Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 5:18

Επομένως, αν είναι διαφορετικός από όλα τα πράγματα, όπως ακριβώς αποδείχθηκε και στα προηγούμενα, και μάλλον τα έργα έγιναν δι' αυτού, ας μην λέγεται ότι υπάρχει κατά βούληση, για να μην προέλθει και αυτός στην ύπαρξη με τον ίδιο τρόπο, όπως ακριβώς συστάθηκαν και τα όσα έγιναν δι' αυτού. Διότι και ο Παύλος, ενώ προηγουμένως δεν ήταν, αργότερα όμως με το θέλημα του Θεού έγινε απόστολος· και η κλήση μας, επειδή κάποτε ούτε αυτή υπήρχε, αλλά τώρα εμφανίστηκε, έχει ως προηγούμενη τη βούληση, και, όπως πάλι λέει ο ίδιος ο Παύλος, έγινε κατά την ευδοκία του θελήματός Του. Και εκείνο που λέγεται μέσω του Μωυσή, «Γενηθήτω φως», και «Εξαγαγέτω η γη», και «Ποιήσωμεν άνθρωπον», θεωρώ, όπως έχει ειπωθεί και προηγουμένως, ότι είναι δηλωτικό της βούλησης Εκείνου που τα ποιεί. Διότι, εκείνα που δεν υπήρχαν κάποτε, αλλά προστίθενται έξωθεν, ο Δημιουργός βουλεύεται να τα φτιάξει· για τον δικό Του Λόγο όμως, ο οποίος γεννάται από Αυτόν κατά φύση, δεν βουλεύεται εκ των προτέρων· διότι στον Λόγο ο Πατέρας κάνει τα άλλα, όσα βουλεύεται, και δημιουργεί εντός αυτού· όπως ακριβώς δίδασκε και ο απόστολος Ιάκωβος, λέγοντας: «Επειδή το θέλησε, μας γέννησε με τον Λόγο της αλήθειας». Επομένως, η βούληση του Θεού για όλα, και για όσα αναγεννιούνται και για όσα δημιουργούνται άπαξ, βρίσκεται στον Λόγο, εντός του οποίου ποιεί και αναγεννά όσα εγκρίνει. Διότι και αυτό πάλι το υποδηλώνει ο Απόστολος, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «Διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ Ιησού για εσάς».

Αλλά οι ασεβείς δεν θέλουν βέβαια να είναι ο Υιός ο Λόγος και η ζωντανή βουλή του Θεού. Αντιθέτως, μυθολογούν ότι στον Θεό η φρόνηση, η βουλή και η σοφία υπάρχουν ως ιδιότητα (έξη) που εμφανίζεται και εξαφανίζεται με ανθρώπινο τρόπο, και τα πάντα μηχανεύονται, και προβάλλουν την «έννοια» και τη «θέληση» του Ουαλεντίνου, μόνο και μόνο για να διαχωρίσουν τον Υιό από τον Πατέρα και να μην πουν ότι αυτός είναι ο ίδιος ο Λόγος του Πατέρα, αλλά ότι είναι κτίσμα. Εκείνοι, λοιπόν, ας ακούσουν ό,τι άκουσε ο Σίμων ο Μάγος: Η ασέβεια του Ουαλεντίνου ας είναι μαζί σας στην απώλεια! Ο καθένας, όμως, ας πεισθεί μάλλον από τον Σολομώντα, ο οποίος λέει ότι ο Λόγος είναι η σοφία και η φρόνηση. Διότι λέει: «Ο Θεός με τη σοφία εθεμελίωσε τη γη· ετοίμασε δε τους ουρανούς με φρόνηση». Και όπως εδώ αναφέρεται «με φρόνηση», έτσι και στους Ψαλμούς: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί». Και όπως οι ουρανοί δημιουργήθηκαν με τον Λόγο, έτσι δημιούργησε και τα πάντα, όσα θέλησε· και όπως γράφει ο Απόστολος στους Θεσσαλονικείς: «Το θέλημα του Θεού είναι εν Χριστώ Ιησού». Άρα ο Υιός του Θεού είναι ο ίδιος ο Λόγος και η σοφία, αυτός είναι η φρόνηση και η ζωντανή βουλή· και σε αυτόν βρίσκεται το θέλημα του Πατέρα· αυτός είναι η αλήθεια, το φως και η δύναμη του Πατέρα. Εάν λοιπόν η βούληση του Θεού είναι η σοφία και η φρόνηση, και ο Υιός είναι η σοφία, τότε εκείνος που λέει ότι ο Υιός δημιουργήθηκε μέσω βουλήσεως λέει το ίδιο ακριβώς με το να υποστηρίζει ότι η Σοφία δημιουργήθηκε μέσα από τη Σοφία, και ο Υιός πλάστηκε μέσα από τον Υιό, και ο Λόγος κτίστηκε διά του Λόγου.

Επομένως, εάν (ο Λόγος) διαφέρει από τα πάντα, όπως ακριβώς αποδείχθηκε στα προηγούμενα, και μάλλον τα έργα έγιναν δι' αυτού, ας μη λέγεται ότι προήλθε «κατά βούληση», ώστε να μη γίνει και αυτός με τον ίδιο τρόπο που συστάθηκαν όσα έγιναν δι' αυτού. Διότι και ο Παύλος, ενώ δεν ήταν προηγουμένως, αργότερα όμως έγινε «απόστολος διά θελήματος Θεού». Η δε δική μας κλήση, καθώς κάποτε ούτε αυτή υπήρχε, αλλά προέκυψε εκ των υστέρων, προϋποθέτει τη βούληση και, όπως λέει πάλι ο ίδιος ο Παύλος, έγινε «κατά την ευδοκίαν του θελήματός του». Και αυτά που λέγονται διά του Μωυσέως, το «γενηθήτω φως», το «εξαγαγέτω η γη» και το «ποιήσωμεν άνθρωπον», θεωρώ, όπως ακριβώς ειπώθηκε και προηγουμένως, ότι υποδηλώνουν τη βούληση αυτού που τα δημιουργεί. Διότι όσα δεν υπήρχαν ποτέ, αλλά προστίθενται εξωτερικά εκ των υστέρων, ο δημιουργός βούλεται να τα ποιήσει· τον δικό του όμως Λόγο, γεννώντας τον κατά φύση από τον εαυτό του, δεν τον προαποφασίζει με βούληση. Διότι εν αυτώ ο Πατέρας τα άλλα, όσα βούλεται, τα ποιεί και τα δημιουργεί δι' αυτού, όπως ακριβώς δίδασκε και ο απόστολος Ιάκωβος λέγοντας: «κατά τη βούλησή του μας αποκύησε με λόγο αληθείας». Επομένως, η βούληση του Θεού για τα πάντα, τόσο για τα «αναγεννώμενα» όσο και για όσα δημιουργούνται άπαξ, ενυπάρχει στον Λόγο, στον οποίο δημιουργεί και αναγεννά όσα αποφάσισε. Και αυτό πάλι το φανερώνει ο απόστολος γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ Ιησού εις εσάς».

