Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:5

Προς Φιλιππησίους: Όλα να τα πράττετε χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς. Προς Τιμόθεον Α΄: Ο σκοπός δε της παραγγελίας είναι η αγάπη από καθαρή καρδιά και αγαθή συνείδηση... Έχοντας πίστη και αγαθή συνείδηση, την οποία μερικοί, αφού απέρριψαν, ναυάγησαν ως προς την πίστη.

Αυτά είναι εκείνα που εσύ διδάσκεις προφορικά σε όσους βρίσκονται γύρω σου και γραπτά στους απόντες, έχοντας βρει μόλις τώρα την κατάλληλη ευκαιρία, καθώς η εμφύλια διαμάχη συμπράττει, διόλου παράλογα. Και ενώ θέλεις να είσαι νομοδιδάσκαλος, παρεξέκλινες από την ανυπόκριτη πίστη, μη γνωρίζοντας ούτε τι λες ούτε τι είναι αυτά για τα οποία διαβεβαιώνεις με τα φλύαρα λόγια και τα γραπτά σου. Εγώ όμως «πιστεύω εις ένα Θεόν, ποιητήν ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων», δηλαδή όλων των αισθητών και των νοητών.

ΟΜΙΛΙΑ Β΄. Ο σκοπός της παραγγελίας είναι η αγάπη, η οποία προέρχεται από καθαρή καρδιά, από αγαθή συνείδηση και από ανυπόκριτη πίστη. Μερικοί, αφού αστόχησαν ως προς αυτά, παρεκτράπηκαν σε ματαιολογίες, θέλοντας να είναι νομοδιδάσκαλοι, χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε, ούτε εκείνα για τα οποία προβαίνουν σε διαβεβαιώσεις.

Ποιος λοιπόν είναι αυτός; Η αγάπη. Όπως λοιπόν όταν λέει: «Το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός», δηλαδή το πλήρωμα, και αυτό εξαρτάται από εκείνα, έτσι και αυτή η παραγγελία εμπεριέχεται στην αγάπη. Σκοπός της ιατρικής είναι η υγεία· ώστε, όταν υπάρχει υγεία, δεν χρειάζεται πολλή προετοιμασία· και όταν υπάρχει αγάπη, δεν χρειάζεται πολλή παραγγελία. Και για ποια αγάπη μιλάει; Την ειλικρινή, όχι αυτήν που περιορίζεται στα λόγια, αλλά αυτήν που προέρχεται από την εσωτερική διάθεση, τη γνώμη και τη συμπόνια. «Από καθαρή καρδιά», λέει· δηλαδή, μιλάει είτε για τον ορθό τρόπο ζωής, είτε για τη γνήσια φιλία. Διότι και ο ακάθαρτος βίος δημιουργεί σχίσματα· επειδή «καθένας που πράττει φαύλα, μισεί το φως». Διότι υπάρχει φιλία και μεταξύ των φαύλων, όπως ακριβώς και οι ληστές αγαπούν τους ληστές, και οι δολοφόνοι τους δολοφόνους· αλλά αυτό δεν προέρχεται από αγαθή συνείδηση, αλλά από φαύλη, ούτε από καθαρή καρδιά, αλλά από ακάθαρτη, ούτε από ανυπόκριτη πίστη, αλλά από επίπλαστη και υποκριτική. Διότι η πίστη φανερώνει την αλήθεια· και από την ειλικρινή πίστη γεννιέται η αγάπη· επειδή εκείνος που πραγματικά πιστεύει στον Θεό, δεν ανέχεται ποτέ να την εγκαταλείψει. «Από τα οποία κάποιοι», λέει, «επειδή αστόχησαν, εξέκλιναν σε ματαιολογίες». Πολύ σωστά είπε: «Επειδή αστόχησαν»· διότι απαιτείται τέχνη, ώστε να στοχεύει κανείς στην ευθεία και όχι έξω από τον σκοπό. Ώστε να κατευθύνεται από το Πνεύμα· διότι είναι πολλά εκείνα που παρεκτρέπουν από την ευθεία οδό, και πρέπει να προσηλώνει κανείς το βλέμμα του σε ένα μόνο σημείο. «Θέλοντας», λέει, «να είναι νομοδιδάσκαλοι».

