Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 4:5

Αυτοί, όμως, που έχουν τυφλωθεί στην ψυχή από το πάθος της ατιμίας, ούτε καν στη φύση δεν αποβλέπουν, η οποία από παλιά έχει διαχωρίσει τις ονομασίες της συγγένειας. Με βάση ποια συγγένεια θα προσφωνούν αυτούς που θα γεννηθούν; Θα τους ονομάζουν αδέλφια μεταξύ τους ή εξαδέλφια; Διότι και τα δύο θα τους ταιριάζουν εξαιτίας της σύγχυσης. Μην κάνεις, άνθρωπε, τη θεία μητριά των νηπίων, ούτε αυτήν που οφείλει να τα περιθάλπει έχοντας θέση μητέρας, να την εξοπλίζεις με αμείλικτες ζηλοτυπίες. Διότι μόνο το μίσος των μητριών διατηρεί την έχθρα και μετά τον θάνατο. Ή μάλλον, ενώ όσοι είναι με άλλον τρόπο εχθροί συμφιλιώνονται με τους νεκρούς, οι μητριές αρχίζουν το μίσος μετά τον θάνατο. Το συμπέρασμα, λοιπόν, των όσων ειπώθηκαν είναι το εξής: αν μεν προχωρεί προς τον γάμο σύμφωνα με τον νόμο, είναι ανοιχτή μπροστά του όλη η οικουμένη· αν όμως η σπουδή του υποκινείται από πάθος, για τον λόγο αυτό ας αποκλειστεί ακόμη περισσότερο, «για να μάθει να αποκτά το δικό του σκεύος εν αγιασμώ, και όχι με πάθος επιθυμίας».

Δεν θα φοβηθούμε, έστω και αργά, αν μη τι άλλο, τουλάχιστον τις θεομηνίες, αυτές από τα κάτω, αυτές από τα πάνω, εκείνες που έχουν ήδη συμβεί, εκείνες που απειλούνται και είναι αιώνιες; Δεν θα νιώσουμε δέος για την ένσαρκη επιφάνεια του Ήλιου της Δικαιοσύνης, του Χριστού, ώστε να πολιτευθούμε ευσχημόνως όπως την ημέρα; Δεν θα φρίξουμε με τις αποστολικές επιπλήξεις, αποφάσεις και παραινέσεις, όταν λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός»; Και πάλι, «Είναι φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια και τα εξής, για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και ήδη έχω προείπει, ότι όσοι πράττουν τέτοια πράγματα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Και πάλι, «Αυτό πρέπει να γνωρίζετε, ότι κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, που είναι ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και του Θεού». Και πάλι, «Αυτό είναι το θέλημα του Θεού, ο αγιασμός μας, να απέχουμε από την πορνεία· διότι δεν μας κάλεσε ο Θεός στην ακαθαρσία, αλλά στον αγιασμό· επομένως, αυτός που τα αθετεί, δεν αθετεί άνθρωπο, αλλά τον Θεό, ο οποίος μας έδωσε το Άγιό Του Πνεύμα».

ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Καθώς δεν έκριναν άξιο το να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα. α΄. Για να μη φανεί ότι υπονοεί αυτούς, επιμένοντας για πολύ στο θέμα της παιδεραστίας, προχώρησε στη συνέχεια σε άλλα είδη αμαρτημάτων· γι’ αυτό και στρέφει ολόκληρο τον λόγο του σε άλλα πρόσωπα. Και όπως ακριβώς συνομιλεί πάντοτε με τους πιστούς περί αμαρτημάτων, και, επιθυμώντας να δείξει ότι αυτά είναι αποφευκτέα, φέρνει στο μέσον τα έθνη, λέγοντας: «Όχι με πάθος επιθυμίας, όπως και τα υπόλοιπα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό»· και πάλι: «Να μη λυπάστε, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα»· έτσι και εδώ καταδεικνύει ότι τα αμαρτήματα είναι δικά τους, και τους αποστερεί από κάθε συγγνώμη. Διότι αναφέρει ότι τα τολμήματά τους δεν προέρχονται από άγνοια, αλλά αποτελούν συνειδητή πράξη.

