Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 4:14

Κεφάλ. αʹ. ΛΟΥΚΑΣ. Τον ακολουθούσε δε μεγάλο πλήθος λαού, καθώς και γυναίκες, οι οποίες οδύρονταν και τον θρηνούσαν. Στρεφόμενος δε προς αυτές είπε: Θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, μην κλαίτε για εμένα. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣ. αʹ. Σχετικά δε με τους κεκοιμημένους, αδελφοί, δεν θέλω να έχετε άγνοια, για να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι, οι οποίοι δεν έχουν ελπίδα. Διότι, εάν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός, αυτούς που κοιμήθηκαν διά του Ιησού, θα τους φέρει μαζί Του.

Διότι είπε πάλι: «Εάν πιστεύουμε ότι ο Χριστός πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός θα αναστήσει αυτούς που κοιμήθηκαν μαζί με τον Ιησού, και θα τους παρουσιάσει μαζί με εμάς». Σύμβολο λοιπόν του ύπνου είναι οι μανδραγόρες. Και αυτούς τους βρίσκει ο Ρουβήν, ο οποίος ήταν ο πρωτότοκος, έπειτα τους έφερε στη μητέρα του και εκείνη τους μοιράστηκε με την αδελφή της.

Επιτρέπει βέβαια ο νόμος στους αγιασμένους να μολύνονται χωρίς κατηγορία για τον πατέρα και τη μητέρα, τα παιδιά και τα αδέλφια, και μάλιστα και για τους πολύ στενούς συγγενείς· με το να πλησιάζουν δηλαδή τα άψυχα σώματα, από σεβασμό προς τη φύση, παραβλέποντας τα τυπικά παραπτώματα, ώστε οι οικείοι του Θεού να μη φανούν σκληροί, αλαζόνες και άσπλαχνοι· άλλωστε ο νόμος λέει ξεκάθαρα: «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ευτυχήσεις». Και κατά διαφορετικό τρόπο και λόγο, λέμε ότι οι αγιασμένοι έχουν αποτραπεί από το να πρέπει να πενθούν· διότι, όντας ιερουργοί της ζωής και προσφέροντας τα ιερά στον Θεό για την κατάργηση του θανάτου (αφού κατάργηση του θανάτου είναι ο θάνατος του Χριστού, ο οποίος προτυπώνεται μέσα από τα πρόβατα και τα μοσχάρια), πώς θα ήταν λογικό να καταβαρύνονται με τις λύπες του θανάτου; Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος σε όσους έχουν βαπτιστεί στον Χριστό με την ελπίδα της ζωής και της αναστάσεως γράφει σαφώς: «Αυτό το λέω, για να μη λυπάστε, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Διότι, αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός αυτούς που κοιμήθηκαν δια του Ιησού θα τους φέρει μαζί Του, και θα τους αναστήσει μαζί μας». Επέτρεψε, λοιπόν, ο νόμος στους αγιασμένους να πλησιάζουν τους πολύ στενούς συγγενείς που έχουν πεθάνει. Όμως, θέτει μέτρο σε αυτό το πράγμα, και δεν τους αφήνει να παραμελούν αυτό που κατεξοχήν τους αρμόζει με περιττές και υπερβολικές πράξεις, ώστε να μην προσβάλλεται το σεπτό αξίωμα της ιεροσύνης.

Και στους αγίους θα πει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου». Προς δε τους ανόμους τι λέει; «Φύγετε από εμένα οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο που ετοίμασε ο Πατέρας μου για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Ο Ιωάννης, εξάλλου, λέει: «Έξω οι κύνες και οι μάγοι και οι πόρνοι και οι φονείς και οι ειδωλολάτρες και καθένας που αγαπά και πράττει το ψεύδος», διότι «η μερίδα σας είναι στη γέεννα του πυρός». Ομοίως και ο Ησαΐας λέει: «Και θα εξέλθουν και θα δουν τα πτώματα των ανθρώπων που έχουν παρανομήσει εναντίον μου· διότι το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει, και θα αποτελούν θέαμα για κάθε σάρκα». Ο δε απόστολος Παύλος, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς περί της αναστάσεως των δικαίων, λέει: «Δεν θέλουμε να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με αυτούς που έχουν κοιμηθεί, ώστε να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Διότι, αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός αυτούς που κοιμήθηκαν δια του Ιησού, θα τους φέρει μαζί Του».

