Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 5:19

Και γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «Το Πνεύμα μην το σβήνετε», τα έλεγε σε αυτούς επειδή γνώριζαν αυτό που είχαν λάβει, ώστε να μη σβήσουν από αμέλεια τη χάρη του Πνεύματος που είχε ανάψει μέσα τους. Στα Ευαγγέλια δε, όταν οι ευαγγελιστές αναφέρονται στον Σωτήρα με ανθρώπινο τρόπο εξαιτίας της σάρκας που προσέλαβε και λένε: «Ο Ιησούς, όντας πλήρης Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» και το «Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο», αυτό έχει το ίδιο νόημα. Διότι είχε ειπωθεί προηγουμένως από τον Λουκά: «Συνέβη δε, ενώ βαπτιζόταν όλος ο λαός, και αφού βαπτίστηκε ο Ιησούς και προσευχόταν, να ανοίξει ο ουρανός και να κατέβει το Άγιο Πνεύμα με σωματική μορφή σαν περιστέρι επάνω του». Και ήταν φανερό ότι, με την αναφορά στη λέξη Πνεύμα, υποδηλωνόταν το Άγιο Πνεύμα. Έτσι, λοιπόν, σε εκείνους στους οποίους κατοικεί το Άγιο Πνεύμα, ακόμη και αν αναφέρεται μόνο ως "το Πνεύμα" χωρίς τον επιπλέον προσδιορισμό, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι υποδηλώνεται το Άγιο Πνεύμα, εφόσον μάλιστα συνοδεύεται από το οριστικό άρθρο.

Και γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «Το Πνεύμα μη σβήνετε», απευθυνόταν σε ανθρώπους που γνώριζαν και οι ίδιοι τι είχαν λάβει, ώστε να μη σβήσουν από αμέλεια τη χάρη του Πνεύματος που είχε ανάψει μέσα τους. Στα Ευαγγέλια, επίσης, όταν οι ευαγγελιστές μιλούν για τον Σωτήρα με τρόπο ανθρώπινο εξαιτίας της σάρκας που προσέλαβε, και αναφέρουν: «Ο δε Ιησούς, πλήρης Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη», και το: «Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο», έχει ακριβώς το ίδιο νόημα. Διότι είχε ήδη αναφερθεί προηγουμένως από τον Λουκά: «Όταν βαπτίστηκε όλος ο λαός, και αφού βαπτίστηκε και ο Ιησούς και προσευχόταν, άνοιξε ο ουρανός, και κατέβηκε το Άγιο Πνεύμα με σωματική μορφή, σαν περιστέρι, πάνω του». Και ήταν φανερό ότι, όταν αναφερόταν η λέξη «Πνεύμα», εννοούνταν το Άγιο Πνεύμα. Έτσι, λοιπόν, σε εκείνους στους οποίους υπάρχει το Άγιο Πνεύμα, ακόμη και αν λέγεται μόνο «το Πνεύμα» χωρίς τη σχετική προσθήκη δίπλα, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι υποδηλώνεται το Άγιο Πνεύμα, ιδίως μάλιστα όταν συνοδεύεται από το άρθρο.

Είναι δε αυτά τα κεφάλαια: από την Α' προς Θεσσαλονικείς επιστολή, από το «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να αναγνωρίζετε αυτούς που κοπιάζουν ανάμεσά σας και σας καθοδηγούν εν Κυρίω», έως το τέλος της επιστολής. Επίσης, από την Α' προς Κορινθίους επιστολή, από το «Σχετικά δε με τα πνευματικά χαρίσματα, αδελφοί, δεν θέλω να έχετε άγνοια, γνωρίζετε ότι όταν ήσασταν εθνικοί», έως το «Αλλά στην εκκλησία προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, για να κατηχήσω και άλλους, παρά μύρια λόγια με γλωσσολαλία.» Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο από το «Και όταν βγήκε ο Ιησούς, είδε πολύ πλήθος και τους σπλαχνίστηκε, και θεράπευσε τους αρρώστους τους», έως το «Αυτοί δε που βρίσκονταν στο πλοίο τον προσκύνησαν λέγοντας: Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο και τον αββά, οι οποίοι επιθυμούσαν να καταστήσουν μονομιάς αυστηρότερο τον κανόνα για τους αδελφούς:

