Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 2:6

ΕΡΩΤΗΣΗ ΞΕ΄. Πώς κατακρατεί κάποιος την αλήθεια με αδικία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Όταν καταχράται τα αγαθά που έχουν δοθεί από τον Θεό για τις δικές του επιθυμίες, πράγμα το οποίο απαρνήθηκε ο Απόστολος λέγοντας: «Διότι δεν είμαστε, όπως οι πολλοί, που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού»· και πάλι: «Διότι ποτέ δεν χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε με πρόφαση την πλεονεξία, μάρτυς ο Θεός· ούτε ζητώντας δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς ούτε από άλλους».

Και εάν έχω όλη τη γνώση και όλη την πίστη· και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου· και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Αυτό ακριβώς διδάχθηκε ο Απόστολος από τον Κύριο, ο οποίος είπε για κάποιους: «Διότι τα κάνουν για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Διότι αυτό που δεν γίνεται από αγάπη προς τον Θεό, αλλά για τον έπαινο των ανθρώπων, οποιοδήποτε έργο και αν είναι αυτό, δεν βρίσκει έπαινο θεοσέβειας, αλλά υπόκειται στην κατάκριση της ανθρωπαρέσκειας, ή της αυταρέσκειας, ή της φιλονικίας, ή του φθόνου, ή κάποιας παρόμοιας αιτίας. Γι' αυτό και ο Κύριος ονομάζει ένα τέτοιο έργο ως έργο αδικίας, λέγοντας προς εκείνους που του είπαν «Φάγαμε ενώπιόν σου» και τα εξής: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι οι εργάτες της αδικίας». Διότι πώς δεν είναι εργάτες της αδικίας εκείνοι που καταχρώνται τις δωρεές του Θεού για την ικανοποίηση των δικών τους ηδονών; Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους λέει ο Απόστολος: «Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού»· και πάλι: «Επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους», και πολλά παρόμοια. Έχει δε αποδειχθεί σε εμάς ότι ο ίδιος ο Απόστολος ήταν καθαρός από όλα αυτά, μέσα από όσα λέει: «Όχι προσπαθώντας να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό που δοκιμάζει τις καρδιές μας. Διότι ούτε ποτέ χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε δράσαμε με πρόφαση την πλεονεξία· ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους».

Προς Θεσσαλονικείς Α΄. Αλλά καθώς έχουμε εγκριθεί από τον Θεό ώστε να μας εμπιστευθεί το Ευαγγέλιο, έτσι μιλάμε, όχι για να είμαστε αρεστοί στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό, ο οποίος δοκιμάζει τις καρδιές μας. Διότι, όπως γνωρίζετε, ούτε παρουσιαστήκαμε ποτέ με λόγια κολακείας ούτε με πρόφαση για πλεονεξία, ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς ούτε από άλλους.

Κεφάλαιο γ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε. Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας. ΠΡΑΞΕΙΣ. Είπε δε ο Πέτρος: Άργυρος και χρυσός δεν υπάρχουν σε εμένα· ό,τι όμως έχω, αυτό σου δίνω. Στο όνομα του Ιησού Χριστού του Ναζωραίου, σήκω και περπάτα. Και πιάνοντάς τον από το δεξί χέρι, τον σήκωσε. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Α΄. Διότι ούτε με λόγια κολακείας παρουσιαστήκαμε ποτέ, όπως γνωρίζετε, ούτε με προφάσεις πλεονεξίας, ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους. Αν και μπορούσαμε να σας είμαστε βάρος, ως απόστολοι του Χριστού· αλλά γίναμε ήπιοι ανάμεσά σας. Όπως η τροφός περιθάλπει τα δικά της παιδιά, έτσι, τρέφοντας θερμή στοργή για εσάς, ευδοκήσαμε να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές, διότι μας γίνατε αγαπητοί.