Αυτός που έχει τον Χριστό να λαλεί μέσα του. Διότι, εάν πιστεύουμε, λέγει, ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε και έζησε, έτσι και ο Θεός, εκείνους που έχουν κοιμηθεί διά του Ιησού, θα τους φέρει μαζί Του. Εάν, λοιπόν, αναζητάς τον υιό, εκεί να τον αναζητείς, όπου είναι ο Βασιλεύς, όπου είναι το στρατόπεδο των αγγέλων· όχι στον τάφο, ούτε στη γη, ώστε, ενώ εκείνος έχει υψωθεί τόσο πολύ, εσύ να μην παραμένεις να σέρνεσαι πάνω στη γη. Αν, λοιπόν, φιλοσοφούμε κατ' αυτόν τον τρόπο, θα αποκρούσουμε εύκολα κάθε τέτοια οδύνη.

Διότι αυτό είναι από εκεί φανερό και ομολογημένο· στο μεταξύ δε, μαζί με εκείνο και τούτο θα αποτελέσει όχι μικρό κέρδος. Επειδή, δηλαδή, δεν απιστούσαν στην ανάσταση, αλλά παρ' όλα αυτά θρηνούσαν, για τον λόγο αυτόν τα λέει αυτά. Και με διαφορετικό τρόπο απευθύνεται σε όσους απιστούν, και με διαφορετικό σε τούτους· διότι αυτοί που ρωτούν για τους χρόνους και τους καιρούς, είναι φανερό ότι γνώριζαν. Διότι, λέει, εάν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε και έζησε, έτσι και ο Θεός αυτούς που κοιμήθηκαν, διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί Του. Πού είναι εκείνοι που απορρίπτουν τη σάρκα; Διότι εάν δεν προσέλαβε σάρκα, ούτε πέθανε· και εάν δεν πέθανε, ούτε αναστήθηκε. Πώς, λοιπόν, μας προτρέπει στην πίστη με βάση αυτά; Άραγε δεν θα ήταν, σύμφωνα με τις απόψεις τους, μάλλον φλύαρος και απατεώνας; Διότι εάν το να πεθαίνει κανείς είναι συνέπεια της αμαρτίας, και ο Χριστός δεν αμάρτησε, πώς μας προτρέπει τώρα; Και γιατί λέει επίσης: «Όπως οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα»; Σαν να έλεγε: Ποιους θρηνείτε, άνθρωποι; Για ποιους λυπάστε; Για τους αμαρτωλούς, ή γι' αυτούς που απλώς πεθαίνουν; Επομένως, εκείνοι ποιους θρηνούν; Όλα αυτά όμως αποδεικνύονται αβάσιμα γι' αυτούς. Διότι λέει «Πρωτότοκος από τους νεκρούς»· δηλαδή, η απαρχή. Επομένως, πρέπει να υπάρξουν και άλλοι. Και πρόσεξε πώς εδώ δεν παραθέτει κανένα λογικό επιχείρημα, επειδή ήταν καλοπροαίρετοι· όταν όμως έγραφε στους Κορινθίους, κίνησε πρώτα πολλά ζητήματα βασισμένος σε λογικά επιχειρήματα, και έπειτα πρόσθεσε: «Άφρον, αυτό που εσύ σπέρνεις, δεν ζωοποιείται».

