Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 3:5

Όγδοη, προς Θεσσαλονικείς. Αυτήν την επιστέλλει από την Αθήνα, αφού τους είχε δει προηγουμένως και είχε διατρίψει κοντά τους. Η δε αφορμή της Επιστολής είναι η εξής: Ο Απόστολος, έχοντας υποστεί πολλές θλίψεις στη Βέροια, και στους Φιλίππους της Μακεδονίας, και στην Κόρινθο, και γνωρίζοντας όσα υπέφερε και στη Θεσσαλονίκη, φοβούμενος μήπως οι Θεσσαλονικείς, ακούγοντας όσα υπέφερε στις προαναφερθείσες πόλεις, πειραστούν από τον πειράζοντα και σκανδαλιστούν· μαθαίνοντας δε ότι αισθάνονταν βαθιά οδύνη για όσους πέθαιναν, αποστέλλει προς αυτούς τον Τιμόθεο μαζί με αυτήν την Επιστολή. Και πρώτον μεν τους στηρίζει στην πίστη, ώστε να μην κλονίζονται εξαιτίας των θλίψεων· διότι τους υπενθυμίζει ότι, όπως διδάχθηκαν και κατά την κατήχηση, πρέπει να υπομένουν τις θλίψεις, και ότι δεν υπέστησαν τίποτα το παράδοξο από τους Ιουδαίους, οι οποίοι θανάτωσαν και τον Χριστό. Διότι, όπως έλεγε, χαρακτηριστικό των Χριστιανών είναι να υφίστανται θλίψεις σε τούτο τον βίο. Αφού δε τους απηύθυνε πολλές παραινέσεις να συμπεριφέρονται έτσι όπως παρέλαβαν από αυτόν, γράφει και για εκείνους που πεθαίνουν, παρηγορώντας τους και διδάσκοντάς τους να μην το φέρουν βαρέως. Διότι ο θάνατος δεν είναι απώλεια, αλλά οδός αναστάσεως. Έπειτα, τους διδάσκει και σχετικά με τους χρόνους, ώστε, γνωρίζοντας ότι η ημέρα εκείνη είναι άδηλη, να είναι πάντοτε έτοιμοι, και να μη δίνουν προσοχή σε κανέναν που κάνει εξαγγελίες σχετικά με αυτήν.

Διότι για εκείνους μεν φοβάται και λέει: Στείλαμε σε εσάς τον Τιμόθεο για να σας στηρίξει και να σας ενθαρρύνει στην πίστη σας, ώστε να μην κλονίζεται κανείς μέσα σε αυτές τις θλίψεις· διότι και οι ίδιοι γνωρίζετε ότι για τον σκοπό αυτόν έχουμε ταχθεί. Και πάλι: Γι' αυτό, μην αντέχοντας πλέον, έστειλα να μάθω για την πίστη σας, μήπως τυχόν σας έβαλε σε πειρασμό ο πειράζων και αποβεί μάταιος ο κόπος μας. Για αυτούς εδώ όμως δεν λέει τίποτα τέτοιο, αλλά αντίθετα, ότι: Η ελπίδα μας για εσάς είναι βέβαιη. Είτε παρηγορούμαστε, αυτό γίνεται για τη δική σας παρηγορία και σωτηρία· γνωρίζοντας ότι, όπως ακριβώς είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγορίας. Διότι, το ότι οι απόστολοι θλίβονταν για χάρη τους, το απέδειξε λέγοντας: Είτε θλιβόμαστε, αυτό γίνεται για τη δική σας παρηγορία και σωτηρία. Θέλει όμως να δείξει ότι και για χάρη τους λάμβαναν παρηγορία.

Ομιλία Δ΄. Γι' αυτό κι εγώ, μην αντέχοντας πλέον, έστειλα να πληροφορηθώ για την πίστη σας, μήπως τυχόν σας έβαλε σε πειρασμό ο πειράζων και αποβεί μάταιος ο κόπος μας. Τώρα όμως, που ήλθε σε εμάς ο Τιμόθεος από εσάς και μας ευαγγελίσθηκε την πίστη και την αγάπη σας, και ότι διατηρείτε πάντοτε αγαθή ανάμνηση για εμάς, επιποθώντας να μας δείτε, όπως ακριβώς κι εμείς εσάς· γι' αυτό, αδελφοί, παρηγορηθήκαμε για εσάς μέσα σε κάθε θλίψη και ανάγκη μας, διαμέσου της δικής σας πίστης· διότι τώρα ζούμε, εάν εσείς στέκεστε σταθεροί στον Κύριο.

