Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:12

Κάτι τέτοιο όμως δεν είναι Θεός· διότι «δεν θα υπάρξει σε σένα νέος Θεός», λέει η θεία Γραφή. Επειδή λοιπόν ο Υιός είναι Θεός, άρα δεν είναι νέος. Και αν συμβαίνει αυτό, δεν είναι δημιούργημα. Το ότι δε το Ευαγγέλιο του Σωτήρος μας ανατέθηκε στον μακάριο Παύλο από Αυτόν, το δηλώνει πάλι ο ίδιος στη συνέχεια λέγοντας: «Οφείλω ευγνωμοσύνη στον Χριστό που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε αξιόπιστο και με έθεσε στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής. Όμως ελεήθηκα, διότι τα έπραξα από άγνοια ευρισκόμενος σε απιστία.»

Θεός δε είναι και ο Υιός· «από τους οποίους», λέει, «προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα», «πίστεψε», λέει, «στον Κύριο Ιησού και θα σωθείς» και «τους κήρυξε», λέει, «τον λόγο του Κυρίου», «και αφού τους ανέβασε στο σπίτι του, τους παρέθεσε τραπέζι και αγαλλίασε με όλη την οικογένειά του, έχοντας πιστέψει στον Θεό» ή ότι «στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος» ή «για να κοσμήσουν τη διδασκαλία του Σωτήρα μας Θεού» ή «διότι φανερώθηκε η χάρη του Θεού και Σωτήρα σε όλους τους ανθρώπους, η οποία μας παιδαγωγεί» ή «προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού». Είναι δε η ίδια η διακονία του Πνεύματος και του Λόγου· «προσέχετε», λέει, «τον εαυτό σας και όλο το ποίμνιο, στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας έθεσε επισκόπους, για να ποιμαίνετε την Εκκλησία του Θεού», πράγμα που είναι όμοιο με το να λέει: «χρωστώ ευγνωμοσύνη σε εκείνον που με ενδυνάμωσε, τον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας, διότι με θεώρησε πιστό, θέτοντάς με στη διακονία».

«πίστεψε (λέει) στον Κύριο Ιησού, και θα σωθείς», και «τους μίλησε (λέει) τον λόγο του Κυρίου», «και αφού τους ανέβασε στο σπίτι του, τους παρέθεσε τραπέζι, και αγαλλιάστηκε μαζί με όλη την οικογένειά του, επειδή είχε πιστέψει στον Θεό», ή ότι «εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος», ή «για να κοσμούν τη διδασκαλία του Σωτήρα μας Θεού», ή «διότι φανερώθηκε η χάρη του Θεού και Σωτήρα σε όλους τους ανθρώπους, παιδαγωγώντας μας», ή «προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού». Η ίδια δε είναι η διακονία του Πνεύματος και του Λόγου· «προσέχετε (λέει) τους εαυτούς σας και όλο το ποίμνιο, στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας έθεσε επισκόπους, για να ποιμαίνετε την Εκκλησία του Θεού», κάτι που είναι όμοιο με το να λέει: «χρωστώ ευγνωμοσύνη στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας, που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό θέτοντάς με στη διακονία». 7. Συνεργεί, λοιπόν, όπως έχει αποδειχθεί, με τον Πατέρα ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα· «διότι με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους». Και το Άγιο Πνεύμα είναι προσκυνητό· «διότι εκείνοι που προσκυνούν τον Θεό, πρέπει να προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια». Εάν δε αυτά συνεργούν, τότε η κτίση δεν δημιουργεί κτίση, ούτε η θεότητα γίνεται κτιστή, ούτε ο Θεός γνωρίζεται υπό μέτρο ή περιορισμό.

Ακόμη και αν είσαι υπόλογος, πριν προλάβεις να ακούσεις κάτι τέτοιο από εκείνον, κατηγόρησε εσύ ο ίδιος τα αμαρτήματά σου. Ακονισμένη μάχαιρα είναι η γλώσσα· ας μην επιφέρουμε όμως τραύματα στους άλλους, αλλά ας αποκόπτουμε τις δικές μας σήψεις. Θέλεις να μάθεις ότι ήταν συνήθεια των δικαίων να μην κατηγορούν τους άλλους, αλλά τους εαυτούς τους; Άκουσε τον Παύλο να αναφωνεί: Είμαι ευγνώμων προς τον Χριστό που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε έμπιστο και με έθεσε στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής. Βλέπεις πώς επικρίνει τον εαυτό του; Και πάλι: Ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους ο πρώτος είμαι εγώ. Και πάλι αλλού λέει: Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος, διότι κατεδίωξα την Εκκλησία του Θεού.