Έτσι αναφέρεται στους Ψαλμούς: «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί», και επίσης: «όλα όσα θέλησε, τα εποίησε». Και όπως γράφει ο απόστολος στους Θεσσαλονικείς: «το θέλημα του Θεού είναι εν Χριστώ Ιησού», άρα ο Υιός του Θεού είναι ο ίδιος ο Λόγος και η Σοφία, αυτός είναι η φρόνηση και η ζώσα βουλή, και σε αυτόν βρίσκεται το θέλημα του Πατρός, αυτός είναι «αλήθεια» και «φως» και «δύναμη» του Πατρός. Εάν, λοιπόν, η βούληση του Θεού είναι η σοφία και η φρόνηση, και ο Υιός είναι η σοφία, άραγε αυτός που λέει ότι ο Υιός υπάρχει «κατά βούληση» δεν ισχυρίζεται το ίδιο με το να λέει ότι η σοφία έγινε εν σοφία, και ο Υιός δημιουργήθηκε εν Υιώ, και ο Λόγος κτίστηκε διά του Λόγου; Αυτό όμως και προς τον Θεό μάχεται και στις ίδιες Του τις Γραφές εναντιώνεται. Διότι και ο απόστολος κηρύττει τον Υιό ως απαύγασμα και χαρακτήρα όχι κάποιας βουλήσεως, αλλά αυτής ταύτης της πατρικής ουσίας, λέγοντας: «ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξης και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Εάν δε, όπως προείπα, η πατρική ουσία και υπόσταση δεν προέρχεται εκ βουλήσεως, είναι ολοφάνερο ότι ούτε το ίδιον της πατρικής «υποστάσεως» θα μπορούσε να προέρχεται εκ βουλήσεως. Διότι, όποια και αν είναι και όπως και αν είναι εκείνη η μακαρία υπόσταση, τέτοιο και με τον ίδιο τρόπο πρέπει να είναι και το ίδιον εξ αυτής γέννημα.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Κοπίασε με πόνο καρδιάς για να τις αποκτήσεις, και ο Θεός θα σου τις δίνει συνεχώς, εννοώ τη θέρμη και την προσευχή. Διότι η λήθη τις απομακρύνει, και αυτή γεννιέται από την αμέλεια. Σχετικά δε με τη φύλαξη των αισθήσεων, κάθε χάρισμα δίνεται με πόνο καρδιάς. Το χάρισμα της νήψης δεν επιτρέπει να εισέλθουν οι λογισμοί, και αν ακόμη εισέλθουν, δεν τους αφήνει να βλάψουν. Είθε ο Θεός να σου δώσει τη νήψη και την εγρήγορση. Διότι είναι εντολή το «για το καθετί να ευχαριστείτε», και μάλιστα για αυτό που μου φανέρωσες. Το να εξετάζεις δε τα σφάλματά σου και να ζητάς συγχώρεση, σε ωφελεί πάρα πολύ.

Δείξε, Πάτερ, και τώρα το έλεός σου σε μένα, και φώτισέ με στην ευθεία οδό, και προσευχήσου υπέρ της ασθένειάς μου. Απόκριση του Ιωάννη: Τα λόγια των αγίων δεν πρέπει να τα θεωρούμε μάταια, διότι είναι δραστικά και ειπωμένα σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Αλλά επειδή εμείς είμαστε προσηλωμένοι στα σαρκικά και στα υλικά, δεν μπορούμε να κατανοήσουμε αυτά που λέγονται από τους αγίους. Διότι, όπως ο Θεός μεριμνά για τη σωτηρία των ψυχών, έτσι πράττουν και οι άγιοί Του. Όταν λοιπόν μας μιλούν οι άγιοι, ας σκεφτόμαστε πρώτα τον έσω άνθρωπο, και διαπιστώνουμε ότι εάν μας βρει θλίψη από τους ανθρώπους ή απώλεια εισοδημάτων, αυτό γίνεται για τη δική μας ωφέλεια. Και γι' αυτό φανερώνεται η δύναμη των προρρήσεων εκείνων που είπαν ότι η πρόσοδος είναι καλή, διότι μέσω της απώλειάς της προκάλεσε ωφέλεια στην ψυχή, και συνεπώς απέβη σε εμάς καλή. Και σχετικά με τον εχθρό, ότι δεν μας βλάπτει, διότι η έχθρα του έγινε αφορμή για την ψυχική μας σωτηρία, εάν την υπομείνουμε με ευγνωμοσύνη, ενθυμούμενοι Εκείνον που είπε: «Για το καθετί να ευχαριστείτε», και «Να προσεύχεστε υπέρ των εχθρών σας και υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται». Και «Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας καταδιώξουν», και τα εξής. Διότι, είτε είμαστε δίκαιοι, ο πειρασμός που προέρχεται από αυτούς μας οδηγεί σε προκοπή, είτε είμαστε αμαρτωλοί, οδηγεί στη συγχώρηση των αμαρτιών και στη διόρθωση, και λειτουργεί ως άσκηση και διδασκαλία υπομονής.

Δεν είναι καλό να προσεύχεσαι αυτεξούσια να θεραπευτείς από την ασθένεια, επειδή δεν γνωρίζεις αν αυτό σε συμφέρει ή δεν σε συμφέρει, αλλά να αφήνεσαι σε Εκείνον που είπε: «Γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας τι έχετε ανάγκη πριν καν του το ζητήσετε». Έτσι, λοιπόν, να προσεύχεσαι στον Θεό λέγοντας: Δέσποτα, βρίσκομαι στα χέρια σου, ελέησέ με σύμφωνα με το θέλημά σου. Και αν με συμφέρει, θεράπευσέ με γρήγορα. Το ίδιο να ζητάς και από τους αγίους να προσεύχονται, και να πιστέψεις χωρίς δισταγμό ότι Εκείνος κάνει αυτά που σε ωφελούν. Και να Τον ευχαριστείς για όλα, ενθυμούμενος το «Να ευχαριστείτε για όλα», και έτσι θα ωφεληθείς και στην ψυχή και στο σώμα.

Το ότι οφείλουμε να θεωρούμε πως όσα συμβαίνουν στον άνθρωπο είναι προς το συμφέρον του, είναι φανερό, επειδή ο Απόστολος λέει: «Σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε». Όσο για το ρητό «Όλα είναι δυνατά σε εκείνον που πιστεύει», αυτό σημαίνει το να βαστάζει κανείς με ελπίδα τη θλίψη των παθών, να υπομένει, να δείχνει μακροθυμία και να τα υπομένει όλα με γενναιότητα όπως ο Ιώβ. Ο Θεός, εξάλλου, δεν δοκιμάζει τον άνθρωπο πέρα από τις δυνάμεις του, αλλά, αν δεν υπάρχουν οι προσευχές των αγίων, κάποιες φορές ο άνθρωπος εξαιτίας της δικής του ραθυμίας (ή χαυνότητας) γίνεται προδότης. Ο Θεός ας συγχωρήσει τη φλυαρία σου, αδελφέ μου.