Α΄. Ένα ζήτημα τίθεται σήμερα ενώπιόν μας, το οποίο απασχολεί πολλούς και εξετάζεται από πολλές πλευρές. Και ποιο είναι αυτό το ζήτημα; Λέει: «Γι’ αυτό, μην μπορώντας πια να υπομείνω, έστειλα τον Τιμόθεο για να πληροφορηθώ για την πίστη σας». Τι λες; Αυτός που γνωρίζει τόσα πολλά, αυτός που άκουσε άρρητα λόγια, αυτός που ανέβηκε μέχρι τον τρίτο ουρανό, αυτός δεν γνωρίζει, αν και βρίσκεται στην Αθήνα; Καίτοι η απόσταση δεν ήταν μεγάλη, ούτε είχε χωριστεί από αυτούς πριν από πολύ καιρό· διότι λέει: «Αφού απορφανισθήκαμε από εσάς για λίγο χρόνο». Δεν γνωρίζει λοιπόν ένας τέτοιος άνθρωπος τα όσα συμβαίνουν στους Θεσσαλονικείς, αλλά αναγκάζεται να στείλει τον Τιμόθεο για να μάθει για την πίστη τους; «Μήπως τυχόν», λέει, «σας πείραξε ο πειράζων, και αποβεί μάταιος ο κόπος μας;». Τι θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς; Ότι οι άγιοι δεν τα γνώριζαν όλα; Και το ότι δεν τα γνώριζαν, μπορεί να το συμπεράνει κανείς από πολλά σημεία, τόσο από τα παλαιότερα όσο και από τα μεταγενέστερα· όπως ακριβώς ο Ελισσαίος αγνοούσε τα σχετικά με τη γυναίκα· όπως ο Ηλίας έλεγε προς τον Θεό: «Εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου». Γι’ αυτό και άκουσε από τον Θεό ότι: «Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες».

Αυτό λοιπόν το κάνει από πολλή αγάπη· διότι εκείνοι που αγαπούν ανησυχούν ακόμη και για τα ασφαλή εξαιτίας της μεγάλης τους θέρμης· και αυτό το κάνει εξαιτίας των πολλών πειρασμών. Διότι είπα βέβαια ότι «Γι' αυτό έχουμε οριστεί»· αλλά η υπερβολή των δεινών με φόβισε. Γι' αυτό δεν είπε ότι «Επειδή σας καταδίκασα τον στέλνω», αλλά, «Επειδή δεν άντεχα πλέον»· πράγμα που αποτελούσε μάλλον γνώρισμα φιλίας. Τι σημαίνει το «Μήπως τυχόν σας πείραξε ο πειράζων;»; Βλέπεις ότι το να κλονίζεται κανείς μέσα στις θλίψεις είναι έργο διαβολικό και προέρχεται από τη δική του παρακίνηση; Διότι, όταν δεν μπορέσει να καταβάλει εμάς τους ίδιους, τότε κλονίζει με άλλον τρόπο, μέσω ημών, τους πιο αδύναμους· πράγμα που είναι γνώρισμα υπερβολικής αδυναμίας και δεν επιδέχεται καμία δικαιολογία· όπως ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του Ιώβ, υποκινώντας τη γυναίκα του να πει: «Πες κάποιον λόγο προς τον Κύριο, και πέθανε».