Και σε πολλά σημεία θα μπορούσε να το βρει κανείς αυτό, και στην προς Ρωμαίους Επιστολή, και σε όλες τις επιστολές. Διότι πράγματι αυτό το κακό φθείρει τα πάντα· και όπως ένας χοίρος που είναι γεμάτος βούρκο, όπου κι αν εισέλθει, γεμίζει τα πάντα με δυσωδία και τις αισθήσεις με κοπριά, έτσι είναι και η πορνεία· διότι αυτό το κακό ξεπλένεται πολύ δύσκολα. Όταν μάλιστα κάποιοι, αν και έχουν συζύγους, πράττουν αυτό το πράγμα, πόσο υπερβολική είναι η ατοπία; Διότι «αυτό είναι», λέει, «το θέλημα του Θεού, ο αγιασμός σας, να απέχετε από κάθε πορνεία». Διότι υπάρχουν πολλά είδη ακολασίας, πολύτροπες και ποικίλες οι ηδονές της ασέλγειας, τις οποίες δεν είναι καν ανεκτό να αναφέρει κανείς. Λέγοντας δε «από κάθε πορνεία», το αφήνει να το κατανοήσουν όσοι γνωρίζουν. «Να γνωρίζει ο καθένας από εσάς να διατηρεί το δικό του σκεύος με αγιασμό και τιμή. Όχι με πάθος επιθυμίας, όπως ακριβώς και τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό». «Να γνωρίζει», λέει, «ο καθένας από εσάς να διατηρεί το δικό του σκεύος». Άρα το ζήτημα απαιτεί μάθηση, και μάλιστα πολλή, ώστε να μην ασελγεί κανείς. Επομένως, εμείς το κατέχουμε όταν παραμένει καθαρό και βρίσκεται μέσα σε αγιασμό· όταν όμως είναι ακάθαρτο, το κατέχει η αμαρτία, και δικαιολογημένα. Διότι πλέον το σώμα δεν πράττει αυτά που εμείς θέλουμε, αλλά εκείνα που αυτή προστάζει· «Όχι με πάθος επιθυμίας», λέει. Εδώ υποδεικνύει και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει κανείς να ζει με σωφροσύνη, ώστε να αποκόπτει τα πάθη της επιθυμίας. Διότι και η τρυφή, και ο πλούτος, και η ραθυμία, και η αργία, και η απραγία, και όλα αυτά μας παρασύρουν στην άτοπη επιθυμία.

Όπως ακριβώς, λέει, και τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό. Διότι τέτοιοι είναι εκείνοι, οι οποίοι δεν αναμένουν ότι θα λογοδοτήσουν. Το να μην υπερβαίνει κανείς τα όρια και να μην πλεονεκτεί εις βάρος του αδελφού του στο ζήτημα αυτό.

Διότι εκεί βέβαια χρειάζονται και φάρμακα και ιατροί και χρόνος· εδώ όμως αρκεί να το θελήσει κανείς, για να γίνει και αγαθός και κακός. Επομένως, εσύ ο ίδιος αποδέχθηκες τη νόσο. Όταν, λοιπόν, συσσωρεύουμε όσα βλάπτουν και δεν δίνουμε καμία απολύτως σημασία σε όσα ωφελούν, πότε θα επέλθει η υγεία; Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Όπως ακριβώς και τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό». Ας αισχυνθούμε· ας φοβηθούμε, εάν τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό πολλές φορές σωφρονούν· ας ντραπούμε, όταν γινόμαστε χειρότεροι από εκείνους.

Αυτό έκανε και ο Παύλος λέγοντας: «Να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα»· και: «Όπως ακριβώς τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό». Και δείχνοντας ότι δεν απαιτεί τίποτα το υπέρμετρο, αλλά κάτι λίγο περισσότερο από το συνηθισμένο, λέει: «Μήπως και οι εθνικοί δεν κάνουν το ίδιο;» Εντούτοις, δεν σταματά τον λόγο του εδώ, αλλά τον καταλήγει στα έπαθλα και στις αγαθές ελπίδες, λέγοντας: «Να γίνετε λοιπόν τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο επουράνιος». Και διασπείρει παντού κατά κόρον το όνομα των ουρανών, διεγείροντας το φρόνημά τους και από την αναφορά αυτού του τόπου. Διότι έως τότε η πνευματική τους κατάσταση ήταν κάπως πιο ασθενική και πιο προσκολλημένη στα υλικά.

