Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:19

Επίσης, ο Υμέναιος και ο Αλέξανδρος δεν αποστάτησαν επειδή στράφηκαν στα είδωλα, αλλά επειδή ναυάγησαν ως προς την πίστη. Πάλι, ο πατριάρχης Αβραάμ δεν στεφανώθηκε επειδή θανατώθηκε, αλλά επειδή αποδείχθηκε πιστός στον Θεό. Και οι άλλοι άγιοι, για τους οποίους ομιλεί ο Παύλος, ο Γεδεών, ο Βαράκ, ο Σαμψών, ο Ιεφθάε, ο Δαβίδ καθώς και ο Σαμουήλ, και όσοι ήταν μαζί τους, δεν έφτασαν στην τελείωση με το να χυθεί το αίμα τους, αλλά δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως, και μέχρι σήμερα θαυμάζονται, επειδή ήταν έτοιμοι να υπομείνουν ακόμη και τον θάνατο για την ευσέβειά τους προς τον Κύριο. Αν δε πρέπει να προσθέσουμε και τα όσα συνέβησαν στην εποχή μας, γνωρίζετε πώς ο μακαριστός Αλέξανδρος αγωνίστηκε μέχρι θανάτου εναντίον αυτής της αιρέσεως, και πόσες θλίψεις και πόσο μεγάλους κόπους υπέμεινε, αν και ήταν γέροντας, και σε προχωρημένη ηλικία προστέθηκε και αυτός στους πατέρες του. Και πόσοι άλλοι κατέβαλαν τόσους πολλούς κόπους, διδάσκοντας εναντίον αυτής της ασεβείας, και έχουν το καύχημα της ομολογίας εν Χριστώ.

Ο Ιούδας, λοιπόν, δεν αποβλήθηκε από το αποστολικό αξίωμα επειδή προσέφερε θυσία στα είδωλα, αλλά επειδή έγινε προδότης. Και ο Υμέναιος και ο Αλέξανδρος δεν αποσκίρτησαν επειδή στράφηκαν στα είδωλα, αλλά επειδή «ναυάγησαν ως προς την πίστη». Ομοίως και ο πατριάρχης Αβραάμ δεν στεφανώθηκε επειδή θανατώθηκε, αλλά επειδή αποδείχθηκε πιστός στον Θεό. Και οι άλλοι άγιοι, για τους οποίους ο Παύλος αναφέρει, «ο Γεδεών, ο Βαράκ, ο Σαμψών, ο Ιεφθάε, ο Δαβίδ και ο Σαμουήλ» και όσοι ήταν μαζί τους, δεν έφτασαν στην τελείωση με την έκχυση του αίματός τους, αλλά δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως και μέχρι σήμερα θαυμάζονται, διότι ήταν έτοιμοι να υπομείνουν ακόμη και τον θάνατο εξαιτίας της ευσέβειάς τους προς τον Κύριο. Εάν δε πρέπει να προσθέσουμε και τα γεγονότα των ημερών μας, γνωρίζετε πώς ο μακαριστός Αλέξανδρος αγωνίστηκε μέχρι θανάτου εναντίον αυτής της αιρέσεως, και πόσες θλίψεις και πόσο μεγάλους κόπους υπέμεινε, αν και ήταν γέροντας σε προχωρημένη ηλικία, έως ότου «προστέθηκε και αυτός στους πατέρες του». Και πόσοι ακόμη άλλοι υπέστησαν τόσους κόπους διδάσκοντας εναντίον αυτής της ασεβείας, και έχουν το καύχημα της ομολογίας εν Χριστώ.

Μάταια λοιπόν προσποιούνται ότι σκανδαλίζονται και μικροπρεπώς σκέφτονται οι Αρειομανίτες για τον Λόγο, επειδή γράφτηκε ότι ταράχθηκε και έκλαψε. Διότι φαίνεται πως δεν διαθέτουν ούτε καν ανθρώπινη αντίληψη, αγνοώντας τη φύση των ανθρώπων και τα ιδιώματά της. Αντιθέτως, γι' αυτά μάλλον θα έπρεπε να θαυμάζουν, ότι ο Λόγος βρισκόταν σε τέτοια πάσχουσα σάρκα, και ούτε εμπόδιζε αυτούς που τον επιβουλεύονταν ούτε εκδικήθηκε αυτούς που τον θανάτωναν, αν και είχε τη δύναμη, αυτός που απέτρεψε τον θάνατο άλλων και ανέστησε νεκρούς· αλλά ανέχθηκε να πάσχει το δικό του σώμα. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ήλθε, όπως προείπα, για να πάθει κατά σάρκα, και στη συνέχεια η σάρκα να καταστεί απαθής και αθάνατη. Και ώστε, όπως πολλές φορές έχουμε πει, εφόσον η ύβρις και τα παθήματα έφταναν στον ίδιο, αυτά να μην εγγίζουν πλέον τους ανθρώπους, αλλά να εξαφανιστούν εντελώς από αυτόν, και στο εξής να διαμείνουν οι άνθρωποι αιώνια άφθαρτοι, ως ναός του Λόγου. Εάν τα σκέφτονταν αυτά κατ' αυτόν τον τρόπο και οι Χριστομάχοι και αναγνώριζαν τον εκκλησιαστικό σκοπό ως άγκυρα της πίστης, ούτε θα ναυαγούσαν ως προς την πίστη, ούτε θα αποθρασύνονταν τόσο, ώστε να αντιστέκονται ακόμη και σε όσους επιθυμούν να τους εγείρουν από την πτώση τους, και να θεωρούν μάλλον ως εχθρούς εκείνους που τους νουθετούν προς την ευσέβεια.