Το Πνεύμα να μην το σβήνετε, τις προφητείες να μην τις περιφρονείτε. Όλα δε να τα δοκιμάζετε, το καλό να το κρατάτε· από κάθε είδους πονηρό να απέχετε. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ. Οι ηλικιωμένοι άνδρες να είναι νηφάλιοι, σεμνοί, σώφρονες, υγιείς στην πίστη, στην αγάπη, στην υπομονή. Οι ηλικιωμένες γυναίκες ομοίως να έχουν συμπεριφορά ιεροπρεπή, να μην είναι συκοφάντριες, να μην είναι υποδουλωμένες σε πολύ κρασί, να είναι δασκάλες του καλού, ώστε να νουθετούν τις νέες να αγαπούν τους άνδρες τους, να αγαπούν τα παιδιά τους, να είναι σώφρονες, αγνές, οικονόμοι του σπιτιού, αγαθές, να υποτάσσονται στους δικούς τους άνδρες, για να μη βλασφημείται ο λόγος του Θεού. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ. Να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και στις εξουσίες, να πειθαρχούν, να είναι έτοιμοι για κάθε αγαθό έργο, να μην κακολογούν κανέναν, να είναι ειρηνικοί, επιεικείς, δείχνοντας κάθε πραότητα προς όλους τους ανθρώπους. ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ. Η φιλαδελφία ας παραμένει, τη φιλοξενία να μην την ξεχνάτε· διότι μέσω αυτής κάποιοι, χωρίς να το καταλάβουν, φιλοξένησαν αγγέλους. Να θυμάστε τους φυλακισμένους σαν να είστε φυλακισμένοι μαζί τους, αυτούς που κακουχούνται σαν να βρίσκεστε και εσείς στο ίδιο σώμα. Ο γάμος ας είναι τίμιος σε όλα και η συζυγική κλίνη αμίαντη· διότι τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός. Ο τρόπος της ζωής σας να είναι αφιλάργυρος· να αρκείστε σε αυτά που έχετε.

Ο καθαρισμός του νου είναι έργο αποκλειστικά του Αγίου Πνεύματος. Διότι, εάν δεν εισέλθει ο δυνατός και δεν λαφυραγωγήσει τον άρπαγα, με κανέναν τρόπο δεν θα ελευθερωθεί το λάφυρο. Πρέπει λοιπόν με κάθε τρόπο, και κυρίως με την ειρήνη της ψυχής, να αναπαύουμε το Άγιο Πνεύμα, ώστε να έχουμε το λυχνάρι της γνώσεως να φέγγει πάντοτε μέσα μας. Διότι, όταν αυτό αστράφτει ακατάπαυστα στα ταμεία της ψυχής, όχι μόνο γίνονται φανερές στον νου όλες εκείνες οι πικρές και σκοτεινές προσβολές των δαιμόνων, αλλά και εξασθενούν πάρα πολύ, καθώς ελέγχονται από εκείνο το άγιο και ένδοξο φως. Γι' αυτό ο Απόστολος λέει: «Το Πνεύμα μην το σβήνετε», που σημαίνει να μη λυπείτε την αγαθότητα του Αγίου Πνεύματος κάνοντας κακά έργα ή έχοντας κακούς λογισμούς, για να μη στερηθείτε εκείνη την υπερασπιστική λαμπάδα. Διότι το αιώνιο και ζωοποιό Πνεύμα δεν σβήνει, αλλά η λύπη Του, δηλαδή η αποστροφή Του, εγκαταλείπει τον νου σκοτεινό και χωρίς το φως της γνώσεως. {29.} Το ότι υπάρχει μία, όπως είπα, φυσική αίσθηση της ψυχής —διότι οι πέντε αισθήσεις εξυπηρετούν αποκλειστικά τις ανάγκες του σώματός μας— μας το διδάσκει το Άγιο και φιλάνθρωπο Πνεύμα του Θεού.

Αυτά λέγονται από εμάς προς εκείνους που μιλούν με αινίγματα, ακούσια μεν, διότι δεν είναι ευχάριστη στους πιστούς η φλυαρία και η αντιπαράθεση λόγων, αφού αρκεί και ένας μόνο αντίπαλος· αλλά λέγονται αναγκαστικά εξαιτίας εκείνων που μας επιτίθενται, όπως ακριβώς υπάρχουν τα φάρμακα για τις ασθένειες, προκειμένου να κατανοήσουν ότι δεν είναι απολύτως σοφοί ούτε αήττητοι στα περιττά ζητήματα που αποκενούν το Ευαγγέλιο. Διότι, όταν προβάλλουμε τη δύναμη της λογικής εγκαταλείποντας την πίστη, και καταλύουμε την αξιοπιστία του Πνεύματος με τις έρευνές μας, και έπειτα ο ανθρώπινος λόγος ηττηθεί από το μέγεθος των πραγμάτων —και οπωσδήποτε θα ηττηθεί, εφόσον εκπορεύεται από το ασθενές όργανο της δικής μας διάνοιας— τι συμβαίνει τότε; Η αδυναμία του λόγου εμφανίζεται ως αδυναμία του μυστηρίου. Και έτσι, η κομψότητα του λόγου αναδεικνύεται σε κένωση του σταυρού, όπως διδάσκει και ο Παύλος. Διότι η πίστη αποτελεί την πλήρωση της δικής μας αδυναμίας λόγου. Εκείνος, λοιπόν, που αποκαλύπτει τα απόκρυφα και λύνει τα δεσμά, ο Οποίος φώτισε και τον δικό μας νου για να διαλύσουμε τις πλεκτάνες των βίαιων δογμάτων, μακάρι να μεταστρέψει πρωτίστως αυτούς και να τους καταστήσει πιστούς αντί για τεχνολόγους, και Χριστιανούς αντί για τα ονόματα που φέρουν τώρα. Αυτό ακριβώς παρακαλούμε· σας ικετεύουμε στο όνομα του Χριστού: συμφιλιωθείτε με τον Θεό και μην αποσβέννυτε το Πνεύμα. Ή μάλλον, είθε ο Χριστός να συμφιλιωθεί μαζί σας, και το Πνεύμα, έστω και αργά, να αναλάμψει.

