Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 5:16

Ερώτηση: Τι σημαίνει το «Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό;» Απόκριση: Πόλη είναι η ψυχή, και βουνό είναι το ύψωμα των αρετών στο οποίο όσοι έχουν ανεβεί «λάμπουν ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής προς καύχησή τους κατά την ημέρα του Χριστού». Ερώτηση: Τι σημαίνει το «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, για το καθετί να ευχαριστείτε;» Απόκριση:

Είναι δε αυτά τα κεφάλαια: από την Α' προς Θεσσαλονικείς επιστολή, από το «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να αναγνωρίζετε αυτούς που κοπιάζουν ανάμεσά σας και σας καθοδηγούν εν Κυρίω», έως το τέλος της επιστολής. Επίσης, από την Α' προς Κορινθίους επιστολή, από το «Σχετικά δε με τα πνευματικά χαρίσματα, αδελφοί, δεν θέλω να έχετε άγνοια, γνωρίζετε ότι όταν ήσασταν εθνικοί», έως το «Αλλά στην εκκλησία προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, για να κατηχήσω και άλλους, παρά μύρια λόγια με γλωσσολαλία.» Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο από το «Και όταν βγήκε ο Ιησούς, είδε πολύ πλήθος και τους σπλαχνίστηκε, και θεράπευσε τους αρρώστους τους», έως το «Αυτοί δε που βρίσκονταν στο πλοίο τον προσκύνησαν λέγοντας: Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο και τον αββά, οι οποίοι επιθυμούσαν να καταστήσουν μονομιάς αυστηρότερο τον κανόνα για τους αδελφούς:

«Πάντοτε να χαίρεστε», λέγει, «αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε». Το τι είναι λοιπόν αυτή καθαυτή η χαρά, και ποια είναι η ωφέλεια που προκύπτει από αυτήν, και πώς είναι δυνατόν να κατορθωθεί η αδιάλειπτη προσευχή και να αποδίδεται ευχαριστία στον Θεό για τα πάντα, θα τα εξηγήσουμε κατά το δυνατόν λίγο αργότερα. Εκείνα, όμως, που προβάλλονται από τους αντιπάλους μας, οι οποίοι επικρίνουν την εντολή ως αδύνατη, είναι αναγκαίο να τα εξετάσουμε εκ των προτέρων.

Και πώς συμφωνούν αυτά, λένε, με το «Πάντοτε χαίρετε»; Διότι το δάκρυ και η χαρά δεν έχουν τη γένεσή τους από τις ίδιες αιτίες. Διότι το πρώτο γεννιέται σαν από κάποια πληγή, όταν η προσβολή κάποιου ανεπιθύμητου γεγονότος πλήττει και συστέλλει την ψυχή, καθώς καταθλίβεται το περικάρδιο πνεύμα· ενώ η χαρά είναι σαν ένα σκίρτημα της ψυχής που αγάλλεται με όσα είναι σύμφωνα με τη θέλησή της. Γι' αυτό διαφέρουν και τα σωματικά συμπτώματα. Σε όσους λυπούνται, το σώμα γίνεται υπόωχρο, πελιδνό και παγωμένο· ενώ σε όσους χαίρονται, η κατάσταση του σώματος είναι ανθηρή και ροδαλή, λες και η ψυχή κοντεύει να πηδήξει και να εξέλθει από την αγαλλίαση. Σε αυτά, λοιπόν, θα απαντήσουμε ότι και οι θρήνοι και τα δάκρυα των αγίων προέρχονταν από την αγάπη τους προς τον Θεό. Ατενίζοντας, λοιπόν, διαρκώς τον Αγαπημένο και επαυξάνοντας μέσα τους την ευφροσύνη που πηγάζει από Εκείνον, μεριμνούσαν για τους ομοδούλους τους· πενθώντας για όσους αμάρταναν και διορθώνοντάς τους μέσω των δακρύων. Και όπως ακριβώς εκείνοι που στέκονται στις ακτές, αν και συμπάσχουν με όσους καταποντίζονται στη θάλασσα, δεν εγκαταλείπουν τη δική τους ασφάλεια μέσα στη φροντίδα τους για όσους κινδυνεύουν, έτσι και εκείνοι που θλίβονται βαθιά για τα αμαρτήματα των πλησίον τους δεν αφανίζουν τη δική τους ευφροσύνη. Απεναντίας, μάλιστα, την καθιστούν μεγαλύτερη, αφού αξιώνονται τη χαρά του Κυρίου χάρη στα δάκρυα που χύνουν για τον αδελφό τους.

