Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:9

Απόκ. Ο διάβολος, ο οποίος «περιφέρεται ως ωρυόμενος λέων, ζητώντας ποιον να καταπιεί». Ερώτ. λβ΄. Τι είπε όμως ο κριτής; «Αν και τον Θεό δεν φοβάμαι, και άνθρωπο δεν ντρέπομαι, εντούτοις θα της αποδώσω δικαιοσύνη, για να μην έρχεται και με ενοχλεί διαρκώς». Και προσθέτει ο Κύριος λέγοντας: «Ακούστε τι λέει ο κριτής της αδικίας», [εννοώντας] τον Θεό· επειδή κρίνει και καταδικάζει τους αδίκους. «Διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.» Ερώτ. λγ΄. Πώς πρέπει να νοηθεί το ότι «Εκείνος που έχει ιμάτιο, ας το πουλήσει και ας αγοράσει μάχαιρα»; Απόκ. Αυτό το είπε ο Κύριος, θέλοντας να γνωστοποιήσει στους αποστόλους την προδοσία Του και την έφοδο των Ιουδαίων. Επομένως, ούτε το αποσιώπησε εντελώς, για να μην ταραχθούν από την αιφνίδια έφοδο, ούτε πάλι το φανέρωσε πλήρως, για να μην κυριευθούν από κάποια δειλία.

Σχετικά με τον κανόνα για τον οποίο ρώτησες, χρησιμοποιείς πολλές περιστροφές επιδιώκοντας να «εισέλθεις διά της στενής πύλης στην αιώνια ζωή». Ιδού, συνοπτικά σου λέει ο Χριστός πώς πρέπει να εισέλθεις. Άφησε τους κανόνες των ανθρώπων και άκουσέ Τον που λέει ότι «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Εάν, λοιπόν, ένας άνθρωπος δεν έχει υπομονή, δεν θα εισέλθει στη ζωή. Μην επιζητάς, επομένως, διαταγή, διότι δεν θέλω να βρίσκεσαι υπό νόμον, αλλά υπό χάριν. Διότι λέει: «Για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος», και εμείς θέλουμε να συγκαταλέγεσαι μεταξύ των δικαίων. Να κρατάς τη διάκριση, όπως ο κυβερνήτης που κατευθύνει το σκάφος ανάλογα με τους ανέμους. Και όταν ασθενείς, να ενεργείς ανάλογα με αυτό σε όλα όσα έγραψες, και όταν υγιαίνεις, επίσης ανάλογα με αυτό. Επειδή και όταν το σώμα ασθενεί, δεν δέχεται την τροφή όπως συνήθως. Επομένως, και σε αυτήν την περίπτωση ο κανόνας τίθεται σε αδράνεια. Και όσον αφορά τις ημέρες, να τις θεωρείς ίσες, άγιες, καλές.

Τώρα όμως, αποβάλετε και εσείς τα πάντα: την οργή, τον θυμό, την κακία, τη βλασφημία, την αισχρολογία από το στόμα σας. Μη ψεύδεσθε ο ένας στον άλλον. Α΄ Προς Τιμόθεον: Για τους ανόμους δε και τους ανυποτάκτους, τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς, τους ανοσίους και τους βεβήλους, τους πατροκτόνους και τους μητροκτόνους, τους ανδροφόνους, τους πόρνους, τους αρσενοκοίτες, τους ανδραποδιστές, τους ψεύστες, τους επίορκους, και για οτιδήποτε άλλο αντίκειται στην υγιαίνουσα διδασκαλία, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο της δόξης του μακαρίου Θεού, το οποίο μου ενεπιστεύθη.

ΑΛΛΟ. «Για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος, αλλά για τους άνομους και τους ανυπότακτους.» Έπειτα, αφού προσθέτει σε αυτά και άλλα κακά, στο τέλος επιφέρει: «Και καθετί άλλο που αντιτίθεται στην υγιή διδασκαλία, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο της δόξας του μακάριου Θεού, το οποίο μου εμπιστεύθηκαν.» Τίνος λοιπόν το Ευαγγέλιο εμπιστεύθηκαν στον Παύλο; Και τίνος κήρυκας και απόστολος είναι, αν όχι του Σωτήρα μας Χριστού; Τον οποίο μάλιστα, ονομάζοντάς τον μακάριο Θεό, δεν επιτρέπει σε κάποιους να λένε ότι είναι δημιούργημα. Διότι πώς μπορεί να είναι πλέον Θεός το κατασκευασμένο και πρόσφατο; Διότι, αν καθετί που κτίζεται και έχει γεννητή ουσία καλείται από το μη ον στο είναι, πώς δεν είναι πρόσφατο;

Διότι μία είναι η συμφωνία, όπως λέει μέσω του Μωυσή: «Προφήτη 〈σαν κι εμένα〉 θα αναστήσει για εσάς ο Κύριος από τους αδελφούς σας», και πάλι ο Κύριος λέει: «Ο Μωυσής έγραψε για εμένα», και ο Μωυσής λέει: «Κάθε ψυχή η οποία δεν θα ακούσει εκείνον τον προφήτη, θα εξολοθρευθεί», και πάλι ο Κύριος: «Εάν δεν πιστεύετε στα γραπτά του Μωυσή, πώς θα ακούσετε τα δικά μου λόγια;» Και από παντού φαίνεται ότι η αλήθεια είναι φωτεινή και «δεν έχει ρυτίδα». 73. Ορίζει δε πάλι τη διαθήκη του νόμου ως διαθήκη θανάτου, επειδή ο Απόστολος είπε: «Εάν δε η διαθήκη του θανάτου, η οποία εντυπώθηκε με γράμματα σε λίθους, έγινε με δόξα». Και δεν είπε μόνο αυτό η Θεία Γραφή, αλλά ότι «ο νόμος δεν έχει τεθεί για τον δίκαιο, αλλά για τους πατροκτόνους και μητροκτόνους και επίορκους, και για καθετί που αντίκειται στην υγιαίνουσα διδασκαλία». Εφόσον λοιπόν ο νόμος δεν έχει τεθεί για τον δίκαιο, μήπως άραγε είναι παράνομος ο δίκαιος; Μη γένοιτο. Αλλά, επειδή ο δίκαιος πρόλαβε να εκπληρώσει τις επιταγές του νόμου, δεν υπάρχει νόμος εναντίον του δικαίου ο οποίος έπραξε τον νόμο· έχει τεθεί όμως εναντίον των ανόμων, δικάζοντας αυτούς που παρανόμησαν. Έτσι λοιπόν η διαθήκη 〈είναι διαθήκη θανάτου〉. Διότι έλεγε ότι ο φονιάς πρέπει να φονεύεται και ο μοιχός να θανατώνεται και ο παραβάτης να λιθοβολείται. «Έγινε δε με δόξα»· διότι μεγάλη υπήρξε η δόξα της.