Μάταια λοιπόν προσποιούνται ότι σκανδαλίζονται και σκέφτονται ταπεινά οι Αρειομανίτες για τον Λόγο, αν είναι γραμμένο ότι «εταράχθη» και «έκλαυσε». Διότι φαίνονται να μην έχουν ούτε ανθρώπινη αίσθηση, αγνοώντας την ανθρώπινη φύση και τα ιδιαίτερα γνωρίσματά της. Γι' αυτό θα έπρεπε μάλλον να θαυμάζουν που ο Λόγος βρισκόταν σε τέτοια πάσχουσα σάρκα, και ούτε εμπόδιζε αυτούς που τον επιβουλεύονταν ούτε εκδικούνταν αυτούς που τον θανάτωναν, αν και είχε τη δύναμη (Αυτός που εμπόδισε άλλους να πεθάνουν και ανέστησε νεκρούς), αλλά ανεχόταν να πάσχει το ίδιο του το σώμα. «Διότι γι' αυτό και ήλθε», όπως είπα προηγουμένως, για να πάθει κατά τη σάρκα και στο εξής να κατασταθεί η σάρκα απαθής και αθάνατη, και για να μην αγγίζουν πλέον αυτά τους ανθρώπους, εφόσον (όπως πολλές φορές είπαμε) η ύβρις και τα όσα συνέβησαν έφτασαν μέχρις Εκείνον, αλλά να εξαφανιστούν εντελώς μέσω Αυτού και στο εξής να παραμείνουν αιώνια άφθαρτοι ως «ναός» του Λόγου. Αν λοιπόν έτσι τα αντιλαμβάνονταν αυτά οι χριστομάχοι και αν γνώριζαν τον εκκλησιαστικό σκοπό ως «άγκυρα της πίστεως», ούτε «θα ναυαγούσαν ως προς την πίστη» ούτε θα γίνονταν τόσο αναίσχυντοι ώστε να αντιστέκονται σε αυτούς που επιθυμούν να τους σηκώσουν από την πτώση τους, θεωρώντας μάλλον ως εχθρούς εκείνους που τους νουθετούν προς την ευσέβεια. Αλλά, όπως φαίνεται, ο αιρετικός είναι αληθινά πονηρός και από παντού έχει διεφθαρμένη την καρδιά του προς την ασέβεια.

Ενδέκατη, προς Τιμόθεον. Αυτήν την αποστέλλει από τη Μακεδονία. Η δε αφορμή της επιστολής είναι η εξής: Στην Έφεσο κάποιοι Ιουδαΐζοντες επιχειρούσαν να ετεροδιδασκαλούν και να εξαπατούν τους ακεραίους με την πρόφαση του νόμου. Πληροφορούμενος, λοιπόν, αυτό ο Απόστολος, προτρέπει τον Τιμόθεο να παραμείνει εκεί για τη διόρθωσή τους· και του γράφει αυτήν την επιστολή. Και πρώτα μεν του υπενθυμίζει, εφόσον γνωρίζει την εν Χριστώ πίστη, διδάσκοντάς τον περί του νόμου, να εμποδίζει αυτούς που ομιλούν αντίθετα προς την ορθή διδασκαλία, και να τους επιτιμά. Διότι και ο ίδιος τον Υμέναιο και τον Αλέξανδρο, οι οποίοι ναυάγησαν ως προς την πίστη, τους παρέδωσε στον Σατανά, για να παιδαγωγηθούν ώστε να μη βλασφημούν. Αφού του υπενθύμισε αυτά, στη συνέχεια του ορίζει εκκλησιαστικούς κανόνες περί της προσευχής, πώς, πού και για ποιους πρέπει να γίνεται προσευχή· περί του να σιωπούν οι γυναίκες στις εκκλησίες, και μάλλον να μαθαίνουν παρά να διδάσκουν· περί της καταστάσεως επισκόπων, πρεσβυτέρων και διακόνων, πώς και τι είδους πρέπει να είναι αυτοί που καθίστανται· περί των χηρών στην Εκκλησία, από ποια ηλικία πρέπει αυτές να καταλέγονται, ποιον χαρακτήρα πρέπει να έχουν, και πώς πρέπει να τις φροντίζουν· περί του να σωφρονούν οι νεότερες γυναίκες, και μάλλον να έρχονται σε γάμο, και να μη ζουν αισχρά· περί του να παραγγέλλει στους πλουσίους να μην υψηλοφρονούν, ούτε να στηρίζουν τις ελπίδες τους στον πλούτο.

Διότι πολλοί, αφού συγκέντρωσαν πολλά πνευματικά αγαθά από τη νεότητά τους, φθάνοντας περίπου στα μέσα της ζωής τους, όταν ξεσηκώθηκαν εναντίον τους πειρασμοί από τα πνεύματα της πονηρίας, δεν άντεξαν το βάρος της τρικυμίας, επειδή τους έλειπε η πνευματική καθοδήγηση, αλλά υπέστησαν την απώλεια όλων εκείνων των αγαθών. Γι' αυτό, άλλοι μεν ναυάγησαν ως προς την πίστη, άλλοι δε έχασαν τη σωφροσύνη, την οποία αποθησαύρισαν από τη νεότητά τους, σαν να τους επέδραμε κάποια απροσδόκητη καταιγίδα πονηρής ηδονής. Είναι ελεεινότατο θέαμα, μετά από νηστεία, μετά από σκληραγωγία, μετά από εκτενή προσευχή, μετά από άφθονα δάκρυα, μετά από εγκράτεια περίπου είκοσι ή και τριάντα ετών, να αναδεικνύεται κανείς γυμνός από όλα εξαιτίας της απροσεξίας και της αμέλειας της ψυχής του, και εκείνος που προόδευε με την εργασία των εντολών να γίνεται όμοιος με κάποιον πάμπλουτο έμπορο, ο οποίος, καυχώμενος για το πλήθος των εμπορευμάτων, και ενώ το πλοίο του έπλεε με ούριο άνεμο έχοντας διασχίσει τα φοβερά πελάγη, όταν το πλοίο συνετρίβη μπροστά στα ίδια τα λιμάνια, βρέθηκε ξαφνικά αποστερημένος από τα πάντα· εάν δηλαδή και αυτός χάσει με μία μόνο προσβολή του δαίμονα όσα απέκτησε με μύριους κόπους και ιδρώτες, βυθιζόμενος στην αμαρτία σαν από κάποια άγρια λαίλαπα. Ταιριαστά είναι τα λόγια για εκείνον που ναυάγησε ταυτόχρονα όλη του την αρετή: «Ἦλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατεπόντισέ με».

