Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 4:11

Εξάλλου, και από περισσότερες μαρτυρίες της θείας Γραφής θα μπορούσαμε να στηρίξουμε αυτόν τον λόγο. Διότι η θεία Γραφή προστάζει μεν να εργαζόμαστε και να κινούμαστε με το σώμα μας, και μάλλον να στηρίζουμε την αδυναμία των άλλων παρά να έχουμε ανάγκη τη βοήθεια από τα χέρια των άλλων· σε καμία περίπτωση όμως δεν επιτρέπει να το μαραίνουμε και να το παραλύουμε με τις άμετρες εξαντλήσεις. Και για αυτό θα σου παραθέσω ως τον πιο αξιόπιστο μάρτυρα τον άγιο Παύλο, ο οποίος σε ένα σημείο λέει: «Ακούμε ότι κάποιοι ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται καθόλου»· αποφαίνεται δηλαδή ότι η αργία είναι αταξία: «Διότι δεν ζήσαμε άτακτα», λέει, «ανάμεσά σας, ούτε φάγαμε δωρεάν ψωμί από κανέναν, αλλά εργαζόμενοι με κόπο και μόχθο νύχτα και μέρα»· και κάτι περισσότερο από αυτό: «Τις ανάγκες μου και όσων ήταν μαζί μου, τις υπηρέτησαν αυτά τα χέρια»· και σε άλλο σημείο πάλι: «Ώστε εργαζόμενοι», λέει, «να τρώνε το δικό τους ψωμί»· και πάλι αλλού: «Να ησυχάζετε, να ασχολείστε με τα δικά σας έργα και να εργάζεστε με τα χέρια σας». Πρέπει ο ασκητής να έχει απαλλαγεί από κάθε έπαρση, και βαδίζοντας την πραγματικά μέση και βασιλική οδό, να μην αποκλίνει καθόλου προς τα άκρα· ούτε να επιδιώκει την άνεση, ούτε να αχρηστεύει το σώμα με την υπερβολή της εγκράτειας.

«Και πράγματι το κάνετε αυτό προς όλους τους αδελφούς σε ολόκληρη τη Μακεδονία· και προς όλους τους άλλους», λέει. Αυτά τα λόγια είναι πάρα πολύ προτρεπτικά για να το πράττετε. Και δεν λέω απλώς ότι είστε θεοδίδακτοι, αλλά το γνωρίζω από όσα κάνετε. Και τους επαίνεσε πολύ για αυτόν τον λόγο. «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να περισσεύετε περισσότερο, δηλαδή να αυξάνεστε, και να φιλοτιμείστε να ησυχάζετε, να πράττετε τα δικά σας έργα και να εργάζεστε με τα ίδια σας τα χέρια, όπως σας παραγγείλαμε, ώστε να συμπεριφέρεστε με ευπρέπεια προς τους εξωτερικούς, και να μην έχετε ανάγκη από κανέναν». Εδώ δεικνύει για πόσα μεν κακά είναι αιτία η αργία, και για πόσα καλά η εργασία· και το καθιστά αυτό σαφές από τα ανθρώπινα πράγματα, το οποίο κάνει σε πολλά σημεία, και τούτο με σύνεση· διότι οι περισσότεροι παρακινούνται πιο πολύ από αυτά παρά από τα πνευματικά. Διότι γνώρισμα της αγάπης προς τον πλησίον είναι όχι το να λαμβάνει κανείς από εκείνους, αλλά το να παρέχει σε εκείνους. Και πρόσεξε τη σύνεσή του: Ενώ πρόκειται να παρακαλέσει και να νουθετήσει, τοποθετεί στο μέσον το κατόρθωμά τους, ώστε και να ανασάνουν από την προηγούμενη παραίνεση και την απειλή, όταν έλεγε: «Επομένως, εκείνος που αθετεί, δεν αθετεί άνθρωπο, αλλά τον Θεό»· και για να μην αποσκιρτήσουν εξαιτίας αυτού. Αυτό δε κατορθώνεται με την εργασία, ώστε ούτε να λαμβάνουν ούτε να αδρανούν, αλλά εργαζόμενοι να παρέχουν στους άλλους. «Διότι είναι μακάριο», λέει, «το να δίνει κανείς μάλλον παρά να λαμβάνει». Και «να εργάζεστε», λέει, «με τα ίδια σας τα χέρια».

Βλέπεις πώς τους αφαίρεσε κάθε πρόφαση λέγοντας: «Με τα χέρια σας». Μήπως, άραγε, ασκεί κανείς τη νηστεία με τα χέρια του; Ή τις αγρυπνίες; Ή τις χαμευνίες; Κανείς δεν θα το έλεγε αυτό· αλλά κάνει λόγο για το πνευματικό έργο. Διότι αυτό είναι όντως πνευματικό, το να εργάζεται κανείς για να προσφέρει στους άλλους, και τίποτε δεν είναι ισάξιο με αυτό.

