Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:4

Και οι μεν Έλληνες, όπως είπε ο απόστολος, επιχειρηματολογούν με υπεροχή και πειθώ λόγων και με πειστικά σοφίσματα, ενώ οι Ιουδαίοι, έχοντας πλέον εγκαταλείψει τις θείες Γραφές, όπως είπε ο απόστολος, αναλώνονται σε έριδες «σε μύθους και απέραντες γενεαλογίες». Διότι οι Μανιχαίοι και οι Ουαλεντίνοι, μαζί με αυτούς και άλλοι, καπηλευόμενοι τις θείες Γραφές, μυθολογούν με τα δικά τους πλαστά επιχειρήματα. Οι δε Αρειανοί είναι πιο τολμηροί από τις άλλες αιρέσεις και απέδειξαν εκείνες ως μικρότερες αδελφές τους, ασεβώντας περισσότερο από αυτές, όπως έχει ειπωθεί, και έχοντας μιμηθεί όλους, και ιδιαίτερα τους Ιουδαίους, στην πονηρία. Διότι, όπως εκείνοι, μην μπορώντας να ελέγξουν τον Παύλο για όσα προφασίζονταν, τον οδήγησαν αμέσως στον χιλίαρχο και τον ηγεμόνα, έτσι και τούτοι, επινοώντας ακόμη περισσότερα από εκείνους, χρησιμοποιούν μόνο την εξουσία των δικαστών. Και μόλις κάποιος τους φέρει αντίρρηση, σύρεται στον ηγεμόνα ή τον στρατηλάτη.

Ας μην αγνοεί αυτός που κυριεύεται από τις ηδονές και μάλλον ευφραίνεται με αυτές, ότι και ο ίδιος, όπως οι Ιουδαίοι, ζητά τον Βαραββά και σκοτώνει τον Κύριο. Διότι έτσι και οι Ιουδαίοι, επειδή αγάπησαν τον φαύλο τρόπο ζωής του Βαραββά, τελικά απέδιωξαν την αρετή. Ας γνωρίζει επίσης και εκείνος που δεν είναι ισχυρός στην πίστη, ότι είναι όμοιος με εκείνους που απιστούν και λένε: «Αν είναι Υιός του Θεού, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν». Διότι και εκείνοι, όντας άπιστοι, ξεστόμιζαν αυτά τα λόγια. Τι πρέπει λοιπόν να πράττει κανείς ενόψει αυτών; Τίποτε άλλο παρά να πιστεύει στον Χριστό και να πολιτεύεται σύμφωνα με Αυτόν, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού»· και αφενός μεν να αποφεύγει τη φιλία των Ιουδαίων, και την απιστία, και τη χλεύη, και τους μύθους, και τις ατελείωτες γενεαλογίες, οι οποίες προκαλούν μάλλον άσκοπες συζητήσεις παρά εξυπηρετούν την οικονομία του Θεού που στηρίζεται στην πίστη· αφετέρου δε να κρατιέται από τον σταυρό, να πολιτεύεται επαξίως αυτού και να διακηρύττει τα ίδια λόγια με τον Παύλο: «Σε εμένα όμως ας μη συμβεί ποτέ να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού».