Πολλοί δε, ενώ συγκέντρωσαν πολλά πνευματικά εφόδια από τη νεότητά τους, φτάνοντας στα μέσα της ζωής τους, όταν επαναστάτησαν εναντίον τους πειρασμοί από τα πνεύματα της πονηρίας, δεν άντεξαν το βάρος της τρικυμίας, επειδή στερούνταν την πνευματική καθοδήγηση, αλλά υπέστησαν την απώλεια όλων εκείνων των αγαθών. Και άλλοι μεν ναυάγησαν ως προς την πίστη· άλλοι δε απώλεσαν τη σωφροσύνη την οποία είχαν αποκτήσει από τη νεότητά τους, σαν να επέδραμε εναντίον τους κάποια καταιγίδα πονηρής ηδονής. Είναι ελεεινότατο θέαμα, έπειτα από νηστεία, έπειτα από σκληραγωγία, έπειτα από εκτενή προσευχή, έπειτα από άφθονα δάκρυα, έπειτα από εγκράτεια είκοσι ή τριάντα περίπου ετών, εξαιτίας της απροσεξίας της ψυχής και της αμέλειας, να καταλήγει κάποιος γυμνός από όλα· και αυτός που προόδευε με την εργασία των εντολών να γίνει παρόμοιος με κάποιον πάμπλουτο έμπορο, ο οποίος, ενώ χαιρόταν για το πλήθος των εμπορευμάτων του, και ενώ το πλοίο του έπλεε με ούριο άνεμο, αφού διέσχισε τα φοβερά πελάγη, επειδή το πλοίο του συντρίφθηκε μπροστά στα ίδια τα λιμάνια, βρέθηκε ξαφνικά στερημένος από τα πάντα.

Προς Φιλιππησίους: Όλα να τα πράττετε χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς. Προς Τιμόθεον Α΄: Ο σκοπός δε της παραγγελίας είναι η αγάπη από καθαρή καρδιά και αγαθή συνείδηση... Έχοντας πίστη και αγαθή συνείδηση, την οποία μερικοί, αφού απέρριψαν, ναυάγησαν ως προς την πίστη.

Έχουμε τόση κοινωνία μεταξύ μας, όση χρειάζεται για να μισούμε από κοινού τους αντιπάλους μας. Όταν όμως αποσυρθούν οι εχθροί, βλέπουμε πλέον ο ένας τον άλλον ως εχθρό. Επιπλέον, ποιος θα μπορούσε να εξαριθμήσει το πλήθος των ναυαγίων; Άλλα σκάφη βυθίστηκαν από την επίθεση των εχθρών, άλλα από την κρυφή επιβουλή των συμμάχων, και άλλα από την απειρία εκείνων που τα κυβερνούν. Έτσι, ολόκληρες εκκλησίες καταστράφηκαν αύτανδρες, επειδή προσέκρουσαν στις αιρετικές πλάνες σαν σε υφάλους, ενώ άλλοι από τους εχθρούς του σωτηρίου πάθους, αφού ανέλαβαν τα πηδάλια, ναυάγησαν ως προς την πίστη.

Ο μακάριος Πέτρος, λοιπόν, επειδή ομολόγησε τον Κύριο ως αληθινό Υιό του ζώντος Θεού, δικαιολογημένα άκουσε: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψε αυτό, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς». Διότι αποκαλύπτει στους αγίους τον δικό Του Υιό, ο οποίος είναι η αλήθεια, μην επιτρέποντας στον σατανά να εκτρέψει προς μια κίβδηλη γνώση τον νου των πιστών, στην οποία επειδή έκλιναν κατά καιρούς ο Υμέναιος και ο Αλέξανδρος, «εναυάγησαν ως προς την πίστη», απορρίπτοντας τον ορθό λόγο της αλήθειας. Είναι μέγιστο αγαθό, λοιπόν, για να παραμείνουμε στο καλό και στην ορθότητα των λογισμών και των πράξεων, το να διαφυλασσόμαστε από τον Πατέρα στο όνομα του Θεού και στην αλήθεια, ώστε ούτε να σφάλλουμε ως προς τη λαμπρότητα του πρακτικού βίου, ούτε βέβαια με τις παρεκκλίσεις προς την αμάθεια να απομακρυνθούμε από τα δόγματα της αληθινής θεοσέβειας. Αυτό θα μπορούσε εύκολα να επιτευχθεί και από εμάς τους ίδιους, όταν φαινόμαστε ότι βρισκόμαστε έξω από τον κόσμο, χωρίς βέβαια να αρνούμαστε τη γέννησή μας μέσα στον κόσμο. Διότι όλοι έχουμε πλαστεί από πηλό και από χώμα, σύμφωνα με το γεγραμμένο, διαφέροντας όμως ως προς την ποιότητα των έργων από τη ζωή των ανθρώπων του κόσμου. Επειδή αυτοί που αγαπούν τη συμμόρφωση με τον Χριστό, αν και περπατούν πάνω στη γη, έχουν την πολιτεία τους στον ουρανό.

