Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:17

Ορθ.: Αν το αγέννητο δηλώνει την υπόσταση του Θεού και αυτό είναι το ασύγκριτο όνομα του Θεού, πώς δεν μας το δίδαξαν αυτό οι θείες Γραφές; Αλλά έσφαλε ο Παύλος, το σκεύος της εκλογής, διδάσκοντας ότι το άφθαρτο και το αόρατο προσιδιάζουν μόνο σε Αυτόν, και όχι το αγέννητο. Επειδή όμως εσύ θέλεις να είσαι σοφότερος από τις θείες Γραφές, πες μου αν το άφθαρτο, το αόρατο και το αψευδές δεν δηλώνουν την υπόσταση του Θεού. Διότι, αν δεν την δηλώνουν, έσφαλε όταν είπε «στον άφθαρτο, αόρατο, μόνο σοφό Θεό». Διότι, αν δεν έχει σε αυτά το ασύγκριτο, δεν είναι ο μόνος άφθαρτος και αόρατος· αν όμως μόνος Αυτός έχει το άφθαρτο και το αόρατο, σε αυτά βρίσκεται το ασύγκριτο και όχι στη δική σου επινόηση.

Έχει ομολογηθεί από όλους μας ότι ο Θεός είναι αόρατος, καθώς λέει ο άγιος Παύλος: «Στον άφθαρτο, αόρατο, μόνο σοφό Θεό». Ο δε άφθαρτος δεν είναι φθαρτός για τον εαυτό του και άφθαρτος για τους άλλους, αλλά είναι άφθαρτος και για όλους και για τον εαυτό του. Ανόμ.: Βεβαιότατα. Ορθ.:

Λέγεται δε ότι είναι και Κύριος των αγγέλων: «διότι τον υπηρετούσαν οι άγγελοι» και «θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του», το ότι τιμάται όπως ο Πατέρας: «ώστε», λέει, «να τιμούν τον Υιό, όπως τιμούν τον Πατέρα», το ότι είναι ίσος με τον Θεό: «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό», το ότι είναι αλήθεια από τον Αληθινό και ζωή από τον Ζωντανό, εφόσον ο Πατέρας είναι η πηγή, το ότι ο Υιός ζωοποιεί και ανασταίνει τους νεκρούς όπως ακριβώς ο Πατέρας· διότι έτσι έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο, και για μεν τον Πατέρα έχει γραφτεί: «ο Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος» και «ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη», για δε τον Υιό: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς» και «θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών». Και πάλι, για μεν τον Θεό λέει ο Ησαΐας: «ποιος Θεός είναι σαν εσένα, που αφαιρείς τις ανομίες και παραβλέπεις τις αδικίες;» ο δε Υιός έλεγε σε όποιους ήθελε: «σου συγχωρούνται οι αμαρτίες», οπότε, όταν οι Ιουδαίοι γόγγυζαν, απέδειξε έμπρακτα τη συγχώρεση λέγοντας στον παραλυτικό: «σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και πήγαινε στο σπίτι σου». Και για μεν τον Θεό έλεγε ο Παύλος: «στον δε Βασιλέα των αιώνων», για δε τον Υιό ο μεν Δαβίδ έψαλλε: «υψώστε τις πύλες, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλεύς της δόξης», ο δε Δανιήλ άκουσε: «η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια» και «η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί».