Απόκριση: Σχετικά με την προσευχή, τέκνο μου, αν πράγματι έχει δύναμη η προσευχή μου, δεν μπορώ να προσευχηθώ για τη δική μου ψυχή περισσότερο από ό,τι για τη δική σου, διότι τρέμω Εκείνον που λέει: «Να φροντίζεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου.» Αλλά εγώ προς το παρόν κάνω ό,τι είναι στη δύναμή μου, το δε έλεος ανήκει στον Θεό, ο Οποίος έχει ήδη δείξει σε εμάς μεγάλο έλεος και συνεχίζει να δείχνει. Δεν αρνούμαι ότι το έδειξε, διότι αλλιώς θα θεωρείτο αχαριστία. Όσο για την αδυναμία και το να είσαι τη μία φορά έτσι και την άλλη αλλιώς, ο δρόμος είναι ως εξής: Βαδίζει κανείς για λίγο σε ομαλό δρόμο, και πάλι βρίσκει γκρεμούς και λόφους και βουνά, και κατόπιν συναντά πάλι ίσιο δρόμο. Και επειδή λέει: «Σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε», «είμαστε οφειλέτες», και ως προς το φαγητό, το ποτό και τον ύπνο, ας προηγείται η ευχαριστία. Μελέτησε το ρητό του Αποστόλου: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε οτιδήποτε άλλο κάνετε.» Σε όλα να είσαι προσεκτικός, και ο Θεός της ευχαριστίας θα σε φυλάττει. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Ερώτηση: Τι σημαίνει το «Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό;» Απόκριση: Πόλη είναι η ψυχή, και βουνό είναι το ύψωμα των αρετών στο οποίο όσοι έχουν ανεβεί «λάμπουν ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής προς καύχησή τους κατά την ημέρα του Χριστού». Ερώτηση: Τι σημαίνει το «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, για το καθετί να ευχαριστείτε;» Απόκριση:

Πες στον αδελφό Ιωάννη: «Στερέωσε την καρδιά σου σαν στερεή πέτρα» —και εννοώ τη νοητή πέτρα— για να μπορέσεις να ακούσεις αυτό που πρόκειται να πω. Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, μήπως, ακούγοντας αυτό, υπερηφανευτείς στην καρδιά σου και εκπέσεις από την πνευματική επαγγελία, διότι η έπαρση κατέστρεψε πολλούς, ακόμη και από εκείνους που είχαν φτάσει σε υψηλό πνευματικό μέτρο. Αλλά προετοίμασε τον εαυτό σου για να ευχαριστείς σε όλα, έχοντας ακούσει τον άγιο Απόστολο που λέει: «Σε όλα να ευχαριστείτε». «Είτε, λοιπόν, σε θλίψεις, είτε σε ανάγκες ή στενοχώριες», είτε σε ασθένειες και σωματικούς κόπους, σε όλα όσα σου έρχονται, να ευχαριστείς τον Θεό. Διότι ελπίζω ότι και εσύ πρόκειται «να εισέλθεις στην κατάπαυσή Του», «αφού μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία του Θεού». Μη διστάζεις, λοιπόν, στην ψυχή σου και μην αφήνεις την καρδιά σου να ατονήσει σε τίποτα. Αλλά να θυμάσαι τον αποστολικό λόγο ότι: «Αν και ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, ο εσωτερικός όμως ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα». Εάν, λοιπόν, δεν υπομείνεις τα πάθη, δεν μπορείς να φτάσεις στον σταυρό, εάν όμως πρώτα βαστάξεις τα πάθη, θα εισέλθεις στο λιμάνι της δικής Του καταπαύσεως, και θα ησυχάσεις πλέον με πολλή αμεριμνησία, έχοντας την ψυχή στερεωμένη και προσκολλημένη στον Κύριο παντοτινά, φρουρούμενη με την πίστη, χαρούμενη με την ελπίδα, ευφραινόμενη με την αγάπη και προφυλασσόμενη μέσα στην Αγία και Ομοούσιο Τριάδα.

Κανείς να μη μάθει προς το παρόν αυτά που σου γράφονται. Κάνοντας λοιπόν τον κόπο, αν το ζήτημα κατευοδωθεί μπροστά σου, ευχαρίστησε τον Θεό και προσευχήσου σε Αυτόν. Διότι αυτό σημαίνει το «Εν παντί ευχαριστείτε». Και ας μην αμελήσουμε να αποδώσουμε την ευχαριστία στον Θεό, όπως εκείνος για τον οποίο είπες κάποτε την παραβολή, ότι πήγαινε να προσευχηθεί στην εκκλησία για να του εξασφαλιστεί τροφή, και τον συνάντησε κάποιος και του είπε: «Γευμάτισε σήμερα μαζί μου, και πήγαινε μετά να προσευχηθείς». Και εκείνος απάντησε: «Δεν πηγαίνω, διότι αυτό ακριβώς πήγαινα να ζητήσω από τον Θεό». Εμείς όμως, είτε βρούμε είτε δεν βρούμε, ας προσφέρουμε την προσευχή και την ευχαριστία στον Θεό. Πρόσεχε δε «να βαστάζεις τη νέκρωση του Ιησού στο σώμα σου πάντοτε». Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο, ο οποίος επρόκειτο να αναχωρήσει μαζί με τους αδελφούς για να συλλέξουν υλικά για εργόχειρο, και φοβήθηκε την ερημία των τόπων. Και υπενθύμιση στο να επαγρυπνεί απέναντι στον σωματικό πόλεμο που τον ενοχλούσε και υπόσχεση της συνεργίας του Θεού για την προετοιμαζόμενη αναχώρηση προς αυτούς.

Είναι δε αυτά τα κεφάλαια: από την Α' προς Θεσσαλονικείς επιστολή, από το «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να αναγνωρίζετε αυτούς που κοπιάζουν ανάμεσά σας και σας καθοδηγούν εν Κυρίω», έως το τέλος της επιστολής. Επίσης, από την Α' προς Κορινθίους επιστολή, από το «Σχετικά δε με τα πνευματικά χαρίσματα, αδελφοί, δεν θέλω να έχετε άγνοια, γνωρίζετε ότι όταν ήσασταν εθνικοί», έως το «Αλλά στην εκκλησία προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, για να κατηχήσω και άλλους, παρά μύρια λόγια με γλωσσολαλία.» Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο από το «Και όταν βγήκε ο Ιησούς, είδε πολύ πλήθος και τους σπλαχνίστηκε, και θεράπευσε τους αρρώστους τους», έως το «Αυτοί δε που βρίσκονταν στο πλοίο τον προσκύνησαν λέγοντας: Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο και τον αββά, οι οποίοι επιθυμούσαν να καταστήσουν μονομιάς αυστηρότερο τον κανόνα για τους αδελφούς:

Υπόμεινε και ησύχασε και να ευχαριστείς για τα πάντα, διότι έτσι λέει: «σε όλα να ευχαριστείτε», και είναι φανερό «και στις ανάγκες, και στις θλίψεις» και στις αρρώστιες και στις ανέσεις. Κρατήσου, λοιπόν, από τον Θεό, και Εκείνος μένει μαζί σου και σου δίνει δύναμη στο όνομά Του, διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα.

