Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 5:23

Αλλά απλώς τολμήσατε να επινοήσετε δικούς σας τρόπους και να ισχυριστείτε ότι το πνεύμα για το οποίο αναφέρεται ότι κτίζεται, αυτό είναι το Άγιο Πνεύμα, μολονότι θα μπορούσατε να διδαχθείτε ακόμη και από λόγιους άνδρες σχετικά με τη διαφορά των πνευμάτων. Διότι γίνεται λόγος και για το πνεύμα του ανθρώπου, όπως ψάλλει ο Δαβίδ: «Τη νύχτα συλλογιζόμουν μέσα στην καρδιά μου, και ερευνούσε το πνεύμα μου.» Ο δε Βαρούχ προσευχόμενος λέγει: «Ψυχή που βρίσκεται σε στενοχώρια και πνεύμα που έχει αποκάμει κράζει προς εσένα.» Και στην ωδή των τριών παίδων: «Ευλογείτε, πνεύματα» και «ψυχές των δικαίων, τον Κύριο.» Ο δε Απόστολος γράφει: «Το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας, ότι είμαστε τέκνα Θεού. Εάν δε είμαστε τέκνα, είμαστε και κληρονόμοι·» και πάλι: «Κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του.» Και στην προς Θεσσαλονικείς επιστολή, προσευχόμενος, λέγει: «Ολόκληρο το πνεύμα σας, και η ψυχή, και το σώμα, ας διατηρηθεί άμεμπτο κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Γίνεται επίσης λόγος και για πνεύματα ανέμων, όπως στη Γένεση: «Και επέφερε ο Θεός πνεύμα πάνω στη γη, και κόπασε το νερό·» και στον Ιωνά: «Και ο Κύριος ξεσήκωσε πνεύμα στη θάλασσα, και ξέσπασε μεγάλος κλύδωνας στη θάλασσα· και το πλοίο κινδύνευε να συντριβεί.» Και στον εκατοστό έκτο ψαλμό έχει γραφτεί: «Είπε, και σηκώθηκε πνεύμα καταιγίδας, και υψώθηκαν τα κύματά της.»

Ότι ο άνθρωπος είναι σύνθετος και όχι απλός, ούτε αποτελείται από ομοειδή μέρη, αλλά από ασώματο νου και σώμα επιθυμητικό, δηλαδή έμψυχο. Όπως δίδαξε ο Παύλος, αποδίδοντας το επιθυμητικό της σαρκός στην ψυχή, την οποία ανθρώπινη σάρκα ονόμασε «σάρκα» μαζί με το δικό της θέλημα, για την οποία είπε επίσης ότι αντιστρατεύεται το πνεύμα· διότι δεν στρατεύεται εκείνο που δεν έχει κίνηση ούτε δικό του θέλημα. Και είπε ότι αυτή η σάρκα μάχεται εναντίον του πνεύματος, και όχι η ακίνητη ούτε η άψυχη. Διότι έχει ενσπαρεί σε αυτήν μια φυσική παθητική κίνηση, μαζί με την οποία ονομάζεται σάρκα, όπως ερμήνευσε ακόμη πιο ξεκάθαρα στην προς Ρωμαίους επιστολή, διασαφηνίζοντας την κίνηση μέσα στη σάρκα, η οποία μάχεται εναντίον του νου και αντιπαρατίθεται, καθώς βεβαίως δεν ταυτίζεται, αλλά είναι κάτι διαφορετικό από τον νου: «Διότι συμφωνώ με χαρά», λέει, «με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο· βλέπω όμως έναν άλλον νόμο στα μέλη μου, να αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου και να με αιχμαλωτίζει». Αυτό δε το θέλημα ο Παύλος το ονόμασε ειδικώς και ψυχή, χωρίζοντάς το από το πνεύμα, όταν λέει: «Ο Θεός ας σας αγιάσει ολοκληρωτικά, και ολόκληρο το πνεύμα σας, και η ψυχή, και το σώμα ας τηρηθούν άμεμπτα κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· με αυτό τον τρόπο ερμήνευσε ότι ο ολοκληρωμένος άνθρωπος αποτελείται από πνεύμα, και ψυχή, και σώμα, και προσευχήθηκε να αγιαστεί αυτός και να τηρηθεί άμεμπτος.

Αλλά κανείς δεν σου το παραχωρεί αυτό. Εάν λοιπόν παραθέσουμε το προφητικό χωρίο και αποδείξουμε ότι το «Ιδού εγώ» είναι γραμμένο, πείθεσαι ότι το Πνεύμα κτίζει; Μακεδ. Γνωρίζω ότι σε μερικά από τα αντίγραφα είναι γραμμένο το «Ιδού εγώ». Αλλά εγώ λέω ότι τα αντίγραφα είναι λανθασμένα. Διότι δεν έχει λογική ακολουθία να λέμε ότι το Πνεύμα είναι αυτό που λέει: «Ιδού εγώ στερεώνω βροντή και κτίζω πνεύμα». Ορθ. Καίτοι αυτή είναι ακριβώς η μεγαλύτερη λογική ακολουθία του ρητού, και με άλλον τρόπο δεν μπορεί να εξομαλυνθεί το νόημά του παρά μόνο έτσι. Διότι το Πνεύμα είναι αυτό που λέει: «Ετοιμάσου να επικαλεστείς τον Θεό σου, Ισραήλ. Διότι, ιδού εγώ το Πνεύμα, που στερεώνω βροντή, και κτίζω πνεύμα, και αναγγέλλω στους ανθρώπους τον Χριστό του», δηλαδή του Θεού. Μακεδ. Ποιο πνεύμα κτίζει; Ορθ. Αν μεν το εξετάσουμε κατά το γράμμα, το πνεύμα που ακολουθεί τη βροντή· αν δε κατά τη βαθύτερη έννοια, αυτό για το οποίο μίλησε ο άγιος Παύλος: να «διατηρηθεί άμεμπτο μαζί με την ψυχή και το σώμα, κατά την παρουσία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού». Διότι και ως στερεωμένη βροντή πρέπει να εννοήσουμε το βάπτισμα, το οποίο προηγουμένως στους Ιουδαίους ήταν χαλαρό και υδατώδες· ώστε να λέει ο άγιος Ιωάννης: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με ύδωρ για μετάνοια· έρχεται όμως ο ισχυρότερός μου, ο οποίος θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ.»

