχουν ακόμη κατακτήσει αυτό το τέλειο και ελαφρύ αγαθό που προαναφέρθηκε εξαιτίας της αυταρέσκειάς τους, αλλά επιχείρησαν από μόνοι τους και μέσα τους να κατανοήσουν τι είναι ευάρεστο στον Κύριο, μας εξέθεσαν πάρα πολλές και ποικίλες κρίσεις γι' αυτό το ζήτημα. Ορισμένοι από αυτούς που το συζητούσαν απομακρύνθηκαν από κάθε εμπαθή προσκόλληση, θέτοντας τον λογισμό τους απέναντι και στις δύο θελήσεις της ψυχής, δηλαδή και σε εκείνη που επιχειρεί κάτι και σε εκείνη που φέρνει αντιρρήσεις, και παρουσιάζοντας τον νου τους γυμνό από το ίδιον θέλημα με θερμή προσευχή για καθορισμένες ημέρες στον Κύριο, επέτυχαν την επίγνωση του θελήματός Του. Αυτό συνέβη είτε επειδή ένας νοερός νους συνομίλησε νοερά με τον δικό τους νου, είτε επειδή η μία από τις δύο σκέψεις εξαφανίστηκε εντελώς από την ψυχή. Άλλοι πάλι, από τη θλίψη και τη διάσπαση που ακολούθησε το εγχείρημά τους, κατανόησαν ότι αυτό ήταν θείο, σύμφωνα με εκείνον που είπε: Θελήσαμε να έρθουμε σε εσάς, και μία και δύο φορές, αλλά μας εμπόδισε ο Σατανάς. Έτεροι, αντίθετα, από την απροσδόκητη συνέργεια στην πραγματοποίηση του έργου, αισθάνθηκαν ότι αυτό είναι ευπρόσδεκτο στον Θεό, λέγοντας εκείνο: Σε καθέναν που προαιρείται το αγαθό, συνεργεί ο Θεός.

«Γι' αυτό θελήσαμε να έρθουμε σε εσάς, εγώ ο Παύλος, και μία και δύο φορές.» Αντί του, συμπληρώθηκαν οι αμαρτίες τους. «Και μας εμπόδισε ο Σατανάς.» Επειδή οι θλίψεις εξαιτίας του κηρύγματος στάθηκαν εμπόδιο, για τον λόγο αυτόν αποδίδει τις θλίψεις αυτές στον Σατανά. Διότι εκείνος ήταν που ξεσήκωνε και παρόξυνε τους απίστους εναντίον των αποστόλων. «Διότι ποια είναι η ελπίδα μας, ή η χαρά, ή το στεφάνι της καυχήσεώς μας; Ή μήπως δεν είστε και εσείς ενώπιον του Κυρίου μας Ιησού κατά την παρουσία του; Διότι εσείς είστε η δόξα μας και η χαρά.» Διότι εκείνος που έχει ταχθεί στο έργο των διδασκάλων, αυτό ακριβώς έχει ως στεφάνι και χαρά: την προκοπή των μαθητών του.

Εγώ, καθώς ερχόμουν προς εσάς, αισθανόμουν σαν να ανέβαινα στον ίδιο τον ουρανό, προσδοκώντας να συναντήσω ανθρώπους που ζηλώνουν την αγγελική ζωή μέσα στο σώμα, ανθρώπους που επιδεικνύουν την υπερκόσμια φιλοσοφία μέσα στον κόσμο, ανθρώπους που έχουν συνεχώς στο στόμα τους τη δοξολογία του Θεού και κρατούν στα πρακτικά τους χέρια τις δίκοπες ρομφαίες της θεωρίας και της πράξης εναντίον των παθών. Αλλά ο Εωσφόρος που έπεσε από τον ουρανό και μας φθονεί πάντοτε για την πορεία μας προς τα εκεί, μας εμπόδισε. Και δεν είναι καθόλου παράξενο αν εμπόδισε εμάς τους άχρηστους που δεν έχουμε κανένα αγαθό, τη στιγμή που το έκανε αυτό στον μακάριο Παύλο, τον ήλιο της οικουμένης. Διότι πολλές φορές, λέει, προθυμήθηκα να έρθω προς εσάς, και μία και δύο φορές, αλλά μας εμπόδισε ο Σατανάς.