Επιτρέπει, λοιπόν, ο Απόστολος να κλαίμε μαζί με όσους κλαίνε, επειδή το δάκρυ αυτό γίνεται τρόπον τινά σπόρος και δάνειο της αιώνιας χαράς. Ανυψώσου με τη διάνοια και παρατήρησε την αγγελική κατάσταση, αν δηλαδή τους ταιριάζει κάποια άλλη κατάσταση εκτός από το να χαίρονται και να ευφραίνονται· διότι έχουν αξιωθεί να παρίστανται ενώπιον του Θεού και να απολαμβάνουν το άρρητο κάλλος της δόξας Εκείνου που μας έπλασε. Παροτρύνοντάς μας, λοιπόν, ο Απόστολος προς εκείνον τον βίο, μας έδωσε την εντολή να χαιρόμαστε πάντοτε.

Και στο κυνήγι, η ελάχιστη αστοχία ισοδυναμεί με το μηδέν· και εκείνοι που τρέχουν στα στάδια, πολλές φορές, έχοντας υστερήσει έστω και κατά ένα μόνο βήμα, έχασαν τα βραβεία. Έτσι λοιπόν και εμείς, αφού θυμηθήκαμε χθες τα λόγια του Αποστόλου, και ενώ ελπίζαμε ότι θα διατρέξουμε με συντομία το νόημά τους, διαπιστώσαμε ότι παραλείψαμε πολλαπλάσια από όσα αναφέραμε· γι' αυτό θεωρούμε αναγκαία την εξόφληση προς εσάς των όσων παραλείφθηκαν. Έλεγε, λοιπόν, ο Απόστολος: «Πάντοτε χαίρετε, αδιαλείπτως προσεύχεσθε, εν παντί ευχαριστείτε». Για την αναγκαιότητα, λοιπόν, του να χαίρεται κανείς πάντοτε, έχει γίνει λόγος την προηγούμενη ημέρα, αν και ίσως όχι επαρκώς ως προς το μέγεθος του θέματος, πάντως αρκετά για τις δικές μας δυνάμεις. Όσον αφορά δε το εάν πρέπει να προσευχόμαστε αδιαλείπτως, και εάν το παράγγελμα αυτό είναι δυνατόν να εφαρμοστεί, εφόσον εσείς που το ζητάτε είστε έτοιμοι, κι εγώ θα εκπληρώσω, κατά το δυνατόν, την ανάπτυξη αυτού του λόγου.