«Αλλά ούτε η νηστεία», λέει, «θα είναι καθορισμένη. Διότι αυτά είναι ιουδαϊκά και βρίσκονται "υπό τον ζυγό της δουλείας"· "διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος, αλλά για τους πατροκτόνους, τους μητροκτόνους και τους υπολοίπους". Αν, λοιπόν, θελήσω καθόλου να νηστεύσω, νηστεύω οποιαδήποτε ημέρα επιλέξω από μόνος μου χάριν της ελευθερίας». Γι' αυτό και μεταξύ τους θεωρείται φιλοτιμία να νηστεύουν μάλλον την Κυριακή, ενώ την Τετάρτη και την Παρασκευή να τρώνε. Πολλές φορές, βέβαια, νηστεύουν και την Τετάρτη, όχι ως θεσμό, αλλά με δική τους προαίρεση, λέει. Και κατά τις ημέρες του Πάσχα, όταν σε εμάς επικρατούν χαμευνίες, αγνείες, κακοπάθειες, ξηροφαγίες, προσευχές, αγρυπνίες και νηστείες, και όλες οι σωτήριες πράξεις των ψυχών του αγίου Πάσχα, αυτοί από τα χαράματα αγοράζουν κρέατα και κρασί, γεμίζοντας τις φλέβες τους, και ξεκαρδίζονται στα γέλια, χλευάζοντας εκείνους που επιτελούν αυτήν την αγία λατρεία της εβδομάδας του Πάσχα. Διότι, αν και αυτοί έχουν αναλάβει τον τρόπο ζωής των αποτακτικών, δεν ασκείται από αυτούς, αλλά σημειώνονται πολλές κρεοφαγίες και οινοποσίες, εκτός ίσως αν μερικοί σπάνιοι ανάμεσά τους επιθυμούν από δική τους προαίρεση να πράξουν αυτό. Μάλλον δε, οι περισσότεροι από αυτούς έχουν παραδοθεί σε άφθονες βρώσεις κρεάτων και οινοποσίες, όπως ανέφερα πολλές φορές. Αυτά είναι όσα εξεμέθηκαν από τον Αέριο στον βίο. 4. Υποδεικνύει, λοιπόν, το φρόνημα και την απιστία του, καθώς και εκείνα που πάλι μέσω αυτού εξαπολύθηκαν παταγωδώς στον βίο ως κακομήχανη τέχνη.

Γι' αυτό και ομολογώ την ευγνωμοσύνη μου, διότι, ενώ ήμουν έρημος από όλους και εγκαταλελειμμένος, εσύ με προσέλαβες. Νομοθέτησέ με στην οδό σου και οδήγησέ με σε ευθεία οδό εξαιτίας των εχθρών μου. Μη με παραδώσεις στις διαθέσεις εκείνων που με θλίβουν, διότι ξεσηκώθηκαν εναντίον μου άδικοι μάρτυρες, και η αδικία εξαπάτησε τον εαυτό της. Πολλές φορές ο θείος Απόστολος, αφού δίδαξε για τον εαυτό του και είπε: «Διότι σε τίποτε δεν υστέρησα από τους υπερβολικά εξέχοντες αποστόλους», σε αυτά πρόσθεσε λέγοντας: «Όχι ότι έλαβα ήδη το βραβείο ή ότι έχω γίνει ήδη τέλειος· αλλά συνεχίζω τον αγώνα, μήπως και το κατακτήσω»· και πάλι αλλού: «Σκληραγωγώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, μήπως, ενώ κήρυξα σε άλλους, ο ίδιος αποδειχθώ αδόκιμος». Διότι, όσον αφορά τη σύγκρισή του με τους ανθρώπους, είχε τη συνείδηση ότι είχε προκόψει και είχε αποκτήσει την ανθρώπινη τελειότητα· όσον αφορά όμως την αλήθεια, γνώριζε ότι υστερούσε σε πολλά, και για τον λόγο αυτόν ομολογούσε ότι είναι ατελής. Με αυτή τη σκέψη, νομίζω, και εκείνος που διατύπωσε τα προκείμενα λόγια, για μεν τα παρελθόντα απέδωσε την πρέπουσα ευχαριστία στον Θεό, ως άνθρωπος όμως ανησυχεί για το ολίσθημα της ανθρώπινης αδυναμίας. Γι' αυτό, για τον μελλοντικό χρόνο, παρακαλούσε τον Θεό να γίνει ο Ίδιος νομοθέτης του. Διότι δεν μου αρκούν, λέει, οι νόμοι του Μωυσή· επειδή εκείνος ο νόμος δεν είχε θεσπιστεί για τους δικαίους, αλλά για τους ανόμους και τους ανυπότακτους, τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς και τους παρόμοιους με αυτούς.

Βλέπεις πώς και αυτός, διακρίνοντας δύο διαθήκες, ονομάζει τη μία παλαιά και την άλλη καινή, και λέει ότι η καινή δεν θα είναι όπως η παλαιά, την οποία συνήψε με τους πατέρες; Διότι η πρώτη είχε θεσπιστεί ως νόμος για τους Ιουδαίους που είχαν εκπέσει από την ευσέβεια των προγόνων τους, είχαν ζηλώσει τον αιγυπτιακό βίο και τρόπο ζωής, και είχαν ολισθήσει στην πολυθεϊστική πλάνη και στη δεισιδαιμονία των εθνών γύρω από τα είδωλα, προκειμένου να εγείρει αυτούς που είχαν πέσει και να ανορθώσει εκείνους που κείτονταν πρηνείς με κατάλληλες διδασκαλίες. «Διότι για τους δικαίους», λέει, «δεν θεσπίζεται νόμος, αλλά για τους ανόμους και τους ανυπότακτους, τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς», και τα παρόμοια. Η δε καινή καθοδηγεί αυτούς που μέσω του Σωτήρος μας, με τη χάρη και τη δωρεά του Θεού, έχουν εγερθεί για να βαδίσουν και να σπεύσουν προς την υποσχεθείσα βασιλεία του Θεού, προσκαλώντας εξίσου όλους τους ανθρώπους σε μία και την αυτή μετοχή των αγαθών. Αυτήν την καινή διαθήκη, πάλι, ο Ησαΐας, ένας άλλος προφήτης των Εβραίων, την ονομάζει νέο νόμο, λέγοντας: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ, και θα κρίνει ανάμεσα στα έθνη, και θα έρθουν όλα τα έθνη, και θα συναχθούν όλοι οι λαοί και θα πουν, ελάτε, και ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ».