Και λίγο πιο κάτω: Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό; ΛΟΥΚΑΣ: Αλίμονο σε εσάς τους Φαρισαίους, διότι αγαπάτε τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές και τους χαιρετισμούς στις αγορές. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Α΄: Διότι ποτέ δεν χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε προφάσεις για πλεονεξία, ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους. ΠΡΑΞΕΙΣ: Όταν δε μπήκε ο Πέτρος, τον συνάντησε ο Κορνήλιος, έπεσε στα πόδια του και τον προσκύνησε. Ο Πέτρος όμως τον σήκωσε λέγοντας: Σήκω επάνω· διότι και εγώ ο ίδιος άνθρωπος είμαι. ΠΡΑΞΕΙΣ: Σε καθορισμένη δε ημέρα, ο Ηρώδης, αφού φόρεσε βασιλική ενδυμασία και κάθισε στο βήμα, αγόρευε. Και ο λαός φώναζε: Φωνή Θεού είναι αυτή, και όχι ανθρώπου. Αμέσως τότε τον χτύπησε άγγελος Κυρίου, επειδή δεν έδωσε τη δόξα στον Θεό· και αφού έγινε σκωληκόβρωτος, ξεψύχησε.

Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί, που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού, αλλά μιλάμε εν Χριστώ με ειλικρίνεια, ως προερχόμενοι από τον Θεό και ενώπιον του Θεού. Προς Θεσσαλονικείς Α΄: Διότι η παράκλησή μας δεν προέρχεται από πλάνη, ούτε από ακαθαρσία, ούτε γίνεται με δόλο· αλλά, όπως ακριβώς έχουμε κριθεί άξιοι από τον Θεό ώστε να μας εμπιστευθεί το Ευαγγέλιο, έτσι μιλάμε· όχι για να αρέσουμε σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό, ο οποίος δοκιμάζει τις καρδιές μας. Διότι, όπως γνωρίζετε, ποτέ δεν χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας απέναντί σας, ούτε προφάσεις πλεονεξίας —ο Θεός είναι μάρτυρας— ούτε αναζητήσαμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς ούτε από άλλους, αν και θα μπορούσαμε να σας είμαστε βάρος, ως απόστολοι του Χριστού.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΚΕ΄. Ότι είναι φοβερό το κρίμα για τον προεστώτα που δεν ελέγχει όσους αμαρτάνουν. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Γι' αυτό, εκείνος στον οποίο έχει ανατεθεί η κοινή φροντίδα, ας έχει την εξής διάθεση, ως οφείλων να δώσει λόγο για τον καθένα: γνωρίζοντας ότι, εάν πέσει σε αμαρτία ένας από τους αδελφούς επειδή δεν του γνωστοποίησε προηγουμένως το δικαίωμα του Θεού, ή εάν, αφού έπεσε, επιμένει στην αμαρτία επειδή δεν διδάχθηκε τον τρόπο της διορθώσεως, το αίμα του θα εκζητηθεί από τα χέρια του, καθώς είναι γραμμένο. Και μάλιστα, εάν παραβλέψει κάτι από όσα αρέσουν στον Θεό όχι από άγνοια, αλλά επειδή από κολακεία συγκαταβαίνει στα κακά του καθενός και χαλαρώνει έτσι την ακρίβεια της πνευματικής πολιτείας. Διότι, «εκείνοι που σας μακαρίζουν», λέει, «σας πλανούν, και ταράζουν την οδό των ποδιών σας». Και «εκείνος που σας ταράζει, θα βαστάσει το κρίμα, όποιος κι αν είναι». Γι' αυτό, για να μην υποστούμε εμείς κάτι τέτοιο, πρέπει να ακολουθούμε τον αποστολικό κανόνα στην αναστροφή και επικοινωνία μας με τους αδελφούς. Διότι λέει: «Ούτε ποτέ χρησιμοποιήσαμε λόγο κολακείας, καθώς γνωρίζετε, ούτε προφασιστήκαμε κάτι από πλεονεξία, ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε αναζητήσαμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους».

Καθώς είναι φανερό και αναντίρρητο ότι χωρίς αγάπη, ακόμη κι αν εκτελεστούν τα προστάγματα και τα δικαιώματα, και αν τηρηθούν οι εντολές του Κυρίου, και αν ενεργηθούν τα μεγάλα χαρίσματα, όλα αυτά θα λογιστούν ως έργα ανομίας· όχι εξαιτίας της ίδιας της φύσης των χαρισμάτων και των δικαιωμάτων, αλλά εξαιτίας του σκοπού εκείνων που τα χρησιμοποιούν για να ικανοποιήσουν τα δικά τους θελήματα. Αυτό δηλώνει και ο Απόστολος λέγοντας άλλοτε μεν: «Επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι μέσο πλουτισμού·» και άλλοτε: «Μερικοί βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα, μερικοί όμως και από αγαθή πρόθεση· ενώ άλλοι κηρύττουν τον Χριστό από ιδιοτέλεια, όχι αγνά, νομίζοντας ότι θα προσθέσουν θλίψη στα δεσμά μου·» και αλλού: «Διότι δεν είμαστε», λέει, «όπως οι πολλοί, που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού.» Και πάλι αρνητικά αναφέρει: «Διότι ούτε σας μιλήσαμε ποτέ με λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε με πρόφαση την πλεονεξία, ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους· μολονότι μπορούσαμε να γίνουμε βάρος ως απόστολοι του Χριστού.»