βʹ. Πρόσεξε πώς στην πρώτη επιστολή ομιλεί κάπως πιο ήπια για αυτά τα ζητήματα, όπως όταν λέει: «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να περισσεύετε περισσότερο και να φιλοτιμείσθε», και πουθενά δεν λέει: «Παραγγέλλουμε», ούτε: «Στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού», πράγμα το οποίο ήταν φοβερό και ενείχε κίνδυνο, αλλά λέει «να περισσεύετε και να φιλοτιμείσθε», το οποίο είναι χαρακτηριστικό εκείνου που προτρέπει προς την αρετή. «Για να συμπεριφέρεστε», λέει, «με ευσχημοσύνη»· εδώ όμως δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο, αλλά: «Αν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται», λέει, «ούτε και να τρώει».

Διότι είναι αναγκαίο να τα επιλύσουμε όλα αυτά τώρα, όχι μόνο για να τους κάνουμε να σταματήσουν την αργία, εάν το επιθυμούν, αλλά και για να μη δείξουμε ότι τα λόγια του Θεού εισάγουν κάποια αντίφαση. Επειδή, άλλωστε, και αλλού λέει ο Απόστολος: «Σας παρακαλούμε δε να περισσεύετε και να φιλοτιμείσθε, να ησυχάζετε και να πράττετε τα δικά σας, ώστε να συμπεριφέρεσθε με ευσχημοσύνη προς τους έξω»· και πάλι: «Εκείνος που κλέβει, ας μην κλέβει πλέον· αλλά μάλλον ας κοπιάζει εργαζόμενος με τα ίδια του τα χέρια, ώστε να έχει να μεταδίδει σε εκείνον που έχει ανάγκη». Διότι εδώ ο Παύλος δεν παρήγγειλε απλώς να εργάζονται, αλλά να εργάζονται με τέτοιον κόπο, ώστε να έχουν εξ αυτού τη δυνατότητα να μεταδίδουν και σε άλλον.

«Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να προοδεύετε περισσότερο, και να φιλοτιμείσθε, να ησυχάζετε, να πράττετε τα δικά σας και να εργάζεσθε με τα ίδια σας τα χέρια, καθώς σας παραγγείλαμε. Ώστε να συμπεριφέρεσθε ευσχημόνως προς τους έξω και να μην έχετε ανάγκη από κανέναν». Όταν αθετήσεις, λέγει, τον αδελφό, αυτόν που έλαβε διά του βαπτίσματος το Άγιο Πνεύμα, τότε δεν αθετείς άνθρωπο, αλλά τον Θεό. «Δεν θέλουμε δε να αγνοείτε, αδελφοί, για όσους έχουν κοιμηθεί, ώστε να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Διότι, αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός, αυτούς που κοιμήθηκαν διά του Ιησού, θα τους φέρει μαζί Του. Διότι αυτό σας το λέμε στηριζόμενοι σε λόγο του Κυρίου.» Μεταβαίνει στον λόγο περί αναστάσεως. Δες δε πώς θαυμαστά διατύπωσε το ομολογούμενο, λαμβάνοντας την ανάσταση του Κυρίου ως διαβεβαίωση της δικής μας αναστάσεως. Διότι ανέστησε όλους τους ανθρώπους διά της δικής Του σάρκας. Γι' αυτό και ονομάζεται πρωτότοκος εκ των νεκρών. Με τη φράση «εν λόγω Κυρίου», δηλώνει, λέγει, το ρήμα (τον λόγο) του Κυρίου, ώστε να έχουν βεβαιότητα και θάρρος για όσα διακηρύχθηκαν. «Ότι εμείς οι ζωντανοί, οι οποίοι θα απομείνουμε μέχρι την παρουσία του Κυρίου.» Αυτό το λέγει, όχι επειδή ο ίδιος επρόκειτο να παραμείνει στη ζωή μέχρι τον καιρό της αναστάσεως, αλλά, επειδή μιλούσε για τους ζωντανούς και ο ίδιος τότε ζούσε· λέγοντας αυτά, χρησιμοποίησε τον συνηθισμένο τρόπο ομιλίας, το «εμείς οι ζωντανοί».

«Θα καθίσει κατά μόνας και θα σιωπήσει, διότι σήκωσε το βάρος επάνω του.» «Θα επιστρέψει ο Ιακώβ, και θα ησυχάσει, και θα αναπαυθεί στο σωτήριο του Κυρίου, και δεν θα υπάρχει κανείς να τον ενοχλεί.» «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά.» «Σας παρακαλούμε, αδελφοί μου, να ησυχάζετε, να φροντίζετε τα δικά σας και να εργάζεστε με τα χέρια σας.» Ο αποχωρισμένος και μονήρης βίος είναι προτιμότερος από τον κοινωνικό και από την ένωση με τους πολλούς.