Αν δε ο λογισμός είναι γιατρός της λύπης, το έσχατο των κακών θα ήταν η μέθη, η οποία εμποδίζει τη θεραπεία της ψυχής. Αλλά εξέτασε λογικά καθένα από όσα ειπώθηκαν, και θα διαπιστώσεις τόσο το εφικτό όσο και το ωφέλιμο της αποστολικής νομοθεσίας· πώς δηλαδή θα χαίρεσαι πάντοτε ακολουθώντας τον ορθό λόγο· πώς θα προσεύχεσαι αδιαλείπτως· πώς θα ευχαριστείς σε κάθε περίσταση· και με ποιον τρόπο θα παρηγορείς αυτούς που λυπούνται, ώστε να είσαι από κάθε άποψη άρτιος και καταρτισμένος, με τη βοήθεια του Αγίου Πνεύματος και με την επισκήνωση της χάριτος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και έτσι, αφού ελευθερώθηκε από εκεί, διασώθηκε, λέει, στο σπήλαιο Οδολλάμ. Έχοντας, λοιπόν, διαφύγει από μεγάλο κίνδυνο, αναπέμπει αυτήν την ευχαριστία στον Θεό που τον λύτρωσε. «Θα ευλογώ», λέει, «τον Κύριο σε κάθε καιρό». Έχοντας διαφύγει από τον θάνατο, θέτει τρόπον τινά στον εαυτό του κανόνες ζωής, διαμορφώνοντας την ψυχή του σύμφωνα με την ακρίβεια της πνευματικής πολιτείας· ώστε σε καμία στιγμή να μην παραλείπει την ευλογία, αλλά και των μεγάλων και των μικρότερων πραγμάτων να αποδίδει την αρχή στον Θεό. Δεν θα θεωρήσω, λέει, ότι αυτά γίνονται χάρη στη δική μου φροντίδα, ούτε ότι συμβαίνουν από τυχαία συγκυρία, αλλά «σε κάθε καιρό θα ευλογώ τον Κύριο», όχι μόνο στις περιόδους ευημερίας του βίου, αλλά και στους καιρούς των θλιβερών περιστάσεων. Έχοντας διδαχθεί από αυτό ο Απόστολος, λέει: «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε όλα να ευχαριστείτε». Βλέπεις πόσο μεγάλη είναι η αγάπη του ανδρός; Δεν δυσανασχετούσε απέναντι στη συνέχεια των συμφορών, όταν όχι μόνο είχε εξοριστεί από την πατρίδα και τους συγγενείς και τους οικείους και τα κτήματά του, αλλά και όταν, έχοντας παραδοθεί από ανάγκη στους εχθρούς, παραλίγο να κατασπαραχθεί από αυτούς.

Να επιμένετε στην προσευχή, αγρυπνώντας σε αυτήν με ευχαριστία. Προς Θεσσαλονικείς Α΄: Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε. Ότι πρέπει ακόμη και για εκείνα που προορίζονται για την καθημερινή ανάγκη του σώματος να ευχαριστούμε πρώτα τον Θεό, και έπειτα να τα μεταλαμβάνουμε.

Προσέχετε να μην ανταποδώσει κανείς σε κανέναν κακό αντί κακού, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό και μεταξύ σας και προς όλους. Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε. Σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε· διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ Ιησού για εσάς.

Να νουθετείτε τους απείθαρχους, να παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, να στηρίζετε τους ασθενείς, να δείχνετε μακροθυμία προς όλους. Να γίνεστε μιμητές μου. Προσέχετε να μην ανταποδώσει κανείς σε κάποιον κακό αντί για κακό, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό. Να γίνεστε μιμητές μου. Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε· έχοντας αρνηθεί την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες. Να γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί. Να μην ξεχνάτε τη φιλοξενία. Στη φιλαδελφία να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας, στην ελπίδα να χαίρεστε, στη θλίψη να υπομένετε, στην προσευχή να επιμένετε. Να γίνεστε μιμητές της δικής μου εικόνας. Να γίνεστε μιμητές του μακαρίου Παύλου, για να συμβασιλεύσετε με τον Χριστό στους απείρους αιώνες.

Πώς όμως βλέπεις; Άκουσε και πάλι: χαίρεσαι όταν κάνεις το καλό, αγαλλιάς όταν πράττεις την αγάπη, ευφραίνεσαι όταν δείχνεις υπακοή. Η αγάπη λοιπόν είναι χαρά και αγαλλίαση· και αυτή είναι συνεργός σου στις αγαθές πράξεις. Βλέπεις τον Θεό που συνεργάζεται μαζί σου· διότι κανείς δεν αγνοεί αυτόν που εργάζεται μαζί του. Η αγάπη δεν εμφανίζεται στα μάτια της σάρκας. Ούτε είδε κανείς τη δικαιοσύνη, ούτε έδειξε σε άλλον την αγιότητά του· αλλά φαίνεται στα μάτια της ψυχής. Νιώθοντας χαρά και αγαλλίαση για τα αγαθά που πράττεις, βλέπεις τον Θεό, και μην αρνείσαι ότι τον βλέπεις· διότι ο Θεός είναι αγάπη. Μήπως επειδή δεν βλέπεις τη σωφροσύνη, δεν τη βλέπεις μέσα από την πράξη; Έτσι, αν και δεν βλέπεις τον Θεό με τα αισθητά μάτια, εντούτοις μέσα από την αγάπη τον βλέπεις· διότι καθένας που κάνει το καλό χαίρεται· γι' αυτό και ο Παύλος είπε: πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε.