Διότι ομολογούμε ότι ο Λόγος, όντας Θεός, έγινε σάρκα, δηλαδή άνθρωπος, λαμβάνοντας σώμα όχι άψυχο ούτε χωρίς νου· αλλά μάλλον εμψυχωμένο και με νου, ώστε, αφού ενωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς, εκτός μόνο από την αμαρτία, να προσφέρει τον εαυτό του υπέρ ημών στον Πατέρα ως λογική ευωδία, και πεθαίνοντας ένας υπέρ όλων, να αποκτήσει τους πάντες για τον εαυτό του, και μέσω του εαυτού του για τον Θεό και Πατέρα. Όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Γι' αυτό ο Χριστός πέθανε και ανέζησε, για να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων». Εάν, λοιπόν, κυρίευσε τα υπό τον ουρανό, πεθαίνοντας μεν κατά σάρκα, ζωοποιώντας δε ως Θεός τον δικό του ναό, τότε δεν θα μπορούσε λογικά να θεωρηθεί ως απλός άνθρωπος, που τιμήθηκε με τη συνάφεια του Θεού μόνο ως προς την αξία, αλλά ως Θεός αληθινός, έστω κι αν έγινε σάρκα, έχοντας όλη την κτίση κάτω από τα πόδια του. Διότι κάθεται στον ίδιο θρόνο με τον Θεό και Πατέρα έχοντας και τη σάρκα· «Και σε αυτόν κάμπτει κάθε γόνυ, και κάθε γλώσσα ομολογεί ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος εις δόξαν του Θεού Πατρός». Και ο μεν λόγος της αλήθειας σε αυτά, καθώς και η παράδοση της ορθής και αμώμητης πίστης, ακολουθεί αυτήν την οδό. Προσέχοντας όμως σε πνεύματα πλάνης, και σε άνδρες με καυτηριασμένο τον νου, όπως λέει ο σοφότατος Παύλος, μερικοί από τους ασύνετους ναυάγησαν ως προς την πίστη, και κίνησαν τα όπλα της δυσσέβειας εναντίον εκείνων που φρονούν ορθά, χτυπώντας με πολύτροπες επιβουλές και τεντώνοντας το τόξο της βασκανίας.

Το ότι δε δεν έχει λάβει χώρα ακόμη η ανάσταση των νεκρών, αλλά θα πραγματοποιηθεί στον κατάλληλο καιρό, το επιβεβαιώνει ο πάνσοφος Παύλος γράφοντας ότι ο Υμέναιος και ο Αλέξανδρος ναυάγησαν ως προς την πίστη, επειδή έλεγαν ότι η ανάσταση έχει ήδη γίνει. Εάν δε, όποιος λέει αυτό το πράγμα υφίσταται ναυάγιο στην πίστη, είναι προφανές πλέον ότι ο μακάριος προφήτης Ιεζεκιήλ αντίκρισε επωφελώς τη δύναμη της αναστάσεως ως προφητικό όραμα.

Διότι ο νόμος δεν επιθυμεί να κολοβώνεται η αρετή. Η λαμπρότητα, λοιπόν, των καλών έργων είναι οι χρυσοί κώδωνες που ηχούν ολόγυρα στους ροΐσκους. Διότι δύο είναι τα επιτηδεύματα μέσω των οποίων συγκροτείται η αρετή: η πίστη προς το Θείο και η συνείδηση ως προς τον βίο. Αυτούς τους ροΐσκους και τους κώδωνες προσθέτει στο ένδυμα του Τιμοθέου ο μέγας Παύλος, λέγοντας ότι αυτός πρέπει να έχει πίστη και αγαθή συνείδηση. Επομένως, η μεν πίστη ας ηχεί καθαρά και μεγαλόφωνα στο κήρυγμα της Αγίας Τριάδος, ο δε βίος ας μιμείται τη φύση του καρπού της ροδιάς.

εʹ. Ας μείνουμε, λοιπόν, εκεί που προστάζει, στην πίστη, στο ασφαλές λιμάνι. Ας ακούμε περισσότερο αυτόν, παρά τον κυβερνήτη που βρίσκεται μέσα μας, δηλαδή τον λογισμό μας. Ας μην κάνουμε όσα υποβάλλει αυτός, ούτε όσα λέει ο ναύκληρος, αλλά όσα λέει ο Παύλος· διότι αυτός πέρασε αμέτρητες τέτοιες τρικυμίες. Ας μη μαθαίνουμε από την πείρα, αλλά πριν έρθει η πείρα, ας γλιτώσουμε και την ταλαιπωρία και τη ζημία. Άκουσε τι λέει: «Εκείνοι που θέλουν να πλουτούν, πέφτουν σε πειρασμό». Ας τον υπακούσουμε, λοιπόν, επειδή, και εκείνοι που δεν υπάκουσαν, βλέπετε τι έπαθαν. Και πάλι αλλού αναφέρει τι προκαλεί τα ναυάγια: «Κάποιοι», λέει, «ναυάγησαν ως προς την πίστη». Εσύ, όμως, μένε σε όσα έμαθες και για τα οποία βεβαιώθηκες. Ας υπακούμε στον Παύλο· κι αν βρισκόμαστε στο μέσο της τρικυμίας, οπωσδήποτε θα απαλλαγούμε από τους κινδύνους. Κι αν μείνουμε νηστικοί δεκατέσσερις ημέρες, κι αν χαθεί η ελπίδα της σωτηρίας, κι αν βρισκόμαστε σε σκοτάδι και γνόφο, εφόσον τον υπακούσουμε, θα απαλλαγούμε από τους κινδύνους. Ας θεωρήσουμε ότι ολόκληρη η οικουμένη είναι ένα πλοίο, και μέσα σε αυτό υπάρχουν οι κακούργοι και όσοι υποφέρουν από μύρια δεινά, άλλοι ως άρχοντες, άλλοι ως φύλακες, άλλοι ως δίκαιοι, όπως ο Παύλος, και άλλοι ως δέσμιοι, όντας δεμένοι από τις αμαρτίες τους. Αν λοιπόν υπακούμε στον Παύλο, δεν θα καταστραφούμε δεμένοι, αλλά αντίθετα θα ελευθερωθούμε· διότι ο Θεός θα χαρίσει και εμάς σε αυτόν. Ή μήπως δεν νομίζεις ότι τα αμαρτήματα και τα πάθη αποτελούν βαρύ δεσμό; Διότι δεν είναι δεμένα μόνο τα χέρια, αλλά ολόκληρος ο άνθρωπος.

ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Αυτήν την παραγγελία σού εμπιστεύομαι, τέκνο μου Τιμόθεε, σύμφωνα με τις προφητείες που προηγήθηκαν για εσένα, ώστε, στηριζόμενος σε αυτές, να αγωνιστείς τον καλό αγώνα, έχοντας πίστη και αγαθή συνείδηση, την οποία ορισμένοι, αφού την απέρριψαν, ναυάγησαν ως προς την πίστη.

Εάν ζητήσεις υποκρισία, εκεί βρίσκεται· εάν δόλο, εκεί γεννιέται. Εκεί κυριαρχεί ο φθόνος, οι έχθρες, οι διαμάχες, η απάτη, η φιλονικία, η λοιδορία, η κακολογία, η βλασφημία, και όσα κι αν πούμε, και όσα κι αν παραλείψουμε, όλα αυτά τα βαστάζει το ταρτάρινο πλοίο του φθόνου. Αυτό το πλοίο του φθόνου ο μεν κατακλυσμός δεν μπόρεσε να το βυθίσει, ο Ιησούς όμως, με τη δύναμη του Πνεύματος, το καταπόντισε στην πηγή του βαπτίσματος. Είχε αυτό το πλοίο και σιδερένιες άγκυρες, αλλά αυτές χωνεύτηκαν για να γίνουν τα καρφιά του Χριστού· είχε αυτό το πλοίο και κατάρτι, αλλά ο διάβολος αφού το πήρε το πελέκησε σε σταυρό· είχε αυτό το πλοίο και σχοινιά, αλλά αυτά τα πήρε ο Ιούδας και απαγχονίστηκε. Όταν οι Ιουδαίοι επιβιβάστηκαν σε αυτό το πλοίο, προσκρούοντας στην πέτρα, ναυάγησαν ως προς την πίστη.

Πρόκειται για ένα είδος συναλλαγής και εμπορίου που αποφέρει κέρδος πολύ μεγαλύτερο και ωφελιμότερο από τη δαπάνη. Διότι η μεν δαπάνη γίνεται σε χρήματα· το κέρδος όμως δεν είναι πλέον μόνο σε χρήματα, αλλά και σε άφεση αμαρτιών, και σε παρρησία προς τον Θεό, και στη βασιλεία των ουρανών, και στην απόλαυση των αγαθών τα οποία ούτε μάτι είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε ανέβηκαν ποτέ σε καρδιά ανθρώπου. Πώς, λοιπόν, δεν είναι παράλογο, οι μεν έμποροι να μη λυπούνται τίποτε από τα υπάρχοντά τους, και μάλιστα ενώ το κέρδος του εμπορίου τους δεν πρόκειται να είναι κάποιο διαφορετικό, αλλά όμοιο με το κεφάλαιό τους· εμείς όμως, που με φθαρτά και πρόσκαιρα μέσα πρόκειται να καρπωθούμε αγαθά όχι φθαρτά και πρόσκαιρα, αλλά άφθαρτα και αθάνατα, να μην επιδεικνύουμε για τα υπάρχοντά μας ούτε καν την ίδια προθυμία με εκείνους; Όχι, αδελφοί, ας μη σκεφτόμαστε τόσο εσφαλμένα για τη δική μας σωτηρία· αλλά, έχοντας υπόψη το παράδειγμα των παρθένων, και εκείνους που οδηγούνται στο πυρ το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του, επειδή δεν έθρεψαν ούτε πότισαν τον Χριστό, ας διατηρήσουμε αναμμένο το πυρ του Πνεύματος με άφθονη φιλανθρωπία και έντονη ελεημοσύνη, για να μην υποστούμε ναυάγιο ως προς την πίστη. Διότι η πίστη έχει ανάγκη από τη βοήθεια και την παραμονή του Πνεύματος, για να παραμένει ακλόνητη· και η βοήθεια του Πνεύματος συνηθίζει να παραμένει μαζί μας μέσω ενός καθαρού βίου και μιας άριστης πολιτείας.

