Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:14

Φθάνοντας σε αυτό το σημείο του λόγου, θαύμασα αληθινά την οικονομία του Αγίου Πνεύματος· πώς δηλαδή τις επιστολές των άλλων τις περιόρισε σε μικρό αριθμό, ενώ στον Παύλο, τον πρώην διώκτη, χάρισε το να γράψει δεκατέσσερις επιστολές. Διότι δεν περιέκοψε τη χάρη επειδή ο Πέτρος ή ο Ιωάννης ήταν κατώτεροι· μη γένοιτο· αλλά για να είναι αναμφίβολη η διδασκαλία, χάρισε το να γράψει περισσότερα σε εκείνον που προηγουμένως ήταν εχθρός και διώκτης, ώστε όλοι με αυτόν τον τρόπο να βεβαιωθούμε. Όλοι λοιπόν εκπλήσσονταν για τον Παύλο και έλεγαν: Δεν είναι αυτός που προηγουμένως μας δίωκε; Δεν ήρθε εδώ για να μας οδηγήσει δεμένους στην Ιερουσαλήμ; Μην εκπλήσσεστε, λέει ο Παύλος, εγώ γνωρίζω ότι μου είναι σκληρό να κλωτσώ πάνω σε καρφιά. Γνωρίζω ότι δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος, διότι δίωξα την εκκλησία του Θεού, αλλά το έπραξα από άγνοια. Διότι νόμιζα ότι το κήρυγμα για τον Χριστό αποτελούσε κατάλυση του νόμου. Δεν γνώριζα όμως ότι ο ίδιος ήρθε για να εκπληρώσει τον νόμο, και όχι για να τον καταλύσει. Υπερεπερίσσευσε όμως η χάρη του Θεού σε εμένα.

Γνωρίζω ότι αμάρτησα έχοντας επίγνωση, αλλά έχω τους Αγίους σου να πρεσβεύουν υπέρ εμού. Ξεπερνώ όλους στις αμαρτίες, το γνωρίζω, αλλά δεν νικάται η αγαθότητά σου. Εσύ που έδωσες στον τελώνη το προβάδισμα, είθε να το δώσεις και σε εμένα που έχω πράξει περισσότερα κακά. Εσύ, Κύριε, ελέησες τον Ζακχαίο ως άξιο, εμένα όμως θα με ελεήσεις παρότι είμαι ανάξιος. Λύκος ήταν κάποτε ο Παύλος, καταδιώκοντας τα πρόβατα του ποιμνίου σου· ήταν θηρίο που κατασπάραζε τα πρόβατα, και έγινε ποιμένας με τη χάρη σου, θεραπεύοντας τα πρόβατα. Και γνωρίζω ότι αυτός διέπραξε την αμαρτία εν αγνοία· και επειδή βρισκόταν σε άγνοια, έτυχε άφεσης και περισσότερης χάρης. Αλλά εσύ, Κύριε, κρίνοντας τη δική μου εν γνώσει αμαρτία, θα με ελεήσεις με την υπερβάλλουσα χάρη σου.

Βλέπετε, πώς βρισκόταν σε εξουσία, πώς βρισκόταν μέσα σε πλούτο, και ούτε στον δρόμο δεν αναπαυόταν; Ποιος άραγε να ήταν αυτός όταν έμενε στο σπίτι του, αφού ούτε στους δρόμους δεν ανεχόταν να μένει άπραγος; Ποιος να ήταν αυτός κατά τη διάρκεια της νύχτας; δ΄. Όσοι βρίσκεστε σε αξιώματα, ακούστε, και μιμηθείτε την ταπεινοφροσύνη και την ευλάβεια. Αν και επρόκειτο να αναχωρήσει για το σπίτι του, δεν είπε στον εαυτό του: «Αναχωρώ για την πατρίδα, εκεί θα λάβω το λουτρό» — αυτά είναι τα ψυχρά λόγια των πολλών. Δεν είχε ανάγκη από σημεία, δεν είχε ανάγκη από θαύματα· πίστεψε μόνο από τον προφήτη. Για τον λόγο αυτόν ο Παύλος θρηνεί για τον εαυτό του, λέγοντας: «Αλλά γι' αυτό ελεήθηκα, διότι ενήργησα από άγνοια ευρισκόμενος σε απιστία, και για να δείξει ο Ιησούς Χριστός σε μένα πρώτον όλη Του τη μακροθυμία». Αξίζει πράγματι να θαυμάσει κανείς αυτόν τον ευνούχο. Δεν είδε τον Χριστό, δεν είδε κανένα σημείο· έβλεπε τα Ιεροσόλυμα να στέκονται ακόμη όρθια, και πίστεψε στον Φίλιππο.