Η κακία τους αυξήθηκε και πάλι σε υπερβολικό βαθμό, λέει. Όπως ακριβώς έλεγε παραπάνω: «Λαός, όχι απλώς αμαρτωλός, αλλά πλήρης αμαρτιών», έτσι και εδώ αναφέρει: «Γέμισε». Έπειτα, επιτείνοντας πάλι τον ονειδισμό, πρόσθεσε: «Όπως από την αρχή». Από την αρχή, πότε; Όταν δεν γνώριζαν τον Θεό, όταν δεν είχαν λάβει τον νόμο, όταν δεν είχαν λάβει πείρα της ευεργεσίας Του, όταν ζούσαν μαζί με τα έθνη, πράγμα που αποτελούσε αιτία για έσχατη καταδίκη, το να μη βρίσκονται δηλαδή τώρα σε καθόλου καλύτερη κατάσταση, μετά από τόση πρόνοια και φροντίδα, σε σχέση με εκείνους που δεν απόλαυσαν τίποτα από αυτά. Και δεν στάθηκε ούτε εδώ, αλλά για να τους συγκλονίσει πρόσθεσε πάλι: «Όπως των αλλοφύλων», καθιστώντας την κατηγορία βαρύτερη με τη σύγκριση των προσώπων. Αυτό συνηθίζει να κάνει συνεχώς και ο Παύλος· όπως όταν λέει: «Σχετικά δε με τους κεκοιμημένους δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, για να μη λυπάστε, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα»· και πάλι: «Να γνωρίζει ο καθένας να διατηρεί το δικό του σκεύος με αγιασμό και τιμή, όχι με πάθος επιθυμίας». Και δεν αρκέστηκε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε λέγοντας: «Καθώς και τα υπόλοιπα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό». Διότι ιδίως ένας τέτοιος λόγος συνηθίζει να κεντρίζει ακόμη και εκείνους που έχουν περιπέσει σε μεγάλη ραθυμία. Εάν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι κατηγορούνται για αυτά, ποιας συγγνώμης θα τυγχάναμε εμείς, και ποιας απολογίας, οι οποίοι, μετά από τόση χάρη και άφατη τιμή και έχοντας τις αθάνατες ελπίδες, καταπίπτουμε στην ίδια με εκείνους πλάνη;

Έχοντας, λοιπόν, αυτά κατά νου, και αναλογιζόμενοι την ανοησία και την παραφροσύνη των Ελλήνων, με τους οποίους γινόμαστε κοινωνοί μέσω των θρήνων, ας αποφύγουμε την ταύτιση μαζί τους. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε τους υπενθύμισε και ο Παύλος, ώστε, συνειδητοποιώντας την ατίμωση στην οποία καταπίπτεις, να συνέλθεις από την ταύτισή σου με εκείνους και να επιστρέψεις στη δική σου ευγένεια. Και δεν το κάνει αυτό μόνο εδώ, αλλά σε πολλά σημεία και συνεχώς ο μακάριος Παύλος. Διότι, όταν θέλει να μας απομακρύνει από τα αμαρτήματα, μας δείχνει με ποιους συνδεόμαστε μέσω των αμαρτημάτων, ώστε, νιώθοντας αποστροφή για το ποιόν αυτών των προσώπων, να αποφύγεις την επικοινωνία μαζί τους. Γράφοντας, για παράδειγμα, στους Θεσσαλονικείς, έλεγε τα εξής: «Ο καθένας να διατηρεί το δικό του σώμα με αγιασμό και τιμή, όχι με πάθος ατιμίας, όπως ακριβώς τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό». Και πάλι: «Να μην πορεύεστε όπως τα υπόλοιπα έθνη, μέσα στη ματαιότητα του νου τους». Έτσι ακριβώς και εδώ: «Δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με εκείνους που έχουν κοιμηθεί, για να μη λυπάστε, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα». Διότι δεν είναι η φύση των πραγμάτων που συνηθίζει να μας προκαλεί λύπη, αλλά η δική μας προαίρεση· δεν είναι ο θάνατος αυτού που έφυγε, αλλά η αδυναμία εκείνων που θρηνούν. Τον πιστό, επομένως, τίποτα από τα παρόντα δεν θα μπορέσει να τον λυπήσει, αλλά πριν ακόμη από τα μελλοντικά αγαθά, ξεχωρίζει από τους απίστους ήδη στο παρόν, απολαμβάνοντας όχι μικρά αγαθά από την κατά Χριστόν φιλοσοφία, και αποκομίζοντας εξαιτίας αυτής μεγίστη ευθυμία και διαρκή χαρά.