ΑΛΛΟ. Λέγεται ότι πολλά πλεονεκτήματα προσιδιάζουν στον Πατέρα. Αλλά εάν ο Υιός είναι στερημένος από αυτά, και ο Παύλος λέει κάπου: «Στον άφθαρτο, αόρατο, μόνο σοφό Θεό», τότε δεν θα είναι ούτε άφθαρτος, ούτε αόρατος, ούτε σοφός, σύμφωνα με εσάς. Όμως το να φρονεί κανείς έτσι ενέχει απέραντη ασέβεια. Διότι πώς θα είναι φθαρτός ο χορηγός της αφθαρσίας;

Άλλο. «Στον δε βασιλέα των αιώνων, τον άφθαρτο, τον αόρατο, τον μόνο Θεό, ανήκει τιμή και δόξα στους αιώνες. Αμήν.» Εάν ο Υιός είναι βασιλιάς των αιώνων, ως εκείνος που κυβερνά πάντοτε και ατελεύτητα, έχοντας μάλιστα δημιουργήσει τους ίδιους τους αιώνες, άρα τον αποκαλεί και Θεό άφθαρτο και αόρατο. Εκείνος δε που κατέχει εντός του, κατά τρόπο φυσικό και ουσιώδη, τα εξαίρετα γνωρίσματα της ουσίας του Πατέρα, πώς θα μπορούσε να είναι ετερούσιος ως προς Αυτόν, και όχι μάλλον ομοφυής και προερχόμενος από Αυτόν, εφόσον κανένας λόγος δεν επιτρέπει να ενυπάρχουν στα κτίσματα εκ φύσεως τα ιδιαίτερα γνωρίσματα της θεότητας;

Αμέσως λοιπόν δεν κατανοεί τα λόγια του θείου αποστόλου, ο οποίος δίδαξε με ποικίλους τρόπους ότι Αυτός είναι εικόνα του Θεού μέσα από τα λόγια του που παρέθεσα, ενώ θα έπρεπε από αυτό να κατανοήσει ότι η εκκλησία του Θεού δεν κηρύττει δύο θεούς· διότι δεν εισάγει δύο αγέννητα ούτε δύο άναρχα, όπως έχουμε πει πολλές φορές, ούτε εισάγει δύο ουσίες που αντιπαραβάλλονται η μία με την άλλη ως ισότιμες. Γι' αυτό και δεν διδάσκει δύο θεούς, αλλά διδάσκει ότι υπάρχει μία αρχή και Θεός, και ότι Αυτός είναι ο Πατέρας του μονογενούς και αγαπητού Υιού, και ομοίως ότι υπάρχει και μία εικόνα «του αοράτου Θεού», η οποία ταυτίζεται με τον μονογενή και αγαπητό Υιό Του. Και αν ο απόστολος, θεολογώντας για τον Πατέρα, λέει: «ο μακάριος και μόνος δυνάστης», και πάλι: «ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο», και ξανά: «στον δε Βασιλέα των αιώνων, τον άφθαρτο, αόρατο, μόνο Θεό», και πάλι: «στον μόνο σοφό Θεό, μέσω του Ιησού Χριστού, ας είναι η δόξα στους αιώνες· αμήν», και αν λέγονται ακόμη περισσότερα από αυτά προς δοξολογία του ενός και επί πάντων Θεού, πρέπει να νοήσουμε ότι ο μονογενής Υιός του Θεού είναι εικόνα όλων αυτών, όχι ως αποτυπωμένη σε άψυχη ύλη, αλλά εντός του ζώντος Υιού. Και αν ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκει ότι μόνος αληθινός Θεός είναι ο Πατέρας, λέγοντας: «για να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό», εντούτοις δεν πρέπει να διστάζουμε να ομολογούμε και Αυτόν αληθινό Θεό, εφόσον κατέχει και αυτήν την ιδιότητα ως εικόνα, έτσι ώστε η προσθήκη της λέξης «μόνος» να αρμόζει αποκλειστικά στον Πατέρα, ως το αρχέτυπο της εικόνας.