Μου λέει όμως ο λογισμός ότι, αν ήμουν μόνος μου, δεν θα είχα θλιβεί, αλλά μάλλον θα είχα σωθεί. Πες μου λοιπόν αν αυτό με συμφέρει. Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, ας μη σε θλίβει η δικαιολογία που λέει: «Αν ήμουν μόνος μου, δεν θα είχα θλιβεί, αλλά μάλλον θα είχα σωθεί.» Διότι έτσι καταργείς τη Γραφή που λέει: «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων», και πάλι: «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού». Είτε λοιπόν είσαι δίκαιος είτε αμαρτωλός, οφείλεις να βαστάξεις τη δοκιμασία. Διότι δεν μπορούμε να είμαστε χωρίς θλίψη, αλλά αυτή μας διδάσκει την υπομονή. Και έχουμε άριστο δάσκαλο, τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Να δείχνετε υπομονή στη θλίψη». Διότι, άλλωστε, οι θλίψεις βρίσκονται μπροστά σε αυτούς που θέλουν να σωθούν. Διότι ο Κύριος είπε: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη», και πάλι: «Μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών». Πρόσεξε, αδελφέ μου, ότι, επειδή θέλει να σωθείς Εκείνος που είπε: «Η ψυχή μου είναι περίλυπη έως θανάτου», σε αφήνει να θλιβείς λίγο, ώστε να βρεις εκεί το έλεος από Αυτόν ως ανταπόδοση για την υπομονή σου, κατά τη φοβερή εκείνη ώρα. Διότι αν σε όλα ζητούμε την ανάπαυση, πρόκειται να ακούσουμε: «Απολαύσατε τα αγαθά σας στη ζωή σας». Όλα τα πάθη για εμάς τα υπέμεινε ο Δεσπότης μας, και πώς εμείς, αναλογιζόμενοι αυτά, δεν δείχνουμε υπομονή, ώστε να γίνουμε κοινωνοί Του; Πρόσεξε ότι έχουμε εντολή «Για το καθετί να ευχαριστείτε». Ας μη μας παρασύρει ο μισόκαλος στην αχαριστία και τα χάσουμε όλα.

Ίσως έτσι θέλει ο Θεός, ώστε να μη βρω ανάπαυση στη σάρκα, αλλά μάλλον θλίψη. Λοιπόν, μην ταράζεσαι για την απώλεια του μαγειρεμένου φαγητού. Διότι συμβαίνει να γίνεται αυτό και από ενέργεια των δαιμόνων για την ταραχή του ανθρώπου. Εάν πάλι λάβεις άλλο φαγητό λόγω της ασθένειας, ευχαρίστησε τον Θεό, κρίνοντας τον εαυτό σου ανάξιο, και θα σου γίνει προς ωφέλεια. Και πάντοτε να θυμάσαι το «για τα πάντα να ευχαριστείτε», και θα αναπαυθείς. Διότι ο τέτοιος άνθρωπος δεν κυριεύεται ούτε από την απώλεια του φαγητού ούτε από την απόλαυση, επειδή σκεπάζεται από τον Θεό διαμέσου της ευχαριστίας.

«Πάντοτε να χαίρεστε», λέγει, «αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε». Το τι είναι λοιπόν αυτή καθαυτή η χαρά, και ποια είναι η ωφέλεια που προκύπτει από αυτήν, και πώς είναι δυνατόν να κατορθωθεί η αδιάλειπτη προσευχή και να αποδίδεται ευχαριστία στον Θεό για τα πάντα, θα τα εξηγήσουμε κατά το δυνατόν λίγο αργότερα. Εκείνα, όμως, που προβάλλονται από τους αντιπάλους μας, οι οποίοι επικρίνουν την εντολή ως αδύνατη, είναι αναγκαίο να τα εξετάσουμε εκ των προτέρων.

Και στο κυνήγι, η ελάχιστη αστοχία ισοδυναμεί με το μηδέν· και εκείνοι που τρέχουν στα στάδια, πολλές φορές, έχοντας υστερήσει έστω και κατά ένα μόνο βήμα, έχασαν τα βραβεία. Έτσι λοιπόν και εμείς, αφού θυμηθήκαμε χθες τα λόγια του Αποστόλου, και ενώ ελπίζαμε ότι θα διατρέξουμε με συντομία το νόημά τους, διαπιστώσαμε ότι παραλείψαμε πολλαπλάσια από όσα αναφέραμε· γι' αυτό θεωρούμε αναγκαία την εξόφληση προς εσάς των όσων παραλείφθηκαν. Έλεγε, λοιπόν, ο Απόστολος: «Πάντοτε χαίρετε, αδιαλείπτως προσεύχεσθε, εν παντί ευχαριστείτε». Για την αναγκαιότητα, λοιπόν, του να χαίρεται κανείς πάντοτε, έχει γίνει λόγος την προηγούμενη ημέρα, αν και ίσως όχι επαρκώς ως προς το μέγεθος του θέματος, πάντως αρκετά για τις δικές μας δυνάμεις. Όσον αφορά δε το εάν πρέπει να προσευχόμαστε αδιαλείπτως, και εάν το παράγγελμα αυτό είναι δυνατόν να εφαρμοστεί, εφόσον εσείς που το ζητάτε είστε έτοιμοι, κι εγώ θα εκπληρώσω, κατά το δυνατόν, την ανάπτυξη αυτού του λόγου.

Διότι, οποιεσδήποτε κι αν είναι οι ασχολίες μας κατά τον βίο μας, τέτοια κατ' ανάγκην είναι και τα όνειρά μας. Έτσι θα προσεύχεσαι αδιάλειπτα· όχι εκπληρώνοντας την προσευχή με λόγια, αλλά ενώνοντας τον εαυτό σου με τον Θεό μέσα από όλη τη διαγωγή της ζωής σου, ώστε η ζωή σου να είναι μια συνεχής και αδιάλειπτη προσευχή. Αλλά λέει επίσης, «για τα πάντα να ευχαριστείτε». Και πώς είναι δυνατόν, λένε, να γίνει αυτό; Μια ψυχή βυθισμένη στην οδύνη από τις συμφορές και σαν να κατατρύχεται από την αίσθηση του πόνου, να μην παρασύρεται σε θρήνους και δάκρυα, αλλά να ευχαριστεί για τα πραγματικά απευκταία σαν να ήταν αγαθά; Διότι, εάν υποστώ εκείνα που θα μου ευχόταν ως κατάρα ο εχθρός, πώς θα μπορέσω να ευχαριστήσω γι' αυτά; Αρπάζεται πρόωρα το μικρό παιδί από τον θάνατο, και οδύνες, πιο χαλεπές από τις πρώτες, καταπληγώνουν τη μητέρα που σπαράζει για το αγαπημένο της· πώς, εγκαταλείποντας τους θρήνους, να αναπέμψει φωνές ευχαριστίας; Πώς; Εάν αναλογιστεί ότι για το παιδί που γεννήθηκε από αυτήν, ο Θεός είναι οικειότερος Πατέρας, και πιο συνετός προστάτης και οικονόμος της ζωής του.