Απόκριση του Βαρσανουφίου: «Ο ίδιος ο Θεός της ειρήνης είθε να σας αγιάσει ολοκληρωτικά, και ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα είθε να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Τι πιο παρηγορητικό από αυτόν τον λόγο του Αποστόλου θα μπορούσα να σου στείλω; Εκείνα που σου γράφτηκαν από εμένα, φρόντισε να τα αποκτήσεις, διότι και εγώ κοπιάζω περισσότερο από εσένα, παρακαλώντας τον Θεό νύχτα και μέρα μέχρις ότου φτάσεις σε αυτά. Μάθε δε τούτο, αδελφέ, ότι, καθώς γνωρίζεις, με ευχαρίστηση προσφέρω την ψυχή μου για χάρη σου και η δέησή μου για εσένα είναι αδιάλειπτη.

Είναι δε αυτά τα κεφάλαια: από την Α' προς Θεσσαλονικείς επιστολή, από το «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να αναγνωρίζετε αυτούς που κοπιάζουν ανάμεσά σας και σας καθοδηγούν εν Κυρίω», έως το τέλος της επιστολής. Επίσης, από την Α' προς Κορινθίους επιστολή, από το «Σχετικά δε με τα πνευματικά χαρίσματα, αδελφοί, δεν θέλω να έχετε άγνοια, γνωρίζετε ότι όταν ήσασταν εθνικοί», έως το «Αλλά στην εκκλησία προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, για να κατηχήσω και άλλους, παρά μύρια λόγια με γλωσσολαλία.» Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο από το «Και όταν βγήκε ο Ιησούς, είδε πολύ πλήθος και τους σπλαχνίστηκε, και θεράπευσε τους αρρώστους τους», έως το «Αυτοί δε που βρίσκονταν στο πλοίο τον προσκύνησαν λέγοντας: Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο και τον αββά, οι οποίοι επιθυμούσαν να καταστήσουν μονομιάς αυστηρότερο τον κανόνα για τους αδελφούς:

Και πάντοτε φοβόμουν μήπως, όπως ο όφις εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι διαφθαρούν κάποτε και τα δικά σου νοήματα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, με αμέτρητες παραινέσεις προσπαθούσα πάντοτε να καταστείλω την ταραχή των παθών, και με αμέτρητες προφυλάξεις να διατηρήσω ασφαλή τη νύμφη του Κυρίου, και σου ανέπτυσσα πάντοτε τον βίο της άγαμης, ότι δηλαδή μόνον η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα. Και σου εξηγούσα το αξίωμα της παρθενίας, και, αποκαλώντας σε ναό του Θεού, έδινα τρόπον τινά φτερά στην προθυμία σου, ανυψώνοντάς σε προς τον Ιησού, και με τον φόβο της τιμωρίας σε βοηθούσα ώστε να μην πέσεις, λέγοντας: «Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, αυτόν θα τον φθείρει ο Θεός». Και βεβαίως πρόσθετα και την ασφάλεια των προσευχών, μήπως και διατηρηθεί άμεμπτο ολόκληρο το σώμα, η ψυχή και το πνεύμα σου κατά την παρουσία του Κυρίου Ιησού Χριστού. Αλλά τελικά εις μάτην κοπίασα για όλα αυτά σε σένα, και η κατάληξη εκείνων των γλυκών κόπων απέβη πικρή για εμένα, και αναγκάζομαι να στενάζω πάλι για εκείνην για την οποία θα έπρεπε να χαίρομαι. Διότι, ιδού, εξαπατήθηκες από τον όφι χειρότερα από την Εύα. Και έχουν διαφθαρεί όχι μόνο τα νοήματά σου, αλλά μαζί με αυτά και το ίδιο σου το σώμα· και έπραξες εκείνο το φρικτό, το οποίο και να πω διστάζω αλλά και να αποσιωπήσω δεν μπορώ (διότι είναι σαν πυρ που καίει μέσα στα οστά μου, και παραλύω ολοκληρωτικά και δεν μπορώ να το αντέξω): αφού πήρες τα μέλη του Χριστού, τα έκανες μέλη πόρνης.

Ο δε Θεός της ειρήνης είθε να σας αγιάσει ολοκληρωτικά, και ολόκληρο το πνεύμα σας, και η ψυχή, και το σώμα να διατηρηθεί άμεμπτα κατά την παρουσία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Πιστός είναι ο Θεός που σας καλεί, ο οποίος και θα το πράξει, εάν τηρήσουμε τις εντολές του, με τη χάρη του Χριστού εν Αγίω Πνεύματι.

Το ότι δε επρόκειτο ο λόγος να αυξηθεί αλματωδώς, αν και στις αρχές των ευαγγελικών κηρυγμάτων ήταν μικρός, είναι εύκολο να το δει κανείς, αφού ο Θεός το είχε προαναγγείλει μέσω της φωνής του Ησαΐα λέγοντας: «Γέμισε το σύμπαν από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό που κατακαλύπτει τη θάλασσα». Διότι δίκην θαλάσσης έχει εκχυθεί παντού το σωτήριο κήρυγμα, και έχει πανίσχυρη την ορμή του. Και αυτό πάλι μας το διασαφηνίζει ο Θεός των όλων, λέγοντας μέσω προφητικής φωνής: «Και θα κυλήσει σαν νερό η κρίση, και η δικαιοσύνη σαν χείμαρρος αδιάβατος». Διότι κρίση και δικαιοσύνη ονομάζει το ευαγγελικό κήρυγμα. Έτσι βεβαίωνε ότι αυτό θα κατακλύσει τα πάντα κάτω από τον ουρανό, σαν νερό και χείμαρρος, του οποίου τις ορμές δεν θα μπορούσε κανείς να ανακόψει, καθώς ξεχύνεται ορμητικά. <Είναι όμοια με προζύμι κ.λπ.> (A φ. 194 β, B φ. 135). Ο ίδιος λόγος θα μπορούσε να λεχθεί και για το ότι η βασιλεία του Θεού έχει παρομοιαστεί με προζύμι. Διότι το προζύμι είναι μικρό, όμως καταλαμβάνει αβίαστα όλο το φύραμα και του μεταδίδει γρήγορα τη δική του ποιότητα. Κάτι τέτοιο απεργάζεται μέσα μας και ο θείος λόγος. Διότι, όταν εισέλθει μέσα μας, μας καθιστά αγίους και άμωμους, και έχοντας διεισδύσει στον νου και την καρδιά, μας αναδεικνύει πνευματικούς, ώστε, όπως λέει ο Παύλος, ολόκληρο το πνεύμα μας, το σώμα και η ψυχή να διατηρηθούν άμεμπτα κατά την ημέρα του Κυρίου Ιησού Χριστού.