Ομιλία Γ΄. Ευχαριστώ τον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας, ο οποίος με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό και με έθεσε στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής. Αλλά ελεήθηκα, επειδή ενήργησα από άγνοια, ευρισκόμενος σε απιστία. Υπερεπερίσσευσε δε η χάρη του Κυρίου μας μαζί με την πίστη και την αγάπη που υπάρχει στον Χριστό Ιησού.

«Μου το εμπιστεύθηκε», λέει, «σε εμένα». Αυτό αποτελεί δικό του κατόρθωμα και αξίωμα, αλλά όχι αποκλειστικά δικό του· διότι δες τι λέει: «Ευχαριστώ τον Χριστό Ιησού, ο οποίος με ενδυνάμωσε». Αυτό ανήκει στον Θεό· έπειτα πάλι αναφέρει το δικό του, ότι «Με θεώρησε πιστό»· προφανώς, επειδή επρόκειτο να φανεί χρήσιμος από δική του προαίρεση. «Αφού με τοποθέτησε», λέει, «στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος και διώκτης και υβριστής· αλλά ελεήθηκα, διότι ενήργησα από άγνοια, ευρισκόμενος σε απιστία».

Δες πώς αναφέρει και τη δική του συμβολή και εκείνη του Θεού, αποδίδοντας το μεγαλύτερο μέρος στην πρόνοια του Θεού, ενώ τη δική του την περιορίζει, στον βαθμό βέβαια που να μην πληγεί, όπως ανέφερα προηγουμένως, το αυτεξούσιο. Τι σημαίνει όμως το «Σε εκείνον που με ενδυνάμωσε»; Άκουσε: ανέλαβε μεγάλο φορτίο και είχε ανάγκη από πολλή άνωθεν συνδρομή. Διότι αναλογίσου πόσο σπουδαίο ήταν να ανθίσταται κανείς απέναντι σε καθημερινές ύβρεις, λοιδορίες, επιβουλές, κινδύνους, χλευασμούς, ονειδισμούς, θανάτους, και να μην αποκάμνει ούτε να ολισθαίνει ούτε να ανατρέπεται, αλλά, αν και βαλλόταν πανταχόθεν από μύρια βέλη καθημερινά, να στέκεται με το βλέμμα προσηλωμένο και ακατάπληκτο. Αυτό δεν ήταν κατόρθωμα μόνο της ανθρώπινης δύναμης, αλλά ούτε και της συνδρομής του Θεού μόνο, αλλά και της δικής του προαιρέσεως. Διότι, για να κατανοήσεις ότι τον επέλεξε επειδή γνώριζε εκ των προτέρων ποιος επρόκειτο να γίνει, άκουσε τι λέει, πριν ακόμη εκείνος καταπιαστεί με το κήρυγμα: «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων». Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που βαστάζουν το βασιλικό έμβλημα στον πόλεμο, το οποίο συνηθίζεται να ονομάζεται λάβαρο, έχουν ανάγκη από πολλή δύναμη και εμπειρία, ώστε να μην το παραδώσουν στους εχθρούς· έτσι και εκείνοι που βαστάζουν το όνομα του Χριστού, όχι μόνο σε καιρό πολέμου, αλλά και σε καιρό ειρήνης, έχουν ανάγκη από πολλή δύναμη, ώστε να μην το παραδώσουν στα στόματα των κατηγόρων, αλλά να το βαστάζουν επάξια και να σηκώνουν τον σταυρό. Διότι όντως χρειάζεται πολλή δύναμη, για να βαστάξει κανείς το όνομα του Χριστού.