Λύση. Εδώ αποκαλεί Πνεύμα όχι την ουσία, αλλά την ενέργεια του Πνεύματος, όπως ακριβώς και ο Παύλος όταν λέει: «Το Πνεύμα μην το σβήνετε»· το οποίο δεν έπρεπε να κατέβει προτού η δική μας απαρχή ανέλθει στους ουρανούς, και να ενεργήσει τις διάφορες και πολύτροπες δυνάμεις, για τις οποίες λέει ο Χριστός ότι ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά, δηλαδή από την κοιλιά, που είναι η καρδιά, εκείνων που πιστεύουν σε Αυτόν. Και ως δόξα εδώ ονόμασε τον σταυρό, σύμφωνα με το ρητό:

ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ΄. Το Πνεύμα να μην το σβήνετε· τις προφητείες να μην τις περιφρονείτε. Όλα δε να τα δοκιμάζετε· το καλό να το κρατάτε. Από κάθε είδος κακού να απέχετε. Α΄. Κάποια πυκνή καταχνιά και σκοτάδι και νέφος έχει απλωθεί σε ολόκληρη τη γη· και φανερώνοντας αυτό ο Απόστολος έλεγε: Γιατί κάποτε ήμασταν σκοτάδι· και πάλι: Εσείς, αδελφοί, δεν βρίσκεστε στο σκοτάδι, ώστε η ημέρα να σας καταλάβει σαν κλέφτης. Επειδή λοιπόν είναι νύχτα, θα λέγαμε, ασέληνη, και μέσα σε αυτή τη νύχτα βαδίζουμε, μας έδωσε ο Θεός μια φωτεινή λαμπάδα, ανάβοντας τη χάρη του Αγίου Πνεύματος στις ψυχές μας. Αλλά αυτό το φως, άλλοι μεν που το δέχθηκαν το έκαναν πιο λαμπρό και φωτεινό, όπως ο Παύλος, όπως ο Πέτρος, όπως όλοι εκείνοι οι άγιοι· άλλοι όμως και το έσβησαν, όπως οι πέντε παρθένες, όπως εκείνοι που ναυάγησαν ως προς την πίστη, όπως εκείνος που πόρνευσε στην Κόρινθο, όπως οι Γαλάτες που παρεκτράπηκαν. Γι' αυτό ο Παύλος τώρα λέει: Το Πνεύμα να μην το σβήνετε, δηλαδή το χάρισμα· διότι έτσι συνηθίζει να ονομάζει το χάρισμα του Πνεύματος. Το σβήνει δε ο ακάθαρτος βίος.