Ο δε Θεός της ειρήνης είθε να σας αγιάσει ολοκληρωτικά, και ολόκληρο το σώμα σας και η ψυχή και το πνεύμα να διαφυλαχθεί κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού,» στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Πρέπει να είμαστε απολύτως πεπεισμένοι ότι διά της χάριτος του Χριστού και της θείας δυνάμεως είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί πλήρως σε εμάς η λύτρωση και η κάθαρση από τα πάθη της ατιμίας, τα οποία ενεργούν και στην ψυχή και στο σώμα. Διότι όσα είναι αδύνατα για εμάς, είναι δυνατά για τον Θεό που τα υποσχέθηκε. Επειδή τα πάθη της αμαρτίας προστέθηκαν αργότερα στην ψυχή και στο σώμα, εξαιτίας της παραβάσεως του πρωτόπλαστου ανθρώπου. Και πρέπει να αξιωθούμε τέλεια και ολοκληρωτικά την υιοθεσία του Πνεύματος για τον αγιασμό της ψυχής και του σώματος, με πλήρη βεβαιότητα πίστεως, σύμφωνα με εκείνον που είπε ότι το ευαγγέλιό μας δεν ήρθε σε εσάς μόνο με λόγο, αλλά και με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος και με πολλή βεβαιότητα, όπως γνωρίζετε. Και πάλι: είθε να διατηρηθεί άμεμπτο ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Γι' αυτό και εύχεται σε όλους λέγοντας: Η χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και Πατέρα και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος να είναι μαζί με όλους σας. Και πάλι: Ολόκληρο το πνεύμα και η ψυχή και το σώμα να διατηρηθούν άμεμπτα κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Ορισμένοι, θέλοντας να παρουσιάσουν ως ελλιπή την ένσαρκη παρουσία του Χριστού και την τέλεια εν αυτώ οικονομία, δεν ξέρω τι είχαν στο μυαλό τους και ισχυρίστηκαν λανθασμένα ότι ο Χριστός δεν προσέλαβε νου. Δεν φαίνονται όμως * ... εξαιτίας του νου *. Διότι αυτοί νομίζουν ότι ο νους είναι υπόσταση και τολμούν να λένε ότι εκ φύσεως 〈είναι〉 αυτό που συνηθίζεται στην Αγία Γραφή να ονομάζεται πνεύμα στον άνθρωπο, όπως λέει ο απόστολος: «για να διατηρηθεί ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Σφάλλουν, λοιπόν· διότι αν το πνεύμα είναι νους και ο νους πνεύμα, όπως νομίζουν και οι ίδιοι, και η ψυχή είναι άλλη 〈υπόσταση〉 πέρα από τον νου και πέρα από το πνεύμα, τότε δεν υπάρχουν πλέον δύο υποστάσεις στον άνθρωπο που συνάγονται σε μία υπόσταση, ούτε είναι πλέον ενυπόστατη μόνο η ψυχή και ενυπόστατο το σώμα, αλλά βρίσκουμε τελικά τέσσερα πράγματα: τον νου ως μία υπόσταση, την ψυχή ως άλλη υπόσταση, το πνεύμα ως άλλη υπόσταση, και το σώμα ως άλλη υπόσταση. Και αν το ερευνήσουμε και πάλι, θα προκύψουν ακόμη περισσότερα· διότι, επειδή ο άνθρωπος έχει λάβει πολλά ονόματα, όπως και «ο έσω άνθρωπος» και «ο έξω άνθρωπος», και όλα αυτά η Γραφή τα έχει πει νοηματικά, περισφίγγοντας τη διάνοιά μας, ώστε να μην παραλείψουμε τίποτε από τη σωτηρία ούτε να υπάρξει σε εμάς πρόφαση για να παρεκκλίνουμε από το προκείμενο. Διότι αυτά υπάρχουν στον άνθρωπο· δεν πρέπει όμως και να πολυπραγμονούμε.

Και πάλι: «Διότι όλοι εμείς πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταμοιβή του σύμφωνα με όσα έπραξε διά του σώματος», και πάλι: «Οι μεν επιστολές του είναι βαρειές και ισχυρές, η δε σωματική του παρουσία ασθενής», και πάλι: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο εν Χριστώ πριν από δεκατέσσερα χρόνια, είτε με το σώμα δεν γνωρίζω, είτε εκτός του σώματος δεν γνωρίζω», και πάλι: «Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, όπως τα δικά τους σώματα», και πάλι: «Ο ίδιος δε ο Θεός της ειρήνης είθε να σας αγιάσει ολοκληρωτικά, και ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Εκείνοι δε, μη έχοντας κατανοήσει με ασφάλεια απολύτως τίποτε από αυτά, θεώρησαν ότι ο απόστολος παρασύρεται μέσα σε σάλο και ταραχή, σαν να μην έχουν σταθερότητα και έρεισμα τα νοήματα των λόγων του, αλλά να πλέουν άνω και κάτω και να εκφράζονται αντιφατικά, λέγοντας πότε ότι η σάρκα ανασταίνεται και πότε ότι δεν ανασταίνεται. 55. Επομένως, για να μην παραλειφθεί κανένα από όσα έχουν προταθεί, ώστε να αποκόψουμε τελείως την ύδρα, θα επανέλθω πάλι στο προκείμενο θέμα· διότι στη συνέχεια, όπως ακριβώς υποσχέθηκα, αφού παραθέσω και τα άλλα σημεία στα οποία προβάλλουν απορίες, και αφού καταδείξω αυτά που πρέπει να ειπωθούν ως απάντηση σε αυτά, θα αποδείξω ότι και αυτά τα έχει διατυπώσει με τρόπο λογικά ακόλουθο και σύμφωνο προς την πίστη για την ανάσταση της σαρκός. Ας δούμε, λοιπόν, αυτά που κατά πρώτον οδηγηθήκαμε να πούμε για τον απόστολο.