βʹ. Δεν ενδιαφερόταν, λοιπόν, για τους κινδύνους, αλλά για τους μαθητές του. Βλέπεις ότι είχε ξεπεράσει κάθε φυσικό πατέρα; Διότι εμείς μεν, μέσα στις θλίψεις και τους κινδύνους, βγάζουμε από τη μνήμη μας τους πάντες· εκείνος όμως τόσο πολύ φοβόταν και έτρεμε για τα παιδιά του, ώστε αυτόν τον οποίο είχε ως μοναδική του παρηγοριά, τον Τιμόθεο, τον κοινωνό και συνεργάτη του, αυτόν ακριβώς έστειλε προς αυτούς εν μέσω των κινδύνων. «Και μήπως αποβεί μάταιος», λέγει, «ο κόπος μας». Γιατί; Διότι, ακόμη και αν παρεκτράπηκαν, δεν συνέβη από δική σου υπαιτιότητα, ούτε εξαιτίας της δικής σου ραθυμίας. Αλλά όμως, παρόλο που ισχύουν αυτά, θεωρώ ότι ο κόπος μου έχει γίνει μάταιος, εξαιτίας της πολλής φιλαδελφίας.

Μήπως σας επείραξε ο πειράζων. Μας βάζει σε πειρασμό, όμως, χωρίς να γνωρίζει αν θα μας καταβάλει. Ενώ, λοιπόν, εκείνος επιτίθεται έστω και χωρίς να γνωρίζει, εμείς, που γνωρίζουμε ότι σίγουρα θα επικρατήσουμε εναντίον του, δεν επαγρυπνούμε; Ότι δε μας προσβάλλει χωρίς να γνωρίζει, το φανέρωσε στην περίπτωση του Ιώβ.

Διότι έλεγε προς τον Θεό εκείνος ο πονηρός δαίμονας: «Δεν τον περιέφραξες εσύ με προστασία και εσωτερικά και εξωτερικά; Αφαίρεσέ του τα υπάρχοντα, και στα αλήθεια κατά πρόσωπο θα σε βλασφημήσει». Βάζει σε πειρασμό. Αν δει κάτι αδύναμο, επιτίθεται· αν δει κάτι ισχυρό, απομακρύνεται. «Και μήπως αποβεί εις μάτην», λέει, «ο κόπος μας». Ας ακούσουμε όλοι πόσο κοπίαζε ο Παύλος. Δεν είπε «το έργο», αλλά «ο κόπος»· δεν είπε «και εσείς θα χαθείτε», αλλά «ο κόπος μας». Ώστε και αν συνέβαινε κάτι, θα ήταν φυσικό· επειδή όμως δεν συνέβη, το θαύμα είναι μεγάλο. Αυτά βέβαια περιμέναμε, λέει, συνέβησαν όμως τα αντίθετα· διότι όχι μόνο δεν λάβαμε από εσάς καμία πρόσθετη θλίψη, αλλά μάλλον παρηγοριά. «Τώρα όμως που ήλθε», λέει, «ο Τιμόθεος σε εμάς από εσάς, και μας έφερε τη χαρμόσυνη είδηση για την πίστη και την αγάπη σας». «Και μας έφερε τη χαρμόσυνη είδηση», λέει. Βλέπεις τη μεγάλη χαρά του Παύλου; Δεν είπε «αναγγέλλοντας», αλλά «φέροντας χαρμόσυνη είδηση»· τόσο μεγάλο αγαθό θεωρούσε τη σταθερότητά τους και την αγάπη τους. Διότι είναι ανάγκη, όταν η πρώτη παραμένει σταθερή, να είναι στηριγμένη και η δεύτερη. Και για την αγάπη τους επίσης χαιρόταν, επειδή αποτελούσε σημάδι της πίστεως. «Και ότι διατηρείτε», λέει, «πάντοτε καλή ανάμνηση για εμάς, επιθυμώντας πολύ να μας δείτε, όπως ακριβώς και εμείς εσάς». Δηλαδή, με επαίνους. Όχι μόνο όταν ήμασταν παρόντες, ούτε μόνο όταν κάναμε θαύματα, αλλά και τώρα, που βρισκόμαστε μακριά και μαστιγωνόμαστε και υποφέρουμε μύρια δεινά, διατηρείτε καλή ανάμνηση για εμάς.