«Διότι ποτέ δεν μεταχειριστήκαμε λόγια κολακείας», λέγει· δηλαδή, δεν κολακεύσαμε, πράγμα που είναι γνώρισμα όσων εξαπατούν, όσων θέλουν να καθυποτάξουν και να κυριαρχήσουν. Δεν μπορεί να πει κανείς ότι κολακεύσαμε για να κυριαρχήσουμε, ούτε ότι καταφύγαμε σε αυτό για χάρη χρημάτων. Γι' αυτό λοιπόν, για εκείνο που ήταν φανερό, καλεί τους ίδιους ως μάρτυρες: «Αν κολακεύσαμε, εσείς το γνωρίζετε», λέγει· για εκείνο όμως που ήταν αφανές, το εάν δηλαδή ενεργήσαμε με κίνητρο την πλεονεξία, καλεί ως μάρτυρα τον Θεό. «Ούτε ζητήσαμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς ούτε από άλλους, μολονότι μπορούσαμε να σας επιβαρύνουμε, ως απόστολοι του Χριστού»· δηλαδή, ούτε τιμές επιζητούσαμε, ούτε κομπάζαμε, ούτε περιστοιχιζόμασταν από συνοδεία. Καίτοι, ακόμη και αν είχαμε ενεργήσει έτσι, δεν θα κάναμε τίποτε το αταίριαστο· διότι, αν κάποιοι που αποστέλλονται από βασιλείς απολαμβάνουν τιμές, πόσω μάλλον εμείς. Και δεν είπε ότι «Ατιμαστήκαμε», ούτε ότι «Δεν απολαύσαμε τιμής», το οποίο θα αποτελούσε μομφή προς αυτούς· αλλά είπε, «Δεν ζητήσαμε». Εμείς λοιπόν που, ενώ μας επιτρεπόταν να ζητήσουμε, δεν ζητήσαμε, και μάλιστα ενώ το κήρυγμα απαιτούσε κάτι τέτοιο, πώς είναι δυνατόν να πράττουμε κάτι για χάρη της δόξας; Εξάλλου, ακόμη και αν είχαμε ζητήσει, ούτε και τότε θα ήταν επιλήψιμο· διότι είναι φυσικό εκείνοι που αποστέλλονται από τον Θεό προς τους ανθρώπους, ωσάν πρέσβεις που καταφθάνουν τώρα από τον ουρανό, να απολαμβάνουν μεγάλη τιμή. Αλλά εμείς εκ περισσού δεν πράττουμε τίποτε από αυτά, προκειμένου να φράξουμε τα στόματα των αντιπάλων.

Εδώ δε κάνει λόγο και για τα χρήματα, λέγοντας το εξής: «Έχοντας τη δυνατότητα να σας επιβαρύνουμε ως απόστολοι του Χριστού. Αλλά γίναμε ήπιοι ανάμεσά σας· όπως ακριβώς η τροφός περιθάλπει τα δικά της παιδιά, έτσι και εμείς, τρέφοντας στοργή για εσάς, ευδοκούσαμε να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές, διότι μας γίνατε αγαπητοί».