Αλλά ας παραλειφθούν και αυτά, και ας προχωρήσουμε στα επόμενα σημεία του λόγου. Θα διατυπώσω με δικά μου λόγια τη σκέψη του αντιπάλου για λόγους συντομίας. Λέει ότι «ο άνθρωπος αποτελείται από τρία μέρη, από πνεύμα, ψυχή και σώμα», όπως ακριβώς δογματίζει το ίδιο και ο απόστολος στην προς Θεσσαλονικείς επιστολή, και επικαλείται από την υμνωδία των τριών παίδων εκείνο το μέρος που λέει: «Ευλογείτε, πνεύματα και ψυχές των δικαίων». Έπειτα αναφέρει και το ότι λατρεύουμε τον Κύριο εν πνεύματι. Παραθέτει επίσης τα λόγια του ευαγγελίου, μέσα από τα οποία διδασκόμαστε ότι όσοι προσκυνούν τον Θεό πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι. Αφού τα αναπτύξει αυτά, προσθέτει ότι υπάρχει και κάτι άλλο εκτός από αυτό: η σάρκα που αντιστρατεύεται το πνεύμα. Λέει μάλιστα ότι αυτή δεν είναι άψυχη, ώστε με αυτόν τον τρόπο να αποδεικνύεται ότι το πνεύμα είναι κάτι τρίτο, πέρα από την ψυχή και το σώμα. «Εάν λοιπόν», λέει, «ο άνθρωπος αποτελείται από τρία μέρη, και εφόσον και ο Κύριος είναι άνθρωπος, τότε οπωσδήποτε και ο Κύριος αποτελείται από τρία: από πνεύμα, ψυχή και σώμα». Προκειμένου λοιπόν να καταστεί φανερό πόσο εσφαλμένη είναι η αντίληψή του για τις θείες Γραφές, θα εξετάσουμε με συντομία το καθένα από όσα είπε. Και πρώτα-πρώτα ας εξετάσουμε το αποστολικό χωρίο.

Διότι, κατά την άποψή μας, ο Παύλος δεν γράφει εκείνα προς τους Θεσσαλονικείς καταμερίζοντας τον άνθρωπο σε τρία μέρη, όταν εύχεται στον Κύριο να αγιασθούν ολοκληρωτικά, στο σώμα και στην ψυχή και στο πνεύμα. Αντιθέτως, πρόκειται για κάποια πολύ υψηλότερη φιλοσοφία σχετικά με την προαίρεση σε τούτο τον βίο, όχι μόνο εδώ, αλλά και στους λόγους που απευθύνει προς τους Κορινθίους. Διότι εκεί διακρίνει κάποιον σαρκικό άνθρωπο και κάποιον άλλον πνευματικό, και ενδιάμεσα στους δύο τον ψυχικό. Σαρκικό προσαγορεύει τον εμπαθή και υλώδη, πνευματικό ονομάζει αυτόν που δεν καταβαρύνεται από το βάρος του σώματος αλλά έχει τη διάνοιά του στα υψηλά, και ψυχικό αποκαλεί εκείνον που δεν είναι επακριβώς κανένα από τα δύο, αλλά έχει κοινωνία και με τα δύο. Λέγοντας δε αυτά, ούτε για τον σαρκικό θεωρεί ότι στερείται την ενέργεια του νου ή της ψυχής, ούτε τον πνευματικό παρουσιάζει να είναι αποξενωμένος από τη συμπλοκή με το σώμα και την ψυχή, ούτε τον ψυχικό θεωρεί άνοο ή άσαρκο, αλλά αποδίδει τις ονομασίες στις προαιρέσεις με βάση το στοιχείο που πλεονάζει.

Γι' αυτόν τον λόγο στους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι ήδη θεωρούνταν από κάθε άποψη ότι προόδευαν προς το καλύτερο, χαρίζει μέσω της ευλογίας τον ολοκληρωτικό αγιασμό λέγοντας: «Ο δε Θεός να σας αγιάσει ολοκληρωτικά, και ολόκληρο το σώμα σας και η ψυχή και το πνεύμα», δηλαδή, κάθε σωματική, ψυχική και πνευματική επιτήδευση ας αποβλέπει στον αγιασμό. Αυτή είναι η δική μας άποψη. Εάν δε ο Απολινάριος ισχυρίζεται ότι μέσω αυτού ευλογείται ιδιαιτέρως ο νους, και διαχωρίζει ξεχωριστά τη δύναμη της ευλογίας που αντιστοιχεί σε καθένα από αυτά, στο σώμα πάλι και στην ψυχή, πώς διαφυλάσσεται ολόκληρο το σώμα, το οποίο εξάπαντος και οπωσδήποτε πρόκειται να διαλυθεί κατά τον θάνατο; Πώς διατηρείται ολόκληρο εκείνο το οποίο καταπιέζεται και ρυτιδώνεται μέσω της εγκράτειας και φθείρεται μέσω της σκληρότερης δουλαγωγίας; Πώς θα μπορούσε κάποιος να πει ότι εκείνος ο φτωχός Λάζαρος δεν στερήθηκε την ευλογία, εφόσον ήταν γεμάτος από τέτοια έλκη και αναλωνόταν από τους ιχώρες; Αλλά, αν και είναι παράδοξο να το πει κανείς, σε εκείνο το σώμα που είχε καταρρεύσει από τα έλκη, η ευλογία του Παύλου ήταν πλήρης· διότι ολόκληρο το σώμα του διασώθηκε μαζί με την ψυχή μέσω της πνευματικής του βιωτής, επειδή δεν καταρρίφθηκε από τις ανάγκες της σάρκας, απομακρυνόμενος από την υψηλότερη ελπίδα προς κάποιον από τους απρεπείς λογισμούς· διότι η σάρκα δεν προκάλεσε περισπασμό στην ψυχή, ούτε η διάνοια ταρασσόταν από τα σωματικά πάθη.