Διότι αυτός που λέει, πράττει ή σκέφτεται κάτι ανάξιο, δεν βάσταξε το όνομα, δεν έχει τον Χριστό μέσα του. Εκείνος όμως που το βαστάζει πορεύεται θριαμβευτικά, όχι μέσα από την αγορά αλλά μέσα από τους ουρανούς, και όλοι στέκονται με ιερό δέος, καθώς οι άγγελοι τον δορυφορούν και τον θαυμάζουν. «Χρωστώ ευγνωμοσύνη», λέει, «στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας, ο οποίος με ενδυνάμωσε». Πρόσεξε πώς νιώθει ευγνωμοσύνη προς Αυτόν ακόμη και για τα δικά του κατορθώματα. Διότι για το ότι είναι σκεύος εκλογής, λέει ότι οφείλει ευγνωμοσύνη σε Αυτόν. Αν και αυτό είναι δικό σου κατόρθωμα, μακάριε Παύλε· διότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης. «Αλλά χρωστώ ευγνωμοσύνη», λέει, «επειδή με αξίωσε αυτής της διακονίας· διότι αυτό αποτελεί σημείο τού ότι με θεωρεί πιστό».

Γι' αυτό κατέκρινε τον εαυτό του, λέγοντας: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος»· γι' αυτό ομολογεί την άγνοια την οποία γεννούσε η απιστία· γι' αυτό λέει ότι ελεήθηκε. Τι σημαίνει, «με θεώρησε πιστό»; Δεν πρόδιδε τίποτε από όσα ανήκουν στον Κύριο· έλεγε ότι όλα ανήκουν σε Εκείνον, ακόμη και τα δικά του. Δεν σφετεριζόταν τη δόξα του Θεού. Διότι, άκουσέ τον να λέει και κάπου αλλού: «Άνδρες, γιατί στρέφετε την προσοχή σας σε εμάς; Εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Αυτό σημαίνει, «με θεώρησε πιστό».

Αυτός ακριβώς ο άγιος, χωρίς να τον πιέζει κανείς, συνεχώς αναλογιζόταν και ομολογούσε δημόσια τα αμαρτήματά του, άλλοτε μεν λέγοντας: «Ο Ιησούς Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ»· άλλοτε δε λέγοντας: «Οφείλω χάρη στον Χριστό που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό, θέτοντάς με στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής· αλλά ελεήθηκα, επειδή το έπραξα από άγνοια, ευρισκόμενος σε απιστία»· και πάλι: «Έσχατο δε από όλους, σαν σε έκτρωμα, εμφανίστηκε και σε μένα· διότι εγώ είμαι ο ελάχιστος των αποστόλων, ο οποίος δεν είμαι ικανός να ονομάζομαι απόστολος, επειδή καταδίωξα την Εκκλησία του Θεού»· και πάλι: «Σε εμένα τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους δόθηκε αυτή η χάρη». Βλέπεις πώς ονομάζει τον εαυτό του έσχατο, όχι μόνο μεταξύ των αποστόλων, αλλά και όλων γενικά των πιστών, λέγοντας, «Σε εμένα τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους δόθηκε αυτή η χάρη»; Έτσι, δηλώνει ότι δεν είναι άξιος ούτε για τη σωτηρία μέσω της οποίας σώθηκε· διότι, αφού είπε ότι «ο Ιησούς Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ»· άκουσε και για ποιο λόγο το λέει αυτό: «Αλλά γι' αυτό ακριβώς ελεήθηκα, ώστε σε εμένα πρώτον να δείξει ο Ιησούς Χριστός όλη τη μακροθυμία Του, ως παράδειγμα για εκείνους που πρόκειται να πιστέψουν σε Αυτόν, ώστε να αποκτήσουν την αιώνια ζωή».

Και για να μάθεις ότι οι δίκαιοι περιτειχίζονται με το έλεος, άκου τι λέει στον Πέτρο, τον στύλο, το θεμέλιο, σε αυτόν που γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ονομάστηκε Πέτρος, επειδή ήταν στερεωμένος σαν πέτρα στην πίστη: «Σίμων, Σίμων, πολλές φορές θέλησε ο Σατανάς να σε κοσκινίσει σαν το σιτάρι· εγώ όμως δεήθηκα για σένα, ώστε να μην εκλείψει η πίστη σου». Βλέπεις ότι και οι δίκαιοι έχουν ανάγκη από έλεος, ώστε και από αμαρτωλοί να γίνονται δίκαιοι, και αφού γίνουν δίκαιοι, να παραμένουν δίκαιοι. Διότι και ο Απόστολος από το έλεος έγινε τέτοιος: «Ευγνωμονώ τον Χριστό Ιησού που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό, θέτοντάς με στη διακονία εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος και διώκτης και υβριστής». Πώς λοιπόν σώθηκες;

Δεν φοβούμαι την αισχύνη, επειδή επιθυμώ τη δική μου σωτηρία. Το ίδιο πράττει και ο Παύλος· στηλιτεύει τα αμαρτήματα που του έχουν συγχωρηθεί και λέγει: Ευγνωμονώ τον Χριστό που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό· εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος και διώκτης και υβριστής, τώρα με θεώρησε πιστό. Για τον λόγο αυτόν στηλιτεύω τον εαυτό μου, ώστε, εάν κάποιος είναι αφόρητα βλάσφημος, να δει ότι έχει ελπίδα σωτηρίας.