Διότι η πέμπτη μετάφραση παρέδωσε τον τίτλο «εις αίνεσιν». Αλαλάξτε προς τον Κύριο, όλη η γη, δουλέψτε στον Κύριο με ευφροσύνη. Μεγάλη τάξη βρίσκεται και τώρα στην προφητεία για όσους την εξετάζουν με ακρίβεια. Διότι επιθυμεί να αλαλάζει όλη η γη σαν εκείνους που έχουν νικήσει τον κοινό μας εχθρό. Και γνωρίζοντας ότι ο Θεός είναι η αιτία της νίκης, να τον υπηρετούμε με ευφροσύνη, όπως ακριβώς έλεγε ο Παύλος: Για να χαιρόμαστε όλοι, να προσευχόμαστε αδιαλείπτως, να ευχαριστούμε σε κάθε περίσταση, γνωρίζοντας ποιον και για ποια πράγματα υπηρετούμε, από ποια δουλεία λυτρωθήκαμε και σε ποια κληθήκαμε, και ποιον ζυγό αλλάξαμε αντί ποιου, ότι δηλαδή αντί για τον βαρύτατο λάβαμε τον πάρα πολύ ελαφρύ.

Γι' αυτό και κάποιος σοφός προτρέπει λέγοντας: «Η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια»· όχι διότι ωφελούνται οι απελθόντες, αλλά διότι εκείνοι που τους εγκωμιάζουν αποκομίζουν τη μέγιστη ωφέλεια από αυτό. Εφόσον, λοιπόν, το κέρδος μας από αυτήν την πράξη είναι τόσο μεγάλο, ας πεισθούμε και ας μην φέρνουμε αντιρρήσεις· διότι και η περίσταση είναι κατάλληλη για μια τέτοια διήγηση. Σήμερα, δηλαδή, ο μακάριος μετέβη στην ατάραχη ζωή και αγκυροβόλησε το σκάφος του εκεί όπου δεν μπορεί πλέον να υπάρξει υποψία ναυαγίου, ούτε καμία θλίψη και οδύνη. Και τι το θαυμαστό εάν εκείνος ο τόπος είναι καθαρός από κάθε θλίψη, όταν ο Παύλος, απευθυνόμενος σε ανθρώπους που βρίσκονται ακόμη στη ζωή, λέει: «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε»;

Αυτό ακριβώς δήλωνε και ο Χριστός, φανερώνοντας το ακατάλυτο της αγαλλίασης: «Πάλι θα σας δω, και τη χαρά σας κανείς δεν την αφαιρεί». Και ο Παύλος πάλι: «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιάλειπτα να προσεύχεστε». Και «θα καυχηθούν σε εσένα όσοι αγαπούν το όνομά σου». Διότι κυρίως μόνο σε αυτούς ανήκει το να καυχώνται, σε αυτούς το να χαίρονται, σε αυτούς το να ευφραίνονται· επειδή εκείνος που υπερηφανεύεται για τα βιοτικά πράγματα δεν διαφέρει σε τίποτα από εκείνους που απολαμβάνουν τρυφηλό βίο στα όνειρά τους.

Προσέχετε να μην ανταποδώσει κανείς σε κανέναν κακό αντί κακού, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό, και μεταξύ σας και προς όλους. Πάντοτε να χαίρεστε· αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε. Διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ Ιησού για εσάς.