Αν δε ο λογισμός είναι γιατρός της λύπης, το έσχατο των κακών θα ήταν η μέθη, η οποία εμποδίζει τη θεραπεία της ψυχής. Αλλά εξέτασε λογικά καθένα από όσα ειπώθηκαν, και θα διαπιστώσεις τόσο το εφικτό όσο και το ωφέλιμο της αποστολικής νομοθεσίας· πώς δηλαδή θα χαίρεσαι πάντοτε ακολουθώντας τον ορθό λόγο· πώς θα προσεύχεσαι αδιαλείπτως· πώς θα ευχαριστείς σε κάθε περίσταση· και με ποιον τρόπο θα παρηγορείς αυτούς που λυπούνται, ώστε να είσαι από κάθε άποψη άρτιος και καταρτισμένος, με τη βοήθεια του Αγίου Πνεύματος και με την επισκήνωση της χάριτος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και πάλι, τι συνέβη με τον λαό της ερήμου, του οποίου ηγήθηκε ο Μωυσής; Πώς οικονόμησε τη ζωή του επί σαράντα έτη; Δεν υπήρχε εκεί άνθρωπος που να σπέρνει, ούτε βόδι που να σύρει άροτρο, ούτε αλώνι, ούτε πατητήρι, ούτε αποθήκη· και είχαν τροφή χωρίς σπορά και χωρίς όργωμα, και τις πηγές τις χορηγούσε ο βράχος, οι οποίες δεν υπήρχαν πρωτύτερα, αλλά ανέβλυσαν την ώρα της ανάγκης. Παραλείπω να απαριθμήσω καθένα ξεχωριστά από τα έργα της πρόνοιας του Θεού, τα οποία πολλές φορές έδειξε με πατρική στοργή στους ανθρώπους. Εσύ, όμως, δείξε λίγη καρτερία στη συμφορά, όπως ο γενναίος Ιώβ, και μην καταποντιστείς από τον κλύδωνα, μη χάσεις τίποτα από τα πολύτιμα φορτία της αρετής που φέρεις. Ως πολύτιμη παρακαταθήκη διάσωσε μέσα στην ψυχή σου την ευχαριστία, και θα λάβεις κι εσύ ως ανταπόδοση της ευχαριστίας τα διπλάσια αγαθά. Να θυμάσαι την αποστολική ρήση: «Ἐν παντὶ εὐχαριστεῖτε». Είσαι φτωχός; Υπάρχει οπωσδήποτε κάποιος άλλος φτωχότερος. Εσύ έχεις τρόφιμα για δέκα ημέρες, εκείνος για μία. Ως άνθρωπος καλός και ευγνώμων, αυτό που σου περισσεύει μοιράσου το ισότιμα με εκείνον που έχει ανάγκη. Μη διστάσεις να δώσεις από το λίγο· μην προτιμήσεις το δικό σου συμφέρον μπροστά στον κοινό κίνδυνο.

Και έτσι, αφού ελευθερώθηκε από εκεί, διασώθηκε, λέει, στο σπήλαιο Οδολλάμ. Έχοντας, λοιπόν, διαφύγει από μεγάλο κίνδυνο, αναπέμπει αυτήν την ευχαριστία στον Θεό που τον λύτρωσε. «Θα ευλογώ», λέει, «τον Κύριο σε κάθε καιρό». Έχοντας διαφύγει από τον θάνατο, θέτει τρόπον τινά στον εαυτό του κανόνες ζωής, διαμορφώνοντας την ψυχή του σύμφωνα με την ακρίβεια της πνευματικής πολιτείας· ώστε σε καμία στιγμή να μην παραλείπει την ευλογία, αλλά και των μεγάλων και των μικρότερων πραγμάτων να αποδίδει την αρχή στον Θεό. Δεν θα θεωρήσω, λέει, ότι αυτά γίνονται χάρη στη δική μου φροντίδα, ούτε ότι συμβαίνουν από τυχαία συγκυρία, αλλά «σε κάθε καιρό θα ευλογώ τον Κύριο», όχι μόνο στις περιόδους ευημερίας του βίου, αλλά και στους καιρούς των θλιβερών περιστάσεων. Έχοντας διδαχθεί από αυτό ο Απόστολος, λέει: «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε όλα να ευχαριστείτε». Βλέπεις πόσο μεγάλη είναι η αγάπη του ανδρός; Δεν δυσανασχετούσε απέναντι στη συνέχεια των συμφορών, όταν όχι μόνο είχε εξοριστεί από την πατρίδα και τους συγγενείς και τους οικείους και τα κτήματά του, αλλά και όταν, έχοντας παραδοθεί από ανάγκη στους εχθρούς, παραλίγο να κατασπαραχθεί από αυτούς.

Προσέχετε να μην ανταποδώσει κανείς σε κανέναν κακό αντί κακού, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό και μεταξύ σας και προς όλους. Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε. Σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε· διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ Ιησού για εσάς.

Σύμφωνα με τον Απόστολο που είπε: «Εν παντί ευχαριστείτε», έτσι και τώρα ο λόγος διδάσκει να ευλογούμε πάντοτε τον Κύριο, και για όσα μας ελεεί, και για όσα μας παιδαγωγεί, και για όσα μας σώζει.

Διότι η πέμπτη μετάφραση παρέδωσε τον τίτλο «εις αίνεσιν». Αλαλάξτε προς τον Κύριο, όλη η γη, δουλέψτε στον Κύριο με ευφροσύνη. Μεγάλη τάξη βρίσκεται και τώρα στην προφητεία για όσους την εξετάζουν με ακρίβεια. Διότι επιθυμεί να αλαλάζει όλη η γη σαν εκείνους που έχουν νικήσει τον κοινό μας εχθρό. Και γνωρίζοντας ότι ο Θεός είναι η αιτία της νίκης, να τον υπηρετούμε με ευφροσύνη, όπως ακριβώς έλεγε ο Παύλος: Για να χαιρόμαστε όλοι, να προσευχόμαστε αδιαλείπτως, να ευχαριστούμε σε κάθε περίσταση, γνωρίζοντας ποιον και για ποια πράγματα υπηρετούμε, από ποια δουλεία λυτρωθήκαμε και σε ποια κληθήκαμε, και ποιον ζυγό αλλάξαμε αντί ποιου, ότι δηλαδή αντί για τον βαρύτατο λάβαμε τον πάρα πολύ ελαφρύ.

Αλλά αναλογίσου ότι σου αφαιρέθηκε η αφορμή των αμαρτημάτων. Θα μου πεις, όμως, ότι στερήθηκες την περιουσία σου; Αλλά απέκτησες την εύνοια του Θεού. «Και πώς την απέκτησα;» θα ρωτήσει κανείς. Είπε η Γραφή: «Γιατί δεν προτιμάτε μάλλον να αδικείστε;»· είπε: «Σε όλα να ευχαριστείτε»· είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι». Αναλογίσου, λοιπόν, πόση εύνοια θα απολαύσεις, επιδεικνύοντάς τα αυτά με τα έργα σου.