Διότι αυτό μεν είναι το κυριότερο, αλλά όταν συνομιλεί με πιστό· για εκείνον όμως που βρίσκεται έξω από την πίστη, ποια ισχύ θα μπορούσε να έχει αυτό; «Έτσι», λέει, «και ο Θεός αυτούς που κοιμήθηκαν διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί Του». Πάλι λέει «αυτούς που κοιμήθηκαν»· πουθενά δεν λέει «αυτούς που πέθαναν». Αλλά στη μεν περίπτωση του Χριστού έθεσε το «πέθανε», επειδή ανέφερε και το γεγονός της αναστάσεως· εδώ όμως λέει, «εκείνους που κοιμήθηκαν διά του Ιησού»· εννοώντας με αυτό, είτε αυτούς που κοιμήθηκαν παραμένοντας στην πίστη του Ιησού, είτε ότι διά του Ιησού θα φέρει αυτούς που κοιμήθηκαν, δηλαδή τους πιστούς. Εδώ οι αιρετικοί ισχυρίζονται ότι αναφέρεται στους βαπτισμένους. Η λέξη «έτσι» λοιπόν, πώς ευσταθεί; Διότι ο Ιησούς δεν κοιμήθηκε διά του βαπτίσματος.

Διότι, όπως ακριβώς είναι εύκολο σε εμάς να ξυπνήσουμε και να εγείρουμε αυτόν που κοιμάται, έτσι εύκολο είναι και στον κοινό Δεσπότη όλων μας το να αναστήσει. Και επειδή ήταν καινοφανές και παράδοξο αυτό που ειπώθηκε από Αυτόν, ούτε οι μαθητές κατανόησαν τα λεγόμενα, μέχρις ότου, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία τους, το διατύπωσε πιο ξεκάθαρα. Αλλά και ο διδάσκαλος της οικουμένης, ο μακάριος Παύλος, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς λέει: «Δεν θέλω να αγνοείτε περί των κεκοιμημένων, για να μη λυπάστε, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα». Και πάλι αλλού: «Άρα όσοι κοιμήθηκαν εν Χριστώ, χάθηκαν». Και πάλι: «Εμείς οι ζώντες, οι οποίοι απομένουμε, δεν θα προηγηθούμε των κεκοιμημένων». Και αλλού πάλι: «Διότι, εάν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός θα φέρει μαζί Του τους κεκοιμημένους».

Διότι, εάν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός εκείνους που κοιμήθηκαν διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί Του. Αυτό καταρχάς αξίζει να εξετάσουμε με προσοχή, για ποιον άραγε λόγο, όταν κάνει λόγο για τον Χριστό, αποκαλεί τον θάνατό Του θάνατο, ενώ όταν πρόκειται για τη δική μας τελευτή, την ονομάζει κοίμηση και όχι θάνατο. Διότι δεν είπε: «Σχετικά με εκείνους που απέθαναν», αλλά τι; «Σχετικά με εκείνους που έχουν κοιμηθεί». Και πάλι: «Έτσι και ο Θεός εκείνους που κοιμήθηκαν διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί Του»· και δεν είπε: «Εκείνους που απέθαναν».

Και πάλι: Εμείς οι ζωντανοί που θα έχουμε απομείνει μέχρι την παρουσία του Κυρίου, δεν θα προηγηθούμε από εκείνους που έχουν κοιμηθεί. Και ούτε εδώ είπε εκείνους που πέθαναν, αλλά κάνοντας μνεία για τρίτη φορά, για τρίτη φορά ονόμασε τον θάνατό τους κοίμηση. Για τον Χριστό όμως δεν εκφράζεται έτσι, αλλά πώς; «Διότι, εάν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε». Και δεν είπε «κοιμήθηκε», αλλά «πέθανε». Για ποιον λόγο, λοιπόν, τον μεν θάνατο του Χριστού τον αποκάλεσε θάνατο, ενώ τον δικό μας κοίμηση; Διότι δεν έκανε χρήση αυτής της προσεκτικής επιλογής των λέξεων απλώς ούτε επιφανειακά, αλλά για να οικοδομήσει κάτι το σοφό και σπουδαίο.

«Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να προοδεύετε περισσότερο, και να φιλοτιμείσθε, να ησυχάζετε, να πράττετε τα δικά σας και να εργάζεσθε με τα ίδια σας τα χέρια, καθώς σας παραγγείλαμε. Ώστε να συμπεριφέρεσθε ευσχημόνως προς τους έξω και να μην έχετε ανάγκη από κανέναν». Όταν αθετήσεις, λέγει, τον αδελφό, αυτόν που έλαβε διά του βαπτίσματος το Άγιο Πνεύμα, τότε δεν αθετείς άνθρωπο, αλλά τον Θεό. «Δεν θέλουμε δε να αγνοείτε, αδελφοί, για όσους έχουν κοιμηθεί, ώστε να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Διότι, αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός, αυτούς που κοιμήθηκαν διά του Ιησού, θα τους φέρει μαζί Του. Διότι αυτό σας το λέμε στηριζόμενοι σε λόγο του Κυρίου.» Μεταβαίνει στον λόγο περί αναστάσεως. Δες δε πώς θαυμαστά διατύπωσε το ομολογούμενο, λαμβάνοντας την ανάσταση του Κυρίου ως διαβεβαίωση της δικής μας αναστάσεως. Διότι ανέστησε όλους τους ανθρώπους διά της δικής Του σάρκας. Γι' αυτό και ονομάζεται πρωτότοκος εκ των νεκρών. Με τη φράση «εν λόγω Κυρίου», δηλώνει, λέγει, το ρήμα (τον λόγο) του Κυρίου, ώστε να έχουν βεβαιότητα και θάρρος για όσα διακηρύχθηκαν. «Ότι εμείς οι ζωντανοί, οι οποίοι θα απομείνουμε μέχρι την παρουσία του Κυρίου.» Αυτό το λέγει, όχι επειδή ο ίδιος επρόκειτο να παραμείνει στη ζωή μέχρι τον καιρό της αναστάσεως, αλλά, επειδή μιλούσε για τους ζωντανούς και ο ίδιος τότε ζούσε· λέγοντας αυτά, χρησιμοποίησε τον συνηθισμένο τρόπο ομιλίας, το «εμείς οι ζωντανοί».

Ο ίδιος δε ο Κύριος έγινε η απαρχή της τέλειας ανάστασης, η οποία δεν υπόκειται πλέον σε θάνατο. Γι' αυτό ακριβώς και ο θείος απόστολος Παύλος έλεγε: «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Άρα λοιπόν είναι μάταιη η πίστη μας· άρα βρισκόμαστε ακόμη στις αμαρτίες μας», και ότι «ο Χριστός έχει αναστηθεί, αποτελώντας την απαρχή των κεκοιμημένων», και: «Πρωτότοκος εκ των νεκρών», και πάλι: «Διότι αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός εκείνους που κοιμήθηκαν διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί Του». «Έτσι», είπε, όπως δηλαδή αναστήθηκε ο Κύριος.

