Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 5:14

Ερώτηση: Πώς οφείλω να συμπεριφέρομαι προς τους αδελφούς; Απόκριση: Να θεωρείς τον εαυτό σου κατώτερο από όλους, αλλά ταυτόχρονα και ως φροντιστή όλων, καθώς η τάξη την οποία ανέλαβες απαιτεί να δείχνεις ευσπλαχνία σε όλους, όπως είπε ο Απόστολος: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου», «Να νουθετείτε τους άτακτους, να παρηγορείτε τους ολιγόψυχους». Κανείς να μην ανταποδίδει κακό αντί για κακό, αλλά το αγαθό. Και εάν κάποιος δεν υποτάσσεται, αυτόν να τον σημειώνετε. Ο ίδιος ο Απόστολος θα σε συνετίσει για τα υπόλοιπα, με αφορμή τον δικό μου σύντομο λόγο.

Είναι δε αυτά τα κεφάλαια: από την Α' προς Θεσσαλονικείς επιστολή, από το «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να αναγνωρίζετε αυτούς που κοπιάζουν ανάμεσά σας και σας καθοδηγούν εν Κυρίω», έως το τέλος της επιστολής. Επίσης, από την Α' προς Κορινθίους επιστολή, από το «Σχετικά δε με τα πνευματικά χαρίσματα, αδελφοί, δεν θέλω να έχετε άγνοια, γνωρίζετε ότι όταν ήσασταν εθνικοί», έως το «Αλλά στην εκκλησία προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, για να κατηχήσω και άλλους, παρά μύρια λόγια με γλωσσολαλία.» Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο από το «Και όταν βγήκε ο Ιησούς, είδε πολύ πλήθος και τους σπλαχνίστηκε, και θεράπευσε τους αρρώστους τους», έως το «Αυτοί δε που βρίσκονταν στο πλοίο τον προσκύνησαν λέγοντας: Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο και τον αββά, οι οποίοι επιθυμούσαν να καταστήσουν μονομιάς αυστηρότερο τον κανόνα για τους αδελφούς:

Ενδυθείτε, λοιπόν, ως εκλεκτοί του Θεού, άγιοι και αγαπημένοι, σπλάχνα οικτιρμών, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Α΄. Νουθετείτε τους ατάκτους, παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, στηρίζετε τους ασθενείς, μακροθυμείτε προς όλους.

Αλλά, ω τεκνία, σύμφωνα με τον Παύλο (διότι διαμαρτύρομαι πλέον με μεγάλη φωνή): «Νουθετείτε τους ατάκτους, παιδαγωγείτε» όσους εξαιτίας της αχαλίνωτης νεότητάς τους παρασύρονται ακόμη στην ασυλλογιστία, στους οποίους και εγώ ο ίδιος πλέον λέω: Σταματήστε τέτοιου είδους πλεονεξίες· πάψτε να λυπείτε και να παροτρύνετε εναντίον σας τον Βασιλέα και Κύριο των πάντων, και από τα χέρια σας μεν αποτινάξτε το μιαιφόνο ξίφος, από τη διάνοιά σας δε αποδιώξτε την άδικη επιθυμία για τα ξένα αγαθά. Ανακόψτε τις εκατέρωθεν επιθέσεις· συγκρατήστε τον θυμό· σταματήστε τα ανόσια εγχειρήματα. Μην αποδεικνύεστε όμοιοι με εκείνον τον Κάιν, τον αδελφοκτόνο εννοώ, τον ανήμερο, τον δάσκαλο της αιμοσταγούς ασέβειας. Αλλά σε εκείνον μεν ο Δημιουργός των πάντων είπε: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.» Αυτός ο λόγος όμως αφορά όλους όσους έχουν την ίδια συμπεριφορά. Ας τον ακούει, λοιπόν, καθένας από όσους τολμούν τέτοια έργα, καθώς και τώρα ο Θεός δεν βροντοφωνάζει λιγότερο: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.» Αλλά όπως ακριβώς σε εκείνον ειπώθηκε ξανά: «Στενάζοντας και τρέμοντας θα ζεις πάνω στη γη», έτσι θα πει πάλι ο Θεός της αγάπης και σε καθέναν από αυτούς. Διότι τι είναι πιο δειλό από τον παράνομο; Ή ποιος λόγος δεν τον καταπτοεί; Εμπρός σε ποιον δεν φρίττει, έστω και μόνο βλέποντας το βλέμμα να στρέφεται πάνω του; Διότι εσωτερικά πάντοτε καταρρέει η συνείδησή του, καθώς παραλύει από τους ελέγχους για την αμαρτία. «

Να νουθετείτε τους απείθαρχους, να παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, να στηρίζετε τους ασθενείς, να δείχνετε μακροθυμία προς όλους. Να γίνεστε μιμητές μου. Προσέχετε να μην ανταποδώσει κανείς σε κάποιον κακό αντί για κακό, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό. Να γίνεστε μιμητές μου. Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε· έχοντας αρνηθεί την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες. Να γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί. Να μην ξεχνάτε τη φιλοξενία. Στη φιλαδελφία να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας, στην ελπίδα να χαίρεστε, στη θλίψη να υπομένετε, στην προσευχή να επιμένετε. Να γίνεστε μιμητές της δικής μου εικόνας. Να γίνεστε μιμητές του μακαρίου Παύλου, για να συμβασιλεύσετε με τον Χριστό στους απείρους αιώνες.

Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει. Καλή είναι λοιπόν η προσευχή μαζί με τη νηστεία. Αυτά όμως τα επισφραγίζει η ελεημοσύνη· διότι «έλεος θέλω και όχι θυσία», λέει. Δες και τον Προφήτη, πώς έλεγξε τους ανελέητους: «Επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος, και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά για να τον θανατώσει, ας εξολοθρευτεί από τη γη η μνήμη του». Και: «Διότι αυτόν που εσύ χτύπησες, εκείνοι τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στα τραύματά μου». Γι' αυτό μακαρίζει ο Σωτήρας τους ελεήμονές του, λέγοντας: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Τι λέει άλλωστε ο Άγγελος προς τον Κορνήλιο; Είπε: «Όχι μόνο οι προσευχές σου, αλλά και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού». Δέξου, λοιπόν, αυτόν που πλανήθηκε και μετανοεί, αυτόν που αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το βάθος της έλλειψης του φόβου του Θεού και της αμέλειας. Άκουσε τον Απόστολο που λέει: «Επικυρώστε απέναντί του την αγάπη, ώστε να μην καταποθεί ένας τέτοιος άνθρωπος από την υπερβολική λύπη». Και πάλι λέει: «Σας παρακαλούμε, αδελφοί, νουθετείτε τους άτακτους, παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, στηρίζετε τους ασθενείς, να δείχνετε μακροθυμία προς όλους. Προσέχετε να μην ανταποδώσει κάποιος σε κάποιον κακό αντί για κακό, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό και μεταξύ σας και προς όλους».

Αυτό γράφει και προς τους Θεσσαλονικείς λέγοντας: Νουθετείτε τους ατάκτους. Για τους ολιγόψυχους όμως δεν λέει το ίδιο, αλλά τι; Παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, στηρίζετε τους ασθενείς, να δείχνετε μακροθυμία προς όλους. Τι σημαίνει η προτροπή «παρακαλείτε» (παρηγορείτε); Αντί του: μην απελπίζεστε, μην πέφτετε σε απόγνωση· διότι εκείνον που στενοχωρείται από τη θλίψη, όποιος δεν τον παρηγορεί, τον κάνει σκληρότερο.

Αλλά ο Παύλος δεν παρήγγειλε έτσι, αλλά πώς; «Νουθετείτε τους άτακτους, παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, στηρίζετε τους ασθενείς, μακροθυμείτε προς όλους». Τι εννοεί, λοιπόν, όταν λέει: «Εάν κάποιος δεν υπακούει στον λόγο μας που στάλθηκε μέσω της επιστολής, αυτόν να τον επισημαίνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί του»;

Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να νουθετείτε τους ατάκτους, να παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, να στηρίζετε τους ασθενείς και να μακροθυμείτε προς όλους. Β΄. Εδώ απευθύνεται προς τους άρχοντες (τους προεστώτες). «Νουθετείτε», λέει, «τους ατάκτους»· δηλαδή, μην επιπλήττετε ορμώμενοι από θέση εξουσίας, ούτε με αυθάδεια, αλλά με επιείκεια και με ημερότητα. Να παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, να στηρίζετε τους ασθενείς, να μακροθυμείτε προς όλους. Διότι εκείνος που επιπλήττεται αυστηρά, επειδή απελπίζεται για τον εαυτό του, γίνεται πιο θρασύς και περιφρονητικός· γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να παρασκευάζουμε το φάρμακο της νουθεσίας ώστε να είναι γλυκό. Ποιοι όμως είναι οι άτακτοι; Οπωσδήποτε εκείνοι που πράττουν αντίθετα από αυτό που είναι αρεστό στον Θεό. Διότι η τάξη αυτή της Εκκλησίας είναι πιο αρμονική από τη στρατιωτική τάξη. Ώστε και ο υβριστής είναι άτακτος, και ο μέθυσος είναι άτακτος, και ο πλεονέκτης, και όλοι όσοι αμαρτάνουν· διότι δεν βαδίζουν συντεταγμένα μέσα στη φάλαγγα, αλλά παραφέρονται (βαδίζουν αλλοπρόσαλλα)· γι' αυτό και ανατρέπονται.