Διότι και ο Παύλος λέει: Θα ψάλω με το πνεύμα, θα ψάλω όμως και με τον νου μου. Η ψυχή είναι ένας άριστος μουσικός, είναι τεχνίτης· το σώμα είναι το όργανο, το οποίο επέχει θέση κιθάρας, αυλού και λύρας. Οι μεν άλλοι μουσικοί δεν βρίσκονται πάντοτε μαζί με όλα τους τα όργανα, αλλά άλλοτε τα αναλαμβάνουν και άλλοτε τα αποθέτουν· διότι ο χρόνος της μελωδίας δεν είναι διαρκής για αυτούς· γι' αυτόν τον λόγο δεν μεταχειρίζονται τα όργανα συνεχώς. Ο Θεός όμως, θέλοντας να σε διδάξει ότι οφείλεις πάντοτε να τον υμνείς και να τον ευλογείς, ένωσε διαρκώς το όργανο με τον τεχνίτη. Διότι, για το ότι πρέπει κανείς να τον αινεί διαπαντός, άκουσε τι λέει ο Απόστολος: Αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε.

Προς τους άρχοντες που απεστάλησαν από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο, τον στρατηλάτη Ελλέβιχο και τον μάγιστρο Καισάριο, για την εξέταση εκείνων που έσφαλαν με την καταστροφή των ανδριάντων. Ομιλία ΙΖ΄. 1. Επίκαιρα ψάλαμε όλοι μαζί σήμερα: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που επιτελεί θαυμαστά έργα». Διότι πράγματι συνέβησαν γεγονότα θαυμαστά και παράδοξα· μια ολόκληρη πόλη και τόσο μεγάλο πλήθος που επρόκειτο να καταποντιστεί, να βυθιστεί και να καταστραφεί ολοσχερώς και ξαφνικά, σε μια στιγμή ο Θεός τα απάλλαξε από όλο αυτό το ναυάγιο. Ας τον ευχαριστήσουμε, λοιπόν, όχι μόνο επειδή διέλυσε την τρικυμία, αλλά και επειδή επέτρεψε να ξεσπάσει· όχι μόνο επειδή μας απάλλαξε από το ναυάγιο, αλλά και επειδή μας άφησε να περιπέσουμε σε τόση αγωνία και επέτρεψε να επικρεμαστεί επάνω μας ο έσχατος κίνδυνος. Έτσι και ο Παύλος έδωσε την εντολή να ευχαριστούμε για το κάθε τι. Όταν δε λέει, «για το κάθε τι να ευχαριστείτε», εννοεί τούτο: όχι μόνο κατά την απαλλαγή από τα δεινά, αλλά και την ώρα των δεινών. Διότι, για εκείνους που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν για το καλό τους. Ας τον ευχαριστήσουμε για την απαλλαγή από τους πειρασμούς και ας μην τους ξεχάσουμε ποτέ· ας παραμένουμε προσηλωμένοι στις προσευχές, με συνεχείς ικεσίες και πολλή ευλάβεια.

Ίσως όμως κάποιος από τους πιο ράθυμους και από εκείνους που δεν θέλουν να προσεύχονται με επιμέλεια και προθυμία, θα μπορούσε να πει ότι ο Θεός έχει πει εκείνα τα λόγια, ότι: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου, ο οποίος βρίσκεται στους ουρανούς». Εγώ όμως, εάν θεωρούσα ότι μόνο η προσευχή αρκεί για τη σωτηρία μας, τότε δικαιολογημένα θα μπορούσε κάποιος να χρησιμοποιήσει αυτά τα λόγια· επειδή όμως υποστηρίζω ότι η προσευχή είναι το κεφάλαιο όλων των αγαθών, και το θεμέλιο και η ρίζα του ωφέλιμου βίου, ας μην χρησιμοποιεί κανείς εκείνα τα λόγια ως πρόφαση για ραθυμία. Διότι ούτε η σωφροσύνη από μόνη της μπορεί να σώσει χωρίς τα άλλα αγαθά, ούτε η μέριμνα για τους πτωχούς, ούτε η χρηστότητα, ούτε κανένα άλλο από τα σπουδαία έργα, αλλά πρέπει όλα να συνυπάρχουν στις ψυχές μας· και η προσευχή τίθεται ως βάση σαν ρίζα και θεμέλιο. Και όπως ακριβώς ένα πλοίο και μια οικία τα κάνουν ισχυρά και τα συγκρατούν τα κατώτερα μέρη τους, έτσι και τον δικό μας βίο τον συγκρατούν οι προσευχές· και χωρίς αυτήν, τίποτα το αγαθό και σωτήριο δεν θα μπορούσε να υπάρξει για εμάς. Για τον λόγο αυτόν, ο Παύλος επιμένει διαρκώς να μας παραγγέλλει, λέγοντας: «Να εγκαρτερείτε στην προσευχή, αγρυπνώντας σε αυτήν με ευχαριστία»· και αλλού λέει: «Να προσεύχεσθε αδιαλείπτως, για το καθετί να ευχαριστείτε· διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού»· και πάλι σε άλλο σημείο: «Να προσεύχεσθε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, αγρυπνώντας για τον σκοπό αυτόν με κάθε εγκαρτέρηση και δέηση».

Προσέχετε να μην ανταποδώσει κανείς σε κανέναν κακό αντί κακού, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό, και μεταξύ σας και προς όλους. Πάντοτε να χαίρεστε· αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε. Διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ Ιησού για εσάς.

Και ενώ πήγαιναν, καθαρίστηκαν. Ένας δε από αυτούς, βλέποντας ότι θεραπεύτηκε, επέστρεψε δοξάζοντας τον Θεό με δυνατή φωνή, και έπεσε με το πρόσωπο στη γη ευχαριστώντας τον· και αυτός ήταν Σαμαρείτης. Και απαντώντας ο Ιησούς είπε: «Δεν καθαρίστηκαν και οι δέκα; Οι εννέα πού είναι; Δεν βρέθηκαν να επιστρέψουν για να δώσουν δόξα στον Θεό, παρά μόνο αυτός ο αλλογενής;» Και του είπε: «Σήκω και πήγαινε· η πίστη σου σε έσωσε». «Για το καθετί να ευχαριστείτε· διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ Ιησού για εσάς». Πρέπουσα αφορμή για δοξολογία αποτελεί η διήγηση των ευεργεσιών.

Κατήχηση Α' του Νεοφύτου Πρεσβυτέρου, Μοναχού και Εγκλείστου, για την Κυριακή των Αγίων Πατέρων προ της Χριστού Γεννήσεως και περί ευχαριστίας και ορθού βίου. Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, ελάτε με προθυμία και ειλικρίνεια, ώστε πριν από κάθε αγόρευση αυτής της κατήχησης να δώσουμε δόξα στον Θεό, να του αποδώσουμε μεγαλωσύνη, να προσφέρουμε ευχαριστία. Διότι ίδιον του ευγνώμονος δούλου είναι να δοξάζει και να μεγαλύνει πάντοτε και να ευχαριστεί για τα πάντα τον δεσπότη του, όχι μόνο όταν ευεργετείται, αλλά μερικές φορές και όταν δοκιμάζεται από απανωτές θλίψεις. Διότι αυτό ακριβώς θέσπιζαν και έλεγαν ο Δαβίδ και ο θείος Παύλος. Ο μεν πρώτος λέει: «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό», δηλαδή θα δοξάσω και θα ευχαριστήσω τον Κύριο σε κάθε καιρό, είτε νιώθω χαρά είτε θλίψη. Ο δε δεύτερος λέει: «Σε κάθε περίσταση να ευχαριστείτε», δηλαδή και όταν χαίρεστε και όταν δυσφορείτε, και όταν ευημερείτε και όταν δυστυχείτε, και απλώς στο καθετί και για όλα, και στα ευχάριστα και στα θλιβερά, πρέπει να ευχαριστείτε τον Θεό, τον ιατρό των κρυφών μας τραυμάτων.