Ας μην επιφέρουμε λοιπόν τίποτα το ψυχρό, τίποτα το υγρό· διότι αυτά είναι καταστροφικά για το Πνεύμα. Υπάρχει όμως και άλλη εξήγηση. Πολλοί μεταξύ τους, άλλοι μεν προφήτευαν αληθινά, άλλοι δε έλεγαν ψέματα. Αυτό λέει και στην προς Κορινθίους επιστολή, ότι δηλαδή γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δόθηκαν οι διακρίσεις των πνευμάτων. Διότι, επειδή ο διάβολος είναι μιαρός, θέλησε μέσω αυτού του χαρίσματος να ανατρέψει τα πάντα στην Εκκλησία. Επειδή και οι δύο προέλεγαν τα μελλοντικά, και ο δαίμονας και το Πνεύμα, αλλά ο μεν έλεγε ψέματα, ενώ το δε την αλήθεια, και δεν μπορούσε κανείς από πουθενά να λάβει απόδειξη για τον καθένα, αλλά μιλούσαν και οι δύο πλευρές ανεξέλεγκτα, όπως ο Ιερεμίας και ο Ιεζεκιήλ· επειδή όμως ελέγχονταν όταν έφτανε ο καιρός (της εκπλήρωσης των προφητειών), γι' αυτό έδωσε και τις διακρίσεις των πνευμάτων. Επειδή λοιπόν και τότε στους Θεσσαλονικείς πολλοί προφήτευαν, τους οποίους υπονοεί και αλλού λέγοντας: «Να μην ταράζεστε ούτε από λόγο ούτε από επιστολή, δήθεν σταλμένη από εμάς, ότι τάχα έφτασε η ημέρα του Κυρίου»· αφού είπε, «Το Πνεύμα μην το σβήνετε», πρόσθεσε πολύ σωστά και τα εξής, λέγοντας, «Τις προφητείες μην τις περιφρονείτε». Αυτό λοιπόν που θέλει να δηλώσει εδώ είναι τούτο: Μην τυχόν, επειδή υπάρχουν ανάμεσά σας κάποιοι ψευδοπροφήτες, εξαιτίας εκείνων εμποδίσετε και τούτους (τους αληθινούς) και τους αποστραφείτε· μην τους σβήνετε· δηλαδή, τις προφητείες μην τις περιφρονείτε.

Διότι εξαρτάται από εμάς και να το σβήσουμε και να το ανάψουμε· γι' αυτό αλλού λέει: «Το Πνεύμα μη σβήνετε». Διότι από την ακηδία και τη ραθυμία σβήνει, ενώ από τη νήψη και την προσοχή διεγείρεται. Διότι υπάρχει μεν μέσα σου, όμως να το εργάζεσαι πιο έντονα, δηλαδή, γέμισέ το με παρρησία, με χαρά, με ευφροσύνη· στάσου γενναία.

Διότι, επειδή ακριβώς και ο διάβολος, μετά την προσέλευσή μας στην πίστη, αμέσως εισβάλλει, επιθυμώντας να ξεριζώσει αυτή την καλή ρίζα και σπεύδοντας να σπείρει τα ζιζάνια και να φθείρει τα γνήσια και καθαρά σπέρματα, έχουμε τότε την ανάγκη της βοήθειας του Πνεύματος, ώστε, ως φιλόπονος γεωργός που εγκαθίσταται στην ψυχή μας, να περιτειχίσει από παντού με πολλή φροντίδα και πρόνοια το νεοπαγές φυτό της πίστεως. Γι' αυτόν τον λόγο έγραφε στους Θεσσαλονικείς λέγοντας, «Το Πνεύμα μη σβέννυτε», δηλώνοντας ότι, όταν η χάρη του Πνεύματος εισέλθει σε εμάς, θα καταστούμε στο εξής ακαταμάχητοι απέναντι στον πονηρό δαίμονα και σε όλες τις μεθοδείες του. Διότι, εάν κανένας δεν δύναται να πει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω, πολύ περισσότερο δεν θα μπορέσει να διατηρήσει την πίστη ασφαλή και ερριζωμένη, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω.

Όταν, λοιπόν, αρπάζουμε, όταν πλεονεκτούμε· όταν αδικούμε, όταν πλήττουμε· όταν δεν κάνουμε ελεημοσύνη, δεν θα μπορέσουμε να μεταβούμε εκεί, αλλά θα πάθουμε κι εμείς ό,τι συνέβη στις παρθένες. Διότι εκεί δεν μπόρεσαν να εισέλθουν, αλλά αποχώρησαν, επειδή οι λαμπάδες τους είχαν σβήσει· δηλαδή, επειδή το χάρισμα τις είχε εγκαταλείψει. Διότι εκείνη τη φλόγα, την οποία λάβαμε αμέσως με τη χάρη του Πνεύματος, εάν μεν το θέλουμε, θα την κάνουμε ισχυρότερη· εάν όμως δεν το θέλουμε, γρήγορα θα την χάσουμε. Και όταν αυτή σβήσει, τίποτε άλλο παρά μόνο σκοτάδι θα υπάρχει στις ψυχές μας. Διότι, όπως ακριβώς όταν καίει η λαμπάδα το φως είναι πολύ, έτσι και όταν αυτή σβήσει, τίποτε άλλο δεν θα υπάρχει παρά μόνο γνόφος. Γι' αυτό λέει: «Το Πνεύμα μη σβέννυτε». Και σβήνει όταν δεν έχει λάδι, όταν δεχθεί κάποια σφοδρότερη ριπή ανέμου, όταν συμπιέζεται και περιορίζεται (διότι έτσι σβήνει και η φωτιά)· συμπιέζεται δε από τις βιοτικές μέριμνες, και σβήνει από την πονηρή επιθυμία. Τίποτε όμως, πέραν των προαναφερθέντων, δεν τη σβήνει τόσο πολύ όσο η απανθρωπία, η σκληρότητα και η αρπαγή. Διότι, όταν, στο γεγονός ότι δεν έχει λάδι, εμείς ρίξουμε επιπλέον και κρύο νερό· επειδή αυτό ακριβώς είναι η πλεονεξία, η οποία παγώνει τις ψυχές εξαιτίας της απόγνωσης των αδικούμενων· από πού, λοιπόν, θα μπορέσει πια να ανάψει; Θα αναχωρήσουμε, επομένως, φέροντας τέφρα και σκόνη, και έχοντας τον πολύ καπνό να μας κατηγορεί ότι, ενώ είχαμε λαμπάδες, εμείς τις σβήσαμε.