α΄. Ο δάσκαλος δεν πρέπει να θεωρεί επαχθές τίποτε από όσα συντελούν στη σωτηρία των μαθητών. Διότι, αν ο μακάριος Ιακώβ καταπονούνταν νύχτα και μέρα για τη φύλαξη των ποιμνίων, πολύ περισσότερο εκείνος στον οποίο έχουν εμπιστευθεί ψυχές, έστω και αν το έργο είναι κοπιαστικό, έστω και αν είναι ταπεινό, οφείλει να τα πράττει όλα, αποβλέποντας σε ένα μόνο πράγμα, στη σωτηρία των μαθητευομένων και στη δόξα του Θεού που προκύπτει από αυτήν. Δες, λοιπόν, πώς και ο Παύλος, μολονότι ήταν κήρυκας και απόστολος της οικουμένης και είχε περιβληθεί με τέτοια τιμή, εργαζόταν με τα χέρια του για να μην επιβαρύνει τους μαθητευομένους. Διότι λέει: «Θυμάστε, αδελφοί, τον κόπο μας και τον μόχθο». Και είχε πει προηγουμένως: «Αν και μπορούσαμε να σας είμαστε βάρος, ως απόστολοι του Χριστού»· πράγμα που λέει και στην προς Κορινθίους επιστολή: «Δεν γνωρίζετε ότι εκείνοι που τελούν τα ιερά, τρέφονται από το ιερό;».

Γι’ αυτόν τον λόγο δεν θέλει ούτε να τα ποθούμε, ώστε να μην εξουσιαζόμαστε από αυτά. Και αν το κατορθώσουμε αυτό, μας τα παρέχει με πολλή αφθονία. Διότι, πες μου, τι υπάρχει πιο λαμπρό από τον Παύλο, ο οποίος λέει: «Δεν ζητούμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς ούτε από άλλους»; Και τι πιο εύπορο από εκείνον που δεν έχει τίποτα, και όμως τα κατέχει όλα;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. «Διότι εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε, αδελφοί, την είσοδό μας σε εσάς, ότι δεν υπήρξε κενή, αλλά, παρόλο που προηγουμένως πάθαμε και υβριστήκαμε, όπως γνωρίζετε, στους Φιλίππους, λάβαμε παρρησία μέσω του Θεού μας, ώστε να σας κηρύξουμε το Ευαγγέλιο του Θεού με πολύ αγώνα. Διότι η παράκλησή μας...» Τους ίδιους προς τους οποίους απευθύνεται ο λόγος καλεί ως μάρτυρες, επειδή ακριβώς θέλει αυτοί να γνωρίζουν, ότι η θλίψη που συνέβη στους Φιλίππους δεν τον έκανε πιο οκνηρό απέναντι στο δικό τους κήρυγμα. Αυτό δε αποτελεί μια έμμεση προτροπή στο να υπομένουν γενναία τις θλίψεις. «Δεν προέρχεται από πλάνη». Και απόδειξη αυτού είναι το ότι κήρυξαν μέσα σε θλίψη. Διότι αυτός που εξαπατά μέσω του κηρύγματος ποτέ δεν θα υπέμενε θλίψη χάριν του ίδιου του κηρύγματος, εφόσον γνωρίζει ότι αυτό το πράγμα αποτελεί καθ' εαυτό θλίψη. «Ούτε από ακαθαρσία, ούτε με δόλο, αλλά, όπως έχουμε δοκιμαστεί από τον Θεό ώστε να μας εμπιστευθεί το Ευαγγέλιο, έτσι μιλούμε, όχι για να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό, ο οποίος δοκιμάζει τις καρδιές μας. Διότι ποτέ δεν μεταχειριστήκαμε λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε προφάσεις πλεονεξίας· ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους». Δηλαδή, αντί του να σας λέμε όσα σας προξενούν ευχαρίστηση· αλλά έτσι κηρύξαμε, λέει, όπως ακριβώς μας δοκίμασε ο Θεός.

«Διότι δεν προσπαθήσαμε να αρέσουμε σε ανθρώπους· ούτε σας κολακέψαμε, αλλά σας κηρύξαμε τα επίπονα.» «Μολονότι μπορούσαμε να σας επιβαρύνουμε ως απόστολοι του Χριστού, εντούτοις γίναμε ήπιοι ανάμεσά σας, όπως η τροφός περιθάλπει τα δικά της τέκνα. Έτσι, νιώθοντας ζωηρό πόθο για εσάς, είχαμε την καλή διάθεση να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές, διότι μας γίνατε αγαπητοί. Διότι θυμάστε, αδελφοί, τον κόπο και τον μόχθο μας· επειδή εργαζόμενοι νύχτα και μέρα, για να μην επιβαρύνουμε κανέναν από εσάς, σας κηρύξαμε το Ευαγγέλιο του Θεού. Εσείς είστε μάρτυρες, καθώς και ο Θεός, για το πόσο όσια, δίκαια και άμεμπτα συμπεριφερθήκαμε σε εσάς που πιστεύετε· όπως γνωρίζετε πώς τον καθένα σας ξεχωριστά, σαν πατέρας τα δικά του τέκνα, σας παρακαλούσαμε, σας παρηγορούσαμε και σας νουθετούσαμε, ώστε να πολιτευθείτε αξίως του Θεού, ο οποίος σας καλεί στη δική του βασιλεία και δόξα. Γι' αυτό κι εμείς ευχαριστούμε τον Θεό αδιαλείπτως, διότι, όταν παραλάβατε από εμάς το κήρυγμα του λόγου του Θεού, το δεχθήκατε όχι ως λόγο ανθρώπων, αλλά, όπως είναι αληθινά, ως λόγο του Θεού, ο οποίος και ενεργεί μέσα σε εσάς που πιστεύετε.»