Ότι βεβαίως, κυρίως κατά την ώρα της αναίμακτης θυσίας, ο λόγος προτρέπει τους υποδιακόνους να στέκονται στις θύρες του ναού και να εμποδίζουν, όπως έχει λεχθεί, την είσοδο στους απίστους και τους κατηχουμένους, λέγοντας «τας θύρας, τας θύρας, πρόσχωμεν», και όχι μόνο αυτό, αλλά προτρέπει και όλους τους πιστούς να κλείνουν τις θύρες των αισθήσεών τους από την εξωτερική περιπλάνηση και να μην παρατηρούν αδιάκριτα τα φρικτά μυστήρια που τελούνται από τους ιερείς στο ιερό βήμα, το γνωρίζω και εγώ. Αλλά αυτή η φράση δεν περιορίζεται μόνο σε αυτά, όπως ακριβώς δεν περιορίζεται ούτε το «ευχαριστήσωμεν τω Κυρίω». Διότι δεν οφείλουμε να ευχαριστούμε τον Κύριο μόνο για την υπέρ ημών προσφερόμενη θυσία, αλλά και για όλη την ανέκφραστη ευσπλαχνία και αγαθότητα του Θεού προς εμάς, καθώς και για όσα άλλα οικονομούνται από την Πρόνοια στη ζωή μας, τα ευνοϊκά και τα δυσμενή, ή ακόμη και για όσα λέγονται ή πράττονται από εμάς· έχουμε την εντολή από τον απόστολο να ευχαριστούμε σε όλη τη ζωή μας, όταν λέει τα εξής: «Και κάθε τι που κάνετε με λόγια ή με έργα, να τα κάνετε όλα στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα μέσω αυτού», και πάλι: «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιάλειπτα να προσεύχεστε, σε όλα να ευχαριστείτε· διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ για εσάς».

Γιατί λοιπόν έδωσε την εντολή, αμέσως μετά τη δοξολογία, να διατυπώνουμε τα αιτήματά μας, χωρίς ούτε να έχουμε εξομολογηθεί προηγουμένως, ούτε να έχουμε ευχαριστήσει τον Θεό; Διότι, με την αναφορά στην ειρήνη, συμπεριέλαβε και αυτά, αν κάποιος θέλει να εξετάσει το ζήτημα με ακρίβεια. Διότι, ούτε εκείνος που δυσαρεστείται με όσα του συμβαίνουν στη ζωή μπορεί να έχει ειρήνη μέσα του, παρά μόνο ο ευγνώμων και εκείνος που «ευχαριστεί για το καθετί» σύμφωνα με τον κανόνα του μακαρίου Παύλου· ούτε εκείνος που δεν «έχει καθαρή συνείδηση»· και καθαρή συνείδηση χωρίς εξομολόγηση είναι αδύνατον να υπάρξει. Ώστε, εκείνος που προσεύχεται με ειρήνη, διαθέτει ήδη από πριν μια ψυχή που έχει ευχαριστήσει και εξομολογηθεί.

Βλέπεις ότι όλα όσα προέρχονται από τον Θεό προς εμάς οδηγούν μόνο σε δοξολογία και ευχαριστία· ενώ για τις ικεσίες αυτές και τις δεήσεις είμαστε εμείς οι αίτιοι. Γι' αυτό, μνημονεύοντας όλα τα αγαθά, τόσο τα σωματικά όσο και της ψυχής, στις προσευχές μας προς τον Θεό, τα μνημονεύουμε όλα με ευχαριστία, είτε μας είναι όλα παρόντα είτε όχι. Διότι Εκείνος τα έδωσε όλα μια για πάντα και δεν κράτησε τίποτα για τον εαυτό Του. Και γνωρίζοντάς το αυτό ο μακάριος Απόστολος έδωσε την εντολή να ευχαριστούμε για όλα, γράφοντας: «Πάντοτε να χαίρεστε, για το καθετί να ευχαριστείτε». Γι' αυτόν τον λόγο, την πιο τέλεια και ακριβέστατη επικοινωνία με τον Θεό, την τελετή της θείας κοινωνίας, στην οποία δεν μνημονεύουμε αυτήν ή εκείνη τη χάρη αλλά απλώς όλα τα αγαθά του Θεού, και αυτά που έχουμε ήδη στην πράξη και όσα πρόκειται να λάβουμε, ήταν εύλογο να την ονομάζουμε Ευχαριστία, αντλώντας την ονομασία της όχι από εκείνα τα οποία έχουμε ανάγκη όταν δυστυχούμε, αλλά από εκείνα με τα οποία ο Θεός μάς ευεργετεί, ούτε από τη δική μας φτώχεια, αλλά από τον πλούτο της δικής Του αγαθότητας.

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ Και κατά εκείνων που επιχειρούν να θεολογούν χωρίς Πνεύμα. Εκείνος που έχει λάβει άνωθεν το χάρισμα να φέρει αδιάκοπα στο στόμα του την αίνεση του Θεού, εκείνος που ανοίγει το στόμα του και ελκύει πνεύμα ζωής, φροντίζει να το κάνει αυτό ολοένα και πιο πλατύ κάθε ώρα, για να υποδεχθεί πιο άφθονα τον Λόγο της ζωής, ο οποίος είναι ο άρτος που κατεβαίνει από τον ουρανό, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Άνοιξε διάπλατα το στόμα σου και θα το γεμίσω». Επομένως, και εκείνος που έχει αξιωθεί από τον Θεό να γίνει τέτοιος, μπορεί να έχει την έννοια του Θεού διαπαντός ενυπάρχουσα στην ψυχή του, αποτυπωμένη άπαξ και σαν σφραγισμένη στο ηγεμονικό της ψυχής. Μπορεί επίσης, σύμφωνα με την αποστολική παραίνεση, πάντοτε να χαίρεται, να προσεύχεται αδιαλείπτως, να ευχαριστεί για το κάθε τι, να τα κάνει όλα προς δόξαν Θεού, είτε τρώει είτε πίνει, τρεφόμενος και δυναμωμένος ακατάπαυστα δηλαδή από τον άρτο της ζωής. Σε έναν τέτοιον άνθρωπο, όταν κοιμάται, η καρδιά του αγρυπνά, και όταν είναι ξύπνιος, ποτέ δεν χωρίζεται από τον Θεό με κανέναν τρόπο. Και δηλώνοντας αυτό, ο Απόστολος λέει: «Εκείνος που προσκολλάται στη γυναίκα είναι ένα σώμα, και εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα». «Διότι ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.»