Ότι βεβαίως, κυρίως κατά την ώρα της αναίμακτης θυσίας, ο λόγος προτρέπει τους υποδιακόνους να στέκονται στις θύρες του ναού και να εμποδίζουν, όπως έχει λεχθεί, την είσοδο στους απίστους και τους κατηχουμένους, λέγοντας «τας θύρας, τας θύρας, πρόσχωμεν», και όχι μόνο αυτό, αλλά προτρέπει και όλους τους πιστούς να κλείνουν τις θύρες των αισθήσεών τους από την εξωτερική περιπλάνηση και να μην παρατηρούν αδιάκριτα τα φρικτά μυστήρια που τελούνται από τους ιερείς στο ιερό βήμα, το γνωρίζω και εγώ. Αλλά αυτή η φράση δεν περιορίζεται μόνο σε αυτά, όπως ακριβώς δεν περιορίζεται ούτε το «ευχαριστήσωμεν τω Κυρίω». Διότι δεν οφείλουμε να ευχαριστούμε τον Κύριο μόνο για την υπέρ ημών προσφερόμενη θυσία, αλλά και για όλη την ανέκφραστη ευσπλαχνία και αγαθότητα του Θεού προς εμάς, καθώς και για όσα άλλα οικονομούνται από την Πρόνοια στη ζωή μας, τα ευνοϊκά και τα δυσμενή, ή ακόμη και για όσα λέγονται ή πράττονται από εμάς· έχουμε την εντολή από τον απόστολο να ευχαριστούμε σε όλη τη ζωή μας, όταν λέει τα εξής: «Και κάθε τι που κάνετε με λόγια ή με έργα, να τα κάνετε όλα στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα μέσω αυτού», και πάλι: «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιάλειπτα να προσεύχεστε, σε όλα να ευχαριστείτε· διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ για εσάς».

Βλέπεις ότι όλα όσα προέρχονται από τον Θεό προς εμάς οδηγούν μόνο σε δοξολογία και ευχαριστία· ενώ για τις ικεσίες αυτές και τις δεήσεις είμαστε εμείς οι αίτιοι. Γι' αυτό, μνημονεύοντας όλα τα αγαθά, τόσο τα σωματικά όσο και της ψυχής, στις προσευχές μας προς τον Θεό, τα μνημονεύουμε όλα με ευχαριστία, είτε μας είναι όλα παρόντα είτε όχι. Διότι Εκείνος τα έδωσε όλα μια για πάντα και δεν κράτησε τίποτα για τον εαυτό Του. Και γνωρίζοντάς το αυτό ο μακάριος Απόστολος έδωσε την εντολή να ευχαριστούμε για όλα, γράφοντας: «Πάντοτε να χαίρεστε, για το καθετί να ευχαριστείτε». Γι' αυτόν τον λόγο, την πιο τέλεια και ακριβέστατη επικοινωνία με τον Θεό, την τελετή της θείας κοινωνίας, στην οποία δεν μνημονεύουμε αυτήν ή εκείνη τη χάρη αλλά απλώς όλα τα αγαθά του Θεού, και αυτά που έχουμε ήδη στην πράξη και όσα πρόκειται να λάβουμε, ήταν εύλογο να την ονομάζουμε Ευχαριστία, αντλώντας την ονομασία της όχι από εκείνα τα οποία έχουμε ανάγκη όταν δυστυχούμε, αλλά από εκείνα με τα οποία ο Θεός μάς ευεργετεί, ούτε από τη δική μας φτώχεια, αλλά από τον πλούτο της δικής Του αγαθότητας.

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ Και κατά εκείνων που επιχειρούν να θεολογούν χωρίς Πνεύμα. Εκείνος που έχει λάβει άνωθεν το χάρισμα να φέρει αδιάκοπα στο στόμα του την αίνεση του Θεού, εκείνος που ανοίγει το στόμα του και ελκύει πνεύμα ζωής, φροντίζει να το κάνει αυτό ολοένα και πιο πλατύ κάθε ώρα, για να υποδεχθεί πιο άφθονα τον Λόγο της ζωής, ο οποίος είναι ο άρτος που κατεβαίνει από τον ουρανό, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Άνοιξε διάπλατα το στόμα σου και θα το γεμίσω». Επομένως, και εκείνος που έχει αξιωθεί από τον Θεό να γίνει τέτοιος, μπορεί να έχει την έννοια του Θεού διαπαντός ενυπάρχουσα στην ψυχή του, αποτυπωμένη άπαξ και σαν σφραγισμένη στο ηγεμονικό της ψυχής. Μπορεί επίσης, σύμφωνα με την αποστολική παραίνεση, πάντοτε να χαίρεται, να προσεύχεται αδιαλείπτως, να ευχαριστεί για το κάθε τι, να τα κάνει όλα προς δόξαν Θεού, είτε τρώει είτε πίνει, τρεφόμενος και δυναμωμένος ακατάπαυστα δηλαδή από τον άρτο της ζωής. Σε έναν τέτοιον άνθρωπο, όταν κοιμάται, η καρδιά του αγρυπνά, και όταν είναι ξύπνιος, ποτέ δεν χωρίζεται από τον Θεό με κανέναν τρόπο. Και δηλώνοντας αυτό, ο Απόστολος λέει: «Εκείνος που προσκολλάται στη γυναίκα είναι ένα σώμα, και εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα». «Διότι ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.»

