Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:3

Άπαντα τα ευρισκόμενα του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου, Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. Υπόμνημα στην προς Εφεσίους Επιστολή. Υπόθεση. Η Έφεσος είναι βέβαια μητρόπολη της Ασίας· ήταν δε αφιερωμένη στην Άρτεμη, και μάλιστα αυτήν σέβονταν εκεί τάχα ως την πιο σπουδαία θεότητα· και με τόση δεισιδαιμονία διακατέχονταν αυτοί που την τιμούσαν, ώστε δεν έκαναν γνωστό ούτε το όνομα εκείνου που πυρπόλησε τον ναό της· διότι πράγματι ο ναός πυρπολήθηκε. Αλλά και ο μακάριος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής πέρασε εκεί τον περισσότερο χρόνο του· διότι και εξορίστηκε εκεί, και εκεί εκοιμήθη. Επίσης, και τον Τιμόθεο τον άφησε εκεί ο Παύλος, όπως λέει ο ίδιος γράφοντας προς αυτόν: «Καθώς σε παρακάλεσα να παραμείνεις στην Έφεσο». Και οι περισσότεροι από τους φιλοσόφους, και μάλιστα αυτοί που άκμασαν στην περιοχή της Ασίας, διέτριβαν εκεί. Λέγεται μάλιστα ότι και ο Πυθαγόρας καταγόταν από εκεί· διότι και η Σάμος, από την οποία καταγόταν, είναι ιωνικό νησί. Όσο για τους οπαδούς του Παρμενίδη, του Ζήνωνα και του Δημόκριτου, καθώς και πολλούς άλλους φιλοσόφους, θα μπορούσε κανείς ακόμη και σήμερα να τους βρει εκεί.

Για ποιον λόγο, λέει, έστελνε επιστολή στον μαθητή που είχε πλέον ταχθεί στο έργο της διδασκαλίας; Δεν έπρεπε δηλαδή να έχει πρώτα καταρτιστεί πλήρως και έπειτα να αποσταλεί; Όμως δεν είχε ανάγκη από την ίδια διδασκαλία με αυτή των μαθητών, αλλά από εκείνη που αρμόζει σε δάσκαλο. Δες, λοιπόν, ότι σε ολόκληρη την επιστολή του παρέχει τη διδασκαλία που προσιδιάζει σε δάσκαλο. Και ευθύς εξαρχής, από το προοίμιο, δεν είπε «για να μην προσέχεις αυτούς που ετεροδιδασκαλούν», αλλά τι; «Για να τους παραγγείλεις να μην ετεροδιδασκαλούν».

Διότι περισσότερο από όλους οι διδάσκαλοι έχουν ανάγκη το έλεος. «Από τον Θεό», λέγει, «τον Πατέρα μας, και τον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας». Πάλι εδώ υπάρχει παρηγορία. Διότι, εάν ο Θεός είναι πατέρας, μεριμνά όπως για τέκνα· άκουσε δηλαδή τον Χριστό που λέγει: «Ποιος άνθρωπος υπάρχει μεταξύ σας, που εάν ο υιός του τού ζητήσει άρτο, θα του δώσει λίθο;» Καθώς σε παρακάλεσα να παραμείνεις στην Έφεσο, όταν πορευόμουν προς τη Μακεδονία.

Και ορθώς είπε: «Να παραγγείλεις σε μερικούς να μην ετεροδιδασκαλούν, ούτε να δίνουν προσοχή σε μύθους και απέραντες γενεαλογίες, οι οποίες προκαλούν περισσότερο αμφισβητήσεις παρά προάγουν την οικονομία του Θεού, η οποία στηρίζεται στην πίστη». Ορθώς είπε, «Οικονομία του Θεού»· διότι ο Θεός θέλησε να μας προσφέρει μεγάλα δωρήματα, αλλά ο ανθρώπινος λογισμός δεν μπορεί να χωρέσει το μέγεθος των οικονομιών Του. Επομένως, μέσω της πίστεως πρέπει να επιτευχθεί αυτό, πράγμα το οποίο αποτελεί το μέγιστο φάρμακο των ψυχών.

Αυτό γέννησε όλες τις αιρέσεις. Διότι, επειδή δεν αγαπούσαν τους αδελφούς τους, φθονούσαν όσους ευδοκιμούσαν, και από τον φθόνο κυριεύονταν από φιλαρχία, και από τη φιλαρχία γέννησαν τις αιρέσεις. Γι' αυτό και ο Παύλος, λέγοντας «για να παραγγείλεις σε μερικούς να μην ετεροδιδασκαλούν», υποδεικνύει και τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να επιτευχθεί αυτό.