Διότι και στους Θεσσαλονικείς γράφει λέγοντας: «Ο καθένας να αποκτά το δικό του σκεύος με αγιασμό, όχι με πάθος επιθυμίας, όπως ακριβώς και τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό». «Ώστε να έχει κάποιος τη γυναίκα του πατέρα του.» Δεν είπε τη μητριά, αλλά τη γυναίκα του πατέρα, για να τον πλήξει πολύ πιο βαριά. «Και εσείς έχετε υπερηφανευθεί;» Σαν να έλεγε: Μη μου πεις ότι ένας είναι αυτός που πόρνευσε· το έγκλημα έγινε κοινό για όλους. Το λέω δε κοινό, όχι ως προς το αμάρτημα, αλλά ως προς τη διδασκαλία που προέρχεται από αυτόν. Αν και δεν το εξέφρασε ακριβώς έτσι, αλλά το άφησε να εννοηθεί, για να τους πλήξει περισσότερο. Ένας, λοιπόν, από τους δασκάλους ήταν αυτός που είχε πορνεύσει. «Και δεν πενθήσατε μάλλον, ώστε να απομακρυνθεί από ανάμεσά σας αυτός που έπραξε το έργο αυτό.» Επειδή η δυσφήμιση, λέει, επεκτάθηκε σε ολόκληρο το σώμα της Εκκλησίας. Και δεν είπε: «δεν τον αποβάλατε μάλλον;», αλλά, όπως σε περίπτωση κάποιας νόσου και λοιμού, κατέστησε αναγκαίο το πένθος. «Εγώ, βέβαια, μολονότι απουσιάζω με το σώμα, είμαι όμως παρών με το πνεύμα.» Λέει να μην περιμένουν την παρουσία του, ούτε να τον αναμείνουν για να ενεργήσουν τότε· αλλά, όπως ακριβώς όταν πρόκειται να απομακρύνει κάποιον λοιμό, βιάζεται να τον αναχαιτίσει προτού διαδοθεί στο υπόλοιπο σώμα. Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Έχω ήδη κρίνει, σαν να είμαι παρών». Και το έλεγε αυτό, όχι μόνο για να τους επισπεύσει στη λήψη της απόφασης, χωρίς να τους αφήσει περιθώριο να σκεφτούν κάτι άλλο, αλλά και για να τους προκαλέσει φόβο, δείχνοντας ότι γνωρίζει όσα επρόκειτο να συμβούν και να κριθούν εκεί.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δʹ. «Λοιπόν, αδελφοί, σας παρακαλούμε και σας προτρέπουμε στο όνομα του Κυρίου Ιησού, καθώς παραλάβατε από εμάς το πώς πρέπει να πολιτεύεστε και να αρέσετε στον Θεό, ώστε να προοδεύετε περισσότερο. Διότι γνωρίζετε ποιες παραγγελίες σας δώσαμε διά του Κυρίου Ιησού. Διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού, ο αγιασμός σας, να απέχετε από την πορνεία, να γνωρίζει ο καθένας σας.» Από εδώ αρχίζει το συμβουλευτικό μέρος. Επειδή άκουσε για ορισμένα πταίσματά τους, πορνεία και μοιχεία, από τα οποία και τους αποτρέπει. Και δεν λέει απλώς, "μην κάνετε το ένα ή το άλλο", αλλά αναφέρει ότι από παλιά έχουν λάβει τις παραγγελίες από αυτόν, διά του Κυρίου Ιησού, τις οποίες τους προτρέπει να τηρούν. Διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού. «Να διατηρεί ο καθένας το δικό του σκεύος με αγιασμό και τιμή, όχι με πάθος επιθυμίας.» Αντί να πει, τη σάρκα. «Όπως ακριβώς και τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό.» Αρκεί και αυτό για να αποτρέψει από την πορνεία, το να κατατάσσεται δηλαδή αυτός που πορνεύει ανάμεσα σε εκείνους που έχουν επιγνώσει τον Θεό. «Το να μην υπερβαίνει και να μην αδικεί τον αδελφό του σε αυτό το ζήτημα.» Να υπερβαίνει, βεβαίως, τις εντολές του Θεού. Με πολύ εύσχημο και συγκεκαλυμμένο τρόπο ονόμασε τη μοιχεία, λέγοντας ότι αυτή αποτελεί αδικία εις βάρος του αδελφού. «Διότι ο Κύριος είναι εκδικητής για όλα αυτά, όπως ακριβώς σας προείπαμε και σας διαμαρτυρηθήκαμε.