Θ΄ Γιατί μνημόνευσε τη Ρουθ ο ευαγγελιστής. α΄. Και πώς ήταν δυνατόν ο θείος Απόστολος, εφόσον με το Πνεύμα προέβλεπε την κλήση των αλλοφύλων εθνών που επρόκειτο να γίνει μέσω του δικού του Ευαγγελίου, να μη μνημονεύσει την αλλόφυλη; Διότι η Ρουθ ήταν αλλόφυλη και καταγόταν από τους αλλόφυλους Μωαβίτες, οι οποίοι είχαν αποκλειστεί από τον Μωυσή: «Διότι οι Μωαβίτες», λέει, «και οι Αμμανίτες δεν θα εισέλθουν στην Εκκλησία του Κυρίου έως την τρίτη και την τέταρτη γενεά, και έως τον αιώνα». Εντούτοις, αποδεικνυόμενη ανώτερη του νόμου επειδή ήταν θεοφιλής, εισήλθε στην Εκκλησία του Κυρίου· διότι ο νόμος απευθύνεται σε αυτούς που υπόκεινται στον νόμο: «Για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος, αλλά για τους άνομους και ανυπότακτους, τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς». Η Ρουθ όμως δεν ήταν τέτοια, παρόλο που κατά το γένος ήταν αλλόφυλη, αλλά υπερβαίνοντας τον περιορισμό του νόμου, και εισήλθε στην Εκκλησία του Κυρίου, και εντάχθηκε στο ισραηλιτικό γένος, και αξιώθηκε να συγκαταλεχθεί στους προγόνους του Σωτήρα μας, εξαιτίας της ευγένειας του ήθους της και όχι της σωματικής της καταγωγής. Και για όλους εμάς που προερχόμαστε από τα αλλόφυλα έθνη, αποτέλεσε το μέγιστο υπόδειγμα, ότι δηλαδή, εάν πράξουμε τα ίδια με αυτήν, θα επιτύχουμε τα ίδια από τον Θεό.

ΣΠΗ΄. Προς τον Θεοδόσιο τον Σχολαστικό. Ο μεν νόμος, ω σοφέ, είναι άριστο μέσο εκπαίδευσης στην ορθότητα, όχι διορθώνοντας εκείνους που βαδίζουν ορθά, αλλά αναχαιτίζοντας εγκαίρως τις ορμές εκείνων που παρεκτρέπονται. Γι' αυτό και ο Παύλος είπε: «Για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος». Το Ευαγγέλιο, όμως, αποτελεί προτροπή στη φιλοσοφία, αναπτερώνοντας τον πόθο των φιλάρετων όχι τόσο με τον φόβο, όσο με τις επαγγελίες. Επομένως, όσοι πείθονται σε αυτό, μένουν προσκολλημένοι στην αρετή όχι από τον φόβο του νόμου, αλλά από την προτίμησή τους στο ανώτερο.

Και γιατί να μιλώ για την ανάγκη των αρχόντων, εφόσον όσοι επιδιώκουν τη φιλοσοφία είναι ανώτεροι και από άλλα σπουδαιότερα πράγματα; Διότι άρχοντες των αρχόντων είναι οι νόμοι. Αλλά και πάλι, ούτε από νόμους έχει ανάγκη εκείνος που ζει με επιείκεια· και άκουσε γι' αυτό τον Παύλο που λέει: «Για τον δίκαιο δεν έχει θεσπιστεί νόμος». Εάν όμως δεν έχει θεσπιστεί νόμος, πολύ περισσότερο δεν τον εξουσιάζει κάποιος άρχοντας. Ιδού ένας τρίτος τρόπος εξουσίας, που και αυτός αντλεί την αιτία του από την αμαρτία και την πονηρία.

Διότι, εάν θέλεις να δεις πόσο η Γραφή σε πρόσταξε να απέχεις από αυτή την ανάγκη, την ανάγκη των δικαστηρίων εννοώ, και να μάθεις για ποιους έχουν θεσπιστεί οι νόμοι, άκου τι λέει ο Παύλος: «Για τον δίκαιο δεν έχει θεσπιστεί νόμος, αλλά για τους ανόμους και τους ανυπότακτους». Και αν αυτά τα λέει για τον Μωσαϊκό νόμο, πολύ περισσότερο ισχύουν για τους έξωθεν νόμους. Εάν λοιπόν αδικείς, είναι φανερό ότι δεν είσαι δίκαιος· εάν όμως αδικείσαι και το υπομένεις (διότι αυτό κυρίως είναι το γνώρισμα του δικαίου), δεν έχεις καμία ανάγκη από τους έξωθεν νόμους. Και πώς θα μπορέσω να υπομείνω όταν αδικούμαι; λέει κάποιος. Κι όμως, ο Χριστός πρόσταξε κάτι ακόμη περισσότερο από αυτό. Διότι δεν έδωσε εντολή μόνο να υπομένεις όταν αδικείσαι, αλλά και να προσφέρεις αφειδώς σε αυτόν που σε αδικεί, και με την προθυμία σου να πάσχεις, να ξεπερνάς την επιθυμία εκείνου που σου κάνει κακό.

Διότι ήταν φυσικό αυτοί να κάνουν λόγο για τον νόμο και να λένε πολλά για τους καθαρμούς και τις άλλες σωματικές διατάξεις. Έπειτα, παραλείποντας να τα ελέγξει αυτά, επειδή δεν είναι τίποτε άλλο παρά σκιά και υπογραμμός των πνευματικών, προβαίνει σε κάτι που ήταν μάλλον ηπιότερο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Επαινεί τον νόμο, αποκαλώντας εδώ νόμο τον Δεκάλογο. Βάσει αυτού όμως απέκλεισε και εκείνα. Διότι, αν αυτά τα ίδια τιμωρούν τους παραβάτες και μας αποβαίνουν ανωφελή, πολλώ μάλλον εκείνα. Γνωρίζουμε δε, λέει, ότι ο νόμος είναι καλός, εάν κάποιος τον χρησιμοποιεί νομίμως, γνωρίζοντας το εξής: ότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος. Είναι καλός, λέει, αλλά και δεν είναι. Τι λοιπόν, λέει; Εάν κάποιος δεν τον χρησιμοποιεί νομίμως, δεν είναι καλός; Και πάλι καλός είναι· αλλά αυτό που εννοεί είναι τούτο: όταν τον εκπληρώνει κανείς μέσω των έργων του. Διότι η φράση «εάν κάποιος τον χρησιμοποιεί νομίμως», αυτό σημαίνει εδώ. Όταν όμως τον ερμηνεύουν μεν με τα λόγια, αλλά με τα έργα τον παραβαίνουν, αυτό συνιστά το να τον χρησιμοποιούν ανόμως. Διότι τον χρησιμοποιεί βέβαια και αυτός, αλλά όχι προς δική του ωφέλεια.