Το όγδοο επιχείρημά τους είναι το: «Για να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό»· και το: «Κανείς δεν είναι αγαθός, παρά μόνο ένας, ο Θεός». Και αυτό όμως μου φαίνεται ότι έχει πάρα πολύ εύκολη λύση. Διότι, εάν αποδώσεις το «μόνο αληθινός» αποκλειστικά στον Πατέρα, πού θα τοποθετήσεις την ίδια την Αυτοαλήθεια; Διότι, εάν εκλάβεις με αυτόν τον τρόπο το «Στον μόνο σοφό Θεό» ή το «Σε αυτόν που μόνος έχει αθανασία, και κατοικεί σε φως απρόσιτο» ή το «Στον Βασιλέα των αιώνων, τον άφθαρτο, αόρατο, και μόνο σοφό Θεό», τότε ο Υιός θα καταδικαστεί από εσένα σε θάνατο ή σε σκοτάδι ή στο να μην είναι σοφός, ούτε βασιλιάς, ούτε αόρατος, ούτε καν Θεός, που είναι και το αποκορύφωμα όλων των προαναφερθέντων. Πώς, λοιπόν, δεν θα χάσει μαζί με τα άλλα και την αγαθότητα, η οποία ανήκει κατεξοχήν μόνο στον Θεό; Αλλά νομίζω ότι το μεν: «Για να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό», λέγεται για την αναίρεση εκείνων που δεν είναι μεν θεοί, αλλά ονομάζονται έτσι. Διότι δεν θα προστίθετο το: «Και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό», εάν το «μόνο αληθινός» ετίθετο σε αντιδιαστολή προς Εκείνον, και δεν αναφερόταν κοινώς στη Θεότητα. Το δε: «Κανείς δεν είναι αγαθός», αποτελεί απάντηση προς τον νομικό που τον πείραζε, επειδή απέδωσε την αγαθότητα θεωρώντας τον απλώς άνθρωπο.

Όσοι δε προσκυνούμε τον Λόγο και είμαστε μαθητές της αλήθειας, ή μάλλον ευχόμαστε να είμαστε, ας μην προσπεράσουμε ούτε αυτήν τη φράση χωρίς να την εξετάσουμε. Διότι γνωρίζουμε ότι από όλα τα ονόματα με τα οποία υποδηλώνεται το θείο, ορισμένα μεν είναι ενδεικτικά της θείας μεγαλωσύνης, καθώς λέγονται και νοούνται καθ' εαυτά, άλλα δε λαμβάνουν την ονομασία τους από τις ενέργειες που απευθύνονται σε εμάς και σε όλη την κτίση. Διότι, όταν μεν ο θείος Απόστολος λέει «στον άφθαρτο, αόρατο, μόνο σοφό Θεό» και τα παρόμοια, διά των ονομάτων αυτών φανερώνονται τα νοήματα που παριστάνουν την υπερβατική δύναμη· όταν όμως αποκαλείται από τις Γραφές οικτίρμων και ελεήμων, πολυέλεος, αληθινός, χρηστός, Κύριος, ιατρός, ποιμένας, οδός, άρτος, πηγή, βασιλιάς, κτίστης, δημιουργός, υπερασπιστής, αυτός που είναι πάνω από όλα και διά μέσου όλων, αυτός που είναι τα πάντα μέσα σε όλα, αυτά και τα παρόμοια εμπεριέχουν τη δήλωση όσων ενεργούνται μέσα στην κτίση από τη θεία φιλανθρωπία. Επομένως, το όνομα του «Παντοκράτορος», για όσους το εξετάζουν με ακρίβεια, διαπιστώνεται ότι δεν σημαίνει τίποτε άλλο ως προς τη θεία δύναμη, παρά μια ορισμένη σχέση της συγκρατητικής ενέργειας προς τα όσα θεωρούνται μέσα στην κτίση, την οποία ακριβώς υποδεικνύει η σημασία του όρου «Παντοκράτορας».