Ιʹ. Όσοι, λοιπόν, φλυαρούν περί ειμαρμένης και δυσπιστούν προς τον σωτήριο λόγο της αναστάσεως, κατέπεσαν στο βάραθρο αυτής της απιστίας εξαιτίας της πονηρής συνειδήσεως και των διεφθαρμένων τους πράξεων. Και όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν πυρετό, θέλοντας να αποτινάξουν τη δυσφορία, ρίχνουν συχνά τους εαυτούς τους σε ψυχρά ύδατα, και αφού ανακουφίσουν για λίγο την ασθένεια, ανάβουν ύστερα σφοδρότερη τη φλόγα· έτσι ακριβώς και αυτοί που βασανίζονται από πονηρή συνείδηση, ζητώντας στη συνέχεια να βρουν παρηγοριά και μη θέλοντας να αποπλύνουν τα αμαρτήματά τους με τη μετάνοια, εισήγαγαν την τυραννία της ειμαρμένης και την απιστία για την ανάσταση. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού ανακουφίσουν εδώ τους εαυτούς τους για λίγο μέσω των ψυχρών λογισμών, θα ανάψουν για τους εαυτούς τους μεγαλύτερη τη φλόγα της γέεννας, όταν, έχοντας γίνει πιο ράθυμοι, απέλθουν εκεί και αντικρίσουν τον καθένα να δίνει λόγο για τα δικά του παραπτώματα. Και για να μάθετε ότι αυτό είναι αληθές, και ότι οι πονηρές πράξεις λυμαίνονται τη στερεότητα της πίστεως, άκουσε τι λέει ο Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο: «Για να διεξάγεις», λέει, «τον καλό αγώνα, έχοντας πίστη και αγαθή συνείδηση» (η δε αγαθή συνείδηση προέρχεται από βίο και πράξεις ορθές)· «την οποία μερικοί, αφού την απώθησαν», λέει, «ναυάγησαν ως προς την πίστη». Και πάλι αλλού: «Ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, την οποία μερικοί, επειδή την επιθύμησαν, αποπλανήθηκαν από την πίστη».

Είδες ότι και εκείνοι ναυάγησαν γι' αυτόν τον λόγο, και αυτοί παραπλανήθηκαν γι' αυτόν τον λόγο, επειδή οι μεν απέβαλαν την αγαθή συνείδηση, ενώ οι δε κυριεύθηκαν από τη φιλαργυρία; Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, όλα αυτά με ακρίβεια, ας επιμεληθούμε την άριστη πολιτεία, ώστε να γίνει διπλός ο μισθός μας: αφενός, εκείνος που έχει ετοιμαστεί ως αμοιβή των έργων, και αφετέρου, εκείνος που προέρχεται από τη σταθερότητα στην πίστη. Διότι, ό,τι είναι η τροφή για το σώμα, αυτό είναι η πολιτεία για την πίστη. Και όπως ακριβώς η φύση της σάρκας μας δεν θα μπορούσε να συντηρηθεί χωρίς τροφή, έτσι ούτε και η πίστη χωρίς αγαθά έργα. Διότι χωρίς έργα η πίστη είναι νεκρή.

ΙΔ΄. Περί κρίσεως Το καθήκον της εκδικάσεως υποθέσεων συνεπάγεται αμέτρητα βάρη, πολλή απασχόληση και τόσες δυσκολίες όσες δεν επωμίζονται ούτε εκείνοι που έχουν οριστεί να δικάζουν τις κοσμικές υποθέσεις· διότι και το να βρει κανείς το δίκαιο είναι δύσκολο έργο, και αφού το βρει, είναι δύσκολο να μην το αλλοιώσει. Και δεν υπάρχει μόνο απασχόληση και δυσκολία, αλλά προστίθεται και κίνδυνος όχι μικρός· διότι ήδη μερικοί από τους ασθενέστερους, έχοντας εμπλακεί σε δυσχέρειες, επειδή δεν έτυχαν προστασίας, ναυάγησαν ως προς την πίστη. Πολλοί άλλωστε από τους αδικημένους μισούν εκείνους που δεν τους βοηθούν όχι λιγότερο από αυτούς που τους αδίκησαν· και δεν θέλουν να λάβουν υπόψη τους ούτε τη διαστροφή των πραγμάτων, ούτε τη χαλεπότητα των καιρών, ούτε τα όρια της ιερατικής εξουσίας, ούτε τίποτα άλλο παρόμοιο, αλλά παραμένουν αμείλικτοι κριτές, αναγνωρίζοντας μία μόνο λύση: την απαλλαγή από τα δεινά που τους συνέχουν. Εκείνος δε που δεν είναι σε θέση να τους την παράσχει, έστω κι αν προβάλλει αμέτρητες δικαιολογίες, ποτέ δεν πρόκειται να αποφύγει την καταδίκη από την πλευρά τους.

«Σύμφωνα με τις προφητείες που προηγήθηκαν για σένα, ώστε να διεξάγεις μέσω αυτών τον καλό αγώνα, έχοντας πίστη και αγαθή συνείδηση.» Προφητεία εδώ εννοεί τη χειροτονία, μέσω της οποίας έλαβε το Πνεύμα. Τις αναφέρει δε στον πληθυντικό, σαν να υποδηλώνει εκείνην με την οποία τον προσέλαβε, και εκείνην με την οποία τον περιέτεμε, και εκείνην με την οποία τον χειροτόνησε. «Την οποίαν μερικοί, αφού απέρριψαν, ναυάγησαν ως προς την πίστη· μεταξύ αυτών είναι ο Υμέναιος και ο Αλέξανδρος, τους οποίους παρέδωκα στον Σατανά.» Διότι, όταν ο βίος είναι διεφθαρμένος, γεννιέται και ανάλογο δόγμα, και είναι δυνατόν να δει κανείς πολλούς, εξαιτίας της πτώσης τους στον βυθό των κακών, να έχουν εκτραπεί προς τον Ελληνισμό. Διότι, προκειμένου να μη βασανίζονται από τον φόβο των μελλοντικών πραγμάτων, σπεύδουν να πείσουν την ψυχή τους ότι είναι ψευδή όλα όσα πρεσβεύουμε εμείς. «Για να παιδαγωγηθούν ώστε να μη βλασφημούν.»