Έχοντας, λοιπόν, αυτά έτσι, λέμε τούτο: ότι η διδασκαλία των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δηλαδή γενικά η καθοδήγηση των άπιστων Ιουδαίων, οι οποίοι δεν κατανοούν καθόλου το μυστήριο του Χριστού, διότι ούτε πίστεψαν σε αυτόν, θα μπορούσε να παρομοιαστεί ίσως με ξύλα και λίθους· ενώ η εν Χριστώ και ευαγγελική διδασκαλία είναι τόσο ανώτερη, όσο υπερέχει ο χαλκός σε σχέση με το ξύλο και ο σίδηρος σε σχέση με τον λίθο. Διότι εύθρυπτα ήταν τα δικά τους διδάγματα και οι συλλογισμοί, ενώ τα εν Χριστώ είναι στερεά και, τρόπον τινά, άθραυστα, έχοντας συνάμα λαμπρότητα και αξία. Οι μεν Ιουδαίοι εκπίπτουν σε γενεαλογίες και αναπτύσσουν ατελείωτους μύθους στους λαούς που βρίσκονται υπό την εξουσία τους, περιπλέκοντας κάποιες φλυαρίες και γραώδη μυθεύματα. Αντιθέτως, όσοι φέρουν τον Χριστό στον νου τους διδάσκουν στους ποιμαινομένους κάθε οδό αγιοπρεπούς συμπεριφοράς, καθιστώντας όσους τους προσεγγίζουν εραστές της δογματικής ακρίβειας και εργάτες κάθε αρετής. Αυτό δε το αποδεικνύει αμέσως η φράση που ακολουθεί, ότι δηλαδή αυτόν τον σκοπό έχει το νόημα της προφητείας: «Διότι θα θέσω», λέει, «τους άρχοντές σου εν ειρήνη και τους επισκόπους σου εν δικαιοσύνη». Επειδή δηλαδή οι πρώτοι αποβλήθηκαν, ο Σωτήρας των όλων αναδεικνύει άλλους άρχοντες και επισκόπους των λαών, οι οποίοι διαπρέπουν στην ειρήνη και τη δικαιοσύνη. Διότι ειρηνεύουν με τον Θεό όσοι φροντίζουν να σκέφτονται τα αρεστά σε Αυτόν και στεφανώνονται με τα καυχήματα της δικαιοσύνης.

ΑΠΟ ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΕΙΡΗΝΑΙΟΥ Επειδή κάποιοι, παραμερίζοντας την αλήθεια, εισάγουν ψευδείς λόγους και «απέραντες γενεαλογίες, οι οποίες προκαλούν περισσότερο συζητήσεις», όπως λέει ο απόστολος, «παρά την οικοδομή του Θεού που γίνεται με την πίστη», και μέσω της πανούργα συγκροτημένης πειστικότητας παραπλανούν τον νου των πιο άπειρων και τους αιχμαλωτίζουν, παραποιώντας τα λόγια του Κυρίου, γινόμενοι κακοί ερμηνευτές των όσων έχουν ειπωθεί ορθά. Και ανατρέπουν πολλούς, απομακρύνοντάς τους, με το πρόσχημα της γνώσης, από Αυτόν που συγκρότησε και διακόσμησε τούτο το σύμπαν, με τον ισχυρισμό ότι έχουν να επιδείξουν κάτι υψηλότερο και μεγαλύτερο από τον Θεό που δημιούργησε τον ουρανό, τη γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά. Ελκύουν μεν πειστικά, μέσω της τέχνης των λόγων, τους άδολους προς τον δρόμο της αναζήτησης, αλλά παραδόξως τους καταστρέφουν, με το να διαμορφώνουν βλάσφημη και ασεβή την άποψή τους απέναντι στον Δημιουργό, χωρίς εκείνοι να μπορούν καθόλου να διακρίνουν το ψέμα από την αλήθεια —διότι η πλάνη δεν φανερώνεται ποτέ καθαυτή, για να μην αποκαλυφθεί περίτρανα αν γυμνωθεί, αλλά, στολισμένη πανούργα με ένα πειστικό περίβλημα, καταφέρνει να φαίνεται πιο αληθινή και από την ίδια την αλήθεια στους πιο άπειρους μέσω της εξωτερικής της εντύπωσης, όπως έχει ειπωθεί για αυτά τα ζητήματα από κάποιον ανώτερό μας, ότι δηλαδή τον πολύτιμο και σπουδαίο για μερικούς λίθο του σμαραγδιού τον προσβάλλει το γυαλί που κατασκευάζεται έντεχνα ώστε να του μοιάζει, όταν δεν είναι παρών αυτός που έχει τη δύναμη να το δοκιμάσει και να ελέγξει την τέχνη που φτιάχτηκε με πανουργία. Και όταν αναμειχθεί ο χαλκός με τον άργυρο, ποιος άπειρος θα μπορέσει εύκολα να το διαπιστώσει;— ώστε, λοιπόν, να μην αρπάζονται κάποιοι, με δική μας υπαιτιότητα, σαν πρόβατα από τους λύκους, επειδή τους αγνοούν εξαιτίας της προβατίσιας δοράς που τους έχει επιβληθεί εξωτερικά, από τους οποίους ο Κύριος μας παρήγγειλε να φυλαγόμαστε, οι οποίοι μιλούν μεν όμοια με εμάς, αλλά σκέφτονται διαφορετικά, θεώρησα αναγκαίο, αφού μελέτησα τα υπομνήματα των, όπως οι ίδιοι λένε, μαθητών του Ουαλεντίνου, καθώς συναντήθηκα με κάποιους από αυτούς και κατανόησα τον τρόπο σκέψης τους, να σου φανερώσω, αγαπητέ, τα τερατώδη και βαθιά μυστήρια, τα οποία «δεν τα χωρούν όλοι», επειδή δεν έχουν αποβάλει όλοι τον εγκέφαλό τους, έτσι ώστε και εσύ, αφού τα μάθεις, να τα καταστήσεις φανερά σε όλους όσους είναι μαζί σου και να τους προτρέψεις να φυλάγονται από τον βυθό της ανοησίας και της βλασφημίας προς τον Θεό.