Ομιλία Γ΄. Ευχαριστώ τον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας, ο οποίος με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό και με έθεσε στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής. Αλλά ελεήθηκα, επειδή ενήργησα από άγνοια, ευρισκόμενος σε απιστία. Υπερεπερίσσευσε δε η χάρη του Κυρίου μας μαζί με την πίστη και την αγάπη που υπάρχει στον Χριστό Ιησού.

Και πάλι αλλού λέει: «Κοπίασα περισσότερο από όλους αυτούς· όχι όμως εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου». Και πάλι: «Εκείνος που ενεργεί μέσα μας και το να θέλουμε και το να ενεργούμε». Με αυτό δείχνει τον εαυτό του άξιο τιμωρίας· διότι το έλεος σε τέτοιες περιπτώσεις εκδηλώνεται. Και πάλι αλλού λέει: «Μερική πώρωση έχει συμβεί στον Ισραήλ». Αλλά η χάρη του Θεού, λέει, υπερπερίσσευσε μαζί με την πίστη και την αγάπη εν Χριστώ Ιησού. Τι σημαίνει αυτό; Για να μην νομίσεις, ακούγοντας το «ελεήθηκα», ότι σημαίνει μόνο αυτό, λέει: «Ήμουν βλάσφημος και διώκτης και υβριστής»· επομένως ήμουν άξιος κολάσεως· αλλά δεν τιμωρήθηκα, διότι ελεήθηκα. Άραγε λοιπόν συμβαίνει μόνο αυτό, και μέχρις εκεί φτάνει το έλεος, στο να μην επιβάλει δηλαδή την τιμωρία;

Σε καμία περίπτωση, αλλά προσέφερε και άλλα πολλά και μεγάλα. Διότι ο Θεός δεν μας απάλλαξε μόνο από την καταδίκη που επικρεμόταν εναντίον μας, αλλά μας κατέστησε επίσης δίκαιους και υιούς και αδελφούς και φίλους και κληρονόμους και συγκληρονόμους. Γι' αυτό λέει: «Υπερεπλεόνασεν η χάρις», δηλώνοντας ότι τα δώρα ξεπέρασαν ακόμη και το έλεος. Διότι αυτά δεν είναι έργα κάποιου που απλώς ελεεί, αλλά κάποιου που τρέφει φιλία και αγαπά υπερβολικά. Αφού λοιπόν είπε πολλά και μεγάλα για τη φιλανθρωπία του Θεού, ότι δηλαδή τον ελέησε παρότι ήταν βλάσφημος και υβριστής και διώκτης, και ότι δεν σταμάτησε μόνο σε αυτό, αλλά τον αξίωσε και άλλων μεγάλων δωρεών, προλαμβάνει και πάλι τον ισχυρισμό των απίστων, ώστε να μη λένε ότι έχει καταργηθεί η ελεύθερη προαίρεση· γι' αυτό πρόσθεσε: «μετά πίστεως και αγάπης της εν Χριστώ Ιησού».

Και δεν είπε απλώς, «Επλεόνασε η χάρις», αλλά «Υπερεπλεόνασε». Διότι πράγματι υπερεπλεόνασε, αφού αυτούς που ήταν άξιοι για αμέτρητες κολάσεις, τους οδήγησε ξαφνικά στην υιοθεσία. Ιδού πάλι ότι το «εν» σημαίνει «διά»· διότι δεν χρειάζεται μόνο πίστη, αλλά και αγάπη· επειδή και τώρα υπάρχουν πολλοί οι οποίοι, ενώ πιστεύουν ότι ο Χριστός είναι Θεός, δεν Τον αγαπούν, ούτε πράττουν τα έργα εκείνων που Τον αγαπούν. Πώς είναι δυνατόν άλλωστε, όταν προτιμούν τα πάντα αντί γι' Αυτόν: τα χρήματα, τις αστρολογίες, το πεπρωμένο, τις προλήψεις, τους κληδονισμούς, τις οιωνοσκοπίες; Και όταν ζούμε με τρόπο που αποτελεί ύβρη προς Αυτόν, πες μου, ποια αγάπη υπάρχει; Αν κάποιος έχει έναν θερμό και φλογερό φίλο, ας αγαπά έστω έτσι τον Χριστό· ας αγαπά έστω έτσι Εκείνον που έδωσε τον Υιό Του υπέρ των εχθρών, χωρίς εμείς να έχουμε κατορθώσει τίποτα το καλό. Τι λέω να έχουμε κατορθώσει; Απεναντίας, ενώ έχουμε διαπράξει μεγάλα κακά και έχουμε αποτολμήσει ανήκουστα πράγματα δίχως κανέναν λόγο. Και Εκείνος μεν, μετά από τις αμέτρητες ευεργεσίες και φροντίδες, ούτε τότε μας απέρριψε, αλλά τότε ακριβώς έδωσε τον Υιό Του, όταν διαπράξαμε τις μεγαλύτερες αδικίες. Εμείς όμως, αφού απολαύσαμε τόσα πολλά, αφού γίναμε φίλοι Του, αφού αξιωθήκαμε όλα τα αγαθά δι' Αυτού, δεν Τον αγαπήσαμε ούτε καν ως φίλο.