Διότι τι ανάγκη υπάρχει από τη δοκιμασία, εφόσον η μνήμη μάς συνετίζει; Όπως, λοιπόν, δεν μας άφησε ο Θεός να καταποντιστούμε, όταν ήταν παρόντα τα λυπηρά, έτσι ας μην αφήσουμε κι εμείς τους εαυτούς μας να χαλαρώσουν, τώρα που εκείνα έχουν παρέλθει. Μας παρηγόρησε όταν χάναμε το θάρρος μας τότε, ας Τον ευχαριστήσουμε χαίροντας τώρα· μας παρηγόρησε όταν πονούσαμε και δεν μας εγκατέλειψε, ας μην προδώσουμε λοιπόν ούτε κι εμείς τους εαυτούς μας τώρα που ευημερούμε, ρέποντας προς τη ραθυμία. Διότι, «Να θυμάσαι», λέει, «τον καιρό της πείνας σε ημέρα αφθονίας». Ας θυμηθούμε, λοιπόν, κι εμείς τον καιρό του πειρασμού σε ημέρα ανέσεως. Το ίδιο ακριβώς ας κάνουμε και ως προς τα αμαρτήματα. Ακόμη κι αν αμαρτήσεις και ο Θεός σού συγχωρήσει την αμαρτία, τη μεν συγχώρηση δέξου την και ευχαρίστησε, την αμαρτία όμως μην την ξεχάσεις, όχι για να καταπονείς τον εαυτό σου με τον λογισμό, αλλά για να διαπαιδαγωγήσεις την ψυχή σου να μην αποχαλινώνεται ούτε να περιπίπτει πάλι στα ίδια. Έτσι έπραξε και ο Παύλος. Διότι, αφού είπε ότι «Με θεώρησε πιστό, θέτοντάς με σε διακονία», πρόσθεσε, «εμένα, που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής». Ας εκτίθεται, λέει, ο βίος του δούλου, για να φανεί η φιλανθρωπία του Δεσπότη.

Γι' αυτό και ο ίδιος, επειδή τα γνώριζε αυτά, έλεγε: Οφείλω χάρη στον Χριστό που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό, θέτοντάς με στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής. Αλλά ελεήθηκα, ώστε σε εμένα πρώτον να δείξει όλη του τη μακροθυμία, ως υπόδειγμα για όσους επρόκειτο να πιστέψουν σε αυτόν για την αιώνια ζωή. Τι να πούμε εξάλλου; Αν είχε τιμωρήσει την πόρνη, πότε θα είχε μεταστραφεί; Τι να πούμε επίσης; Αν απαιτούσε ευθύνες από τον τελώνη Ματθαίο τον καιρό της τελωνείας, πριν από τη μεταστροφή του, δεν θα του είχε στερήσει εκ των προτέρων τη δυνατότητα της μετανοίας; Το ίδιο ισχύει και για τον ληστή, το ίδιο και για τους μάγους, το ίδιο και για καθέναν από αυτούς που αμαρτάνουν.

Γι' αυτό και ο ίδιος συνεχώς στις επιστολές του επανέρχεται σε αυτά, σκύβοντας το κεφάλι και κρύβοντας το πρόσωπό του από ντροπή για όσα είχαν ήδη πραχθεί· και γράφοντας στον Τιμόθεο έλεγε: «Χρωστώ ευγνωμοσύνη στον Χριστό που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό και με έθεσε στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής. Αλλά ελεήθηκα, επειδή ενήργησα από άγνοια, ευρισκόμενος σε απιστία». Και πάλι: «Γι' αυτό ελεήθηκα, για να δείξει ο Θεός σε εμένα πρώτον όλη του τη μακροθυμία, ως παράδειγμα για εκείνους που πρόκειται να πιστέψουν σε αυτόν, ώστε να αποκτήσουν την αιώνια ζωή». Και γράφοντας στους Κορινθίους έλεγε: «Εγώ που δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος, διότι κατεδίωξα την Εκκλησία».