«Ο νόμος», λέει, «κατεργάζεται οργή». Αυτό αναφέρεται σε εκείνους που πράττουν το κακό. Τι ισχύει, όμως, για εκείνον που είναι άξιος τιμής; «Μέσω του νόμου», λέει, «έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας». Και τι ισχύει για τον δίκαιο; «Για τον δίκαιο», λέει, «δεν έχει θεσπιστεί νόμος». Για ποιον λόγο; Επειδή βρίσκεται εκτός του πεδίου της τιμωρίας και επειδή δεν περιμένει να μάθει από τον νόμο τα όσα πρέπει να πράξει, καθώς έχει μέσα του τη χάρη του Πνεύματος που του τα υπαγορεύει.

Διότι ο νόμος δόθηκε, ώστε να σωφρονίζονται με τον φόβο και την απειλή. Επομένως, δεν χρειάζεται χαλινάρι το υπάκουο άλογο, ούτε παιδαγωγία εκείνος που δεν έχει ανάγκη από παιδαγωγό. «Για τους ανόμους δε», λέει, «και τους ανυπότακτους, τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς, τους ανόσιους και τους βέβηλους, τους πατροκτόνους και τους μητροκτόνους». Και δεν σταμάτησε σε αυτό το σημείο, ούτε αναφέρθηκε μόνο γενικά στα αμαρτήματα, αλλά τα εξέτασε και λεπτομερώς κατά είδος, ώστε να τους πείσει να ντραπούν για την επιστασία του νόμου. Έπειτα, αφού τα απαρίθμησε κατά είδος, αναφέρθηκε περιληπτικά και σε όσα παρέλειψε, μολονότι και αυτά που ειπώθηκαν ήταν αρκετά για να τους αποτρέψουν. Για ποιους, λοιπόν, τα λέει αυτά; Για τους Ιουδαίους· διότι αυτοί υπήρξαν και πατροκτόνοι και μητροκτόνοι, και οι ίδιοι ήταν και βέβηλοι και ανόσιοι· αυτούς υπονοεί, λέγοντας: «Στους ασεβείς και αμαρτωλούς». Επειδή ακριβώς ήταν τέτοιοι, αναγκαστικά δόθηκε και ο νόμος. Διότι, πες μου, δεν προσκυνούσαν συνεχώς είδωλα; Δεν λιθοβολούσαν τον Μωυσή; Δεν ήταν τα χέρια τους γεμάτα από φόνους συγγενών; Δεν τους τα προσάπτουν αυτά διαρκώς οι προφήτες;

Τι γίνεται λοιπόν, εάν τα αμαρτήματα είναι μεν κοινώς ομολογημένα, αλλά δεν υπάρχουν μάρτυρες, παρά μόνο πονηρή υποψία; Ανέφερα πιο πάνω, λέει: «Πρέπει δε αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους έξω». Με φόβο λοιπόν ας αγαπούμε τον Θεό· διότι για τον δίκαιο δεν υφίσταται νόμος. Οι περισσότεροι όμως, οι οποίοι επιδιώκουν την αρετή από ανάγκη και όχι από ελεύθερη προαίρεση, αποκομίζουν μεγάλα οφέλη από τον φόβο, αποκόπτοντας πολλές φορές τις ίδιες τους τις επιθυμίες. Για τον λόγο αυτόν ακούμε για τη γέεννα, ώστε να αποκομίσουμε μεγάλο όφελος από την απειλή και τον φόβο αυτόν. Διότι, εάν, ενώ επρόκειτο να ρίξει σε αυτήν όσους αμαρτάνουν, δεν είχε προαναγγείλει την απειλή της, πολλοί θα έπεφταν μέσα σε αυτήν. Διότι εάν τώρα, που ο φόβος συγκλονίζει τις ψυχές μας, υπάρχουν μερικοί που αμαρτάνουν τόσο εύκολα, σαν να μην υπάρχει καν αυτή· εάν τίποτε από αυτά δεν είχε λεχθεί ούτε είχε διατυπωθεί ως απειλή, ποιο φοβερό κακό δεν θα είχαμε διαπράξει;

Σύμφωνα με αυτό, και ο Παύλος ονόμασε δίκαιο εκείνον, με τη σημασία που αναφέραμε, για τον οποίο έλεγε ότι ούτε νόμος δεν έχει θεσπιστεί· διότι λέει, «για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος». Και σε πολλά άλλα σημεία, εξάλλου, θα μπορούσε κανείς να βρει το όνομα αυτό να αποδίδεται στην αρετή γενικότερα. Εσύ όμως παρατήρησε την αύξηση της χάριτος, εφόσον επιθυμεί οι νεοπροσερχόμενοι μαθητές να είναι ανώτεροι από τους δασκάλους της Παλαιάς Διαθήκης.