Είδες πώς αγαπούσαν τον διδάσκαλο; Πώς, περισσότερο από την ίδια τους την ψυχή, μεριμνούσαν για τη δική του άνεση; Γι' αυτό τον λόγο κανείς δεν μπόρεσε τότε να τους υπερισχύσει. Και αυτά τα λέω, όχι μόνο για να τα ακούμε, αλλά και για να τα μιμούμαστε· και ο λόγος μας δεν απευθύνεται μόνο προς τους αρχομένους, αλλά και προς τους άρχοντες, ώστε και οι μαθητές να επιδεικνύουν πολλή μέριμνα προς τους διδασκάλους τους, και οι διδάσκαλοι να τρέφουν την ίδια φιλοστοργία με τον Παύλο προς αυτούς που τους υποτάσσονται, όχι μόνο προς τους παρόντες, αλλά και προς εκείνους που βρίσκονται μακριά. Διότι και ο Παύλος, θεωρώντας ολόκληρη την οικουμένη σαν να ήταν ένα μόνο σπίτι στο οποίο κατοικούσε, έτσι ακριβώς φρόντιζε για τη σωτηρία όλων, και παραμερίζοντας όλα τα δικά του, τα δεσμά και τις θλίψεις και τις πληγές και τις στενοχώριες, επέβλεπε και πληροφορούνταν καθημερινά ποια ήταν η κατάσταση των μαθητών του· και πολλές φορές αποκλειστικά για αυτόν τον σκοπό έστειλε, πότε τον Τιμόθεο και πότε τον Τυχικό· και για τον μεν ένα λέει: «Για να πληροφορηθεί τα δικά σας και να παρηγορήσει τις καρδιές σας»· για δε τον Τιμόθεο: «Τον έστειλα σε εσάς, μη μπορώντας πλέον να υπομείνω, μήπως σας πείραξε ο πειράζων»· και τον Τίτο πάλι αλλού, και άλλον σε άλλο μέρος. Επειδή, δηλαδή, ο ίδιος, εξαιτίας του καταναγκασμού των δεσμών του, κρατούνταν συχνά σε έναν τόπο και δεν μπορούσε να βρεθεί κοντά στα ίδια του τα σπλάχνα, συναναστρεφόταν μαζί τους μέσω των μαθητών του.

Γι' αυτό κι εγώ, μη μπορώντας πλέον να υπομείνω, έστειλα να πληροφορηθώ για την πίστη σας, μήπως τυχόν σας έβαλε σε πειρασμό ο πειραστής και ο κόπος μας αποβεί μάταιος. Τώρα όμως που ήλθε σε εμάς ο Τιμόθεος από εσάς και μας έφερε τα χαρμόσυνα νέα για την πίστη και την αγάπη σας, και ότι πάντοτε διατηρείτε αγαθή ανάμνηση για εμάς, επιθυμώντας διακαώς να μας δείτε, όπως ακριβώς κι εμείς εσάς, γι' αυτό, αδελφοί, παρηγορηθήκαμε για εσάς, μέσα σε όλη τη θλίψη και την ανάγκη μας, εξαιτίας της δικής σας πίστης· διότι τώρα πραγματικά ζούμε, εφόσον εσείς στέκεστε σταθεροί στον Κύριο.

9. Κατά τη διάρκεια της αγρυπνίας τους και της τέλεσης των νυκτερινών προσευχών, αν ποτέ έβλεπε ότι ο Παχώμιος βαραινόταν από τον ύπνο, τον έπαιρνε και έβγαιναν έξω μαζί. Και βάζοντας την άμμο του βουνού σε κοφίνια, τη μετέφεραν με αυτόν τον τρόπο από τόπο σε τόπο και την άδειαζαν, προετοιμάζοντας έτσι το σώμα και τον βεβαρημένο νου ώστε να βρίσκονται σε πνευματική νήψη για τις προσευχές. Ο γέροντας μάλιστα του έλεγε: «Νήφε, Παχώμιε, μήπως σε πειράξει ο πειράζων, και αποβεί μάταιος ο κόπος μας». Βλέποντας δε την υπακοή του στα πάντα και την προκοπή του στην άσκηση, ο Παλάμων αγαλλιούσε σφόδρα και δόξαζε τον Θεό.