Αλλά ας ντραπούν εξίσου και με όσα ακολουθούν· διότι στο τέλος αυτού του κεφαλαίου ο ίδιος λέει: «όλα τα κατά φύσιν του Πατέρα ο Υιός τα κατέχει· ένα δε από τα ιδιώματα που ανήκουν στον Πατέρα είναι και η ζωή». Το να πει, λοιπόν, «ένα από τα ιδιώματα του Πατέρα», απέδειξε φανερά ότι τα ιδιώματά Του είναι πολλά. Εάν, επομένως, αυτή η ζωή είναι η ουσία του Θεού, τότε, σύμφωνα με αυτούς που φρονούν έτσι, ο Θεός έχει πολλές ουσίες. Ο θείος Κύριλλος, όμως, και με το να πει «ένα από τα ιδιώματα του Πατέρα είναι και η ζωή», απέδειξε ότι εδώ δεν ονομάζει ζωή την ουσία του Θεού. Ας παραθέσουμε όμως επί λέξει τον ίδιο να λέει ότι είναι πολλά αυτά τα ιδιώματα που ανήκουν στον Θεό. Προχωρώντας, λοιπόν, στο ίδιο θέμα, λέει: «Πολλά πλεονεκτήματα λέγεται ότι ανήκουν στον Πατέρα, αλλά ο Υιός δεν θα είναι στερημένος από αυτά». Θέλοντας δε να δείξει και μερικά από αυτά τα πλεονεκτήματα που ανήκουν στον Πατέρα, παρέθεσε τα λόγια του Παύλου: «στον άφθαρτο, αόρατο, μόνο σοφό Θεό»· βλέπεις ότι κανένα από τα ιδιώματα που ανήκουν στον Θεό δεν είναι ουσία; Πώς, άλλωστε, θα μπορούσε το άφθαρτο και το αόρατο και, γενικά, όλα τα αφαιρετικά και αποφατικά γνωρίσματα, είτε το καθένα χωριστά είτε όλα μαζί, να είναι ουσία; Διότι καμία ουσία δεν συνίσταται στο ότι δεν είναι τούτο ή εκείνο.

Ο θείος Κύριλλος, λοιπόν, και από το γεγονός ότι είπε πως ένα από τα προσόντα του Πατέρα είναι και η ζωή, έδειξε ότι εδώ ως ζωή δεν ονομάζει την ουσία του Θεού. Ας τον παραθέσουμε όμως και επί λέξει, όταν λέει ότι αυτά τα προσόντα του Θεού είναι πολλά. Προχωρώντας, λοιπόν, στο ίδιο θέμα, λέει: λέγεται ότι υπάρχουν στον Πατέρα πολλά πλεονεκτήματα, αλλά ο Υιός δεν θα είναι στερημένος από αυτά. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσαν αυτά τα πολλά που αποτελούν προσόντα του Θεού να είναι η θεία ουσία; Θέλοντας μάλιστα να δείξει και μερικά από αυτά τα προσόντα και πλεονεκτήματα του Πατέρα, παρέθεσε τον Παύλο που λέει: στον άφθαρτο, αόρατο, μόνο σοφό Θεό. Από αυτό αποδεικνύεται ακόμη περισσότερο ότι κανένα από τα προσόντα του Θεού δεν είναι ουσία. Διότι πώς θα μπορούσε το άφθαρτο και το αόρατο και γενικά όλα τα αφαιρετικά ή και τα αποφατικά ιδιώματα, είτε όλα μαζί είτε το καθένα χωριστά, να είναι ουσία; Επειδή καμία ουσία δεν ορίζεται από το γεγονός ότι δεν είναι αυτό ή εκείνο. Σε συνδυασμό με αυτά, και για τα προσόντα που αποδίδονται καταφατικά στον Θεό από τους θεολόγους, αποδεικνύεται ότι κανένα από αυτά δεν δηλώνει την ουσία του Θεού, έστω κι αν χρησιμοποιούμε όλα τα ονόματά τους για αυτήν όποτε χρειάζεται, επειδή εκείνη η υπερουσιότητα είναι εντελώς ανώνυμη.