Η δε αφή των χεριών δεν δόθηκε από τον Θεό για να αγγίζουμε δόλια και βλαβερά και να μολύνονται με κλοπές και πλεονεξίες ή για να φονεύουμε δι' αυτών ή να χτυπάμε ανηλεώς με πολλή σκληρότητα, αλλά άλλοτε μεν για να τα υψώνουμε με οσιότητα στην προσευχή, κατά τον θείο απόστολο, και πάλι μαζί με τα γόνατα να τα στηρίζουμε στο έδαφος, άλλοτε δε για να εργαζόμαστε και να εξυπηρετούμε τον εαυτό μας ή και τους άλλους κατά το δυνατόν, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, ο οποίος λέει πάλι «τις ανάγκες μου και τις ανάγκες εκείνων που ήταν μαζί μου εξυπηρέτησαν αυτά τα χέρια» και ότι «πρέπει να ησυχάζετε και να φροντίζετε για τις υποθέσεις σας και να εργάζεστε με τα χέρια σας»· «εάν δε κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, τότε ας μην τρώει», λέει.

Έλεγε δε και ο Κύριος: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν», εκείνοι δηλαδή που αποδέχθηκαν την ευσέβεια μέσω της ακοής και του λόγου. 1 Θεσ 2,15-16 Δες την αυξημένη κατηγορία εναντίον των Ιουδαίων, που είναι αντάξια της δολοφονικής τους μανίας. Διότι λέει ότι όλα όσα έκαναν οι Ιουδαίοι, τα έκαναν με σκοπό να αμαρτάνουν, δηλαδή γνώριζαν ότι αμαρτάνουν και συνέχιζαν να αμαρτάνουν. «Για να αναπληρώσουν», λέει, «τις αμαρτίες τους», σαν να αμάρταναν επειδή είχαν χρέος να αμαρτάνουν. Διότι, αν σκότωσαν τον Κύριο από άγνοια, τους προφήτες γιατί τους σκότωσαν; Για τους οποίους υπερηφανεύονται. Εμάς γιατί μας διώκουν; Εσάς γιατί σας κακοποιούν; Τα έθνη γιατί τα εμποδίζουν να σωθούν; Διότι, αν είναι καλό το να προσέλθουν τα έθνη στην πίστη του Χριστού, γιατί δεν προστρέχουν και οι ίδιοι, αλλά επιχειρούν να εμποδίσουν και αυτούς που προστρέχουν; Και αν δεν το θεωρούν καλό, γιατί φθονούν αυτούς που προσέρχονται; Και τι τους νοιάζει αυτούς για τα έθνη; Βλέπεις πώς εκούσια αμαρτάνουν και τα κάνουν όλα «για να αναπληρώνουν πάντοτε τις αμαρτίες τους», δηλαδή για να μην απομακρυνθούν ποτέ από την αμαρτία. Γι' αυτό λέει: «και έφθασε πάνω τους η οργή μέχρι τέλους». Διότι, ενώ αμάρταναν διαρκώς, η οργή τους ακολουθούσε, αλλά αναβαλλόταν δίνοντας χώρο στη μετάνοια, τώρα όμως τους κατέλαβε. 1 Θεσ 4,11 «Να φιλοτιμείσθε». Σε τι;

Σχετικά με το «να ησυχάζετε και να πράττετε τα δικά σας», είναι σαν να λέει: μην ντρέπεστε που γίνατε φτωχοί για τον Χριστό, αλλά μάλλον να θεωρείτε τιμή σας το «να ησυχάζετε και να πράττετε τα δικά σας» και τα εξής. Ή το να φιλοτιμείστε σημαίνει να ευεργετείτε τους αδελφούς και να τους περιποιείστε, λέει. Έπειτα: μα είμαστε φτωχοί. Αλλά, λέει, με το «να ησυχάζετε και να πράττετε τα δικά σας» θα αποκτήσετε τον πόρο και τη δύναμη με τα οποία θα μπορέσετε να περιποιηθείτε και να ευεργετήσετε και εκείνους. 1 Θεσ. 4,16: Ο μεν Κύριος προστάζει, και ο αρχάγγελος φωνάζει το δεσποτικό πρόσταγμα, και ηχούν οι άλλες ουράνιες τάξεις, τις οποίες μεταφορικά ονομάζει «σάλπιγγες», όπως μεταφορικό είναι και το ότι ηχούν. Αλλά ο μεν Κύριος, όπως είπαμε, προστάζει, ο δε αρχάγγελος μεταδίδει το δεσποτικό πρόσταγμα σε αυτούς που βρίσκονται υπό την εξουσία του, και εκείνοι το διακονούν και το κάνουν να αντηχήσει στα πέρατα του κόσμου. Και οι νεκροί από όλη την οικουμένη ανασταίνονται και συγκεντρώνονται.