Εάν οι πατέρες διαπαιδαγωγούσαν τα παιδιά τους με προσοχή και επιμέλεια, δεν θα υπήρχε ανάγκη ούτε από νόμους, ούτε από δικαστήρια, ούτε από τιμωρίες και ποινές και δημόσιες εκτελέσεις. Διότι, όπως λέει, για τον δίκαιο δεν θεσπίζεται νόμος. Επειδή όμως τα παραμελούμε, για αυτόν τον λόγο τα περιβάλλουμε με μεγαλύτερα δεινά, τα παραδίδουμε στα χέρια των δημίων και τα ωθούμε συνεχώς στα βάραθρα. Διότι, λέει η Γραφή, εκείνος που παραχαϊδεύει τον γιο του, θα χρειαστεί να επιδέσει τα τραύματά του. Τι σημαίνει «εκείνος που παραχαϊδεύει»; Εκείνος που τον σπλαχνίζεται, εκείνος που τον κολακεύει, εκείνος που τον περιποιείται πέρα από το μέτρο. Διότι αυτός έχει ανάγκη από αυστηρότητα, επιμέλεια και φόβο. Αυτά τα λέω, όχι για να είμαστε υπερβολικά σκληροί με τα παιδιά, αλλά για να μη φαινόμαστε σε αυτά ευκαταφρόνητοι. Διότι, εάν η γυναίκα οφείλει να σέβεται με φόβο τον άνδρα της, πολύ περισσότερο οφείλει το παιδί τον πατέρα του. Και μη μου λες ότι είναι αδύνατον να επιβληθεί κανείς στη νεότητα. Διότι, εάν ο Παύλος απαιτεί αυτήν την πρόνοια από μία χήρα γυναίκα, πολύ περισσότερο την απαιτεί από τους άνδρες· εάν ήταν αδύνατο, δεν θα το διέταζε.

Όταν οι Ιουδαίοι βρίσκονταν στην Αίγυπτο και η χώρα αυτή ήταν έρημη από εκείνους που θα τους καθοδηγούσαν, είχαν τα παραδείγματα του Ιώβ. Διότι, δες τον να αποτελεί παράδειγμα και των δύο καταστάσεων, και στον πλούτο και στην πενία, χωρίς ούτε από τον πρώτο να υπερηφανεύεται ούτε από τη δεύτερη να καταβάλλεται, και να επιδιώκει την αρετή πριν από τον Νόμο, σαν να βρισκόταν ήδη υπό τον Νόμο. «Διότι για τον δίκαιο», λέει, «δεν υπάρχει νόμος». Δες τους λογισμούς της φύσεως να λάμπουν: Από πού αυτός γνώρισε τον Θεό; Από πού τον λάτρευσε κατ' αυτόν τον τρόπο; Από πού απέφυγε την πλάνη; Από πού επέδειξε την ευαγγελική πολιτεία, από πού τόση πολλή υπομονή; Δεν έμαθε τίποτα από κανέναν. Από πού έγινε τέτοιος; Ποιος τον δίδαξε; Ποιος τον διαπαιδαγώγησε; Βλέπεις ότι ο Χριστός δεν ήλθε ως δάσκαλος τίποτα καινούριου και ξένου; «Υπήρχε κάποιος άνθρωπος στη χώρα της Αυσιτίτιδος, που ονομαζόταν Ιώβ». Δες το πρώτο εγκώμιο: ήταν άνθρωπος. Διότι δεν είναι βέβαια μικρό εγκώμιο αυτό, το να είναι κανείς αληθινός άνθρωπος. «Στη χώρα», λέει, «της Αυσιτίτιδος». Και αυτό είναι μεγάλο εγκώμιο. Διότι το να βρίσκεται στην Αραβία, όπου όλοι ήταν διεφθαρμένοι, όπου δεν υπήρχε κανένα υπόδειγμα ευνομίας, αυτό ακριβώς ήταν το θαυμαστό. «Και ήταν ο άνθρωπος εκείνος...». Πάλι τον αποκαλεί άνθρωπο. «Άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που απείχε από κάθε πονηρό πράγμα». Το καθένα από αυτά είναι ικανό να φανερώσει την ωραιότητα της ψυχής του. Αλλά, όπως ακριβώς κάποιος εραστής διηγείται με πολλή ακρίβεια το κάλλος του αγαπωμένου του, έτσι συμβαίνει και εδώ. «Άμεμπτος», λέει· αυτό αποτελεί ολόκληρη αρετή.

Μία ουσία χάρισε ο Θεός και στους δύο, καθώς και το πρωτείο αυτής της ουσίας· διότι το «Ποιήσωμεν ἄνθρωπον» είναι κοινό για όλο το ανθρώπινο γένος. Πώς, λοιπόν, τον αποβάλλεις από την πατρική ουσία, υποβιβάζοντάς τον σε έσχατη ευτέλεια, και ιδιοποιείσαι αυτό που είναι κοινό; Αλλά ο μακάριος Ιώβ δεν ήταν τέτοιος, γι' αυτό και έλεγε: «Δεν περιφρόνησα το δίκαιο του δούλου ή της δούλης». Γι' αυτόν τον λόγο και ο συγγραφέας, ονομάζοντάς τον δίκαιο, τον παρουσιάζει να μην έχει τη μερική δικαιοσύνη, αυτήν δηλαδή που αφορά τις συναλλαγές και τα δικαστήρια, αλλά να κατέχει την καθολική αρετή, σύμφωνα με εκείνον για τον οποίο έχει γραφτεί: «Τῷ δικαίῳ νόμος οὐ κεῖται». Και προσθέτει ότι ήταν και θεοσεβής, για να δείξει ότι ήταν τέλειος και στα καθήκοντά του προς τους ανθρώπους, και στα προς τον Θεό· διότι η μεν δικαιοσύνη απευθύνεται στους ανθρώπους, η δε θεοσέβεια προς τον Θεό. Πρόσεξε δε ότι οι αρετές ακολουθούν στενά η μία την άλλη, και στηρίζουν η μία την άλλη· διότι ο ενάρετος βίος σε κάνει να επιγνώσεις τον Θεό, και η γνώση του Θεού γίνεται φύλακας του βίου. Εξού και ο Ιώβ, επειδή ήταν δίκαιος, για τον λόγο αυτό ήταν και θεοσεβής· και επειδή είχε πάντοτε τον Θεό προ οφθαλμών του, γι' αυτό επιδίωκε το δίκαιο με δίκαιο τρόπο, για χάρη του ίδιου του καλού και όχι για κάτι άλλο· δεν είναι όμως δυνατόν να γίνει κάποιος δίκαιος, εάν προηγουμένως δεν έχει γίνει άμεμπτος.