Ας τον ακολουθήσουμε στην αγία πόλη, ας εισέλθουμε μαζί του στο ιερό, για να ανατρέψει τα τραπέζια των κολλυβιστών που βρίσκονται μέσα μας, και να αποδιώξει από εμάς τους δαίμονες που πωλούν τα περιστέρια, δηλαδή τους λογισμούς που πετούν μέσα στην πλάνη, μαζί με όλους εκείνους που πωλούν και αγοράζουν μέσα μας, και αντί για σπήλαιο ληστών να μας κάνει, όπως το αρχαίο ιερό, άγιο ναό στον οποίο κατοικεί και περπατά ο Χριστός, ώστε να χαρίσει φως στους τυφλούς μας, να κάνει τους κουφούς να ακούσουν και τους χωλούς να περπατήσουν, και να αναστήσει τους νεκρούς μαζί με τον Λάζαρο —διότι όπου κατοικεί η ζωή, εκεί υπάρχει ανάσταση—, ώστε μαζί με τον Λάζαρο, τα πλήθη και τους μαθητές του, και μαζί με τα νήπια και τα θηλάζοντα βρέφη, και μαζί με τους αγίους αγγέλους, να ανακράξουμε φωνάζοντας: "Ωσαννά εν τοις υψίστοις· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου", ο Χριστός, ο Κύριος και Θεός, ο "βασιλεύς των αιώνων"· σε αυτόν ανήκει η δόξα, η τιμή και η προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

«Ως παράδειγμα», λέει, «εκείνων που πρόκειται να πιστέψουν σε αυτόν για την αιώνια ζωή», δηλαδή για παρηγοριά, για προτροπή. Επειδή όμως διατύπωσε κάτι τόσο σπουδαίο για τον Υιό, και ότι επέδειξε τόσο μεγάλη αγάπη, προκειμένου να μη νομίσει κανείς ότι ο Πατέρας στερείται αυτής της αγάπης, αναπέμπει δόξα και σε αυτόν, προσθέτοντας και λέγοντας: «Στον δε βασιλιά των αιώνων, τον άφθαρτο, τον αόρατο, τον μόνο σοφό Θεό, ας ανήκει η τιμή και η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν». Εξαιτίας αυτών λοιπόν, λέει, δεν δοξάζουμε μόνο τον Υιό, αλλά και τον Πατέρα. Ας ρωτήσουμε, συνεπώς, τους αιρετικούς: Ιδού, μιλώντας για τον Πατέρα είπε «Στον μόνο Θεό»· άραγε ο Υιός δεν είναι Θεός; Είπε και «Στον μόνο άφθαρτο»· άραγε δεν είναι άφθαρτος ο Υιός; Και αυτό που προσφέρει σε εμάς μετέπειτα, ο ίδιος δεν το κατέχει; Ναι, λέει, είναι και Θεός και άφθαρτος, αλλά όχι τέτοιος όπως είναι ο Πατέρας. Τι λες; Δεν είναι τέτοιος, και έχει κατώτερη ουσία; Επομένως, έχει και κατώτερη αφθαρσία.

Σχετικά δε με το «στον Βασιλέα των αιώνων», έχει ειπωθεί και για τον Υιό: «Μέσω του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες». Το ίδιο ισχύει και εδώ. Διότι σε εμάς διαχωρίζονται και τα δύο, εννοώ η δημιουργία και η κτίση, και άλλος μεν κατασκευάζει και δημιουργεί και κοπιάζει, ενώ άλλος εξουσιάζει. Γιατί; Επειδή αυτός που κατασκευάζει είναι κατώτερος. Εκεί όμως [στον Θεό] καθόλου δεν συμβαίνει αυτό· δεν ανήκει σε άλλον η δεσποτεία και σε άλλον η δημιουργία. Διότι ούτε, όταν ακούσω «Μέσω του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες», αφαιρώ από τον Πατέρα τη δημιουργική ιδιότητα· ούτε όταν ακούσω «Ο Πατέρας είναι βασιλιάς των αιώνων», αφαιρώ από τον Υιό τη δεσποτεία· διότι αυτά είναι κοινά και του ενός και του άλλου· αφού και τα δύο ανήκουν και στους δύο.