Πρέπει, λοιπόν, αυτός που πρόκειται να προσφέρει την ψυχή και το σώμα του στον Θεό σύμφωνα με τον νόμο της ευσέβειας και να του αποδώσει την αναίμακτη και καθαρή λατρεία, καθιστώντας οδηγό της ζωής του την ευσεβή πίστη, την οποία οι φωνές των αγίων διακηρύσσουν σε εμάς μέσα από ολόκληρη τη Γραφή, να παραδίδει έτσι πειθήνια και ευάγωγη την ψυχή του στους δρόμους της αρετής. Οφείλει να αποδεσμεύει τον εαυτό του ολοκληρωτικά από τα δεσμά του βίου τούτου και, έχοντας απαλλαγεί από κάθε υποδούλωση στα ταπεινά και μάταια πράγματα, να ανήκει ολοκληρωτικά, με την πίστη και τον βίο του, μόνο στον Θεό. Πρέπει να γνωρίζει σαφώς ότι όπου υπάρχει πίστη ευσέβειας και άμεμπτος βίος, εκεί είναι παρούσα και η δύναμη του Χριστού, και όπου είναι παρούσα η δύναμη του Χριστού, από εκεί φυγαδεύεται κάθε κακία και ο θάνατος που ληστεύει τη ζωή μας. Διότι τα πονηρά δεν έχουν από μόνα τους τόση δύναμη ώστε να αντιστέκονται στη δεσποτική δύναμη, αλλά εμφανίζονται εκ φύσεως ως αποτέλεσμα της παρακοής των εντολών. Αυτό ακριβώς έπαθε παλαιότερα ο πρωτόπλαστος, και τώρα όλοι όσοι μιμούνται την παρακοή του με ελεύθερη προαίρεση. Όσους όμως προσέρχονται στο Πνεύμα με άδολο φρόνημα και έχουν πίστη με πλήρη βεβαιότητα, χωρίς να υπάρχει καμία κηλίδα στη συνείδησή τους, αυτούς τους καθαρίζει η δύναμη του Πνεύματος, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Ότι το ευαγγέλιό μας δεν ήλθε σε εσάς μόνο με λόγια, αλλά και με δύναμη και με Άγιο Πνεύμα και με πολλή βεβαιότητα, όπως γνωρίζετε», και πάλι: «Ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα ας διατηρηθούν άμεμπτα στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού», ο οποίος παρέσχε μέσω του λουτρού στους αξίους το ενέχυρο της αθανασίας, ώστε το τάλαντο που εμπιστεύθηκε στον καθένα, με την πνευματική εργασία εκείνων στους οποίους εμπιστεύθηκε, να αποφέρει τον αόρατο πλούτο.

Πώς, λοιπόν, πρέπει να αναλάβουμε τα όπλα, μάθε το από τον ίδιο τον Απόστολο που λέει: Με κάθε προσευχή και δέηση να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και γι' αυτό ακριβώς να αγρυπνείτε με κάθε προσκαρτέρηση και δέηση· γι' αυτό και προσεύχεται θερμά για όλους με τα εξής λόγια: Η χάρις του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος να είναι μαζί με όλους σας. Και πάλι: Ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα είθε να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Βλέπεις πόσους τρόπους σωτηρίας σού υπέδειξε, οι οποίοι συγκλίνουν σε μία οδό και σε έναν σκοπό, το να είναι κανείς τέλειος Χριστιανός; Διότι αυτό είναι το τέρμα στο οποίο πρέπει να φτάσουν, μέσω ισχυρής πίστεως και βέβαιης ελπίδας, οι εραστές της αλήθειας, βαδίζοντας με χαρά, με αγώνα και προθυμία. Με αυτά εκπληρώνεται εύκολα η πορεία του βίου προς το αποκορύφωμα των εντολών, από τις οποίες εξαρτάται κάθε προφήτης μαζί με τον νόμο. Ποιες εντολές εννοώ; Θα αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου και με όλη τη διάνοιά σου, και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου.

Αυτό λοιπόν είναι, κατά τη δική μου τουλάχιστον κρίση, το τέλειο στον χριστιανικό βίο: το να μετέχει κανείς σε όλα τα ονόματα με τα οποία σημαίνεται το όνομα του Χριστού, τόσο στην ψυχή όσο και στον λόγο και στις ασχολίες της ζωής, ώστε να αναδεχθεί στον εαυτό του τον ολοτελή αγιασμό, σύμφωνα με την ευλογία του Παύλου, σε ολόκληρο το σώμα, την ψυχή και το πνεύμα, διατηρώντας τον εαυτό του στο διηνεκές προφυλαγμένο από κάθε επιμειξία με το κακό. Εάν όμως κάποιος έλεγε ότι το αγαθό είναι δυσκατόρθωτο, επειδή άτρεπτος είναι μόνο ο Κύριος της κτίσεως, ενώ η ανθρώπινη φύση είναι τρεπτή και ρέπει εύκολα προς τις μεταβολές· πώς λοιπόν είναι δυνατόν να επιτευχθεί η σταθερότητα και η αμεταπτωσία στο αγαθό μέσα σε μία τρεπτή φύση; Απέναντι σε έναν τέτοιο ισχυρισμό απαντούμε το εξής: ότι δεν είναι δυνατόν να στεφανωθεί κάποιος, ο οποίος δεν αγωνίστηκε νομίμως· και δεν θα μπορούσε να υπάρξει νόμιμος αγώνας, εάν δεν υπάρχει εκείνος που αντιπαλεύει. Εάν λοιπόν δεν υπήρχε ο αντίπαλος, δεν θα υπήρχε ούτε ο στέφανος· διότι δεν νοείται νίκη καθ' εαυτήν, εάν δεν υπάρχει εκείνος που ηττάται. Επομένως, ας αγωνιστούμε ενάντια σε αυτήν ακριβώς την τρεπτότητα της φύσεώς μας, συμπλεκόμενοι μέσω των λογισμών μας με αυτήν σαν σε κάποιον αντίπαλο, αναδεικνυόμενοι νικητές όχι με το να την καταβάλουμε, αλλά με το να μην της επιτρέψουμε να πέσει.