Διότι, εάν καταργήσεις τα δικαστήρια, κατήργησες όλη την ευταξία της ζωής μας· και όπως, εάν απομακρύνεις τον κυβερνήτη του πλοίου, καταποντίζεις το σκάφος, και εάν αποσύρεις τον στρατηγό από το στρατόπεδο, παραδίδεις τους στρατιώτες δεμένους στους εχθρούς· έτσι, εάν καταργήσεις τους άρχοντες των πόλεων, θα ζήσουμε βίο πιο άλογο και από τα άλογα θηρία, δαγκώνοντας και κατασπαράζοντας ο ένας τον άλλον, ο πλούσιος τον φτωχότερο, ο δυνατότερος τον ασθενέστερο, ο θρασύτερος τον επιεικέστερο. Αλλά τώρα τίποτε από αυτά δεν συμβαίνει, με τη χάρη του Θεού· διότι όσοι ζουν με ευλάβεια δεν έχουν καμία ανάγκη από τη δική τους παιδαγωγία· επειδή, όπως λέει, «για τον δίκαιο δεν έχει θεσπιστεί νόμος». Οι περισσότεροι όμως, που ρέπουν προς την κακία, εάν δεν είχαν να τους επικρέμαται ο φόβος από αυτούς, θα γέμιζαν τις πόλεις με μύρια κακά, πράγμα που έχοντας κατανοήσει και ο Παύλος έλεγε: «Δεν υπάρχει εξουσία παρά μόνο από τον Θεό, και οι υπάρχουσες εξουσίες έχουν ταχθεί από τον Θεό». Διότι, ό,τι είναι στα σπίτια οι ξύλινες δοκοί στήριξης, το ίδιο είναι και οι άρχοντες στις πόλεις· και όπως εάν αφαιρέσεις εκείνες, οι τοίχοι διαλύονται και καταρρέουν από μόνοι τους ο ένας πάνω στον άλλον· έτσι, εάν αφαιρέσεις από την οικουμένη τους άρχοντες και τον φόβο που προέρχεται από αυτούς, και οι οικίες και οι πόλεις και τα έθνη θα καταρρεύσουν το ένα πάνω στο άλλο με απόλυτη ασυδοσία, εφόσον δεν θα υπάρχει κανείς να συγκρατεί και να αναχαιτίζει, και με τον φόβο της τιμωρίας να πείθει σε ησυχία.

Διότι αυτές είναι καρπός του Πνεύματος, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· εναντίον τέτοιων δεν υπάρχει νόμος», λέει. Πολύ σωστά μίλησε έτσι· διότι εκείνοι που ασκούν την αρετή είναι ανώτεροι από τον νόμο και δεν υπόκεινται σε νόμο· «διότι για τον δίκαιο», λέει, «δεν έχει τεθεί νόμος». Έπειτα, αφού μας ανέλυσε τον καρπό του Πνεύματος, πρόσθεσε: «Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες της», σαν να έλεγε κανείς ότι την απέδειξαν ανενεργή ως προς την πράξη των κακών, την κατέστησαν άπρακτη, και την καταπολέμησαν με τέτοιο τρόπο, ώστε να καταστεί ανώτερη και από τα πάθη και από τις επιθυμίες. Διότι αυτό υπονόησε λέγοντας «σταύρωσαν». Επειδή, όπως ακριβώς εκείνος που είναι προσηλωμένος στον σταυρό και διαπερασμένος από εκείνα τα καρφιά, ενώ κατακόπτεται από τις οδύνες και κεντρίζεται, ας πούμε, από εδώ και από εκεί, δεν θα μπορούσε ποτέ να ενοχληθεί από κάποια σαρκική επιθυμία, αλλά αντίθετα όλα τα πάθη και κάθε πονηρή επιθυμία τρέπονται σε φυγή, αφού η οδύνη δεν αφήνει κανένα περιθώριο για τα πάθη εκείνα, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και εκείνοι που αφιέρωσαν τους εαυτούς τους στον Χριστό προσηλώθηκαν τόσο πολύ σε Αυτόν και περιφρόνησαν τις σωματικές ανάγκες, σαν να σταύρωσαν τους εαυτούς τους μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.

«Το δε τέλος της παραγγελίας είναι αγάπη εκ καθαράς καρδίας και συνειδήσεως αγαθής και πίστεως ανυποκρίτου.» Δηλαδή, το κεφάλαιο της παραγγελίας είναι ο λόγος περί αγάπης. Και όπως η Γραφή αποκαλεί τον Χριστό τέλος του νόμου, δηλαδή συμπλήρωση και ανακεφαλαίωση, έτσι και εδώ χρησιμοποίησε αυτήν τη λέξη. Πολύ ορθά δε πρόσθεσε το «εκ καθαράς καρδίας», επειδή υπάρχει και αγάπη των πονηρών. Όπως ήταν εκείνοι που ομονοούσαν στην ασέβεια κατά του Χριστού. «Από τα οποία μερικοί, αφού αστόχησαν, εκτράπηκαν σε ματαιολογία.» Εννοεί από την αγάπη και από την αγαθή συνείδηση και από την ανυπόκριτη πίστη. «Θέλοντας να είναι νομοδιδάσκαλοι, χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε ούτε εκείνα για τα οποία διαβεβαιώνουν.» Διότι το πάθος της φιλαρχίας τούς αναγκάζει να αρπάζουν το αξίωμα των διδασκάλων. «Γνωρίζουμε δε ότι ο νόμος είναι καλός, εάν κάποιος τον χρησιμοποιεί νομίμως. Γνωρίζοντας τούτο,» Το «νομίμως» τίθεται αντί του «τον εκπληρώνει διά των έργων».

Και πάλι το «νόμιμα» ισχύει όταν κάποιος λέει ότι τον υπακούει. Τον υπακούει δε αυτός που δέχεται τον Χριστό, καθώς ακριβώς μας δίδασκε το μυστήριο γι' αυτόν, περιγράφοντάς το σε σας σαν μέσα από σκιές. «Διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.» Σύμφωνα με την προφανή ερμηνεία, τούτο σημαίνει ότι ο δίκαιος είναι εκτός τιμωρίας. Σύμφωνα δε με την πνευματικότερη, σημαίνει ότι εκείνος που έχει δικαιωθεί διά της χάριτος, βρίσκεται έξω από τα καταπιεστικά προστάγματα του νόμου, μη έχοντας πλέον ανάγκη από γάλα, καθώς εφεξής τρέφεται με στερεά τροφή. «Αλλά για τους ανόμους και ανυπότακτους, τους ασεβείς και αμαρτωλούς, τους ανόσιους και βέβηλους, τους πατροκτόνους και μητροκτόνους, τους ανδροφόνους, τους πόρνους, τους αρσενοκοίτες, τους δουλεμπόρους, τους ψεύτες, τους επίορκους, και για καθετί άλλο που αντίκειται στην υγιαίνουσα διδασκαλία.» Αυτά τα υπαινίσσεται για τους Ιουδαίους. Διότι δεν υπήρχε είδος παρανομίας που να μην το έπρατταν. Γι' αυτό και τους επιβλήθηκε αυστηρός νόμος, ο οποίος τιμωρεί όσους τον παραβαίνουν. «Σύμφωνα με το Ευαγγέλιο της δόξας του μακάριου Θεού, το οποίο εμπιστεύθηκε σε εμένα· και χρωστώ ευγνωμοσύνη σε αυτόν που με ενδυνάμωσε, τον Χριστό Ιησού, τον Κύριό μας.» Το ονομάζει «Ευαγγέλιο δόξας», για κανέναν άλλο λόγο, παρά για εκείνους που ντρέπονται για τους διωγμούς και για το πάθος του Χριστού· ή ίσως και να υπαινίσσεται τα μελλοντικά αγαθά. «Επειδή με θεώρησε αξιόπιστο, θέτοντάς με στη διακονία, εμένα που προηγουμένως ήμουν βλάσφημος, και διώκτης, και υβριστής· αλλά ελεήθηκα, διότι τα έπραξα ευρισκόμενος σε άγνοια και απιστία.»