Διότι ο καρπός του Πνεύματος συνίσταται σε κάθε αγαθοσύνη, δικαιοσύνη και αλήθεια, και τον νέο άνθρωπο, τον οποίο ενδύθηκες σήμερα, μην τον φθείρεις πλέον με την προηγούμενη παλαιότητα· αλλά να ανακαινίζεσαι καθημερινά με δικαιοσύνη, οσιότητα και αλήθεια. Διότι αυτό είναι δυνατό για καθέναν που το επιθυμεί, όπως ακριβώς ακούς ότι έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού όσοι πιστεύουν στο όνομά Του, ώστε να μην μπορούμε πλέον να λέμε ότι είναι αδύνατη για εμάς η απόκτηση των αρετών. Διότι η οδός είναι εύκολη και βατή. Επειδή, αν και έχει ονομαστεί κάπως στενή και τεθλιμμένη εξαιτίας της σκληραγωγίας του σώματος, εντούτοις είναι ποθητή και θεία, λόγω της ελπίδας των μελλόντων αγαθών για εκείνους που δεν πορεύονται άσοφα, αλλά κατανοούν με ακρίβεια ποιο είναι το θέλημα του Θεού, και ενδύονται την πανοπλία Του για να παραταχθούν ενάντια στις μεθοδείες του αντιδίκου, και αγρυπνούν ακριβώς για τον σκοπό αυτόν με προσευχή και δέηση, με κάθε υπομονή και ελπίδα. Εσύ, λοιπόν, σύμφωνα με όσα άκουσες και διδάχθηκες από εμένα, και εφόσον έθεσες σταθερό θεμέλιο, να περισσεύεις σε αυτό, αυξανόμενος και προκόβοντας, και να αγωνίζεσαι τον καλό πνευματικό αγώνα, έχοντας πίστη και αγαθή συνείδηση που επιβεβαιώνεται μέσω των καλών έργων, και να επιδιώκεις τη δικαιοσύνη, την ευσέβεια, την πίστη, την αγάπη, την υπομονή και την πραότητα, κατακτώντας την αιώνια ζωή στην οποία προσκλήθηκες.

«Όχι αυτό το αισθητό φως, αλλά ένα άλλο πολύ καλύτερο, το οποίο φανερώνει τον ουρανό, τους αγγέλους, τους αρχαγγέλους, τα χερουβείμ, τα σεραφείμ, τις αρχές, τις εξουσίες, τους θρόνους, τις κυριότητες, ολόκληρο το στράτευμα, τις βασιλικές αυλές, τις σκηνές. Διότι, εάν αξιωθείς εκείνου του φωτός, θα δεις και αυτά και θα απαλλαγείς από τη γέεννα. Δεν είπε ότι το φως ήταν των Ιουδαίων, αλλά γενικά όλων των ανθρώπων· διότι το φως αυτό προσφέρεται κοινό σε όλους. Μην κλείσεις λοιπόν τις θύρες σε αυτό το φως, και θα απολαύσεις πολλή τρυφή. Έρχεται δε το φως αυτό μέσω της πίστεως, και όταν έλθει, καταυγάζει πλέον με μεγάλη αφθονία εκείνον που το υποδέχθηκε, και αν του προσφέρεις βίο καθαρό, παραμένει να κατοικεί συνεχώς μέσα του. Και όπως ακριβώς ο καθαρός άργυρος, όταν εκτεθεί στις ακτίνες, εκπέμπει και ο ίδιος ακτίνες, όχι μόνο από τη δική του φύση, αλλά και από την ηλιακή λαμπρότητα, έτσι και η ψυχή που καθαρίζεται και γίνεται πιο λαμπρή από το ασήμι, δέχεται ακτίνα από τη δόξα του Πνεύματος, και την αντανακλά. Γι' αυτό και λέει ότι κατοπτριζόμενοι, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από τη δόξα του Πνεύματος, προς δική μας δόξα η οποία δημιουργείται μέσα μας· και μάλιστα τέτοια, όπως είναι φυσικό να προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου. Και όπως τα πυραυγή σώματα, που διαχέονται στα πλησιέστερα από τα λαμπρά σώματα, μεταδίδουν και σε εκείνα από τη δική τους λάμψη, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τους πιστούς. Για τον λόγο αυτό απαλλάσσονται από τη γη όσοι το βιώνουν αυτό, και οραματίζονται τα επουράνια, αυτοί που απολαμβάνουν αυτή την ανείπωτη και φρικώδη δόξα. Διότι μια πυκνή ομίχλη, σκοτάδι και νέφος έχει απλωθεί πάνω σε ολόκληρη τη γη· και δηλώνοντας αυτό ο απόστολος έλεγε: "διότι κάποτε ήσασταν σκοτάδι"· και πάλι, "εσείς, αδελφοί, δεν είστε στο σκοτάδι". Επειδή, λοιπόν, είναι σαν να λέμε μια ασέληνη νύχτα, και μέσα σε αυτή τη νύχτα βαδίζουμε, ο Θεός μάς έδωσε μια λαμπρή λαμπάδα, ανάβοντας τη χάρη του Πνεύματος στις ψυχές μας. Όμως, αυτό το φως, άλλοι μεν που το δέχθηκαν το έκαναν πιο λαμπρό και φωτεινό, όπως ο Παύλος, όπως ο Πέτρος, όπως όλοι εκείνοι οι άγιοι· ενώ άλλοι το έσβησαν, όπως οι πέντε παρθένες, όπως εκείνοι που ναυάγησαν ως προς την πίστη. Γι' αυτό τον λόγο ο Παύλος λέει και τώρα: "Το Πνεύμα μη σβήνετε", δηλαδή το χάρισμα· διότι έτσι συνηθίζει να ονομάζει το χάρισμα του Πνεύματος· και το σβήνει ένας ακάθαρτος βίος». Αυτά, λοιπόν, αναφέρει ο Χρυσορρήμων.