{"chunk_id": "", "translation": "ούτε οσμή πυ[ρός ... ... παράδοξ]α και αδύν[ατα ... ... μετα]τεθέντα ε[νεργήθηκαν ... ... 〈υιό]ς〉 του 〈Θεού〉, κα[θώς ... ... βάλα]με στη[ν ... ...] 〈δ〉 όμοιος με τον Υι[ό ... ... υπε]ρισχύσει [... ...] στον 〈Θεό〉, κα[ι ... ... σε α]νθρώπ[ους ... ...] 〈Θεού〉 [... ... με την ψυ]χή συν[ενωθεί ... ... σώ]μα ανθρώπου και μ[έρος ... ... μ]έρος αν[θρώπου ... ...] ά[νθρωπος] ονομάζεται· η δε σύγκρα[ση ... ...] κατ[εργάσ]τηκε. Και για τον λόγο αυτό ο από[στολος ... ... τον τ[έλει]ο και πνευματικό τη[ς ... ... Θεσσαλονι]κείς λέ[γοντ]ας τα εξής: Ο δε 〈Θεός〉 της ειρ[ήνης ... ...] το 〈πν[εύμα〉 κα]ι η ψυχή και το σώμα [... ... ποια] α[ιτία ε]ίχε για τα τ[ρία ... ... ολόκ]ληρ[η παραμο]νή να επ[ευχηθεί ... ... έν]ωσ[η] τ[ω]ν [... ... ο]λοτελ[είς ... ... κ]αι το 〈πν[εύμα〉 ... να π]α[ραμέν]ει [... ... ι]στάμενοι, [δ]ηλαδή [κ]α[ι ... ... πλη]σίον δικαιοσύνη [... ... γνωρίζετ]ε, λέγοντας, ότι ν[α]ός του 〈Θε[ού]〉 εί[στε ... ...] του 〈Θεού〉 φ[θείρ]ει, θα φθε[ίρ]ει αυ[τόν] ο [... γ]α[ρ ... ρη]τώς [... ...] ναό [... ...] μ[όνο ...] κ[αι ... ...] μέ[λη ...] Όχι περί ά[λ]λ[ου] τιν[ός ... ...] εκ[είνος συμπ]επλέκετ[αι] με την πόρ[νη ...] α[φενός ... αγιωσύν]η παραμένει κα[ι ... ... συμπερι]π[λέκεται ...] μέ[λ]η να γίνοντ[αι ... ... σπέ]ρ[νεις ... ... σπ]έρνεται κα[ι ... ... γι]α αυ[τό] λέγει [... ε]ν α[τιμία ... ... εν]δοξό[τερο εγε]ρθ[ε]ί [σης ... ..."}

Διότι έτσι και το μίσος εκείνων θα είναι σφοδρό, και η αγάπη αυτών αναπτύσσεται, όταν δεν πράττουμε τα πάντα επιπόλαια και ανεξέταστα, αλλά με ακρίβεια. «Ο ίδιος δε ο Θεός της ειρήνης είθε να σας αγιάσει ολοκληρωτικά, και ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Δες τη φιλοστοργία του διδασκάλου· μετά την προτροπή προσθέτει και ευχή· και όχι μόνο αυτό, αλλά και στις επιστολές· διότι χρειάζεται και συμβουλή και ευχή. Γι' αυτό και εμείς, αφού πρώτα συμβουλεύσουμε, έπειτα αναπέμπουμε τις υπέρ υμών προσευχές· και αυτό το γνωρίζουν οι μεμυημένοι. Αλλά ο μεν Παύλος δικαιολογημένα το έκανε αυτό, έχοντας πολλή παρρησία προς τον Θεό· εμείς όμως είμαστε καταντροπιασμένοι και στερούμαστε παρρησίας. Εντούτοις, επειδή ταχθήκαμε σε αυτό το έργο, το πράττουμε, αν και είμαστε ανάξιοι ακόμη και να παριστάμεθα και να κατέχουμε τη θέση των έσχατων μαθητών. Επειδή όμως η χάρις ενεργεί και μέσω αναξίων, όχι για χάρη τους, αλλά για χάρη εκείνων που πρόκειται να ωφεληθούν, προσφέρουμε όσα εξαρτώνται από εμάς.

Να σας αγιάσει, λέει, ολοκληρωτικά, και ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα να διατηρηθούν άμεμπτα κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Τι εννοεί εδώ λέγοντας πνεύμα; Το χάρισμα. Διότι, εάν μεν αναχωρήσουμε έχοντας τις λαμπάδες μας λαμπερές, θα εισέλθουμε στον νυμφώνα· εάν όμως είναι σβησμένες, δεν θα εισέλθουμε πλέον.

Γι' αυτό λέει, «ολόκληρο το πνεύμα σας»· διότι, εφόσον εκείνο παραμένει ακέραιο, παραμένει και αυτό. Και η ψυχή, λέει, και το σώμα. Διότι ούτε αυτή δέχεται κάτι το πονηρό, ούτε εκείνο. «Πιστός είναι αυτός που σας καλεί, ο οποίος και θα το πράξει». Δες την ταπεινοφροσύνη· διότι, επειδή προσευχήθηκε, μην νομίσετε, λέει, ότι αυτό συμβαίνει χάρη στις δικές μου προσευχές, αλλά χάρη στην πρόθεση σύμφωνα με την οποία σας κάλεσε. Διότι, εάν σας κάλεσε στη σωτηρία και είναι αληθινός, οπωσδήποτε θα σας σώσει, εφόσον το θέλει. «Αδελφοί, να προσεύχεσθε και για εμάς». Ω, πόση ταπεινοφροσύνη!

Και ποιος θα μπορούσε να είναι εκλεκτός πατέρας, αν όχι ο Θεός; Για τον οποίο λέγεται: «Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος του, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια του». Και τι σημαίνει η Σάρρα; Ερμηνεύεται ως άρχουσα και ηγεμονίδα. Ποια δε θα μπορούσε να είναι η άρχουσα και ηγεμονίδα μας, αν όχι βεβαίως η σοφία του Πατρός; Ή τι είναι η σκηνή κάτω από τη δρυ της Μαμβρή; Ασφαλώς η Εκκλησία που σκεπάζεται από τον σταυρό. Ο σταυρός παρομοιάζεται με τη δρυ, επειδή το ξύλο είναι ισχυρό και ανένδοτο. Τι είναι τα τρία μέτρα της σεμιδάλεως; Ασφαλώς είναι, καθώς προείπα, η ανθρωπότητα, η οποία συντίθεται από ψυχή, πνεύμα και σώμα. Διότι έτσι μας δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Ο δε Θεός ας διαφυλάξει το σώμα, την ψυχή και το πνεύμα σας». Λαμβάνει, λοιπόν, η σοφία του Θεού, η Σάρρα, η ηγεμονίδα ή άρχουσα, λαμβάνει σώμα, ψυχή και πνεύμα, και τα εγκρύπτει στο πυρ, δηλαδή καταυγάζοντάς τα με την άσβεστη θεότητα, και πλάθει τρεις εγκρυφίες, δηλαδή θέτει στο κρυπτό βάθος της σάρκας μας την ομολογία προς τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.