Όσο τουλάχιστον μπορώ να γνωρίζω εγώ ο αμαθής, για να αρχίσω από τα κατώτερα και πιο υλικά: Γνωρίζοντας ο Θεός το παχύ και φιλόσαρκο και εντελώς επιρρεπές προς την ύλη φρόνημα του ισραηλιτικού λαού, καθώς και την έλλειψη διάκρισής του· πρώτον μεν, για να αναπαυθεί ο δούλος και το υποζύγιο, όπως είναι γραμμένο· επειδή ο άνθρωπος που είναι «δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των ζώων του», και συγχρόνως, ώστε, βρίσκοντας ελεύθερο χρόνο από τον περισπασμό της ύλης, να συνάγονται προς τον Θεό «με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές», αναλώνοντας όλη την έβδομη ημέρα στη μελέτη των θείων Γραφών και αναπαυόμενοι εν τω Θεώ. Διότι, όταν δεν υπήρχε νόμος, ούτε θεόπνευστη Γραφή, ούτε το Σάββατο ήταν αφιερωμένο στον Θεό. Όταν όμως δόθηκε η θεόπνευστη Γραφή μέσω του Μωυσή, αφιερώθηκε το Σάββατο στον Θεό, ώστε κατά τη διάρκειά του να ενδιατρίψουν στη μελέτη της όσοι δεν αφιερώνουν όλο τους τον βίο στον Θεό, όσοι δεν υπηρετούν τον Δεσπότη με πόθο ως πατέρα, αλλά, σαν αγνώμονες δούλοι, για να αποκόπτουν έστω ένα μικρό και ελάχιστο μέρος της ζωής τους για τον Θεό, και αυτό από φόβο για τις ευθύνες και τις τιμωρίες εξαιτίας της παράβασης· «διότι ο νόμος δεν έχει θεσπιστεί για τον δίκαιο», αλλά για τους αδίκους. Επειδή πρώτος ο Μωυσής, παραμένοντας κοντά στον Θεό νηστεύοντας σαράντα ημέρες και πάλι άλλες σαράντα, οπωσδήποτε κακουχούσε τον εαυτό του με τη νηστεία και τα Σάββατα, παρόλο που ο νόμος προστάζει να μην κακουχούν τον εαυτό τους την ημέρα του Σαββάτου.

Επομένως «δεν είμαστε υπό τον νόμο, αλλά υπό τη χάρη», «έχοντας δικαιωθεί διά της πίστεως» και γνωρίζοντας μόνο τον αληθινό Θεό —«διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος»—, δεν είμαστε υποδουλωμένοι στα στοιχεία του νόμου ως νήπια, αλλά, έχοντας καταρτιστεί σε τέλειο άνδρα, τρεφόμαστε με στερεά τροφή, όχι με αυτήν που οδηγεί στην ειδωλολατρία.

Οι δε κανόνες (διότι πρέπει να επιλυθεί και το άτοπο που προκύπτει από αυτούς εξάλλου, ώστε να μην παραλειφθεί τίποτα το αμφισβητήσιμο στον λόγο) είναι μεν εκκλησιαστικοί νόμοι, οι οποίοι εμποδίζουν τις μεταβάσεις και την αυθαίρετη εισπήδηση σε ξένους θρόνους και τις υπερόριες χειροτονίες, χωρίς να καταμερίζουν την ιεραρχία αντίθετα προς όσα ελέχθησαν, ούτε να ανατρέπουν τους θείους θεσμούς που μας έχουν φανερωθεί, ούτε περιορίζοντας τον όντως θείο και θεόληπτο ιεράρχη (του οποίου και τα έργα και τα λόγια και τα νοήματα ενεργούνται όλα με θεία κίνηση και θεοπνευστία) από το να εκπέμπει παντού τις ακτίνες της φωταύγειας και της χάριτος που του έχει δωρηθεί (διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος, ούτε εμφιλοχωρεί φθόνος στους αγίους), αλλά αναστέλλοντας προνοητικά με σαφήνεια τις παρεκκλίσεις και τις παρεκβάσεις από τον θεομίμητο σκοπό της ιεραρχίας, ώστε να μην κάνουν κάποιοι, παρασυρόμενοι από άτακτο πνεύμα, κακή χρήση του καλού της ιεραρχικής ελευθερίας, μετατρέποντάς το σε αυτόνομη εξουσία, και έτσι να σκανδαλίζουν τους αδελφούς. Επειδή, όταν δεν υφίσταται σκάνδαλο, δεν εμποδίζουν ούτε τον ιεράρχη να ενεργεί ιεραρχικά παντού, είτε προσλαμβανόμενος από τον εκάστοτε αδελφό και συνεπίσκοπο, είτε προαγόμενος με συνοδική απόφαση, είτε όντας σχολάζων, είτε ασκώντας ήδη καθήκοντα και ερχόμενος με μετάθεση, πάντως όμως σε χηρεύουσα εκκλησία· εξ ου και, κατά τον συγγραφέα, «είναι γεμάτη η γη, γεμάτη και η θάλασσα» από πολλά τέτοια παραδείγματα, ιστορώντας αφενός αυτά που έχουν συμβεί στο παρελθόν, και καταδεικνύοντας αφετέρου αυτά που συμβαίνουν και τώρα καθημερινά.