Ας μην απολειφθούμε, λοιπόν, από την αγία Εκκλησία του Θεού, η οποία περιλαμβάνει τόσα πολλά μυστήρια της σωτηρίας μας, σύμφωνα με την αγία διάταξη των θείων συμβόλων που τελούνται σε αυτήν. Δι' αυτών των μυστηρίων, η Εκκλησία διαπλάθει κατά Χριστόν τον καθένα από εμάς –ιδιαίτερα αυτόν που πολιτεύεται άριστα ανάλογα με τις δυνάμεις του– και φέρνει σε φανέρωση το χάρισμα της υιοθεσίας που δόθηκε διά του αγίου βαπτίσματος εν Αγίω Πνεύματι. Απεναντίας, με κάθε δύναμη και προθυμία ας αναδείξουμε τους εαυτούς μας άξιους των θείων χαρισμάτων, ευαρεστώντας τον Θεό με τα αγαθά έργα, χωρίς να αναστρεφόμαστε «όπως τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό, παραδομένοι στα πάθη της επιθυμίας», αλλά, καθώς λέει ο άγιος Απόστολος, «αφού νεκρώσουμε τα μέλη μας που βρίσκονται στη γη: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας, καθώς και κάθε οργή και θυμό και αισχρολογία και ψεύδος», και, για να μιλήσουμε με συντομία, «αφού απεκδυθούμε όλον τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται από τις απατηλές επιθυμίες, μαζί με τις πράξεις και τις επιθυμίες του, ας περιπατήσουμε αξίως του Θεού, ο οποίος μας κάλεσε στη δική Του βασιλεία και δόξα· ενδυόμενοι σπλάχνα οικτιρμού, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία· ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη και συγχωρώντας αμοιβαία εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον άλλου, όπως ακριβώς και ο Κύριος μας συγχώρησε, και πάνω σε όλα αυτά έχοντας τον σύνδεσμο της τελειότητας, την αγάπη και την ειρήνη, στην οποία και κληθήκαμε σε ένα σώμα», και, για να το πω συνοπτικά, ενδυόμενοι «τον νέο άνθρωπο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση κατ᾽ εικόνα Εκείνου που τον έκτισε».