Συνθέτει για αυτούς λόγο περί ποικίλων αρετών. «Το Πνεύμα να μην το σβήνετε, την προφητεία να μην την περιφρονείτε· όλα να τα δοκιμάζετε, το καλό να το κρατάτε, από κάθε είδος πονηρού να απέχετε. Ο ίδιος δε ο Θεός της ειρήνης είθε να σας αγιάσει.» Αντί του, μην εμποδίζετε αυτόν που προφητεύει· και αυτό το δηλώνει η συνέχεια. «Ολοκληρωτικά· και ολόκληρο το δικό σας.» Αν κάτι σας λείπει, θα το αναπληρώσει. «Το πνεύμα, και η ψυχή, και το σώμα, είθε να διατηρηθούν άμεμπτα κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Πιστός είναι ο Θεός.» Πνεύμα, λέει, είναι το χάρισμα που έλαβε ο καθένας μέσω του βαπτίσματος. Διότι τότε καθένας από τους βαπτιζομένους ελάμβανε χάρισμα και επιτελούσε σημεία. Και άλλος μεν μιλούσε σε γλώσσες, άλλος δε προφήτευε· άλλος γιάτρευε τους ασθενείς, άλλος εξέβαλλε δαιμόνια, άλλος ανέσταινε νεκρούς, και άλλος έκανε κάτι άλλο. Αυτό λοιπόν το χάρισμα, το οποίο και ονομάζει Πνεύμα, εύχεται να παραμείνει μέσα τους ολόκληρο, ώστε σε τίποτα να μην στερηθούν την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. «Εκείνος που σας καλεί, ο οποίος και θα το πράξει. Αδελφοί, προσεύχεστε για εμάς. Ασπαστείτε όλους τους αδελφούς με φίλημα άγιο.» Εκείνος που σας κάλεσε, λέει, ο Ιησούς, θα κάνει το να γίνετε ολοκληρωμένοι και άμεμπτοι. «Σας εξορκίζω στον Κύριο, να αναγνωστεί η επιστολή σε όλους τους αγίους αδελφούς. Η χάρις του Κυρίου μας Ιησού Χριστού να είναι μαζί σας. Αμήν.»