Αυτό συμβάλλει πολύ και σε εκείνους και σε εσένα· αυτούς τους ελκύει προς την αγάπη, ενώ εσένα πάλι δεν σε αφήνει να αποθηριωθείς. Και αυτά είναι ικανά να τους προσελκύσουν στην πίστη. Διότι πολλοί άνθρωποι, εξαιτίας της μεταξύ τους φιλονικίας, απομακρύνθηκαν από τον Θεό. Αυτό το ονομάζει τώρα σωτηρία του Θεού, λέγοντας ότι Εκείνος «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι». Επειδή και αυτή είναι όντως η σωτηρία· διότι χωρίς αυτήν η άλλη δεν είναι τίποτε το σπουδαίο, παρά είναι μόνο όνομα και προσωνυμία σωτηρίας. «Και να έλθουν», λέγει, «σε επίγνωση της αλήθειας». Ποιας αλήθειας; Της πίστεως σε Αυτόν. Και βέβαια, προηγουμένως είπε: «Παράγγελλε να μη διδάσκουν διαφορετικές διδασκαλίες»· για να μην τους αντιμετωπίζει όμως κανείς ως εχθρούς, ούτε να προκαλεί διαμάχες εξαιτίας αυτού, λέγει: «Όλους τους ανθρώπους θέλει να σωθούν και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας». Έπειτα, αφού είπε αυτό, πρόσθεσε: «Διότι ένας είναι ο Θεός, ένας και ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων». Είπε: «Να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας», δεικνύοντας ότι η οικουμένη δεν βρίσκεται στην αλήθεια. Είπε πάλι: «Διότι ένας είναι ο Θεός», δεικνύοντας ότι δεν είναι πολλοί, όπως νομίζουν ορισμένοι. Είπε ότι έστειλε και μεσίτη και Υιό, δεικνύοντας ότι θέλει να σωθούν όλοι. Τι λοιπόν; Ο Υιός δεν είναι Θεός; Και βεβαιότατα είναι.

Διότι βρίσκουμε το Πνεύμα να λέει: «Ξεχωρίστε μου τον Παύλο και τον Βαρνάβα». «Χάρις, έλεος, ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας, και τον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας». Και αυτό αποτελεί παρηγοριά για τη θλίψη. Πουθενά αλλού δεν ανέφερε το έλεος, παρά μόνο εδώ. «Όπως σε παρακάλεσα να παραμείνεις στην Έφεσο, όταν πήγαινα στη Μακεδονία». Δεν χρησιμοποίησε ύφος δασκάλου, αλλά σχεδόν υπηρέτη, για να διδάξει τον μαθητή να ταπεινοφρονεί. «Για να παραγγείλεις σε κάποιους να μη διδάσκουν ξένες διδασκαλίες». Δεν τους αναφέρει ονομαστικά, για να μην τους κάνει πιο θρασείς. «Ούτε να δίνουν προσοχή σε μύθους». Εννοεί τις μυθικές παραδόσεις των Ιουδαίων, για τις οποίες και ο προφήτης τους κατηγορούσε λέγοντας: «Διδάσκοντας διδασκαλίες που είναι εντάλματα ανθρώπων». Διότι, εγκαταλείποντας την εξήγηση του νόμου, επινοούσαν δικές τους παραδόσεις. «Και σε γενεαλογίες απέραντες». Ως γενεαλογίες, εννοεί τις θεογονίες των Ελλήνων, τις γενεαλογικές σειρές των θεών. Προτρέπει, λοιπόν, τον μαθητή, και αυτούς που χρησιμοποιούν ιουδαϊκούς μύθους να ανατρέπει, και σε αυτούς που ακολουθούν την ελληνική απάτη να μην επιτρέπει να μιλούν, ούτε τρόπον τινά να εισάγουν σειρές θεών. «Οι οποίες προκαλούν μάλλον έριδες, παρά την οικοδομή του Θεού που στηρίζεται στην πίστη». Αυτές οι διδασκαλίες, λέει, εκτός του ότι δεν ωφελούν σε τίποτα, αποσπούν τον άνθρωπο και από την οικονομία του Θεού. Και ως οικονομία του Θεού εννοεί το μυστήριο της ενανθρωπήσεως. «