Και μιλώντας στους Εφεσίους έλεγε: «Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι για τις ανάγκες μου και για εκείνους που βρίσκονταν μαζί μου, υπηρέτησαν τα χέρια αυτά». Και όντας μέγας στο κορυφαίο των αγαθών, την αγάπη, ήταν σφοδρότερος από κάθε φλόγα· και όπως ακριβώς το σίδερο όταν πέσει στη φωτιά γίνεται ολόκληρο φωτιά, έτσι και αυτός, αφού αναφλέχθηκε από το πυρ της αγάπης, έγινε ολόκληρος αγάπη. Και επειδή ήταν σαν κοινός πατέρας ολόκληρης της οικουμένης, μιμούνταν με αυτόν τον τρόπο τους φυσικούς πατέρες· μάλλον δε ξεπέρασε όλους τους πατέρες, τόσο ως προς τις σωματικές όσο και ως προς τις πνευματικές φροντίδες, προσφέροντας και χρήματα, και λόγια, και σώμα, και ψυχή, και τα πάντα υπέρ εκείνων που αγαπούσε. Γι' αυτόν τον λόγο την ονόμαζε πλήρωμα του νόμου, και σύνδεσμο της τελειότητας, και μητέρα όλων των αγαθών, και αρχή και τέλος της αρετής· διότι έλεγε: «Ο δε σκοπός της επαγγελίας είναι η αγάπη που προέρχεται από καθαρή καρδιά, και αγαθή συνείδηση»· και πάλι: «Διότι το, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, και όποια άλλη εντολή υπάρχει, ανακεφαλαιώνεται στον λόγο τούτο, στο: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου».

«Το δε τέλος της παραγγελίας είναι αγάπη εκ καθαράς καρδίας και συνειδήσεως αγαθής και πίστεως ανυποκρίτου.» Δηλαδή, το κεφάλαιο της παραγγελίας είναι ο λόγος περί αγάπης. Και όπως η Γραφή αποκαλεί τον Χριστό τέλος του νόμου, δηλαδή συμπλήρωση και ανακεφαλαίωση, έτσι και εδώ χρησιμοποίησε αυτήν τη λέξη. Πολύ ορθά δε πρόσθεσε το «εκ καθαράς καρδίας», επειδή υπάρχει και αγάπη των πονηρών. Όπως ήταν εκείνοι που ομονοούσαν στην ασέβεια κατά του Χριστού. «Από τα οποία μερικοί, αφού αστόχησαν, εκτράπηκαν σε ματαιολογία.» Εννοεί από την αγάπη και από την αγαθή συνείδηση και από την ανυπόκριτη πίστη. «Θέλοντας να είναι νομοδιδάσκαλοι, χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε ούτε εκείνα για τα οποία διαβεβαιώνουν.» Διότι το πάθος της φιλαρχίας τούς αναγκάζει να αρπάζουν το αξίωμα των διδασκάλων. «Γνωρίζουμε δε ότι ο νόμος είναι καλός, εάν κάποιος τον χρησιμοποιεί νομίμως. Γνωρίζοντας τούτο,» Το «νομίμως» τίθεται αντί του «τον εκπληρώνει διά των έργων».