Συνθέτει για αυτούς λόγο περί ποικίλων αρετών. «Το Πνεύμα να μην το σβήνετε, την προφητεία να μην την περιφρονείτε· όλα να τα δοκιμάζετε, το καλό να το κρατάτε, από κάθε είδος πονηρού να απέχετε. Ο ίδιος δε ο Θεός της ειρήνης είθε να σας αγιάσει.» Αντί του, μην εμποδίζετε αυτόν που προφητεύει· και αυτό το δηλώνει η συνέχεια. «Ολοκληρωτικά· και ολόκληρο το δικό σας.» Αν κάτι σας λείπει, θα το αναπληρώσει. «Το πνεύμα, και η ψυχή, και το σώμα, είθε να διατηρηθούν άμεμπτα κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Πιστός είναι ο Θεός.» Πνεύμα, λέει, είναι το χάρισμα που έλαβε ο καθένας μέσω του βαπτίσματος. Διότι τότε καθένας από τους βαπτιζομένους ελάμβανε χάρισμα και επιτελούσε σημεία. Και άλλος μεν μιλούσε σε γλώσσες, άλλος δε προφήτευε· άλλος γιάτρευε τους ασθενείς, άλλος εξέβαλλε δαιμόνια, άλλος ανέσταινε νεκρούς, και άλλος έκανε κάτι άλλο. Αυτό λοιπόν το χάρισμα, το οποίο και ονομάζει Πνεύμα, εύχεται να παραμείνει μέσα τους ολόκληρο, ώστε σε τίποτα να μην στερηθούν την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. «Εκείνος που σας καλεί, ο οποίος και θα το πράξει. Αδελφοί, προσεύχεστε για εμάς. Ασπαστείτε όλους τους αδελφούς με φίλημα άγιο.» Εκείνος που σας κάλεσε, λέει, ο Ιησούς, θα κάνει το να γίνετε ολοκληρωμένοι και άμεμπτοι. «Σας εξορκίζω στον Κύριο, να αναγνωστεί η επιστολή σε όλους τους αγίους αδελφούς. Η χάρις του Κυρίου μας Ιησού Χριστού να είναι μαζί σας. Αμήν.»

ή επειδή η διάνοια που αποδέχθηκε τον λόγο του Κυρίου τον έκρυψε μέσα στην τριμερή υπόσταση, στο σώμα δηλαδή, στο πνεύμα και στην ψυχή, σύμφωνα με τον Απόστολο, και συγκέντρωσε σε ένα προζύμι πίστεως όλη τη λεπτότητα των λογισμών τους, που ήταν πολυμερώς σκορπισμένη σαν το αλεύρι, προσμένοντας να εξομοιωθεί πλήρως με τον ενεργούντα λόγο. Έτσι παρομοίασε τον λόγο της αλήθειας και με κόκκο σιναπιού, ο οποίος σπέρνεται μικρός μέσα στην καρδιά αυτών που τον ακούν, αλλά με την κατάλληλη εργασία αυξάνεται και, όπως ένα αρκετά μεγάλο δέντρο προσφέρει στα πουλιά υψηλό τόπο, έτσι γίνεται οίκος καταφυγής για τις περιπλανώμενες έννοιες.

Ας είναι λοιπόν πρωτίστως, για όλους όσους έχουν αφιερώσει τους εαυτούς τους στον Θεό και αγωνίζονται πάντοτε να παριστούν τα σώματά τους ως θυσία ζωντανή, αγία, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική λατρεία, προκείμενος σκοπός της ευσέβειας ο φωτισμός και η πίστη σύμφωνα με τις ιερές υποσχέσεις των Ευαγγελίων και των λοιπών Γραφών, επιδίδοντας τους εαυτούς τους σε κάθε αγαθό έργο και σε κάθε άσκηση της αρετής. Και να έχουν τη βέβαιη πεποίθηση ότι, διά της χάριτος του Χριστού και της θείας δυνάμεως, είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί μέσα μας ολοκληρωτικά η ίαση και η κάθαρση από τα πάθη της ατιμίας που ενεργούνται στην ψυχή και στο σώμα, διότι τα αδύνατα για εμάς είναι δυνατά για τον Θεό που έδωσε την υπόσχεση. Διότι τα πάθη της αμαρτίας προστέθηκαν εκ των υστέρων στην ψυχή και στο σώμα εξαιτίας της παραβάσεως του πρωτοπλάστου Αδάμ. Και να αξιωθούν, τέλεια και ολοκληρωτικά, το πνεύμα της υιοθεσίας για τον αγιασμό της ψυχής και του σώματος με απόλυτη βεβαιότητα, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Το ευαγγέλιό μας δεν ήρθε σε εσάς μόνο με λόγια, αλλά και με δύναμη και με Πνεύμα Άγιο και με πολλή πληροφορία, καθώς γνωρίζετε». Και πάλι: «Ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα είθε να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Τον αρραβώνα αυτής της ανέκφραστης ευεργεσίας δεχθήκαμε εμείς που πιστέψαμε κατά το άγιο βάπτισμα της μακαρίας Τριάδος, έχοντας λάβει ως παρακαταθήκη αυτό το μέγα και άχραντο μυστήριο για την αύξηση και προκοπή της τέλειας κληρονομίας και για τον πολλαπλασιασμό του ταλάντου.