Και ότι μεν έχουν γραφεί αυτά περί αυτής της χιλιετίας στην Αποκάλυψη του Ιωάννη και ότι το βιβλίο αυτό γίνεται αποδεκτό με πίστη από τους περισσότερους και από τους θεοσεβείς, είναι φανερό. Αναγιγνώσκοντας δε το βιβλίο οι περισσότεροι και ευλαβείς, έχοντας γνώση περί των πνευματικών και εκλαμβάνοντας πνευματικώς όσα αναφέρονται πνευματικώς σε αυτό, έχουν πιστέψει ότι μεν είναι αληθινά, ερμηνεύονται όμως σε βάθος. Διότι όχι μόνο αυτό έχει ειπωθεί εκεί με βαθύ νόημα, αλλά και πολλά άλλα. 37. Κατά την παρούσα δε στιγμή, χάριν συντομίας, προέβην απλώς σε υπενθύμιση του θέματος αυτού, ώστε να γνωρίζουν οι θεοσεβείς ότι ο λογισμός καθενός που επιθυμεί να υπερβεί τα όρια της αγίας Εκκλησίας του Θεού και της παράδοσης της προφητικής και αποστολικής πίστεως και διδασκαλίας, από την απλή υπόθεση ενός μικρού και βραχέος λόγου, εφόσον το φρόνημα στραφεί ακαριαία και ίσως κατά παρέκκλιση, θα τραπεί τελικά σε πολλές κενοφωνίες και σφαλερές εικασίες και σε ανάρμοστες και ξένες αναζητήσεις και σε «απέραντες γενεαλογίες», σύμφωνα με τα λεγόμενα του αποστόλου. Διότι το ότι αυτό είναι πολύ ανόητο και δεν έχει καν ανάγκη ερμηνείας είναι σαφές σε καθέναν που διαθέτει σύνεση· ότι δηλαδή μια τέτοια σοφία και υπόθεση του λόγου δεν επιδέχεται καν συζήτηση. Διότι, αν ανασταινόμαστε για να περιτμηθούμε πάλι, για ποιον λόγο δεν δεχθήκαμε από πριν την περιτομή;

Του εν Αγίοις Πατρός ημών Ειρηναίου, Επισκόπου Λουγδούνου, Έλεγχος και Ανατροπή της Ψευδωνύμου Γνώσεως, Βιβλία Πέντε. Επειδή κάποιοι, παραμερίζοντας την αλήθεια, εισάγουν ψευδείς λόγους και μάταιες γενεαλογίες, οι οποίες μάλλον προκαλούν ερωτηματικά, όπως λέει ο Απόστολος, παρά την κατά Θεόν οικοδομή στην πίστη· και μέσω της πανούργα κατασκευασμένης πιθανοφάνειάς τους παραπλανούν τον νου των πιο άπειρων και τους αιχμαλωτίζουν, παραποιώντας τα λόγια του Κυρίου, γινόμενοι κακοί εξηγητές των όσων έχουν ειπωθεί ορθά· και ανατρέπουν πολλούς, απομακρύνοντάς τους με την πρόφαση της γνώσης από Εκείνον που συνέστησε και διακόσμησε το σύμπαν, προβάλλοντας ότι δήθεν έχουν να επιδείξουν κάτι υψηλότερο και μεγαλύτερο από τον Θεό που δημιούργησε τον ουρανό, τη γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά. Με αληθοφάνεια μεν παρασύρουν μέσω περίτεχνων λόγων τους άκακους στον δρόμο της αναζήτησης, παράλογα δε τους καταστρέφουν καθιστώντας τη σκέψη τους βλάσφημη και ασεβή απέναντι στον Δημιουργό, χωρίς καν εκείνοι να είναι ικανοί να διακρίνουν το ψέμα από την αλήθεια. Διότι η πλάνη δεν επιδεικνύεται από μόνη της, για να μην αποκαλυφθεί γυμνή και γίνει ολοφάνερη· αλλά στολιζόμενη πανούργα με ένα αληθοφανές περίβλημα, φροντίζει να παρουσιάζει τον εαυτό της ως πιο αληθινό και από την ίδια την αλήθεια