Πώς όμως γίνεται αυτό; Ο μακάριος Παύλος στέλνοντας επιστολή ως απόστολος, και προτρέποντας τους πάντες στη μίμηση του Θεού και του εαυτού του, λέει: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως αγαπητά τέκνα». Έπειτα πάλι δηλώνοντας ότι τίποτα δεν κατορθώνει τόσο αυτή τη μίμηση, όσο το να ζει κανείς για το κοινό όφελος και να αποβλέπει στο τι είναι χρήσιμο για τους πάντες, πρόσθεσε: «περιπατείτε εν αγάπη». Και πολύ σωστά, αφού είπε «να γίνεστε μιμητές μου», αμέσως κάνει λόγο για την αγάπη, δείχνοντας ότι αυτή η αρετή περισσότερο από κάθε άλλη μάς κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό. Διότι όλες οι άλλες, όντας κατώτερες από αυτήν, περιστρέφονται γύρω από τους ανθρώπους, όπως ο αγώνας ενάντια στις επιθυμίες, ο πόλεμος ενάντια στη γαστριμαργία, η παράταξη ενάντια στη φιλαργυρία, η πάλη ενάντια στον θυμό. Το να αγαπούμε όμως, αυτό είναι κοινό σε εμάς και στον Θεό. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κατατρέχουν, για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς». Και πάλι ο απόστολος: «Ο σκοπός της παραγγελίας είναι αγάπη από καθαρή καρδιά και αγαθή συνείδηση». Και πάλι: «Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, για να κερδίσω Ιουδαίους. Και σε εκείνους που είναι υπό τον νόμο ως υπό τον νόμο, και στους ασθενείς ως ασθενής, στους πάντες έγινα τα πάντα, για να σώσω τους πάντες ή έστω μερικούς». Και αλλού: «Για να παρουσιάσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ».

Διότι, αυτούς που θεωρούν αδύνατο να πραγματοποιηθεί αυτό το κατόρθωμα στους ανθρώπους δια του Πνεύματος, το οποίο είναι η όντως νέα κτίση της καθαρής καρδιάς, ο Απόστολος στην προς Εβραίους επιστολή αποδεικνύει ρητά ότι είναι όμοιοι με εκείνους που λόγω απιστίας δεν αξιώθηκαν να εισέλθουν στη γη της επαγγελίας, με αποτέλεσμα τα σώματά τους να πέσουν στην έρημο. Διότι, ό,τι είναι εκεί με φανερό τρόπο η γη της επαγγελίας και η εξολόθρευση των επτά εθνών, αυτό είναι εδώ με κρυφό τρόπο η απολύτρωση από τα πάθη και η αγάπη από καθαρή καρδιά, αγαθή συνείδηση και ανυπόκριτη πίστη, πράγμα που ο Απόστολος απέδειξε ότι είναι το τέλος κάθε εντολής. Αυτή είναι η όντως αληθινή γη της επαγγελίας, για την οποία όλα εκείνα υποδείχθηκαν τυπικώς δια του Μωυσή.

Άλλο είναι να διηγείται κανείς για τον άρτο και το τραπέζι, και άλλο είναι να φάει και να γευθεί τη νοστιμιά του άρτου και να ενδυναμωθούν όλα τα μέλη. Άλλο είναι να μιλάει με λόγια για ένα γλυκύτατο ποτό, και άλλο είναι να πάει και να αντλήσει από την ίδια την πηγή και να χορτάσει από την ίδια τη γεύση του γλυκύτατου ποτού. Άλλο είναι να διηγείται για πόλεμο και για γενναίους αθλητές και πολεμιστές, και άλλο είναι να πάει κάποιος σε πολεμική παράταξη και να συγκρουστεί με τους εχθρούς, να εισέλθει και να εξέλθει, να λάβει και να δώσει, και να αποκομίσει τα νικητήρια. Έτσι συμβαίνει και στα πνευματικά, άλλο είναι να διηγείται κανείς λόγια με κάποια γνώση και με τον νου, και άλλο είναι να έχει ουσιαστικά, έμπρακτα, με πλήρη βεβαιότητα, στον έσω άνθρωπο και στον νου τον θησαυρό, τη χάρη, τη γεύση και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Διότι εκείνοι που λένε απλούς λόγους έχουν φαντασιώσεις και υπερηφανεύονται από τον νου τους. Διότι «ο λόγος μας», λέει, «και το κήρυγμα δεν στηρίζονται σε πειστικά λόγια ανθρώπινης σοφίας, αλλά σε απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως», και πάλι αλλού λέει: «ο δε σκοπός της παραγγελίας είναι η αγάπη που προέρχεται από καθαρή καρδιά, αγαθή συνείδηση και ανυπόκριτη πίστη». Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν πέφτει. Διότι σε πολλούς που αναζήτησαν τον Θεό άνοιξε η θύρα, και είδαν τον θησαυρό, εισήλθαν σε αυτόν και βρίσκονταν σε χαρά λέγοντας: «Βρήκαμε θησαυρό».