Γιατί ο απόστολος, όταν μιλάει για τον Χριστό, ονομάζει τον δικό Του θάνατο θάνατο, ενώ όταν μιλάει για εμάς τον ονομάζει κοίμηση; Γιατί άραγε, όταν ο Παύλος μιλάει για τον Χριστό, ονομάζει τον θάνατό Του θάνατο, ενώ όταν αναφέρεται στο δικό μας τέλος, το ονομάζει κοίμηση και όχι θάνατο; Διότι, και στον ίδιο λόγο, αν και αναφέρεται τρεις φορές στο τέλος των ανθρώπων, πουθενά δεν το λέει θάνατο, αλλά ονομάζει την αναχώρηση από τη ζωή κοίμηση. Διότι δεν χρησιμοποιεί αυτή τη διάκριση των λέξεων τυχαία, αλλά οικοδομεί κάτι σοφό και σπουδαίο. Συνεπώς, στην περίπτωση του Χριστού τον ονομάζει θάνατο, για να επιβεβαιώσει το πάθος Του, ενώ στη δική μας περίπτωση τον ονομάζει κοίμηση, για να παρηγορήσει την οδύνη μας. Διότι, εκεί όπου έχει ήδη πραγματοποιηθεί η ανάσταση, τον ονομάζει με θάρρος θάνατο, ενώ εκεί όπου παραμένει ακόμη ως ελπίδα, τον ονομάζει κοίμηση, παρηγορώντας μας με αυτή την ονομασία και προσφέροντάς μας αγαθές ελπίδες. Επειδή, όποιος κοιμάται, οπωσδήποτε θα εγερθεί· διότι και ο θάνατος δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας μακροχρόνιος ύπνος.

Έτσι, λοιπόν, ο λόγος απέδειξε ότι ο πόνος είναι απαρηγόρητος. Αλλά επειδή δεν αγνοείς το θείο πρόσταγμα ότι «γη είσαι και εις γην θα επιστρέψεις», και πάλι, «για να μη λυπάστε για τους κεκοιμημένους, όπως οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα», εφόσον θα οδηγηθούν από τον Θεό μαζί με τον Ιησού κατά την ανάσταση, σε παρακαλούμε και σε ικετεύουμε να αποβάλεις την πολλή λύπη, να λάβεις μια μικρή παρηγοριά, να έρθεις στον εαυτό σου, να φαιδρύνεις την ψυχή σου, επειδή και τέκνα έχεις και σπουδαίο οίκο διαθέτεις, και, εάν ο νους δεν ανακάμψει από την κυριαρχία της θλίψης, δεν θα μπορέσει ποτέ να διοικήσει και να διευθύνει ορθά. Πάνω από όλα δε, αυτό που λέγεται θα ωφελήσει και εκείνον τον μακάριο· τι θα μπορούσε να είναι πιο σπουδαίο από αυτό;

Τόσα και ακόμη περισσότερα από αυτά είναι εκείνα που συγκλονίζουν την ψυχή σου, σφίγγουν την καρδιά σου, χύνουν τα θερμά σου δάκρυα, προκαλούν τους θρήνους σου και σε οδηγούν σε απόγνωση ακόμη και για την ίδια τη ζωή. Αλλά έλα, κυρία, έλα, παρηγορήσου (διότι είναι καιρός παρηγοριάς), άνοιξε τα αυτιά σου, ακούγοντας με προσοχή τις θείες φωνές. «Οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι, σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει». «Δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο». «Εάν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός θα φέρει μαζί Του εκείνους που έχουν κοιμηθεί δια του Ιησού». Επομένως, δεν έχουμε χάσει οριστικά τον υιό, αλλά λίγο αργότερα, όταν θα ηχήσει η έσχατη σάλπιγγα, θα αναστηθεί σε προϋπάντηση του Κυρίου στον αέρα, και εκεί θα τον δούμε. Δέχθηκε καίριο πλήγμα εδώ, αλλά εκεί δεν θα δοκιμάσει αιώνια θλίψη, αφού έχει ενδυθεί τον Χριστό μέσω του βαπτίσματος, έχει διατηρήσει την ορθόδοξη πίστη και δεν πρόλαβε να χορτάσει τις επίγειες ηδονές, παρά μόνο να τις γευτεί με την άκρη του δακτύλου λόγω της νεότητάς του. Γι' αυτό πιστεύουμε ότι θα λάβει συγχώρηση και για όσα, ως άνθρωπος, παραμέλησε και έσφαλε, εξαιτίας αυτού του τόσο άωρου και άδικου θανάτου. Διότι πόσα δεινά θα έπρεπε να υποστεί, ω κυρία, εάν παρέμενε στη σάρκα;