Άλλο πράγμα είναι να διηγείται κανείς για άρτο και τραπέζι, και άλλο είναι να φάει, να γευθεί τη νοστιμιά του άρτου και να ενδυναμωθούν όλα τα μέλη του. Άλλο είναι να μιλάει για ένα γλυκύτατο ποτό, και άλλο είναι να πάει, να αντλήσει από την ίδια την πηγή και να χορτάσει από τη γεύση του γλυκύτατου ποτού. Άλλο είναι να διηγείται για πόλεμο και γενναίους αθλητές και πολεμιστές, και άλλο είναι να πάει κανείς στην παράταξη του πολέμου, να συγκρουστεί με τους εχθρούς, να μπει και να βγει, να δεχθεί και να δώσει χτυπήματα, και να κερδίσει τα βραβεία της νίκης. Έτσι συμβαίνει και εδώ. Άλλο είναι να εκφέρει κανείς λόγια στηριζόμενος σε κάποια γνώση και στον νου, και άλλο είναι να κατέχει ουσιαστικά, έμπρακτα και με πλήρη πληροφορία στον εσωτερικό άνθρωπο και στον νου του τον θησαυρό, τη χάρη, τη γεύση και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Διότι όσοι προφέρουν απλώς ψιλά λόγια ζουν με φαντασιώσεις και υπερηφανεύονται από τον νου τους. «Διότι ο λόγος μας», λέγει, «και το κήρυγμα δεν στηρίζεται σε πειστικά επιχειρήματα σοφίας, αλλά σε απόδειξη του Αγίου Πνεύματος και δυνάμεως». Και πάλι αλλού λέγει: «Ο δε σκοπός της εντολής είναι η αγάπη που προέρχεται από καθαρή καρδιά και πίστη ανυπόκριτη, από τα οποία μερικοί, αφού αστόχησαν, ναυάγησαν ως προς την πίστη». Βλέπεις ότι όσοι ασχολούνται μόνο με τα λόγια, ναυαγούν ως προς την αλήθεια.

Νεκρή, λοιπόν, είναι μια τέτοια πίστη γι' αυτόν τον λόγο, ή μάλλον νεκροί είναι εκείνοι που την κατέχουν χωρίς τα έργα. Διότι η πίστη στον Θεό ζει πάντοτε και, όντας ζωντανή, ζωοποιεί εκείνους που προσέρχονται με αγαθή πρόθεση και την αποδέχονται, η οποία ακόμη και πριν από την τήρηση των εντολών, ανέστησε πολλούς από τον θάνατο στη ζωή και τους φανέρωσε τον Χριστό και Θεό. Και επρόκειτο, εάν παρέμεναν στις εντολές Του και τις τηρούσαν μέχρι θανάτου, να διαφυλαχθούν και οι ίδιοι από αυτές —όπως δηλαδή ακριβώς είχαν γίνει μόνο από την πίστη. Επειδή όμως στράφηκαν πίσω σαν στρεβλό τόξο και εμπλάκηκαν ξανά στις προηγούμενες πράξεις τους, εύλογα αμέσως βρέθηκαν να έχουν ναυαγήσει ως προς την πίστη και στέρησαν δυστυχώς τους εαυτούς τους από τον αληθινό πλούτο, που είναι ο Χριστός ο Θεός. Για να μην το πάθουμε και εμείς αυτό, ας τηρήσουμε, παρακαλώ, τις εντολές του Θεού με όση δύναμη έχουμε, ώστε να απολαύσουμε και τα παρόντα και τα μέλλοντα αγαθά, εννοώ βέβαια την ίδια τη θέα του Χριστού, την οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Τι να πει κανείς για τα της βλασφημίας; Διακωμωδείται η σεπτή και φρικτή εικόνα του Χριστού ως βδέλυγμα της ερημώσεως, ως είδωλο πλάνης· το ίδιο και κάθε άλλη θεομητορική και των αγίων εικόνα. Τώρα, λένε, υπάρχει καθαρή και αμώμητος πίστη. Τώρα, λένε, ο Κύριος κήρυξε ειρήνη στον λαό του και στους οσίους του και σε όσους επιστρέφουν την καρδιά τους σε αυτόν. Λες και είχε αρθεί η ειρήνη από τότε που ο Χριστός είπε, «ειρήνη αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω» μέχρι σήμερα, και λες και ήταν μολυσμένη η Εκκλησία του, για την οποία ο ιερός Παύλος διακηρύσσει με δυνατή φωνή ότι δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι τέτοιο, αλλά είναι αγία και άμωμη. Έτσι, άλλοι μεν ναυάγησαν τελείως ως προς την πίστη, άλλοι δε, αν και δεν καταποντίστηκαν στους λογισμούς, παρ' όλα αυτά καταστρέφονται εξαιτίας της κοινωνίας τους με την αίρεση. Άλλωστε ακόμη και εκείνοι που ορθοδοξούν στη σκέψη, εξαιτίας της διάρκειας του διωγμού, ζαλίζονται απέναντι στην αλήθεια, όπως ακριβώς εκείνοι που σκοτίζονται από τις τρικυμίες της θάλασσας λόγω της απειρίας τους στη ναυσιπλοΐα. Όλα είναι για εμάς ελεεινά και άξια θρήνων. Παραμερίζονται οι αρχαιοπαράδοτες ψαλμωδίες, στις οποίες ψάλλεται κάτι για τις εικόνες, και ψάλλονται σε αντικατάσταση τα νέα δόγματα, τα οποία είναι καταφανώς ασεβή, ενώ άλλα διδάσκονται στα παιδιά από τους δασκάλους· και έτσι συντελείται μια άκρως αθεότατη αλλοίωση των πάντων.