Και ορθώς είπε: «Να παραγγείλεις σε μερικούς να μην ετεροδιδασκαλούν, ούτε να δίνουν προσοχή σε μύθους και απέραντες γενεαλογίες, οι οποίες προκαλούν περισσότερο αμφισβητήσεις παρά προάγουν την οικονομία του Θεού, η οποία στηρίζεται στην πίστη». Ορθώς είπε, «Οικονομία του Θεού»· διότι ο Θεός θέλησε να μας προσφέρει μεγάλα δωρήματα, αλλά ο ανθρώπινος λογισμός δεν μπορεί να χωρέσει το μέγεθος των οικονομιών Του. Επομένως, μέσω της πίστεως πρέπει να επιτευχθεί αυτό, πράγμα το οποίο αποτελεί το μέγιστο φάρμακο των ψυχών.

Επομένως, η λογική αναζήτηση είναι αντίθετη προς την οικονομία του Θεού. Διότι τι επιτελείται στο πλαίσιο της θείας οικονομίας μέσω της πίστεως; Το να αποδεχθούμε τις ευεργεσίες Του, να γίνουμε καλύτεροι και να μην αμφισβητούμε ούτε να αμφιβάλλουμε για τίποτα, αλλά να αναπαυόμαστε. Διότι, όσα η πίστη κατόρθωσε και οικοδόμησε, αυτά εκείνη τα καταστρέφει, εγείροντας συζητήσεις και αποβάλλοντας την πίστη. «Να μην προσέχουν», λέει, «σε μύθους και σε απέραντες γενεαλογίες». Και σε τι έβλαπταν, θα πει κανείς, οι γενεαλογίες; Ο Χριστός έλεγε ότι πρέπει να σωθούμε δια της πίστεως· εκείνοι όμως ερευνούσαν και έλεγαν ότι αυτό δεν είναι δυνατόν. Διότι, επειδή η μεν απόφαση αφορούσε το παρόν, ενώ η έκβαση της αποφάσεως βρισκόταν στο μέλλον, απαιτούνταν πίστη. Εκείνοι όμως, όντας προκατειλημμένοι με τις διατάξεις του Νόμου, έφερναν εμπόδια στην πίστη. Νομίζω δε ότι εδώ υπαινίσσεται και τους Έλληνες, όταν λέει «σε μύθους και γενεαλογίες», καθώς απαριθμούσαν τους θεούς τους.

Τι σκοπό άραγε έχουν οι γενεαλογίες; Διότι και στην προς Τιμόθεον Επιστολή παραθέτει το ίδιο λέγοντας: «Μύθους και γενεαλογίες απέραντες». Πιθανότατα και εδώ, όπως και εκεί, υπαινίσσεται τους Ιουδαίους, οι οποίοι, υπερηφανευόμενοι μεγάλως επειδή είχαν πρόγονο τον Αβραάμ, παραμελούσαν τα του εαυτού τους. Για τον λόγο αυτόν τις αποκαλεί και μωρές και ανωφελείς· διότι αποτελεί γνώρισμα μωρίας το να στηρίζεται κανείς σε ανωφελή πράγματα.