Ο Θεόδωρος προς τις πανταχού διεσπαρμένες αδελφότητες, μαζί με όσους αγωνίζονται για την ομολογία του Χριστού, απευθύνει χαιρετισμό. Πρέπει να θεωρούμε ως απόλυτη χαρά, αδελφοί μου, τις παρούσες θλίψεις, εφόσον για τον Χριστό υφίστανται και οι διωγμοί των διωκόμενων και οι φυλακίσεις των φυλακισμένων, και θα πρόσθετα και τα μαστιγώματα όσων μαστιγώνονται. Δεν θα σταματήσω, λοιπόν, να απευθύνομαι, να παρακαλώ και να υπενθυμίζω, τόσο σε όλους μαζί όσο και στον καθένα ξεχωριστά, αν και γνωρίζω ότι είστε στερεωμένοι στην πίστη και έχετε εκ των ένδον την παρηγοριά και τη νουθεσία. Όμως, εγώ ο αμαρτωλός έχω χρέος να συνεισφέρω και το δικό μου μερίδιο, πολύ περισσότερο επειδή με πιέζει ο πόθος μου· διότι σας αγαπώ με ζήλο Θεού, στολίζομαι εγώ ο αστόλιστος με τις ομολογιακές σας αρετές. Εσείς είστε η χαρά και ο στέφανός μου, το έρεισμα και το ακατανίκητο στήριγμά μου. Ναι, σας ζητώ και σας προτρέπω να παραμένετε όλοι ακλόνητοι με κάθε ευθυμία και προθυμία. «Πάντοτε», λέει ο θείος Απόστολος, «να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε όλα να ευχαριστείτε». Και δεν αποτελούν αυτά χαρά και αγαλλίαση, εφόσον, αν συμπάσχουμε, θα συνδοξαστούμε, αν πεθάνουμε, θα συζήσουμε, και αν υπομείνουμε, θα συμβασιλεύσουμε, όπως είναι γεγραμμένο; Πόσο μεγάλη είναι η υπόσχεση, αγαπητοί· ακόμη και αν ριχτούμε στη φωτιά, θα το υποστούμε, ακόμη και αν παραδοθούμε σε θηρία, ας το υπομείνουμε.

Έχετε, λοιπόν, καλά παραδείγματα για την πρόοδο στην αρετή, όσες και όσους έχουν εκδημήσει· έχετε τους βίους των αγίων, τις νομοθεσίες των πατέρων· έχετε το σπουδαιότερο από όλα, τον Θεό και Δημιουργό των πάντων ανάμεσά σας, σύμφωνα με την αψευδή Του υπόσχεση· έχετε την αγία Θεοτόκο βοηθό, και όλους τους αγίους πρεσβευτές· έχετε και τη δική μας μηδαμινότητα, που έχει όλη την προθυμία για το καλό σας. Όλα λοιπόν να τα πράττετε σωστά, όλα να τα φέρνετε εις πέρας ειρηνικά, πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, για τα πάντα να ευχαριστείτε, όπως αναφωνεί ο μέγας Απόστολος· με τις πρεσβείες του οποίου είθε να σωθούμε και εμείς και εσείς.

Τι λέει λοιπόν ο μέγιστος οικονόμος αυτών; «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, σε όλα να ευχαριστείτε». Αν, επομένως, σε κάθε καιρό και σε κάθε περίσταση και αδιαλείπτως έχει διαταχθεί σε εμάς να χαιρόμαστε και να ευχαριστούμε και να προσευχόμαστε, δεν πρόκειται να περάσει χρόνος, ούτε καν μια στιγμή, που να μην περιλαμβάνει για τον αληθινό χριστιανό τη χαρά και την ευχαριστία. Δεν είναι επομένως θλιβερά τα παρόντα, οποιαδήποτε κι αν είναι αυτά, ακόμη κι αν περιέχουν τον υπερβολικό όγκο της δυστυχίας. Και αυτά δεν τα λέω επειδή τα αγνοεί η αγαθή σου ψυχή, αλλά έχουν ειπωθεί από μένα υπενθυμιστικά, επειδή μια ταλαιπωρημένη ψυχή μερικές φορές ατονεί μπροστά στο ύψος της θεωρίας. Ο δεύτερος λόγος μου είναι ότι, αν και οι εξουσιάζοντες σε απογύμνωσαν από πολλά από τα υπάρχοντά σου, σε καμία περίπτωση όμως δεν μπόρεσαν να σε στερήσουν από το πιο πολύτιμο κτήμα. Δεν βλέπεις και δεν ευχαριστείς για το πόση γνώση σου εναπέθεσε ως θησαυρό ο Θεός, πόση ευφράδεια γλώσσας, από την οποία σαν από άδυτους θησαυρούς της καρδιάς προφέρεις τους λόγους και τα διανοήματα εντελώς δωρεάν; Αυτό είναι το πιο σπουδαίο και από όλα τα πλούτη πολυτιμότερο και από κάθε περιουσία ανώτερο· το οποίο, αν το κατέχει κάποιος, στα μάτια εκείνου που έχει νου, είναι προτιμότερος από τους πάρα πολύ πλούσιους, ακόμη κι αν είναι ντυμένος μόνο με κουρέλια. Και αυτό το έχει αποδείξει σύνολος ο χορός των δικαίων, ενώ στα εξωτερικά πρόσωπα εκείνος ο Οδυσσέας, ο οποίος εμφανίστηκε γυμνός μετά από ναυάγιο στη βασιλοπούλα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΠΘ' ΟΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΜΕ ΚΑΘΕ ΠΡΟΘΥΜΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΑΙΡΕΣΗ ΝΑ ΚΑΤΕΡΓΑΖΟΜΑΣΤΕ ΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΑΣ Αδελφοί και πατέρες, «υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Καιρός όμως για να κατεργαζόμαστε τη σωτηρία μας είναι διαρκώς και πάντοτε. Διότι λέει ο Απόστολος: «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, για το καθετί να ευχαριστείτε». Σε αυτά λοιπόν τα τρία κατορθώματα περικλείεται η σωτηρία μας. Διότι το να χαίρεται κανείς πάντοτε προξενεί δικαιοσύνη, το να προσεύχεται αδιαλείπτως δεν δίνει τόπο στον διάβολο εναντίον μας, και το να ευχαριστεί πάντοτε είναι ξεκάθαρη απόδειξη της αγάπης προς τον Θεό. Ρυθμίζοντας λοιπόν τη ζωή μας από παντού με αυτούς τους κανόνες, ας γινόμαστε ευάρεστοι στον Κύριο, χωρίς να μικροψυχούμε καθόλου, ούτε να παραλύουμε από ραθυμία στις διακονίες, στις ψαλμωδίες και στα εργόχειρά μας. Αντιθέτως, με κάθε μακροθυμία να επιτελούμε τα πάντα, «ως καλοί οικονόμοι της ποικίλης χάριτος του Θεού». Δεν βλέπουμε τους στρατιώτες, πώς εκστρατεύουν μαζί με τον βασιλιά με κάθε προθυμία; Και προς τι; Προς πολέμους, προς σφαγές, προς θανάτους. Και όμως, για την παρούσα δόξα και τον παροδικό πλούτο προχωρούν προς όλα με προθυμία.