Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:6

Αυτά είναι εκείνα που εσύ διδάσκεις προφορικά σε όσους βρίσκονται γύρω σου και γραπτά στους απόντες, έχοντας βρει μόλις τώρα την κατάλληλη ευκαιρία, καθώς η εμφύλια διαμάχη συμπράττει, διόλου παράλογα. Και ενώ θέλεις να είσαι νομοδιδάσκαλος, παρεξέκλινες από την ανυπόκριτη πίστη, μη γνωρίζοντας ούτε τι λες ούτε τι είναι αυτά για τα οποία διαβεβαιώνεις με τα φλύαρα λόγια και τα γραπτά σου. Εγώ όμως «πιστεύω εις ένα Θεόν, ποιητήν ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων», δηλαδή όλων των αισθητών και των νοητών.

ΟΜΙΛΙΑ Β΄. Ο σκοπός της παραγγελίας είναι η αγάπη, η οποία προέρχεται από καθαρή καρδιά, από αγαθή συνείδηση και από ανυπόκριτη πίστη. Μερικοί, αφού αστόχησαν ως προς αυτά, παρεκτράπηκαν σε ματαιολογίες, θέλοντας να είναι νομοδιδάσκαλοι, χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε, ούτε εκείνα για τα οποία προβαίνουν σε διαβεβαιώσεις.

Ποιος λοιπόν είναι αυτός; Η αγάπη. Όπως λοιπόν όταν λέει: «Το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός», δηλαδή το πλήρωμα, και αυτό εξαρτάται από εκείνα, έτσι και αυτή η παραγγελία εμπεριέχεται στην αγάπη. Σκοπός της ιατρικής είναι η υγεία· ώστε, όταν υπάρχει υγεία, δεν χρειάζεται πολλή προετοιμασία· και όταν υπάρχει αγάπη, δεν χρειάζεται πολλή παραγγελία. Και για ποια αγάπη μιλάει; Την ειλικρινή, όχι αυτήν που περιορίζεται στα λόγια, αλλά αυτήν που προέρχεται από την εσωτερική διάθεση, τη γνώμη και τη συμπόνια. «Από καθαρή καρδιά», λέει· δηλαδή, μιλάει είτε για τον ορθό τρόπο ζωής, είτε για τη γνήσια φιλία. Διότι και ο ακάθαρτος βίος δημιουργεί σχίσματα· επειδή «καθένας που πράττει φαύλα, μισεί το φως». Διότι υπάρχει φιλία και μεταξύ των φαύλων, όπως ακριβώς και οι ληστές αγαπούν τους ληστές, και οι δολοφόνοι τους δολοφόνους· αλλά αυτό δεν προέρχεται από αγαθή συνείδηση, αλλά από φαύλη, ούτε από καθαρή καρδιά, αλλά από ακάθαρτη, ούτε από ανυπόκριτη πίστη, αλλά από επίπλαστη και υποκριτική. Διότι η πίστη φανερώνει την αλήθεια· και από την ειλικρινή πίστη γεννιέται η αγάπη· επειδή εκείνος που πραγματικά πιστεύει στον Θεό, δεν ανέχεται ποτέ να την εγκαταλείψει. «Από τα οποία κάποιοι», λέει, «επειδή αστόχησαν, εξέκλιναν σε ματαιολογίες». Πολύ σωστά είπε: «Επειδή αστόχησαν»· διότι απαιτείται τέχνη, ώστε να στοχεύει κανείς στην ευθεία και όχι έξω από τον σκοπό. Ώστε να κατευθύνεται από το Πνεύμα· διότι είναι πολλά εκείνα που παρεκτρέπουν από την ευθεία οδό, και πρέπει να προσηλώνει κανείς το βλέμμα του σε ένα μόνο σημείο. «Θέλοντας», λέει, «να είναι νομοδιδάσκαλοι».

«Το δε τέλος της παραγγελίας είναι αγάπη εκ καθαράς καρδίας και συνειδήσεως αγαθής και πίστεως ανυποκρίτου.» Δηλαδή, το κεφάλαιο της παραγγελίας είναι ο λόγος περί αγάπης. Και όπως η Γραφή αποκαλεί τον Χριστό τέλος του νόμου, δηλαδή συμπλήρωση και ανακεφαλαίωση, έτσι και εδώ χρησιμοποίησε αυτήν τη λέξη. Πολύ ορθά δε πρόσθεσε το «εκ καθαράς καρδίας», επειδή υπάρχει και αγάπη των πονηρών. Όπως ήταν εκείνοι που ομονοούσαν στην ασέβεια κατά του Χριστού. «Από τα οποία μερικοί, αφού αστόχησαν, εκτράπηκαν σε ματαιολογία.» Εννοεί από την αγάπη και από την αγαθή συνείδηση και από την ανυπόκριτη πίστη. «Θέλοντας να είναι νομοδιδάσκαλοι, χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε ούτε εκείνα για τα οποία διαβεβαιώνουν.» Διότι το πάθος της φιλαρχίας τούς αναγκάζει να αρπάζουν το αξίωμα των διδασκάλων. «Γνωρίζουμε δε ότι ο νόμος είναι καλός, εάν κάποιος τον χρησιμοποιεί νομίμως. Γνωρίζοντας τούτο,» Το «νομίμως» τίθεται αντί του «τον εκπληρώνει διά των έργων».

Άλλο πράγμα είναι να διηγείται κανείς για άρτο και τραπέζι, και άλλο είναι να φάει, να γευθεί τη νοστιμιά του άρτου και να ενδυναμωθούν όλα τα μέλη του. Άλλο είναι να μιλάει για ένα γλυκύτατο ποτό, και άλλο είναι να πάει, να αντλήσει από την ίδια την πηγή και να χορτάσει από τη γεύση του γλυκύτατου ποτού. Άλλο είναι να διηγείται για πόλεμο και γενναίους αθλητές και πολεμιστές, και άλλο είναι να πάει κανείς στην παράταξη του πολέμου, να συγκρουστεί με τους εχθρούς, να μπει και να βγει, να δεχθεί και να δώσει χτυπήματα, και να κερδίσει τα βραβεία της νίκης. Έτσι συμβαίνει και εδώ. Άλλο είναι να εκφέρει κανείς λόγια στηριζόμενος σε κάποια γνώση και στον νου, και άλλο είναι να κατέχει ουσιαστικά, έμπρακτα και με πλήρη πληροφορία στον εσωτερικό άνθρωπο και στον νου του τον θησαυρό, τη χάρη, τη γεύση και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Διότι όσοι προφέρουν απλώς ψιλά λόγια ζουν με φαντασιώσεις και υπερηφανεύονται από τον νου τους. «Διότι ο λόγος μας», λέγει, «και το κήρυγμα δεν στηρίζεται σε πειστικά επιχειρήματα σοφίας, αλλά σε απόδειξη του Αγίου Πνεύματος και δυνάμεως». Και πάλι αλλού λέγει: «Ο δε σκοπός της εντολής είναι η αγάπη που προέρχεται από καθαρή καρδιά και πίστη ανυπόκριτη, από τα οποία μερικοί, αφού αστόχησαν, ναυάγησαν ως προς την πίστη». Βλέπεις ότι όσοι ασχολούνται μόνο με τα λόγια, ναυαγούν ως προς την αλήθεια.