Γι' αυτό και ο ίδιος, επειδή τα γνώριζε αυτά, έλεγε: Οφείλω χάρη στον Χριστό που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό, θέτοντάς με στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής. Αλλά ελεήθηκα, ώστε σε εμένα πρώτον να δείξει όλη του τη μακροθυμία, ως υπόδειγμα για όσους επρόκειτο να πιστέψουν σε αυτόν για την αιώνια ζωή. Τι να πούμε εξάλλου; Αν είχε τιμωρήσει την πόρνη, πότε θα είχε μεταστραφεί; Τι να πούμε επίσης; Αν απαιτούσε ευθύνες από τον τελώνη Ματθαίο τον καιρό της τελωνείας, πριν από τη μεταστροφή του, δεν θα του είχε στερήσει εκ των προτέρων τη δυνατότητα της μετανοίας; Το ίδιο ισχύει και για τον ληστή, το ίδιο και για τους μάγους, το ίδιο και για καθέναν από αυτούς που αμαρτάνουν.

«Υπερπερίσσευσε δε η χάρις του Κυρίου μας με την πίστη και την αγάπη εν Χριστώ Ιησού.» Επειδή είπε ότι του εμπιστεύθηκε το Ευαγγέλιο της δόξας του Θεού, και φάνηκε ότι ξεστόμισε κάτι πολύ μεγάλο, για να μη νομίσει κανείς ότι το κάνει αυτό από αλαζονεία, πρόσεξε πώς το διορθώνει, αποκαλώντας τον εαυτό του ανάξιο εξαιτίας της προηγούμενης άγνοιάς του. Συγχρόνως όμως εξυψώνει το έλεος και τη φιλανθρωπία του Θεού, διηγούμενος τον προηγούμενο βίο του. «Πιστός είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής, ότι ο Χριστός Ιησούς ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ· αλλά γι' αυτό ελεήθηκα, ώστε σε εμένα πρώτον να δείξει ο Ιησούς Χριστός όλη Του τη μακροθυμία.» Τόσο μεγάλες είναι οι ευεργεσίες του Θεού και ξεπερνούν κάθε ανθρώπινη προσδοκία και ελπίδα, ώστε πολλές φορές να προκαλούν και δυσπιστία. Διότι, όσα δεν είδε ποτέ, ούτε συνέλαβε, ούτε προσδόκησε ανθρώπινος νους, αυτά μας χάρισε. Γι' αυτό, επειδή πρόκειται να τα πει αυτά, προλαμβάνει και λέγει: «Πιστός ο λόγος, και άξιος κάθε αποδοχής». Σαν να έλεγε: «Ας μην απιστήσει κανείς σε όσα πρόκειται να πούμε.» «Προς παραδειγματισμό εκείνων που πρόκειται να πιστέψουν σε Αυτόν για την αιώνια ζωή. Στον δε Βασιλέα των αιώνων, τον άφθαρτο, τον μόνο σοφό Θεό, ας είναι η τιμή και η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν. Αυτήν την παραγγελία σου παραθέτω, τέκνο μου Τιμόθεε.» Επειδή ήθελε ο Θεός, λέγει, να πείσει τους ανθρώπους ότι τους συγχωρεί τα πάντα, δέχτηκε εμένα. «

«Υπερεπλεόνασε δε η χάρη του Κυρίου με πίστη και με την αγάπη την εν Χριστώ Ιησού.» «Όταν εμείς αμαρτάνουμε εκούσια μετά την απόκτηση της επίγνωσης της αλήθειας, δεν απομένει πλέον θυσία για τις αμαρτίες, αλλά κάποια φοβερή αναμονή κρίσεως και ορμή πυρός που πρόκειται να καταφάγει τους εναντιούμενους.» Από τα αμαρτήματα, άλλα μεν είναι ακούσια, άλλα δε γίνονται από πονηρή πρόθεση. Διότι ας υποθέσουμε ότι το κρινόμενο ζήτημα είναι η πορνεία, και ότι υπάρχουν δύο πόρνες· η μεν μία, έχοντας πουληθεί σε προαγωγό, βρίσκεται στην κατάσταση του κακού από ανάγκη, παρέχοντας την εργασία του σώματός της στον πονηρό κύριο· η δε άλλη, παραχώρησε εκούσια τον εαυτό της στην αμαρτία εξαιτίας της ηδονής. Με διαφορετικό τρόπο, λοιπόν, τυγχάνουν συγγνώμης τα ακούσια, και με διαφορετικό κατακρίνονται εκείνα που προέρχονται από μοχθηρή προαίρεση.