«Όχι αυτό το αισθητό φως, αλλά ένα άλλο πολύ καλύτερο, το οποίο φανερώνει τον ουρανό, τους αγγέλους, τους αρχαγγέλους, τα χερουβείμ, τα σεραφείμ, τις αρχές, τις εξουσίες, τους θρόνους, τις κυριότητες, ολόκληρο το στράτευμα, τις βασιλικές αυλές, τις σκηνές. Διότι, εάν αξιωθείς εκείνου του φωτός, θα δεις και αυτά και θα απαλλαγείς από τη γέεννα. Δεν είπε ότι το φως ήταν των Ιουδαίων, αλλά γενικά όλων των ανθρώπων· διότι το φως αυτό προσφέρεται κοινό σε όλους. Μην κλείσεις λοιπόν τις θύρες σε αυτό το φως, και θα απολαύσεις πολλή τρυφή. Έρχεται δε το φως αυτό μέσω της πίστεως, και όταν έλθει, καταυγάζει πλέον με μεγάλη αφθονία εκείνον που το υποδέχθηκε, και αν του προσφέρεις βίο καθαρό, παραμένει να κατοικεί συνεχώς μέσα του. Και όπως ακριβώς ο καθαρός άργυρος, όταν εκτεθεί στις ακτίνες, εκπέμπει και ο ίδιος ακτίνες, όχι μόνο από τη δική του φύση, αλλά και από την ηλιακή λαμπρότητα, έτσι και η ψυχή που καθαρίζεται και γίνεται πιο λαμπρή από το ασήμι, δέχεται ακτίνα από τη δόξα του Πνεύματος, και την αντανακλά. Γι' αυτό και λέει ότι κατοπτριζόμενοι, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από τη δόξα του Πνεύματος, προς δική μας δόξα η οποία δημιουργείται μέσα μας· και μάλιστα τέτοια, όπως είναι φυσικό να προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου. Και όπως τα πυραυγή σώματα, που διαχέονται στα πλησιέστερα από τα λαμπρά σώματα, μεταδίδουν και σε εκείνα από τη δική τους λάμψη, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τους πιστούς. Για τον λόγο αυτό απαλλάσσονται από τη γη όσοι το βιώνουν αυτό, και οραματίζονται τα επουράνια, αυτοί που απολαμβάνουν αυτή την ανείπωτη και φρικώδη δόξα. Διότι μια πυκνή ομίχλη, σκοτάδι και νέφος έχει απλωθεί πάνω σε ολόκληρη τη γη· και δηλώνοντας αυτό ο απόστολος έλεγε: "διότι κάποτε ήσασταν σκοτάδι"· και πάλι, "εσείς, αδελφοί, δεν είστε στο σκοτάδι". Επειδή, λοιπόν, είναι σαν να λέμε μια ασέληνη νύχτα, και μέσα σε αυτή τη νύχτα βαδίζουμε, ο Θεός μάς έδωσε μια λαμπρή λαμπάδα, ανάβοντας τη χάρη του Πνεύματος στις ψυχές μας. Όμως, αυτό το φως, άλλοι μεν που το δέχθηκαν το έκαναν πιο λαμπρό και φωτεινό, όπως ο Παύλος, όπως ο Πέτρος, όπως όλοι εκείνοι οι άγιοι· ενώ άλλοι το έσβησαν, όπως οι πέντε παρθένες, όπως εκείνοι που ναυάγησαν ως προς την πίστη. Γι' αυτό τον λόγο ο Παύλος λέει και τώρα: "Το Πνεύμα μη σβήνετε", δηλαδή το χάρισμα· διότι έτσι συνηθίζει να ονομάζει το χάρισμα του Πνεύματος· και το σβήνει ένας ακάθαρτος βίος». Αυτά, λοιπόν, αναφέρει ο Χρυσορρήμων.

Πείστηκες άραγε έστω και τώρα ότι αμέσως μετά το βάπτισμα δίδεται το Άγιο Πνεύμα σε αυτούς που έχουν σταθερή πίστη, ενώ στους άπιστους ή στους κακόπιστους, ακόμη κι αν έχουν βαπτιστεί, δεν δίδεται; Ότι δε εμείς είμαστε αυτοί που το λυπούμε και το σβήνουμε μέσα μας, μάθε το από τον ίδιο τον Απόστολο που λέει: «Το Πνεύμα μη σβήνετε»· και πάλι: «Μη λυπείτε το Πνεύμα το άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Αυτές δε τις μαρτυρίες τις αναφέραμε όχι με την έννοια ότι κάθε άνθρωπος που έχει βαπτιστεί και έχει λάβει τη χάρη είναι πλέον άτρεπτος και δεν χρειάζεται πια μετάνοια, αλλά ότι από το βάπτισμα, σύμφωνα με τη δωρεά του Χριστού, μας έχει δωρηθεί τέλεια η χάρη για την εκπλήρωση όλων των εντολών. Έτσι λοιπόν, ο καθένας που την έχει λάβει μυστικά και δεν εφαρμόζει τις εντολές, ανάλογα με την έλλειψη αυτή κυριεύεται από την αμαρτία, η οποία δεν ανήκει στον Αδάμ, αλλά σε αυτόν που αμέλησε, διότι, αν και έλαβε τη δύναμη για την εργασία, δεν επιτελεί το έργο. Η δε έλλειψη προέρχεται από την απιστία· και η απιστία δεν είναι ξένη αμαρτία, αλλά του ίδιου που απίστησε, η οποία λοιπόν γίνεται μητέρα και εισαγωγή κάθε αμαρτίας.

Επειδή λοιπόν μερικοί ισχυρίζονται ότι μετά τη χάρη υπάρχει αμεριμνησία της ψυχής, ο Θεός ακόμη και στους τέλειους επιζητεί το θέλημα της ψυχής, για τη διακονία του Πνεύματος, ώστε να υπάρξει συμφωνία· διότι ο απόστολος λέει: «το Πνεύμα να μην το σβήνετε». Μερικοί λοιπόν από αυτούς δεν ήθελαν να γίνουν βάρος στους άλλους, μερικοί φρόντιζαν μόνο τον εαυτό τους, ενώ άλλοι παίρνοντας από τους κοσμικούς τα μοίραζαν στους φτωχούς· και αυτό είναι πιο αξιόλογο. Επειδή εκείνοι που έχουν τη χάρη φροντίζουν μόνο τα δικά τους, ενώ άλλοι προσπαθούν να ωφελήσουν και άλλες ψυχές· αυτοί υπερέχουν πολύ από τους πρώτους. Άλλοι πάλι, έχοντας τη χάρη, υπέρ του ονόματος του Θεού παραδίδουν τα σώματά τους σε ύβρεις και πάθη· και πάλι αυτοί είναι ανώτεροι από εκείνους. Μερικοί που ασκούν την αρετή θέλουν να καυχιούνται και να τιμώνται από τους ανθρώπους, λέγοντας ότι είναι Χριστιανοί και ότι έχουν μετοχή στο Άγιο Πνεύμα, ενώ άλλοι προσπαθούν να κρύβουν τον εαυτό τους και από τις συναναστροφές των ανθρώπων· αυτοί υπερέχουν πολύ από εκείνους. Βλέπεις πώς και μέσα στην ίδια την τελειότητα βρίσκεται η καλή διάθεση προς τον Θεό που επιτελείται από το φυσικό θέλημα, η οποία είναι ανώτερη και πλεονάζουσα.