Δεν οικοδομεί κανείς απλώς «πάνω στην άμμο», αλλά πρώτα ανασκάπτει όλη την άμμο και βαθαίνει, και έτσι θέτει το θεμέλιο «πάνω στην πέτρα», για να παραμείνει ασάλευτο όταν έρθουν οι χειμώνες, οι άνεμοι, τα κύματα και τα ποτάμια. Όσοι όμως οικοδομούν απλώς πάνω στην άμμο κοπιάζουν μάταια, διότι η οικία αμέσως πέφτει και καταστρέφεται. Έτσι και η φιλαλήθης ψυχή που επιθυμεί να οικοδομήσει την οικία της σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, δεν οικοδομεί «πάνω στην άμμο» των πονηρών διαλογισμών της αμαρτίας, αλλά σκάβει και βαθαίνει, αποκόπτοντας όσο της είναι δυνατόν τους αμμώδεις και κακούς διαλογισμούς της πονηρίας, έως ότου βρει τους στερεούς και ασάλευτους λογισμούς της πίστεως του Χριστού, έως ότου βρει τον Χριστό, την αληθινή πέτρα, απέναντι στην οποία «πύλες άδη δεν θα υπερισχύσουν». Και έτσι εποικοδομεί μέσω της αγαθής πολιτείας, έχοντας καθαρή καρδιά, αγαθή συνείδηση και ανυπόκριτη πίστη κατά τον Απόστολο, και με αυτόν τον τρόπο ολοκληρώνει την πνευματική οικοδομή του οίκου του Θεού, η οποία είναι εσωτερικά καθαρή και εξωτερικά πολύ περισσότερο καθαρή. Διότι προηγουμένως, πριν αποκαλυφθεί αυτό το μυστήριο του Πνεύματος του Χριστού και πριν από την έλευση και την επιφάνειά Του, όλος ο καλλωπισμός της δικαιοσύνης ήταν εξωτερικός, όπως και ο νόμος και η περιτομή και ο καθαρισμός και οι θυσίες και οι προσφορές και οι λατρείες.

Άλλο πράγμα είναι να διηγείται κανείς για άρτο και τραπέζι, και άλλο είναι να φάει, να γευθεί τη νοστιμιά του άρτου και να ενδυναμωθούν όλα τα μέλη του. Άλλο είναι να μιλάει για ένα γλυκύτατο ποτό, και άλλο είναι να πάει, να αντλήσει από την ίδια την πηγή και να χορτάσει από τη γεύση του γλυκύτατου ποτού. Άλλο είναι να διηγείται για πόλεμο και γενναίους αθλητές και πολεμιστές, και άλλο είναι να πάει κανείς στην παράταξη του πολέμου, να συγκρουστεί με τους εχθρούς, να μπει και να βγει, να δεχθεί και να δώσει χτυπήματα, και να κερδίσει τα βραβεία της νίκης. Έτσι συμβαίνει και εδώ. Άλλο είναι να εκφέρει κανείς λόγια στηριζόμενος σε κάποια γνώση και στον νου, και άλλο είναι να κατέχει ουσιαστικά, έμπρακτα και με πλήρη πληροφορία στον εσωτερικό άνθρωπο και στον νου του τον θησαυρό, τη χάρη, τη γεύση και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Διότι όσοι προφέρουν απλώς ψιλά λόγια ζουν με φαντασιώσεις και υπερηφανεύονται από τον νου τους. «Διότι ο λόγος μας», λέγει, «και το κήρυγμα δεν στηρίζεται σε πειστικά επιχειρήματα σοφίας, αλλά σε απόδειξη του Αγίου Πνεύματος και δυνάμεως». Και πάλι αλλού λέγει: «Ο δε σκοπός της εντολής είναι η αγάπη που προέρχεται από καθαρή καρδιά και πίστη ανυπόκριτη, από τα οποία μερικοί, αφού αστόχησαν, ναυάγησαν ως προς την πίστη». Βλέπεις ότι όσοι ασχολούνται μόνο με τα λόγια, ναυαγούν ως προς την αλήθεια.