«Διότι, όπως γνωρίζετε, ποτέ δεν μεταχειριστήκαμε λόγια κολακείας, ούτε κινηθήκαμε με προφάσεις πλεονεξίας, ο Θεός είναι μάρτυρας, ούτε επιζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς ούτε από άλλους, μολονότι είχαμε το δικαίωμα να σας επιβαρύνουμε με το αξίωμά μας ως απόστολοι του Χριστού· τουναντίον, σταθήκαμε ανάμεσά σας με στοργή, όπως η τροφός που περιθάλπει τα ίδια της τα παιδιά.» «Εάν κάποιος ορέγεται το αξίωμα του επισκόπου, καλό έργο επιθυμεί.»

1 Θεσ. 2,4—6 〈Αλλά καθώς έχουμε δοκιμαστεί.〉 Για το ότι δεν ήρθαν 〈με λόγια κολακείας〉 καλεί τους ίδιους ως μάρτυρες —και δικαιολογημένα· διότι αυτοί γνώριζαν καλύτερα από τους άλλους τα σχετικά με αυτούς—, ενώ για το ότι ούτε με 〈πρόφαση〉 και σκοπό να λάβουν, καλεί τον 〈Θεό〉 ως 〈μάρτυρα·〉 διότι είναι άδηλα στους ανθρώπους όσα μελετώνται στη διάνοια του καθενός. Διότι το να λάβει κανείς ή να μη λάβει γίνεται γνωστό στους ανθρώπους και μαρτυρείται, αλλά το να μην αποκτήσει καν ποτέ σκοπό να λάβει, γνωρίζεται μόνο από τον Θεό, ενώ με την πάροδο του χρόνου αποκαλύπτεται και στους ανθρώπους· διότι αυτός που έχει αυτόν τον σκοπό, οπωσδήποτε, εάν δεν αλλάξει σκοπό, κάποτε θα λάβει. Στον Παύλο όμως ούτε καν πέρασε από τον νου το να κηρύξει με πρόφαση το κέρδος. Γι' αυτό δικαιολογημένα για τα όσα βρίσκονται στη διάνοια καλεί τον Κύριο ως μάρτυρα. Ο ίδιος δε είναι μάρτυρας, λέει, ότι ούτε 〈ζητώντας δόξα από ανθρώπους κηρύττουμε.〉 Και ορθά λέει 〈από ανθρώπους·〉 διότι την δόξα από τον Θεό και την αναζητούσαν και την ελάμβαναν. Πολύ σοφά επίσης προσθέτει το 〈ζητώντας·〉 διότι, κι αν ακόμη δοξάζονταν από τους ανθρώπους, όμως αυτό δεν γινόταν επειδή ζητούσαν ούτε επειδή επιδίωκαν να δοξαστούν. Γι' αυτό και για τούτο 〈μάρτυρας είναι ο Θεός·〉 διότι πρέπει να εννοηθεί από κοινού. 1 Θεσ. 2,10 〈Μάρτυρες είστε εσείς〉 για όσα είδατε· και για όσα εσείς δεν είδατε, μάρτυρας είναι ο 〈Θεός〉 που γνωρίζει τα πάντα. Έτσι δεν ήθελε να τους αφήσει ούτε καν αφορμή για υποψία. 1 Θεσ. 2,13 〈Λόγο ακοής.〉 Πολύ σωστά· διότι δεν μπορούσαν όλοι να γίνουν αυτόπτες μάρτυρες αυτού που κηρυττόταν.