Και επειδή δεν είμαστε ικανοί για την πάλη απέναντι στις αρχές, τις εξουσίες και τα πνεύματα της πονηρίας, μας προτρέπει να αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού: ενδυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης και υποδηθείτε στα πόδια την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης και περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια, αναλαμβάνοντας πάνω από όλα τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο, λέει, θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, τα οποία είναι οι ενέργειες των μιαρών παθών. Και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου και την άγια μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Ο απόστολος υπέδειξε ότι μέσω αυτών των προαναφερθέντων πνευματικών όπλων, που είναι υπεράνω της ανθρώπινης φύσης μας, θα έχουμε τη δύναμη να σταθούμε απέναντι στις χαλεπές μεθοδείες του διαβόλου, τον δε τρόπο, με τον οποίο μπορούμε να τα αποκτήσουμε, τον επεσήμανε με ακρίβεια λέγοντας: Να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν πνεύματι με κάθε προσευχή και δέηση, και να αγρυπνείτε γι' αυτό με κάθε εγκαρτέρηση και δέηση. Γι' αυτό και απευθύνει ευχή προς όλους, λέγοντας: Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και Πατρός και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος ας είναι με όλους σας. Και πάλι: Ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα είθε να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την ημέρα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Εάν, λοιπόν, έχεις «αυτόν τον θησαυρό» μέσα στο οστράκινο σκεύος σου, εάν «αυτός που είπε: μέσα από το σκοτάδι να λάμψει φως, έλαμψε» στην καρδιά σου «προς φωτισμό της γνώσης» του ευαγγελίου, εάν η «ειρήνη του Θεού» κυβερνά αδιαλείπτως στην καρδιά σου, εάν έχοντας επιδιώξει κατέλαβες την «ειρήνη» μαζί με τον αγιασμό, εάν «στον εσωτερικό» σου «άνθρωπο» κατοίκησε ο Χριστός, εάν «ο Πατέρας» μαζί με τον μονογενή του έκανε «μονή» σε εσένα, εάν αξιώθηκες τον μακαρισμό μέσω της καθαρότητας της καρδιάς, εάν έγινες «ναός του Θεού» «και το πνεύμα» του κατοίκησε μέσα σου, εάν «με πλήρη βεβαιότητα πίστης» έχεις ραντισμένη την καρδιά «από πονηρή συνείδηση», εάν «ο Θεός της ειρήνης» σε αγίασε ολοκληρωτικά «και ολόκληρο» «το πνεύμα» σου και την ψυχή «και το σώμα αμέμπτως», εάν είσαι φρόνιμη παρθένος που έχει τη λαμπάδα και το λάδι στο αγγείο, εάν γνωρίζεις τι σημαίνει: «οι οσφύες σας περιεζωσμένες και οι λύχνοι καιόμενοι», εάν ενδύθηκες το «ένδυμα» του «γάμου», εάν από όλα αυτά έλαβες πείρα μέσω της ενέργειας μέσα στην καρδιά, θα μπορέσεις να νυμφευθείς επάξια τον επουράνιο νυμφίο· ειδάλλως, και αν εγώ σιωπήσω, «οι λίθοι θα κραυγάσουν».

Υπομείνετε, τέκνα μου, τέκνα, υπομείνετε λίγο, και θα έλθει ο Κύριος, ο στεφανοδότης, ο μισθαποδότης, του οποίου συγκληρονόμοι έχουμε λάβει την υπόσχεση να γίνουμε (εφόσον συμπάσχουμε, ώστε και να συνδοξαστούμε), προσευχόμενοι για όλα και υπέρ εμού του αθλίου, ώστε να στερεωθεί η καρδιά μου εν Κυρίω για να υπομείνω μέχρι θανάτου αυτά που μας επιφέρονται, ώστε να μην με απωθήσει ο Χριστός εξαιτίας της αναξιότητάς μου, για να λυτρωθώ από τον πονηρό παντοτινά και με κάθε τρόπο. Τώρα ζω, αγαπητοί, εάν εσείς στέκεστε σταθεροί εν Κυρίω. Διότι ποια είναι η ελπίδα μας ή η χαρά ή το στεφάνι της καυχήσεώς μας παρά εσείς, και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα; Ναι, διότι εσείς είστε και παρηγοριά αγάπης και παράκλησή μου. Ο ίδιος δε ο Θεός της ειρήνης είθε να σας αγιάσει ολοκληρωτικά, και ολόκληρο το πνεύμα και η ψυχή και το σώμα σας να διατηρηθεί άμεμπτο.

Και μάλιστα σε εκείνο ακριβώς τον καιρό, όταν οι άνθρωποι νόμισαν ότι μας διέλυσαν, εμείς, πέρα από κάθε προσδοκία, παραμείναμε σταθεροί μετά την αποκατάσταση, χωρίς να υστερήσουμε σε τίποτα ως προς τις ανάγκες, αλλά απεναντίας υπερτερήσαμε. Αυτό άραγε δεν είναι θαυμαστό και άξιο ευχαριστίας, εάν το προσέξουμε; Και ποιος τα έκανε αυτά; Παρά μόνον η αληθινή μας εμπιστοσύνη προς τον Θεό και το να θεωρούμε τα πάντα δευτερεύοντα χάριν της ευαρέσκειας προς Αυτόν. Αυτός, λοιπόν, είθε να μας στηρίζει, να μας δυναμώνει και να μας χαριτώνει όλο και περισσότερο, διαφυλάττοντας ακέραιο το σώμα, την ψυχή και το πνεύμα μας εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Πρόβατο που αποσπάται από το κοπάδι τι γίνεται; Δεν γίνεται βορά των θηρίων; Έτσι ακριβώς συμβαίνει και με εκείνον που αποκόπτεται και απομονώνεται από την αδελφότητα. Αλλά ας μη γίνει ποτέ αυτό, αδελφοί, ποτέ· «Όλα ας γίνονται με ευπρέπεια και με τάξη»· όλα με ασφάλεια και με προσοχή· όλα σαν να βρισκόμαστε μπροστά στον Κύριο, ο οποίος επιβλέπει και τα κρυφά και τα φανερά μας, και τα όσα κάνουμε την ημέρα και τη νύχτα, και κάθε μας κίνηση, τόσο σωματική όσο και νοητή· ώστε έτσι να είμαστε «Απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού». Και ο μεν λόγος γι' αυτά είναι τόσος. Επειδή όμως η Σαρακοστή έφτασε στο τέλος της, ας δώσουμε δόξα στον Θεό που μας αξίωσε να την ολοκληρώσουμε, που μας δυνάμωσε στους αγώνες μας κατά τη διάρκειά της. Ιδού, ο κόπος πέρασε, αλλά ο μισθός μένει· το σώμα αδυνάτισε, αλλά το πνεύμα ενισχύθηκε. Και είθε να ενισχυθείτε και να αγιαστείτε ακόμα περισσότερο, «Και ολόκληρο το πνεύμα και η ψυχή και το σώμα σας ας διατηρηθούν άμεμπτα κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού», στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.