Έτσι συμβαίνει και στα πνευματικά. Αν κάποιοι γευτούν μικρή ανάπαυση, δεν ξέρουν να τη διαχειριστούν, αλλά χάνουν και αυτό που έλαβαν· διότι τους πειράζει η αμαρτία και σκοτίζει τον νου τους. Ερώτηση: Μετά την επίσκεψη της χάριτος, πώς πέφτουν μερικοί; Δεν αποδεικνύεται ο σατανάς πολύ πιο αδύναμος; Διότι όπου υπάρχει ημέρα, πώς είναι δυνατόν να υπάρχει νύχτα; Απόκριση: Δεν είναι ότι η χάρις σβήνει ή ασθενεί, αλλά για να δοκιμαστεί το αυτεξούσιό σου και η ελευθερία, προς τα πού ρέπει, παραχωρεί στην κακία. Και πάλι εσύ με το δικό σου θέλημα, πλησιάζοντας τον Κύριο, παρακινείς στο να σε επισκεφθεί η χάρις· επειδή, πώς έχει γραφτεί; «Το Πνεύμα μην το σβήνετε». Εκείνο είναι άσβεστο και φωτεινό, αλλά εσύ με το θέλημά σου, όταν αμελείς και δεν συμφωνείς, αποσβέννυσαι από το πνεύμα. Ομοίως λέει: «Μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Βλέπεις ότι στο δικό σου θέλημα εναπόκειται και στη δική σου αυτεξουσιότητα το να τιμήσεις το Πνεύμα το Άγιο και να μην το λυπήσεις. Εγώ δε σου λέω, ότι ακόμη και στους τέλειους Χριστιανούς, αυτούς που έχουν αιχμαλωτιστεί και μεθύσει από το αγαθό, συνυπάρχει το αυτεξούσιο, γι' αυτό και όταν δοκιμάζονται από μύρια κακά, στρέφονται προς το αγαθό.

Το Πνεύμα μη σβήνετε. ΙΖ΄. Το να διδάσκει κανείς τα πράγματα με απλό λόγο είναι κάτι πρόχειρο και εύκολο. Διότι είναι εύκολο στον καθένα να πει ότι αυτός ο άρτος, φέρνοντας ένα παράδειγμα, έχει παρασκευαστεί από σιτάρι· το να εκθέσει όμως λεπτομερώς τον τρόπο παρασκευής του δεν είναι κάτι που μπορεί να το γνωρίζει ο καθένας, αλλά ανήκει μόνο σε εκείνους που έχουν τη σχετική πείρα. Έτσι, λοιπόν, και το να μιλάει κανείς απλώς περί απαθείας και τελειότητας είναι εύκολο και ευχερές· το να βιώσει όμως κανείς το πράγμα εμπειρικά, αυτό σημαίνει να κατανοήσει με έργα και με αλήθεια την οικοδομή της τελειότητας.