Ο Πατέρας δημιούργησε με το να γεννήσει τον δημιουργό Υιό· ο Υιός βασιλεύει με το να είναι Κύριος των κτισμάτων. Διότι δεν εργάζεται για αμοιβή, όπως συμβαίνει με εμάς, ούτε υπακούοντας σε κάποιον άλλον, όπως αυτοί, αλλά από τη δική του αγαθότητα και φιλανθρωπία. Τι λοιπόν; Έχει θεαθεί ποτέ ο Υιός; Κανείς δεν θα μπορούσε να το ισχυριστεί. Τι σημαίνει, λοιπόν, το «στον άφθαρτο, αόρατο, μόνο σοφό Θεό»; Και τι σημαίνει όταν λέει: «Διότι δεν υπάρχει άλλο όνομα μέσω του οποίου πρέπει να σωθούμε»; Και πάλι: «Σε κανέναν άλλον δεν υπάρχει η σωτηρία»; Τιμή και δόξα, λέει, στους αιώνες. Αμήν. Η τιμή και η δόξα δεν αποδίδονται με λόγια. Επειδή, λοιπόν, και εκείνος δεν μας τίμησε με λόγια, αλλά με πράξεις και με έργα, έτσι και εμείς ας τον τιμήσουμε με πράξεις και με έργα. Αν και αυτή η τιμή ωφελεί εμάς, εκείνον δεν τον αγγίζει καθόλου· διότι αυτός δεν έχει ανάγκη από τη δική μας τιμή, εμείς όμως έχουμε ανάγκη από τη δική του.

Και πάλι αλλού: «Στον δε βασιλέα των αιώνων, τον άφθαρτο, τον αόρατο, τον μόνο σοφό Θεό, ανήκει τιμή και δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν». Έτσι λοιπόν και ο προφήτης εδώ, αφού αναλογίστηκε την καθολική πρόνοια, την πληγή στην Αίγυπτο, τις ευεργεσίες που έγιναν στην έρημο, τις ποικίλες και διάφορες, αυτές προς τους Ιουδαίους, αυτές που έγιναν υπέρ αυτών εναντίον των εχθρών τους, και αφού πυρπολήθηκε από την άφατη φιλανθρωπία Του, ανέπεμψε δοξολογία, λέγοντας: «Κύριε, το όνομά Σου μένει στον αιώνα, και το μνημόσυνό Σου σε γενεά και γενεά». Δηλαδή, η δόξα Σου είναι διηνεκής.

Το πράττει δε αυτό και στα προοίμια των επιστολών του· διότι πολλές φορές, όταν αρχίζει μια επιστολή, μόλις μνημονεύσει τον Θεό, δεν προχωρά στη διδασκαλία πριν αποδώσει σε Αυτόν την οφειλόμενη δοξολογία. Άκουσε, λοιπόν, πώς εκφράζεται γράφοντας προς τους Γαλάτες: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό του για τις αμαρτίες μας, προκειμένου να μας ελευθερώσει από τον παρόντα πονηρό αιώνα σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατρός, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.» Και πάλι κάπου αλλού: «Στον δε βασιλέα των αιώνων, τον άφθαρτο, τον αόρατο, τον μόνο σοφό Θεό, ας είναι η τιμή και η δόξα στους αιώνες.»