Μην κάνεις, άνθρωπε, τη θεία μητριά των νηπίων, ούτε αυτήν που οφείλει να τα περιθάλπει ως μητέρα να την εξοπλίσεις με αμείλικτες ζηλοτυπίες· διότι μόνο το μίσος των μητριών συνεχίζει την έχθρα και μετά τον θάνατο. Μάλλον δε, ενώ οι άλλοι εχθροί συμφιλιώνονται με τους νεκρούς, οι μητριές αρχίζουν το μίσος τους μετά τον θάνατο. Ανακεφαλαιώνοντας τα όσα ειπώθηκαν: Αν κάποιος κατευθύνεται προς τον γάμο σύμφωνα με τον νόμο, είναι ανοιχτή σε αυτόν όλη η οικουμένη· αν όμως η επιδίωξή του είναι εμπαθής, γι' αυτόν τον λόγο ας αποκλειστεί ακόμη περισσότερο, ώστε να μάθει να διατηρεί το δικό του σκεύος με αγιασμό και όχι με πάθος επιθυμίας. Ενώ είχα την πρόθεση να πω περισσότερα, με συγκρατεί η έκταση της επιστολής. Εύχομαι δε, είτε η συμβουλή μας να αποδειχθεί ισχυρότερη από το πάθος, είτε να μην εμφανιστεί στην περιοχή μας αυτό το μίασμα, αλλά να παραμείνει στους τόπους όπου αποτολμήθηκε.

Και για να τα πω όλα με συντομία, εάν κάποιος επιθυμεί να συνάψει δεύτερο γάμο με νόμιμη γυναίκα, όλη η Οικουμένη είναι ανοιχτή μπροστά του, και ασφαλώς θα βρει γυναίκα να νυμφευθεί, η οποία να μην εμποδίζεται από τους νόμους. Εάν όμως, αγαπώντας με πάθος και έρωτα μια παράνομη γυναίκα, ζητεί να τη λάβει ως σύζυγο, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει μάλλον να αποκλειστεί και να μην του επιτραπεί να την πάρει, ώστε να μάθει να αποκτά το σκεύος του, δηλαδή είτε το σώμα του είτε τη γυναίκα του, με αγιασμό, όπως λέγει ο Παύλος, και όχι με πάθος ατιμίας. Ήθελα, λέγει, να σου γράψω και περισσότερα, αλλά με εμπόδισε η έκταση της επιστολής, επειδή οι επιστολές δεν πρέπει να χαρακτηρίζονται από μακρολογία. Εύχομαι δε η επιστολή μου είτε να επικρατήσει και να εξαλείψει αυτό το παράνομο συνοικέσιο, είτε, εάν δεν το εξαλείψει, τουλάχιστον να μην γίνει συνήθεια κάτι τέτοιο και στη δική μας επαρχία, αλλά να περιοριστεί μόνο στους τόπους εκείνους όπου αρχικά τολμήθηκε να συμβεί.

Διότι και ο θειότατος ιεροθέτης μας μάς διδάσκει να νουθετούμε με πραότητα όσους αντιτάσσονται στη διδασκαλία του Θεού. Γιατί εκείνοι που αγνοούν πρέπει να διδάσκονται και όχι να τιμωρούνται. Ας ακούσουμε, λοιπόν, ω μακάριε, όσα έχει πει και ο ιερός Παύλος, ο ήλιος όλης της οικουμένης. Λέει, λοιπόν, και ο θεοφόρος Ιγνάτιος: Αυτούς που μισούν τον Θεό πρέπει να τους μισούμε και να συντριβόμαστε για τους εχθρούς Του, αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να τους καταδιώκουμε εμείς οι ίδιοι ούτε να τους χτυπάμε, όπως κάνουν τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό. Και αν δεν πρέπει να τους χτυπάμε, πόσο μάλλον δεν πρέπει να τους σκοτώνουμε. Και επειδή επικαλέστηκες, δέσποτα, και τον άγιο Συμεών του Θαυμαστού Όρους ως σύμφωνο με την άποψή σου, μην πιστεύεις, ιερέ, ότι αυτός αντιτίθεται στον Χριστό ή στους πριν από αυτόν διδασκάλους, αλλά περί τίνος πρόκειται; Η παράκλησή του προς τον τότε βασιλέα αφορούσε ένα έθνος που πλήγωνε το χριστιανικό γένος, με σκοπό να μην καταστρέφονται οι χριστιανοί από τους Σαμαρείτες. Και αυτό είναι απολύτως ορθό, και εμείς τώρα το ίδιο πράγμα παρακαλούμε, δηλαδή οι βασιλείς να πολεμούν και να μη δείχνουν έλεος στους Σκύθες και τους Άραβες που θανατώνουν τον λαό του Θεού.