Ο Θεόδωρος προς τις πανταχού διεσπαρμένες αδελφότητες, μαζί με όσους αγωνίζονται για την ομολογία του Χριστού, απευθύνει χαιρετισμό. Πρέπει να θεωρούμε ως απόλυτη χαρά, αδελφοί μου, τις παρούσες θλίψεις, εφόσον για τον Χριστό υφίστανται και οι διωγμοί των διωκόμενων και οι φυλακίσεις των φυλακισμένων, και θα πρόσθετα και τα μαστιγώματα όσων μαστιγώνονται. Δεν θα σταματήσω, λοιπόν, να απευθύνομαι, να παρακαλώ και να υπενθυμίζω, τόσο σε όλους μαζί όσο και στον καθένα ξεχωριστά, αν και γνωρίζω ότι είστε στερεωμένοι στην πίστη και έχετε εκ των ένδον την παρηγοριά και τη νουθεσία. Όμως, εγώ ο αμαρτωλός έχω χρέος να συνεισφέρω και το δικό μου μερίδιο, πολύ περισσότερο επειδή με πιέζει ο πόθος μου· διότι σας αγαπώ με ζήλο Θεού, στολίζομαι εγώ ο αστόλιστος με τις ομολογιακές σας αρετές. Εσείς είστε η χαρά και ο στέφανός μου, το έρεισμα και το ακατανίκητο στήριγμά μου. Ναι, σας ζητώ και σας προτρέπω να παραμένετε όλοι ακλόνητοι με κάθε ευθυμία και προθυμία. «Πάντοτε», λέει ο θείος Απόστολος, «να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε όλα να ευχαριστείτε». Και δεν αποτελούν αυτά χαρά και αγαλλίαση, εφόσον, αν συμπάσχουμε, θα συνδοξαστούμε, αν πεθάνουμε, θα συζήσουμε, και αν υπομείνουμε, θα συμβασιλεύσουμε, όπως είναι γεγραμμένο; Πόσο μεγάλη είναι η υπόσχεση, αγαπητοί· ακόμη και αν ριχτούμε στη φωτιά, θα το υποστούμε, ακόμη και αν παραδοθούμε σε θηρία, ας το υπομείνουμε.

Έχετε, λοιπόν, καλά παραδείγματα για την πρόοδο στην αρετή, όσες και όσους έχουν εκδημήσει· έχετε τους βίους των αγίων, τις νομοθεσίες των πατέρων· έχετε το σπουδαιότερο από όλα, τον Θεό και Δημιουργό των πάντων ανάμεσά σας, σύμφωνα με την αψευδή Του υπόσχεση· έχετε την αγία Θεοτόκο βοηθό, και όλους τους αγίους πρεσβευτές· έχετε και τη δική μας μηδαμινότητα, που έχει όλη την προθυμία για το καλό σας. Όλα λοιπόν να τα πράττετε σωστά, όλα να τα φέρνετε εις πέρας ειρηνικά, πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, για τα πάντα να ευχαριστείτε, όπως αναφωνεί ο μέγας Απόστολος· με τις πρεσβείες του οποίου είθε να σωθούμε και εμείς και εσείς.