Διότι βρίσκουμε το Πνεύμα να λέει: «Ξεχωρίστε μου τον Παύλο και τον Βαρνάβα». «Χάρις, έλεος, ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας, και τον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας». Και αυτό αποτελεί παρηγοριά για τη θλίψη. Πουθενά αλλού δεν ανέφερε το έλεος, παρά μόνο εδώ. «Όπως σε παρακάλεσα να παραμείνεις στην Έφεσο, όταν πήγαινα στη Μακεδονία». Δεν χρησιμοποίησε ύφος δασκάλου, αλλά σχεδόν υπηρέτη, για να διδάξει τον μαθητή να ταπεινοφρονεί. «Για να παραγγείλεις σε κάποιους να μη διδάσκουν ξένες διδασκαλίες». Δεν τους αναφέρει ονομαστικά, για να μην τους κάνει πιο θρασείς. «Ούτε να δίνουν προσοχή σε μύθους». Εννοεί τις μυθικές παραδόσεις των Ιουδαίων, για τις οποίες και ο προφήτης τους κατηγορούσε λέγοντας: «Διδάσκοντας διδασκαλίες που είναι εντάλματα ανθρώπων». Διότι, εγκαταλείποντας την εξήγηση του νόμου, επινοούσαν δικές τους παραδόσεις. «Και σε γενεαλογίες απέραντες». Ως γενεαλογίες, εννοεί τις θεογονίες των Ελλήνων, τις γενεαλογικές σειρές των θεών. Προτρέπει, λοιπόν, τον μαθητή, και αυτούς που χρησιμοποιούν ιουδαϊκούς μύθους να ανατρέπει, και σε αυτούς που ακολουθούν την ελληνική απάτη να μην επιτρέπει να μιλούν, ούτε τρόπον τινά να εισάγουν σειρές θεών. «Οι οποίες προκαλούν μάλλον έριδες, παρά την οικοδομή του Θεού που στηρίζεται στην πίστη». Αυτές οι διδασκαλίες, λέει, εκτός του ότι δεν ωφελούν σε τίποτα, αποσπούν τον άνθρωπο και από την οικονομία του Θεού. Και ως οικονομία του Θεού εννοεί το μυστήριο της ενανθρωπήσεως. «

Αλλά αυτό μεν θα το παραβλέψουμε εξαιτίας της δικής τους ανοησίας. Προβάλλουν κάποια παράδοση, την οποία όταν τους ευχαριστεί θέλουν να την ισχυροποιούν, όταν όμως τους δυσαρεστεί σπεύδουν να την απορρίπτουν. Καίτοι σε όλα η υπόθεση είναι η ίδια, ο χρόνος κοινός και η τιμή ισότιμη. Αλλά τι θα μπορούσε να πει κανείς σε ανθρώπους που δεν πείθονται ούτε με έργο ούτε με λόγο, που δεν κατανοούν ούτε αυτά που λένε ούτε αυτά που ακούν, και έχουν παραιτηθεί από την ίδια τους τη σωτηρία; Ωστόσο, ο λόγος της αλήθειας θα εκφραστεί με παρρησία. Πρώτον, αξίζει να ειπωθεί ότι, κυρίως σε όσα λέγονται και ακούγονται περί Θεού, πρέπει να προσέρχεται κανείς με την πρέπουσα ευλάβεια, εξοπλισμένος με θείο φόβο· έπειτα, η πίστη να προηγείται σε αυτά, να τιμάται και να είναι ριζωμένη από πριν στις ψυχές, και με ευθύτητα καρδιάς να υποδεχόμαστε τους λόγους για τόσο σπουδαία ζητήματα, να απέχουμε από κενές και μάταιες ερωτήσεις, να αποστρεφόμαστε εντελώς τους γραώδεις μύθους και τις βέβηλες κενοφωνίες, και να μην δίνουμε προσοχή σε ατελείωτες γενεαλογίες, όπως έχει διδάξει το ιερό Γράμμα, οι οποίες προκαλούν περισσότερο συζητήσεις παρά εξυπηρετούν την οικονομία του Θεού που βασίζεται στην πίστη, ούτε να αναζητούμε επιβεβαίωση και απόδειξη μέσω σημείων και παράδοξων έργων, ή τουλάχιστον να διατηρούμε αμφιβολία ως προς τα καίρια ζητήματα. Αυτό το επιχείρημα είναι ιουδαϊκό, είναι κακούργημα των απίστων.