Ερώτηση: Εάν, μετά την επίσκεψη της χάριτος, ορισμένοι πέφτουν, δεν αποδεικνύεται ο σατανάς πολύ ισχυρότερος; Διότι όπου υπάρχει ημέρα, πώς είναι δυνατόν να υπάρχει και νύχτα; Απόκριση: Δεν συμβαίνει επειδή η χάρη σβήνει ή ασθενεί, αλλά εδώ η χάρη παραχωρεί στην κακία, ώστε να δοκιμαστεί το αυτεξούσιό σου και η ελευθερία σου, προς τα πού ρέπεις. Επομένως, με το δικό σου θέλημα δίνεις δύναμη στην κακία, και με το θέλημά σου πλησιάζοντας τον Κύριο, προτρέπεις και πάλι τη χάρη να σε επισκεφθεί. Διότι, αλλιώς, πώς έχει γραφτεί: «μη σβήνετε το πνεύμα»; Μήπως άραγε το πνεύμα σβήνει; Εκείνο είναι άσβεστο και φωτεινό. Αλλά εσύ, αμελώντας με το θέλημά σου και μη συμφωνώντας, σβήνεις ως προς το πνεύμα. Ομοίως η Γραφή λέει: «μη λυπείτε το Άγιο Πνεύμα, με το οποίο έχετε σφραγιστεί». Βλέπεις ότι στο θέλημά σου και στο αυτεξούσιό σου εναπόκειται το να τιμήσεις το Άγιο Πνεύμα και να μην το λυπήσεις. Εγώ όμως σου λέω ότι ακόμη και στους τέλειους Χριστιανούς, που είναι αιχμαλωτισμένοι και μεθυσμένοι από το αγαθό, συνυπάρχει η δική τους θέληση, γι' αυτό και σε αυτούς πολλές φορές βρίσκονται κάποια μικρά ελαττώματα. Παρομοίως και σε αυτόν που είναι μεθυσμένος από την κακία συνυπάρχει το αυτεξούσιο, γι' αυτό πολλοί, αν και βρέθηκαν σε μύρια κακά, στρέφονται προς το αγαθό.

Επειδή ακριβώς μερικοί λέγουν ότι, μετά τη λήψη της χάριτος, υπάρχει πλέον αμεριμνησία στην ψυχή, όμως ο Θεός ακόμη και στους τέλειους επιζητεί το θέλημα της ψυχής για τη διακονία του Πνεύματος, ώστε να συναινέσουν και να Τον τιμήσουν. Διότι λέγει ο Απόστολος: «το Πνεύμα μην το σβήνετε». Έτσι λοιπόν, κάποιοι δεν ήθελαν να γίνουν βάρος, αλλά εξασφάλιζαν τα αναγκαία μόνοι τους, ενώ άλλοι, λαμβάνοντας από τους κοσμικούς, τα μοίραζαν στους φτωχούς· και αυτό είναι ανώτερο από το προηγούμενο μέτρο. Επίσης, ορισμένοι που έχουν τη χάρη μεριμνούν μόνο για τον εαυτό τους, πώς να βρίσκονται σε συμφωνία με τον Θεό, ενώ άλλοι φροντίζουν με ζήλο να ωφελήσουν και άλλες ψυχές και υποβάλλονται σε κόπο για αυτές· πάλι λοιπόν και αυτοί είναι ανώτεροι από τους προηγούμενους. Υπάρχουν δε και άλλοι που θέλουν να καυχώνται και να τιμώνται από τους ανθρώπους, επιδεικνύοντας ότι είναι μέτοχοι του Χριστού, ενώ άλλοι σπεύδουν να περνούν απαρατήρητοι και να κρύβουν τον εαυτό τους από τους ανθρώπους· και αυτοί είναι ανώτεροι και σπουδαιότεροι από τους πρώτους. Άλλοι πάλι, έχοντας τη χάρη του Θεού, παραδίδουν τα σώματά τους σε παθήματα και ύβρεις για το όνομά Του, και αυτοί είναι πάλι ανώτεροι. Βλέπεις, λοιπόν, πώς ακόμη και μέσα στην ίδια την τελειότητα, εντοπίζεται μεγαλύτερη εύνοια προς τον Θεό, η οποία επιτελείται μέσω του φυσικού θελήματος.

Έπειτα λέγουν: «Το Πνεύμα μη σβήνετε», παραγγέλλει ο Παύλος. Και λέγοντας αυτό, μην κατανοώντας τον σκοπό των λεγομένων, φανερώνουν τη δική τους άγνοια. Διότι αυτός που λέει σε κάποιον «Μη σβήσεις», λέει, «τη λαμπάδα», δεν μιλάει βεβαίως για αυτήν που είναι ήδη σβησμένη, αλλά για εκείνη που ακόμη καίει και έχει αστραφτερό το φως της. Αλλά και πάλι προς αυτούς έτσι ανταπαντούμε.

Εάν όμως αυτός παραμείνει με καλή διάθεση προς τον Θεό, αλλά παρασυρθεί πολλές φορές από αμέλεια ως άνθρωπος, ο ελεήμων Θεός εμπνέει σε αυτόν τον φόβο Του και τη μνήμη των κολάσεων. Και όταν ανανήψει, τον διαφυλάσσει για το μέλλον. Γι' αυτό ορθά λέει ο απόστολος: «Το πνεύμα μη σβήνετε.» Ας τηρούμε, λοιπόν, με πνευματική εγρήγορση τον φόβο του Θεού και τις εντολές μέχρι την επίσκεψή Του.» Και αφού είπε αυτά, σηκώθηκε να προσευχηθεί, αφού τους οικοδόμησε με την παραβολή.