Τι λέει λοιπόν ο μέγιστος οικονόμος αυτών; «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε όλα να ευχαριστείτε». Αν, επομένως, σε κάθε καιρό και σε κάθε περίσταση και αδιαλείπτως έχει διαταχθεί σε εμάς να χαιρόμαστε και να ευχαριστούμε και να προσευχόμαστε, δεν πρόκειται να περάσει χρόνος, ούτε καν μια στιγμή, που να μην περιλαμβάνει για τον αληθινό χριστιανό τη χαρά και την ευχαριστία. Δεν είναι επομένως θλιβερά τα παρόντα, οποιαδήποτε κι αν είναι αυτά, ακόμη κι αν περιέχουν τον υπερβολικό όγκο της δυστυχίας. Και αυτά δεν τα λέω επειδή τα αγνοεί η αγαθή σου ψυχή, αλλά έχουν ειπωθεί από μένα υπενθυμιστικά, επειδή μια ταλαιπωρημένη ψυχή μερικές φορές ατονεί μπροστά στο ύψος της θεωρίας. Ο δεύτερος λόγος μου είναι ότι, αν και οι εξουσιάζοντες σε απογύμνωσαν από πολλά από τα υπάρχοντά σου, σε καμία περίπτωση όμως δεν μπόρεσαν να σε στερήσουν από το πιο πολύτιμο κτήμα. Δεν βλέπεις και δεν ευχαριστείς για το πόση γνώση σου εναπέθεσε ως θησαυρό ο Θεός, πόση ευφράδεια γλώσσας, από την οποία σαν από άδυτους θησαυρούς της καρδιάς προφέρεις τους λόγους και τα διανοήματα εντελώς δωρεάν; Αυτό είναι το πιο σπουδαίο και από όλα τα πλούτη πολυτιμότερο και από κάθε περιουσία ανώτερο· το οποίο, αν το κατέχει κάποιος, στα μάτια εκείνου που έχει νου, είναι προτιμότερος από τους πάρα πολύ πλούσιους, ακόμη κι αν είναι ντυμένος μόνο με κουρέλια. Και αυτό το έχει αποδείξει σύνολος ο χορός των δικαίων, ενώ στα εξωτερικά πρόσωπα εκείνος ο Οδυσσέας, ο οποίος εμφανίστηκε γυμνός μετά από ναυάγιο στη βασιλοπούλα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΠΘ' ΟΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΜΕ ΚΑΘΕ ΠΡΟΘΥΜΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΑΙΡΕΣΗ ΝΑ ΚΑΤΕΡΓΑΖΟΜΑΣΤΕ ΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΑΣ Αδελφοί και πατέρες, «υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Καιρός όμως για να κατεργαζόμαστε τη σωτηρία μας είναι διαρκώς και πάντοτε. Διότι λέει ο Απόστολος: «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, για το καθετί να ευχαριστείτε». Σε αυτά λοιπόν τα τρία κατορθώματα περικλείεται η σωτηρία μας. Διότι το να χαίρεται κανείς πάντοτε προξενεί δικαιοσύνη, το να προσεύχεται αδιαλείπτως δεν δίνει τόπο στον διάβολο εναντίον μας, και το να ευχαριστεί πάντοτε είναι ξεκάθαρη απόδειξη της αγάπης προς τον Θεό. Ρυθμίζοντας λοιπόν τη ζωή μας από παντού με αυτούς τους κανόνες, ας γινόμαστε ευάρεστοι στον Κύριο, χωρίς να μικροψυχούμε καθόλου, ούτε να παραλύουμε από ραθυμία στις διακονίες, στις ψαλμωδίες και στα εργόχειρά μας. Αντιθέτως, με κάθε μακροθυμία να επιτελούμε τα πάντα, «ως καλοί οικονόμοι της ποικίλης χάριτος του Θεού». Δεν βλέπουμε τους στρατιώτες, πώς εκστρατεύουν μαζί με τον βασιλιά με κάθε προθυμία; Και προς τι; Προς πολέμους, προς σφαγές, προς θανάτους. Και όμως, για την παρούσα δόξα και τον παροδικό πλούτο προχωρούν προς όλα με προθυμία.