«Υπερπερίσσευσε δε η χάρις του Κυρίου μας με την πίστη και την αγάπη εν Χριστώ Ιησού.» Επειδή είπε ότι του εμπιστεύθηκε το Ευαγγέλιο της δόξας του Θεού, και φάνηκε ότι ξεστόμισε κάτι πολύ μεγάλο, για να μη νομίσει κανείς ότι το κάνει αυτό από αλαζονεία, πρόσεξε πώς το διορθώνει, αποκαλώντας τον εαυτό του ανάξιο εξαιτίας της προηγούμενης άγνοιάς του. Συγχρόνως όμως εξυψώνει το έλεος και τη φιλανθρωπία του Θεού, διηγούμενος τον προηγούμενο βίο του. «Πιστός είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής, ότι ο Χριστός Ιησούς ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ· αλλά γι' αυτό ελεήθηκα, ώστε σε εμένα πρώτον να δείξει ο Ιησούς Χριστός όλη Του τη μακροθυμία.» Τόσο μεγάλες είναι οι ευεργεσίες του Θεού και ξεπερνούν κάθε ανθρώπινη προσδοκία και ελπίδα, ώστε πολλές φορές να προκαλούν και δυσπιστία. Διότι, όσα δεν είδε ποτέ, ούτε συνέλαβε, ούτε προσδόκησε ανθρώπινος νους, αυτά μας χάρισε. Γι' αυτό, επειδή πρόκειται να τα πει αυτά, προλαμβάνει και λέγει: «Πιστός ο λόγος, και άξιος κάθε αποδοχής». Σαν να έλεγε: «Ας μην απιστήσει κανείς σε όσα πρόκειται να πούμε.» «Προς παραδειγματισμό εκείνων που πρόκειται να πιστέψουν σε Αυτόν για την αιώνια ζωή. Στον δε Βασιλέα των αιώνων, τον άφθαρτο, τον μόνο σοφό Θεό, ας είναι η τιμή και η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν. Αυτήν την παραγγελία σου παραθέτω, τέκνο μου Τιμόθεε.» Επειδή ήθελε ο Θεός, λέγει, να πείσει τους ανθρώπους ότι τους συγχωρεί τα πάντα, δέχτηκε εμένα. «

18. Τα γνωρίσματα του Θεού οφείλουν να ανήκουν σε Αυτόν κυρίως και αποκλειστικά, και μόνο σε Αυτόν, και μόνα αυτά, και πάντοτε και με κάθε τρόπο: τα μεν φυσικά και κοινά στα τρία πρόσωπα, τα δε υποστατικά και προσωπικά στο καθένα από τα τρία. Διότι τίποτε εκεί δεν είναι συμβεβηκός, τίποτε δεν είναι επίκτητο ούτε προστέθηκε αργότερα, τίποτε δεν υπάρχει που να μην είναι κυρίως και αποκλειστικά. Όπως ακριβώς, λοιπόν, ο Θεός, ονομαζόμενος αγαθός και σοφός και Θεός και βασιλεύς και δημιουργός, καθώς επίσης αόρατος και αθάνατος και αΐδιος, λέγεται ότι είναι όλα αυτά με τρόπο αποκλειστικό και κύριο σε σχέση με την κτίση (διότι λέγει ο Απόστολος: Στον δε βασιλέα των αιώνων, τον άφθαρτο, αόρατο, μόνο σοφό Θεό. και πάλι: Ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο), έτσι και ό,τι λέγεται για το καθένα από τα τρία πρόσωπα, είναι αυτό που λέγεται μόνο και κυρίως σε σχέση με τα υπόλοιπα. Ο Πατήρ, λοιπόν, είναι Πατήρ και μόνο αυτό και μόνος Αυτός και κυρίως και αποκλειστικά. Ο Υιός είναι Υιός και μόνο και μόνος και κυρίως και αποκλειστικά. Και ομοίως το Άγιο Πνεύμα είναι Πνεύμα. Έτσι, λοιπόν, και ο Πατήρ είναι αναίτιος ή αγέννητος, μόνο και μόνος και κυρίως και αποκλειστικά, αλλά βεβαίως και αίτιος ομοίως. Και τα υπόλοιπα πρόσωπα, άρα, είναι μόνο αιτιατά και μόνα αυτά και κυρίως και αποκλειστικά.