«Να στηρίζετε», λέγει, «τους αδυνάτους», εννοώντας ως αδυνάτους εκείνους στο θέμα της πίστεως· διότι εμφανίζεται αδυναμία και ως προς αυτήν. Αλλά πρόσεξε πώς δεν επιτρέπει να περιφρονούνται. Και αλλού γράφοντας έλεγε: «Εκείνους που ασθενούν στην πίστη να τους αποδέχεστε». Διότι και στα δικά μας σώματα, το μέρος που ασθενεί δεν το αφήνουμε να χαθεί. «Να μακροθυμείτε», λέγει, «προς όλους».

Αλλά ο Παύλος δεν παρήγγειλε έτσι· αλλά πώς; «Νουθετείτε τους ατάκτους, παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, στηρίζετε τους ασθενείς, να είστε μακρόθυμοι προς όλους». Τι εννοεί λοιπόν, λέει, όταν αναφέρει: «Εάν κάποιος δεν υπακούει στον λόγο μας μέσω της επιστολής, αυτόν να τον επισημαίνετε και να μην συναναστρέφεστε μαζί του»; Βεβαίως, αυτό έχει λεχθεί για αδελφούς· πλην όμως ούτε και αυτό ειπώθηκε απόλυτα, αλλά και αυτό με πραότητα.

β'. Διότι και για εκείνα που τώρα φαίνονται μικρά, τότε θα δώσουμε φοβερό λόγο· με τόση ακρίβεια ο Κριτής απαιτεί από εμάς τόσο τη δική μας σωτηρία όσο και των πλησίον μας. Γι' αυτό ο Παύλος παντού προτρέπει να μην αναζητά ο καθένας το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον του πλησίον· γι' αυτό και τους Κορινθίους τους επιπλήττει αυστηρά, επειδή δεν προνόησαν ούτε φρόντισαν εκείνον που είχε πορνεύσει, αλλά παραμέλησαν την πληγή του που επιδεινωνόταν, και προς τους Γαλάτες γράφοντας έλεγε: «Αδελφοί, εάν υποπέσει κάποιος άνθρωπος σε παράπτωμα, εσείς οι πνευματικοί να καταρτίζετε έναν τέτοιο άνθρωπο». Και στους Θεσσαλονικείς πριν από αυτούς τις ίδιες αυτές προτροπές απευθύνει λέγοντας: «Γι' αυτό να προτρέπετε ο ένας τον άλλον, καθώς και κάνετε»· και πάλι: «Νουθετείτε τους ατάκτους, παρηγορείτε τους ολιγοψύχους, στηρίζετε τους ασθενείς». Διότι, για να μην πει κάποιος: «Τι με νοιάζει εμένα η φροντίδα για τους άλλους; Όποιος χάνεται ας χαθεί, και όποιος σώζεται ας σωθεί· τίποτα από αυτά δεν με αφορά, έχω διαταχθεί να κοιτάζω τα δικά μου»· για να μην πει κάποιος αυτά, αναιρώντας αυτήν τη θηριώδη και απάνθρωπη νοοτροπία, ύψωσε ως τείχος απέναντί της αυτούς τους νόμους, προστάζοντας να παραβλέπουμε πολλά από τα δικά μας, ώστε να ορθώνουμε τα των πλησίον, και ορίζει ότι αυτή είναι παντού η ακρίβεια του βίου.

«Εμείς όμως, επειδή ανήκουμε στην ημέρα, ας είμαστε νηφάλιοι, έχοντας ντυθεί τον θώρακα της πίστης και της αγάπης, και ως περικεφαλαία, την ελπίδα της σωτηρίας· διότι ο Θεός δεν μας προόρισε για την οργή, αλλά για την απόκτηση της σωτηρίας μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος πέθανε για εμάς, ώστε είτε αγρυπνούμε είτε κοιμόμαστε, να ζήσουμε μαζί του. Γι' αυτό να παρηγορείτε ο ένας τον άλλον και να οικοδομείτε ο ένας τον άλλον, όπως άλλωστε και κάνετε». Επίκαιρα εισάγει τον λόγο περί του κόπου, υποδεικνύοντας σε αυτόν τον λόγο περί του μυστηρίου, και τον λόγο για τον οποίο συνέβη ο θάνατος του Χριστού. «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να αναγνωρίζετε εκείνους που κοπιάζουν ανάμεσά σας και σας καθοδηγούν εν Κυρίω και σας νουθετούν, και να τους τρέφετε υπερβολική εκτίμηση με αγάπη εξαιτίας του έργου τους. Να ειρηνεύετε μεταξύ σας». Διδάσκει τα περί των διδασκάλων, προτρέποντας για το πώς πρέπει να είναι. «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να νουθετείτε τους άτακτους, να παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, να περιθάλπετε τους ασθενείς, να μακροθυμείτε προς όλους.