Επειδή, λοιπόν, απέπλυνε όλα τα προηγούμενα μέσω του βαπτίσματος και έπειτα ζούσε με τόση καθαρότητα, ώστε να μην τον ελέγχει η συνείδησή του για τίποτα, και δεν είχε αμαρτήματα για τα οποία να στενάξει, θυμόταν τα εξαλειμμένα αμαρτήματα που είχε διαπράξει πριν από το βάπτισμα, λέγοντας: «Ο Χριστός Ιησούς ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ»· και πάλι: «Με θεώρησε πιστό θέτοντάς με στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής· διότι με υπερβολική μανία δίωκα την Εκκλησία του Θεού και την κατέστρεφα»· και πάλι: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος». Διότι, έστω και αν εκείνα τα αμαρτήματα μας αφήνουν πλέον απαλλαγμένους από κάθε ενοχή και καταδίκη, είναι ωστόσο ικανά να προκαλέσουν ιερή ντροπή στην ψυχή και να την πείσουν να αγαπά τον Θεό με σφοδρότητα.

Και πάλι το «νόμιμα» ισχύει όταν κάποιος λέει ότι τον υπακούει. Τον υπακούει δε αυτός που δέχεται τον Χριστό, καθώς ακριβώς μας δίδασκε το μυστήριο γι' αυτόν, περιγράφοντάς το σε σας σαν μέσα από σκιές. «Διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.» Σύμφωνα με την προφανή ερμηνεία, τούτο σημαίνει ότι ο δίκαιος είναι εκτός τιμωρίας. Σύμφωνα δε με την πνευματικότερη, σημαίνει ότι εκείνος που έχει δικαιωθεί διά της χάριτος, βρίσκεται έξω από τα καταπιεστικά προστάγματα του νόμου, μη έχοντας πλέον ανάγκη από γάλα, καθώς εφεξής τρέφεται με στερεά τροφή. «Αλλά για τους ανόμους και ανυπότακτους, τους ασεβείς και αμαρτωλούς, τους ανόσιους και βέβηλους, τους πατροκτόνους και μητροκτόνους, τους ανδροφόνους, τους πόρνους, τους αρσενοκοίτες, τους δουλεμπόρους, τους ψεύτες, τους επίορκους, και για καθετί άλλο που αντίκειται στην υγιαίνουσα διδασκαλία.» Αυτά τα υπαινίσσεται για τους Ιουδαίους. Διότι δεν υπήρχε είδος παρανομίας που να μην το έπρατταν. Γι' αυτό και τους επιβλήθηκε αυστηρός νόμος, ο οποίος τιμωρεί όσους τον παραβαίνουν. «Σύμφωνα με το Ευαγγέλιο της δόξας του μακάριου Θεού, το οποίο εμπιστεύθηκε σε εμένα· και χρωστώ ευγνωμοσύνη σε αυτόν που με ενδυνάμωσε, τον Χριστό Ιησού, τον Κύριό μας.» Το ονομάζει «Ευαγγέλιο δόξας», για κανέναν άλλο λόγο, παρά για εκείνους που ντρέπονται για τους διωγμούς και για το πάθος του Χριστού· ή ίσως και να υπαινίσσεται τα μελλοντικά αγαθά. «Επειδή με θεώρησε αξιόπιστο, θέτοντάς με στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, και διώκτης, και υβριστής· αλλά ελεήθηκα, διότι τα έπραξα ευρισκόμενος σε άγνοια και απιστία.»

ΤΙΤΛΟΣ ΚΑʹ. — Περί εκουσίων και ακουσίων αμαρτημάτων. «Εάν κάποιος χτυπήσει κάποιον και πεθάνει, να θανατωθεί. Εκείνος όμως που δεν το έπραξε εκούσια, αλλά ο Θεός τον παρέδωσε στα χέρια του, θα σου ορίσω τόπο όπου θα μπορεί να καταφύγει εκείνος που διέπραξε τον φόνο.» «Εκείνος ο δούλος που γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα. Ενώ εκείνος που δεν το γνώριζε, θα τιμωρηθεί με λίγα.» «Χρωστώ ευγνωμοσύνη στον Χριστό που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό, θέτοντάς με στη διακονία, εμένα που πρωτύτερα ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής· αλλά ελεήθηκα, διότι τα έπραξα από άγνοια, βρισκόμενος στην απιστία.»