Υπάρχουν περιπτώσεις που ο άνθρωπος συχνά λησμονεί, ας πούμε, ακόμη και τα φυσικά πράγματα, επειδή τότε η ψυχή του διατρίβει νοερώς αδιάκοπα στα υπερφυσικά. Και δικαιολογημένα· διότι λέει: «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας.» Διότι η σάρκα, όπως έχει ειπωθεί, αφού νεκρωθεί μέσω της επιφοιτήσεως του Πνεύματος, θα μας αφήσει στο εξής ανενόχλητους και θα ζήσετε ανεμπόδιστα, επειδή «για τον δίκαιο δεν υπάρχει νόμος», σύμφωνα με τον θείο απόστολο, προφανώς επειδή αυτός πολιτεύεται υπεράνω του νόμου. Διότι «όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου», λέει, «εκεί υπάρχει ελευθερία», ελευθερία οπωσδήποτε από τη δουλεία του νόμου. Διότι ο νόμος είναι οδηγός, παιδαγωγός, χειραγωγός και δάσκαλος της δικαιοσύνης λέγοντας: «Θα κάνεις αυτό και αυτό» και πάλι: «Αυτό και αυτό δεν θα το κάνεις», η χάρις όμως και η αλήθεια δεν ενεργούν έτσι, αλλά πώς; «Και θα κάνεις τα πάντα και θα μιλήσεις σύμφωνα με τη χάρη που σου δόθηκε και η οποία λαλεί μέσα σου» όπως είναι γραμμένο· «Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό», μαθαίνοντας το καλό όχι μέσα από γράμματα και χαράγματα, αλλά διδασκόμενοι αυτό εν Αγίω Πνεύματι, και μυούμενοι μυστικά στα θεία όχι μόνο με τον λόγο, αλλά μέσα στο φως του λόγου και μέσα στον λόγο του φωτός. «Τότε λοιπόν», λέει, «θα είστε δάσκαλοι και στους εαυτούς σας και στους πλησίον σας, και όχι μόνο αυτό, αλλά και φως του κόσμου και αλάτι της γης.»

Όπως ακριβώς, λοιπόν, χωρίς άνδρα και γυναίκα, ο παντοδύναμος Θεός, που έπλασε μια για πάντα τον άνθρωπο, δεν μπορεί να δημιουργήσει άνθρωπο -καθώς δεν είναι εύλογο-, έτσι δεν μπορεί να προσφέρει στον άνθρωπο το ευ είναι, αν ο ίδιος ο άνθρωπος δεν το θελήσει με όλη του την ψυχή και με όλη του την προαίρεση, για να μην πληγεί η λογική αξιοπρέπεια της ανθρώπινης φύσης. Διότι εκείνος που το θέλει, το ζητά με δάκρυα και κραυγή ισχυρή, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Χριστός, που είναι Θεός και άνθρωπος, για να λυτρωθεί από τον θάνατο ως άνθρωπος, ανέπεμψε δεήσεις και ικεσίες προς τον Θεό ως άνθρωπος με δάκρυα και κραυγή ισχυρή, και αφού τις ανέπεμψε προς Εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, εισακούστηκε λόγω της ευλάβειάς Του, και, αν και ήταν Υιός, αφού εισακούστηκε, έγινε για όσους Τον υπακούν πρόξενος αιώνιας σωτηρίας. Ποια είναι όμως η σωτηρία; Χαρίζεται μόνο στους υπάκουους το ευ είναι. Και τι είναι αυτό το ευ είναι που χαρίζεται; Ο καρπός του Πνεύματος, λέει, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· εναντίον αυτών δεν υπάρχει νόμος· διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.

Επειδή όμως το άτρεπτο και αναλλοίωτο ανήκει μόνο στην άναρχη και άκτιστη θεότητα, πλάστηκε και αυτός τρεπτός και αλλοιωτός, έχοντας τη δυνατότητα να μην τρέπεται ούτε να αλλοιώνεται εν Θεώ. Ως άγιος, λοιπόν, δεν είχε καμία ανάγκη από νόμο, διότι για τον δίκαιο δεν ορίζεται νόμος. Διότι, σε τι χρειαζόταν ο νόμος στον άγιο, τον απαθή και τον καθαρό; Ο νόμος ορίζει ότι είναι καλό να πράττει κανείς τούτο, και να μην πράττει εκείνο που δεν είναι καλό· ο Θεός όμως είδε όλα όσα δημιούργησε εκ του μη όντος, και ιδού, ήταν καλά λίαν. Εφόσον λοιπόν όλα ήταν καλά λίαν, ποια ανάγκη υπήρχε να μάθει τι μεν είναι καλό, τι δε δεν είναι καλό; Διότι δεν υπήρχε τίποτα που να μην ήταν καλό λίαν, και γι' αυτό ο αρτιγενής θείος άνθρωπος δεν είχε ανάγκη νόμου. Του δόθηκε όμως η εντολή να μη φάει μόνο από ένα συγκεκριμένο δέντρο —έχοντας πλήρη εξουσία να απολαμβάνει όλα τα υπόλοιπα, ακόμη και αυτό το ίδιο το ξύλο της ζωής—, ώστε να γνωρίζει ότι είναι τρεπτός και αλλοιωτός, και να συστέλλεται και να παραμένει στην καλή, θεία και θεοπρεπή κατάσταση. Διότι, ακούγοντας ότι εάν φάει θα πεθάνει, θα εγνώριζε ότι είναι τρεπτός και αλλοιωτός. Πού υπήρχε λοιπόν τότε η ανάγκη νόμου, είτε φυσικού είτε γραπτού είτε πνευματικού;

Αργότερα όμως, όταν ήλθε ο Χριστός και πραγματοποίησε την ακριβή ένωση της θεότητας και της ανθρωπότητας, ώστε τα δύο αυτά άκρως αντίθετα να γίνουν ένα, αν και παραμένουν ασύγχυτα και άφυρτα, ο άνθρωπος, έχοντας ήδη γίνει φως μέσω της ένωσής του με το καθαρότατο, πρωταρχικό και ανέσπερο θείο φως, δεν έχει πλέον ανάγκη από κανέναν γραπτό νόμο. Διότι η θεότητα του Ιησού που ενοικεί μέσα του καρποφορεί το ευ είναι, την αγάπη, τη χαρά, την ειρήνη, τη μακροθυμία, τη χρηστότητα, την αγαθοσύνη, την πίστη, την πραότητα και την εγκράτεια. Αφού λοιπόν ο απόστολος απαρίθμησε αυτούς τους καρπούς, στο τέλος λέει: Εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος. Διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.